(1993)18Νοεμβρίου,1993 [ΠΙΚΗΣ, ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΗΣΔ/οτές] ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Εφεσείων-Ενάγων, ν. ΜΙΧΑΗΛ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ, Εφεσφλητον-Εναγόμενον. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 8039) Αμέλεια— Τραυματισμόςθεατήσεράλλν αυτοκινήτων, όταναυτοκίνητο οδηγούμενοστοράλλνξέφυγετηςπορείαςτονότανοοδηγόςτουπρο σπάθησεναπάρειαπότομηστροφήδεξιάμε ταχύτητα65μ,α.ω.— Κα τά πόσο τοεπίπεδο φροντίδαςκαιεπιμέλειαςείναιδιαφορετικό στην περίπτωση αγώνωνράλλναντοκινήτοναπό το συνηθισμένο — Κατά 5 πόσο οδημόσιοςδρόμοςτωνΠλατρών,όπονδιεξάγετο τοράλλν, είχε μετατραπεί κατάτηνώραδιεξαγωγής τονράλλυσειδιωτικόχώρο,λό γω του αποκλεισμού τηςκνκλοφορίας των υπόλοιπων τροχοφόρων από τηναστυνομία, δννάμειτονάρθρον22
(1)(β) τονπερί Αστυνομίας Νόμου, Κεφ.285. 10 Δημόσιοςδρόμος—Αποκλεισμός τηςκυκλοφορίαςαπότηνΑστυνομίασε συγκεκριμένοδημόσιοδρόμο για τηνδιεξαγωγήράλλν αυτοκινήτων, δυνάμει τον άρθρου22
(1)0)τουπερί Αστυνομίας Νόμον, Κεφ.285— Κατά πόσο ηαπαγόρευσηαντή έχεισαν αποτέλεσματηναλλαγή τον καθεστώτος τον δρόμον απόδημόσιοσειδιωτικό. 15 Αμέλεια— Επίπεδοεπιμέλειαςαπόοδηγόαντοκινήτονσεράλλνπουδιε ξάγεταισεδημόσιοδρόμο, απότονοποίοέχειαποκλεισθείηυπόλοιπη κνκλοφορίααπό τηνΑστυνομία σύμφωναμετοάρθρο22
(1)0)τονπε ρίΑστυνομίας Νόμον, Κεφ.285—Δεν διαφέρειαπό τοεπίπεδοεπιμέ λειας που οφείλει να επιδεικνύει ο συνηθισμένοςοδηγόςσε δημόσιο 20 δρόμο σύμφωναμε τοάρθρο51τουπερίΑστικώνΑδικημάτωνΝόμου, Κεφ.148. Στις26.6.83διεξήχθηκεστιςΠλατρεςράλλυαυτοκινήτωνπουονο μαζόταν"ανάβασηΠλατρών"καιοργανώθηκε απότονΣύνδεσμοΑυ τοκινήτωνΚύπρου. Ηδιαδρομήτουράλλυήτανπερίπουέναμίλι,και 25 864 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Κωνσταντίνου ν.Χατζηκυριάκου τα αυτοκίνητα έπρεπεναδιατρέξουν τις Πλάτρες καινακαταλήξουν σεένααπόταξενοδοχεία τουθέρετρουπουήταντοτέρματου αγώνα. Οσκοπόςτουράλλυήτανογρηγορότερος δυνατόςτερματισμός,πράγ μαπουσήμαινεότιοισυμμετέχοντεςθαέπρεπενααναπτύξουντηνμεγαλύτερηδυνατήταχύτηταγιανακερδίσουν τον αγώνα. Η διαδρομή διεξήχθηκεπάνωστονυφιστάμενοδημόσιοδρόμοτωνΠλατρών,στον οποίουπόκανονικές συνθήκες ίσχυεόριο ταχύτητος 30μ.α.ω. Οεφεσείων τραυματίστηκε σοβαρά,όταν αυτοκίνητο που συμμετείχε στο ράλλυ, οδηγούμενο απότον εφεσίβλητο, ξέφυγε της πορείας του,ενώ προσπαθούσε ναπάρει απότομηδεξιά στροφή με ταχύτητα65 μ.α.ω., και κτύπησε σε ηλεκτρικό πάσσαλο που βρισκόταν στον χώρο όπου βρισκόταν οεφεσείωνμαζίμεάλλαπρόσωπα,γιαναπαρακολουθήσει τοράλλυ. Οτραυματισμόςτουεφεσείονταπροήλθεείτεαπότοίδιοτο αυτοκίνητοείτεαπότονηλεκτρικόπάσσαλοπουκατάρρευσελόγωτης σύγκρουσης τουαυτοκινήτου μεαυτόν. ΕνώπιοντουπρωτόδικουΔι καστηρίουυπήρξε μαρτυρίαότιυπεύθυνος τουράλλυ είχεεπανειλημ μέναπροειδοποιήσει τονεφεσείοντα καιταάλλαπρόσωπαναμηνβρί σκονταιστοσημείοόπουβρίσκοντανγιατίήτανεπικίνδυνο,ότιστοση μείοεκείνοουσιαστικάδενυπήρχεοποιοδήποτεπροστατευτικόφράγμαμεταξύτουδρόμουκαιτουχώρουόπουστέκονταν οι θεατές, ότι η Αστυνομία είχεαποπριν αποκλείσει τον δημόσιο δρόμοαπαγορεύο ντας την κυκλοφορία οποιωνδήποτε άλλων τροχοφόρων σ' αυτόν, ενεργώντας μεβάσηεξουσίεςπουτηςπαρείχετοάρθρο22
(1)(β)τουπε ρί ΑστυνομίαςΝόμου,Κεφ.285,καιυπήρξε ισχυρισμόςότι είχεδοθεί γραπτήάδειατης Αστυνομίας προς τους διοργανωτές του ράλλυ για τον αποκλεισμό του κοινού απότο δρόμο. Τέτοια άδειαδεν παρου σιάσθηκεενώπιον τουΔικαστηρίου. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο,αφούβρήκεόππράγματιείχεδοθείγρα πτή άδεια της Αστυνομίας για αποκλεισμό του δρόμου, με βάση τις εξουσίεςπουδίδονται σ' αυτήναπότοάρθρο22
(1)(β) τουπερίΑστυ νομίαςΝόμου,Κεφ.285,έφθασεστοσυμπέρασμαότιτοκαθεστώςτου δρόμουείχεαλλάξειαπόδημόσιοσειδιωτικόκαιότι,σαναποτέλεσμα, έπρεπεναεφαρμοσθούν στηνπερίπτωσηαυτήοιαρχέςπου καθορίζο νται στην Αγγλικήνομολογία για το επίπεδο επιμέλειας πουοφείλει οδηγός αυτοκινήτου σε ράλλυ που διεξάγεται σε ιδιωτικούς χώρους, και,αφούεφάρμοσετιςαρχέςαυτέςστηνπροκείμενηπερίπτωση,βρή κεότι οεφεσίβλητος δενείχεευθύνηγιατοατύχημακαιαπόρριψετην αγωγή. Ακολουθώντας όμως τηνκαθιερωμένηπρακτικήκαθόρισε τις αποζημιώσεις,πουθαεπιδίκαζε στον εφεσείοντα πάνω στη βάσητης πλήρους ευθύνης σε£33.711απότις οποίες ποσό£18.096 αντιπροσώ πευεαπώλεια μελλοντικώναπολαβών. Κατ' έφεση,ο εφεσείωνισχυ ρίσθηκε ότι λανθασμένα τοπρωτόδικοΔικαστήριο είχεεφαρμόσει την νομολογία πουαφορούσετοεπίπεδοευθύνης σεαγώνες αυτοκινήτων πουδιεξάγονταισειδιωτικέςπίστες,διότιστηνπροκείμενη περίπτωση 865 Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου
(1993)δενυπήρχε μαρτυρίαότι πράγματιείχεδοθείγραπτήάδεια τηςΑστυ νομίαςγιααποκλεισμότουκοινούαπότονδρόμοκαιότι ενπάση πε ριπτώσει η άσκησητωνεξουσιώντηςΑστυνομίαςδυνάμειτουάρθρου 22
(1)(β)τουΚεφ.285δενάλλαξετοκαθεστιίκ;τουδρόμουαπόδημόσιο σε ιδιωτικό.Οεφεσίβλητος ισχυρίσθηκε ότι θαέπρεπεναδιαχωρισθεί 5 τοκαθήκοντουιδίουσανοδηγούαπόαυτότωνδιοργανωτώντουράλ λυ γιατην προστασίατων θεατώνκαι ότι ενπάσηπεριπτώσει οεφε σείωνήταν ένοχος συντρέχουσας αμέλειας. Αποφασίσθηκεότι: (α)Εφόσον η αναφορά για ύπαρξηγραπτήςάδειαςήτανκαθαράεξ' 10 ακοής μαρτυρία,διότι η εν λόγω άδειαουδέποτεπαρουσιάσθηκε στοΔικαστήριο,δενυπήρχεοποιαδήποτεμαρτυρίαπουθαδικαιο λογούσετοεύρηματουπρωτόδικουΔικαστηρίουότιπράγματιείχε χορηγηθείτέτοιαγραπτή άδεια. (β) Η άσκησητωνεξουσιώντηςΑστυνομίαςνααποκλείειτηνπρόσβα- 15 σηόλουήμέρουςτηςκυκλοφορίαςσεδημόσιοδρόμο,δυνάμειτου άρθρου22(1Χβ)τουπερίΑστυνομίαςΝόμου,Κεφ. 285,δενεξυπακούει κατ' ανάγκη μετατροπή τουκαθεστώτοςτουδρόμουαπόδη μόσιοσειδιωτικό. (γ) Στηνπροκείμενη περίπτωση,λανθασμένα το πρωτόδικο Δικαστή- 20 ριοείχεκρίνειότιέπρεπεναεφαρμοσθείδιαφορετικόεπίπεδοεπι μέλειας γιατονεφεσίβλητο απόεκείνοπουεφαρμόζεταιστηνπερί πτωσητωνοδηγώνσεσυνηθισμένηπερίπτωση,σύμφωναμετοάρ θρο51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Υπό τις περιστάσεις, ο εφεσίβλητος ήτανένοχος αμέλειας αλλάκαιο εφε- 25 σείων ήταν ένοχος συντρέχουσας αμέλειας, σε ποσοστά 60% και 40%αντίστοιχα. Ηέφεσηεπιτράπηκεμεέξοδα. Εκδόθη κε απόφαση υπέρ τον εφεσείοντα για £20.826, με τόκο6%από 29.8.84 πάνω 30 στο ποσό των£9.969, και νόμιμο τόκο πάνωστουπόλοιποποσόαπό 18.11.89. Υποθέσειςποναναφέρθηκαν: Wilksv. The Cheltenham HomeGuard MotorCycle & Light Car Qub [1971J2AUE.R.369Wooldriogev. Sumner[1962]2All E.R. 978- 866 35 1 Α.Α.Δ. Κωνσταντίνουν.Χατζηκυριάκου Στρατμάρκο Ατδ ν. Μιχαήλ
(1989)1 ΑΛΛ. (Ε)453· Vassiliou v.Vassiliou 16C.LR. 70 UniversalAdvertising& PublishingAgency v.Vouros19Α.ΑΛ. 87Hadjitheodosiouv. Kouiia
(1970)1C.L.R. 3105 Παΐκος v.Κοντεμενιώτη
(1989)1ΑΛΑ. 50Kythreotis v. Constantinou
(1984)1C.L.R. 811O'Dowdv. Frazemash[1951] W.N. 173Μανροβοννιώτη v. Γεωργίου
(1989)1 ΑΛΑ. 344· Hallv. BrookiandsAuto-RaongClub[1932]All E.R.Rep. 208- 10 Murrayv. HarringayArenaLtd[1951]2 All E.R.320 Lanes Churches v.Howard&Seddon[1993]3All E.R. 467Marshall v.Osmond[1983]R.T.R. 475Condonv.Basi[1985]2 All E.R. 453Rootes v. Shelton [1968]A.L.R. 33- 15 Donoghuev.Stevenson [1932]All E.R.Rep. 1· Fookes v. Siaytor[1979]1 AllE.R. 137. Έφεση. 20 ΈφεσηαπότονενάγοντακατάτηςαπόφασηςτουΕπαρχιακούΔι καστηρίουΛεμεσού(Καλλής,Π.Ε.Δ.)πουδόθηκεστις 18Νοεμβρίου, 1990 (Αρ. Αγωγής 6408/84)μετην οποίαηαγωγήτουγιααποζημιώ σεις για σωματικές βλάβες,ζημιές, απώλειες τα οποία υπέστη λόγω αμελούς οδηγήσεως του αυτοκινήτουFJ932 απορρίφθηκε. Χ. Πογιατζής,γιατον εφεσείοντα. Στ. Ερωτσχρίτον (χα),γιατον εφεσίβλητο. 25 Cur. adv. vult. 867 Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου
(1993)ΠΙΚΗΣ,Δ.: Τηναπόφασητουδικαστηρίουθαδώσειοδικαστής Σ.Νικήτας,Δ. ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ.: Η έφεση θίγει μιάνέαπτυχήτουαστικούαδική ματοςτηςαμέλειαςγιατοοποίοκάμνειπρόβλεψη τοάρθρο51του περίΑστικώνΑδικημάτων Νόμου,Κεφ.
- Αφοράστοκαθήκον 5 επιμέλειας οδηγού που συμμετέχει σε αγώναταχύτητας αυτοκινή των. Τοοδικόατύχημαπουείναιαντικείμενο τηςέφεσης συνέβηκε σε ένατέτοιο αγώναπουείχεδιεξαχθεί στις 26/6/83 στις Πλάτρες. Από τοορεινό αυτόθέρετρο τοράλλυ ονομάστηκε "ΑνάβασηΠλα τρών" Όπως είπε οΝ.Πελίδης,δικηγόροςκαιέναςαπότουςκρι- "10 τές του αγώνα"ήτανέναςαπότους αγώνες γιατηνκατάταξητων ταχύτερων οδηγών στο πρωτάθλημαπουδιενεργεί ετησίως οΣύν δεσμος Αυτοκινήτων Κύπρου". Ο μάρτυς,που κλήθηκε απότον εφεσίβλητο, ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Ομίλου ΦίλωνΑυτοκινήτου πουδιοργάνωσε τον αγώνα. 15 Πρέπειναέχουμευπόψηπερισσότερες λεπτομέρειες γιατιςσυν θήκες του ατυχήματος. Η διαδρομήτου ράλλυ ήτανένα μίλι. Τα αυτοκίνητα έπρεπεναδιατρέξουντις Πλάτρες καινακαταλήξουν σεένααπόταξενοδοχείατουθέρετρουπουπροκαθορίστηκεσαντο τέρμα του αγώνα. Τοατύχημαέγινεστις 10.00 το πρωΐ στην οδό 20 Ολύμπου δηλαδή σε"κατοικημένηπεριοχή"στηνοποίαίσχυεανώ τατοεπιτρεπόμενοόριοταχύτητας30μίλιατηνώρα. Είναιδρόμος που έχει πλάτος γύρω στα 23 πόδια,αλλά στενεύει στα 19πόδια στον τόποτου ατυχήματος. Σε δεξιά στροφή του δρόμου ο εφεσίβλητος εναγόμενος έχασε 25 τον έλεγχο του αυτοκινήτου του και προσέκρουσε σε πεζοδρόμιο πουεκείέχειύψοςέναπόδι. Ηταχύτηταμετηνοποίαπήρετηστρο φήήταν 65 μίλια την ώρα. Στησυνέχεια το αυτοκίνητο εξετράπη στον παρακείμενοχώρο στάθμευσης. Αφούπέρασεαπότοσημείο Γ,πουσημειώνεται σεσχεδιαγράφηματουαστυνομικού Κ. Καλλά- 30 του (Μ.Ε.1),ο οποίος εξέτασετηνπερίπτωση,κτύπησε σε ηλεκτρι κό πάσσαλο 19 πόδιααπότο Γ. Από τη σύγκρουση ο πάσσαλος, που ήταν μέσα στο πάρκιγκ,αλλά όχι μακρυάαπότο δρόμο, κα τέρρευσε. Ηαπόστασηαπότο πεζοδρόμιοπουπρωτοκτυπησε το αυτοκίνητο μέχρι τον πάσσαλο είναι 43 πόδια. Το μόνο διαχωρι- 35 στικόανάμεσαστοναγωνιστικόχώρο(δηλαδήτοδρόμο)καιτοχώ ρο στάθμευσης που χρησιμοποίησαν οι διοργανωτές ήταν σχοινί πουπρόσδεσαν στον πάσσαλοκαισεβαρέλιστηνάλληάκρη,όπως δείχνει τοσχέδιο. Έγινεχρήσητης ίδιαςμεθόδουγιαναπαρεμπο διστεί ηείσοδος τροχοφόρωνή πεζώνκαισεάλλα σημεία τηςδια- 40 δρομής. 868 1 Α.Α.Δ. Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου Νικήτας,Λ. Στοσημείοαυτόθαμπορούσαμενααναφέρουμετασχετικάσυ μπεράσματατουπρωτόδικουδικαστή: 5 10 'Το αυτοκίνητοκτύπησε πρώταστοσημείοΧ (πεζοδρόμιο) στο τεκ.
- Στη συνέχεια ανέβηκεστοχώρο ΓκαικτύπησεστονπάσσάλοΟ- στοτεκ. 1 - οοποίοςκαικατέρρευσε. Οενάγονταςπου βρισκότανστοχώροΓπρέπεινακτυπήθηκεείτεαπότοαυτοκίνη τοείτεαπότονπάσσαλο. Μεβάσητη μαρτυρίατουΜ.Υ.1 Πελίδη- καιτοαδιαμφισβήτητογεγονός ότιοενάγονταςήτανπάντο τε στοχώρο Γ,μπορώ,νομίζω,να βγάλωτοσυμπέρασμα ότι ο ενάγονταςήτανανάμεσασταλιγοστά άτοματαοποίαλίγοπριν απότοδυστύχημαείχανπροειδοποιηθεί απότο μάρτυραΠελίδη γιατονκίνδυνοπαραμονήςτουςστοχώροΓ-χώροτουδυστυχή ματοςκαικλήθηκαννατονεγκαταλείψουναλλάδενυπάκουσαν." ί5 Θαπροσθέταμεότιεκτόςτουεφεσείονταείχαντραυματισθείκαιαλ λαπρόσωπα. 20 Οπρωτόδικοςδικαστής,επικαλούμενοςπεριπτώσειςαπότηναγ γλικήνομολογία αναφορικάμετομέτροπροσοχήςραλίστα,απέρρι ψετηναγωγήχωρίςόμωςέξοδα. Δενέγινεδεκτήηύπαρξηαμέλειας εκ μέρους του εφεσίβλητου. Αςπαρακολουθήσουμε τον ειρμό των σκέψεωνπουτονοδήγησανστοσυμπέρασμααυτό. 25 30 35 Ηεκκαλούμενηαπόφασηκάμνειεκτεταμένηαναφοράστηνυπό θεση Wilks(formerlyaninfant) &Anotherv.The Cheltenham HomeGuardMotorCycle &LightCarClub &Another[1971] 2 All E.R. 369.Προκύπτει απότην υπόθεση αυτήπως για να διαπιστωθείηύπαρξηαμέλειαςστηνπερίπτωσηραλίστα,πουφυσιολογι κάστοχεύειναπρωτεύσει σεένααγώνα ταχύτητας,πρέπειναθεμε λιωθεί ότι αψήφισε απερίσκεπτα(recklesslydisregarded)την ασφά λεια τωνθεατών που τονπαρακολουθούσαν. Δεν απαλλάσσεται όμως τηςυποχρέωσης νακαταβάλειλογικήπροσοχή. Κοιταγμένο απότησκοπιάτουδράστητοστοιχείο αυτό,πουσυγκροτεί τηναμέ λεια,υποχωρεί στην έκτασηπουαναμένεταιαπό τον συμμετέχοντα οδηγόναχρησιμοποιήσει όλεςτουτιςδυνάμεις-καιφυσικάνατρέ ξει όσο μπορεί -γιανακερδίσει τοναγώνα. Ηάλληυπόθεσηπουαποτελείτοέρεισματηςεκκαλούμενης είναι ηεπίσηςαγγλικήαπόφασηWooldridgev.Sumner&Another[1962] 2AllE.R.978,ότιδιαγωνιζόμενοςοοποίοςπροβαίνεισελανθασμέ νηεκτίμηση τουκινδύνουήκατάτηναγγλικήέκφρασηυποπίπτεισε error ofjudgmentδενμπορείναβρεθεί ένοχοςαμέλειας. 869 Νικήτας, Δ. Κωνσταντίνου ν.Χατζηκυριάκου
(1993)Η πρωτόδικη απόφασηπροέβηστοσυσχετισμό του άρθρου 51, πουδίνειτονορισμότηςαμέλειας,μετασυστατικάστοιχείατουαδι κήματοςαυτού, πουανέπτυξετοκοινοδίκαιοκαιπουθεωρήθηκεότι κωδικοποιεί ΣτρατμάρκοΑτδ. ν.Μιχαήλ
(1989)1Α.Α.Δ.(Ε)
- Καιπαρατήρησε, αναφέρονταςτησχετικήνομολογία,ότι είναιθεμι- 5 τόνααντλήσει καθοδήγησηαπό τιςαγγλικές δικαστικέςαποφάσεις. Vassiliou v. Vassiliou 16 C.L.R. 70, Universal Advertising & PublishingAgency v. Vouros 19 Α.ΑΛ 87, Hadjitheodosiou v. Koulia(W0) 1 CL.R.3\0W.LΠαΐκοςv.Κοντεμενιώτη(X9S9) 1 A.AA
- Έχειόμωςσημασία-καιδενδιέλαθετηςπροσοχήςτουπρωτόδι- 10 κουδικαστή-ηεπισήμανσηότιονομοθέτης αποσκοπούσεστηνεξυ πηρέτησητωναναγκώντουτόπουαυτούόπωςτιςδιαμορφώνουνοι εκάστοτετοπικέςσυνθήκες,οιευαισθησίεςήκοινέςεμπειρίεςήάλλοι παράγοντεςπουσχηματοποιούντιςδικαιϊ'κέςαντιλήψεις ενόςλαού. Μεβάσητιςπαρατηρήσειςτουαναφορικάμετημαρτυρία:ότιο 15 εφεσίβλητος δενπαρέβητους κανόνες διεξαγωγής τουαθλήματος ούτεοδηγούσε απερίσκεπταή χωρίς τηναναμενόμενηαπόραλίστα δεξιοσύνη,οδικαστήςκατέληξε στηδιαπίστωσηότιδενευθυνόταν εξαμελείαςγιατοσυμβάν. Απαντώνταςσχετική εισήγησητουεφε σείοντα, οδικαστής παρατήρησεότιηπαράβασηκαθήκοντοςπου 20 επιβάλλει ονόμος (μηυπέρβασητουορίου ταχύτητας)δενπαρέχει αυτόματαδικαίωμααποζημίωσηςKythreotisv. Constantinou
(1984)1 CL.R. 811και ούτε ηυπερβολική ταχύτητα, χωρίς τίποτε άλλο, δενστοιχειοθετεί αμελήοδήγηση. Χνα απότακρίσιμαθέματατηςδίκηςήτανκατάπόσονχορηγή- 25 θηκε άδειααπότην Αστυνομία στους διοργανωτές νακλείσουν το δρόμο,απότονοποίοθαδιέρχοντανταδιαγωνιζόμενααυτοκίνητα, για τοκοινό. Το δικαστήριο έκρινε ότιμε βάσητοάρθρο 22
(1)(β) του περί Αστυνομίας Νόμου, Κεφ.285, παραχωρήθηκε τέτοια άδεια. Συνέπειατουγεγονότος αυτούήτανοαποκλεισμός τωνάλ- 30 λων τροχοφόρων απότηχρήσητουδρόμου. Τοκλείσιμοτηςδια δρομής,κατάτοδικαστή, πουπαρέπεμψεστηνυπόθεσηΟ'Dowdν. FrazerNash & Others [1951]W.N. 173, "ισοδυναμεί με νόμιμη προσαρμογή τουκαθεστώτος τουδρόμου γιατους σκοπούςτου αγώνα·καιμεμετατροπήτουκαθεστώτοςτουδρόμουαπόδημόσιο 35 σε μηδημόσιο". Οι σκέψειςαυτέςοδήγησανστονκύριοσυλλογισμότηςαπορρι πτικήςαπόφασηςότι,εφόσονοδρόμοςέκλεισενόμιμα,οεφεσίβλη τοςδενήτανυποχρεωμένος νατηρεί τοεπιτρεπόμενο όριοταχύτη ταςκαιότιυπότις περιστάσεις ηυπερβολικήταχύτητατουδενσυ- 40 νιστούσεπαραβίασηυποχρέωσης πουεπιβάλλει ονόμος (breachof statutoryduty)έτσιώστεναείναιδυνατόςοκαταλογισμόςαμέλειας 870 1 Α.Α.Δ. Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου Νικήτας, Δ. στον εφεσίβλητο οδηγό. 5 10 15 20 25 Ηέφεσηβάλλει εναντίοντηςπρωτόδικηςαπόφασηςγιχχ16χωρι στούς λόγους. Ωστόσοτα πυράτουεφεσείοντα επικεντρώθηκανσε τρίαευρύτεραθέματα: Πρώτον, αμφισβητείται ηορθότηταορισμένωνευρημάτωνπουαφορούνκυρίωςστοναριθμότωνατόμωνπου βρίσκονταν κατάτονκρίσιμο χρόνο στον τόποτουατυχήματοςμε τον εφεσείοντα. Πρέπει όμωςναδιευκρινιστεί πως είναιαμοιβαία αποδεκτόότι οεφεσείων πήγεστοχώρο στάθμευσης επειδή αποφά σισε να παρακολουθήσει το ράλλυ. Ηαντίφασηστην εκδοχήτου, πουεπεσήμανε οπρωτόδικοςδικαστής,ότιβρέθηκεεκείτυχαίαδεν αποτελεί,όπωςέγινεεισήγησηαπότοδικηγόροτου,λανθασμένηκα θοδήγηση. Τοδικαστήριο,πο\)στοσημείοαυτόστηρίχθηκεστη μαρτυρίατου Ν.Πελίδη,συμπέρανεπωςστησκηνήτουατυχήματοςυπήρχαν "λιγοστάπρόσωπα". Οενάγωνμίλησεγια50περίπουάτομαενώοενα γόμενοςγια10.Τοπαραπάνωεύρημαβρίσκεταιμέσασταπλαίσιατης μαρτυρίας που δόθηκε χωρίς να υπάρχουν περιθώριαανατροπής του. Εξάλλου καμιά ουσιαστική διαφοροποίηση δεν μπορούσε να επιφέρειστακύριαερωτήματατηςυπόθεσηςήτηνέκβασητης. Βάλλεται επίσηςσανακροσφαλέςτοεύρημαότιοεφεσείωνπρο ειδοποιήθηκεαπότοΝ.Πελίδηγιατονκίνδυνοπουδιέτρεχε ανπα ρέμενεεκεί. Ημαρτυρίατουαντιμετώπισετακύριαβέλητηςκριτι κήςτουκ.Χ. Πογιατζή. Ηαποδοχήτηςήτανμέσαστιςνόμιμες επι λογέςτουδικαστήκαιτίποτετοουσιαστικόδενπροβλήθηκεπουνα καθιστάτηνπροτίμησηεκείνης απόάλλημαρτυρίααδικαιολόγητη. 35 Ηδεύτερη - και ουσιαστικότερη -σειρά λόγων αναφέρεταιστο θέματηςαστυνομικής άδειαςγιατηδιεξαγωγήτουαγώνασεδημό σιοδρόμο. Ηεισήγησηείναι ότιτέτοιαάδειαδενδόθηκεποτέ. Δεν υπάρχειμαρτυρίαγι' αυτότοζήτημα. Οαστυνομικόςμάρτυραςδεν είπε τίποτε σχετικό. Ο Ν.Πελίδης μίλησεγιαγραπτήάδεια,αλλά δεν προσκομίστηκε από ή εκ μέρους του εφεσίβλητου, ο οποίος ασφαλώςόφειλενααποδείξειτοστοιχείο αυτό. Έτσιξεθεμελιώνεταιηβασικήσκέψητηςαπόφασης. Μιάκαιδενείχεπροσαχθείμαρ τυρίαγιατηνπαραχώρησηάδειαςοδρόμος δεν απώλεσε τοδημόσιο χαρακτήρατου. 40 Τρίτον, ο εφεσείων επιχειρηματολόγησε ότι οι αποφάσειςπου χρησιμοποίησε το πρωτόδικο δικαστήριο μπορούσαν να διακρι θούναπότηνκρινόμενη περίπτωσηκαιδενπρέπεινατύχουνεφαρ μογής. Η συμπεριφοράτουεφεσίβλητου πρέπεινααποτιμηθείστα πλαίσιατουσυμβατικούκριτηρίουγιατηναμέλειακαιόχι εκείνου 30 871 Νικήτας, Δ. Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου
(1993)πουσυνδέθηκε μετοραλίσταπουοδηγείσεειδικέςπίστες. Υπ' αυ τότοπρίσμαδηλαδήτοεπίπεδοτουσυνετούκαισώφροναοδηγού και έχοντας υπόψητις περιστάσεις εύκολα μπορεί ναδιαπιστωθεί υπαιτιότητα απόαμέλεια. Παρενθετικά,θαπαρατηρούσαμεότι ο Πλάτωνθεωρεί τησωφροσύνη αρετή,αλλάυποδείχνει πωςδεντην 5 έχουνόλοιοιάνθρωποι. Όμωςτομέτροτηςαμέλειας,σύμφωναμε τοάρθρο 51,είναικαθολικόστηναντικειμενικότητατου. Από τησκοπιά του εφεσίβλητου ηκα Ερωτοκρίτου,αφού ανα φέρθηκε στο νομοθετικό ορισμό του "δρόμου" απότο άρθρο 2
(1)του περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων και Τροχαίας Κινήσεως Νό- 10μουτου 1972 (86/72), υπέβαλεότικατάτοχρόνοτουατυχήματος η διαδρομή τουράλλυδενήτανανοικτήστηδημόσιακυκλοφορία. Ο δρόμοςθαμπορούσεναχρησιμοποιηθεί μόνογιατουςσκοπούςτου ράλλυ. Η πρωτόδικη απόφασησωστά δέχθηκε ότι προϋφίστατο άδειατηςΑστυνομίας γιατίυπήρχεάφθονουλικόγιαναστεριώσει 15 τοσυμπέρασμααυτό. Κατάτην εισήγησητουεφεσίβλητου το βασικόχαρακτηριστικό γνώρισμα τουδημόσιουδρόμουδηλαδή τοδικαίωμαπροσπέλασης και ελεύθερης κυκλοφορίαςαπό τοευρύκοινόείχεαρθεί. Ηχρήση του απόορισμένηκατηγορίαοδηγών,όπως στην περίπτωση Μαν- 20 ροβοννίίάτη ν. Γεωργίου &Άλλων
(1989)1Α.Α.Δ. 344, δεν μετα βάλλει τοιδιωτικόκαθεστώςτουδρόμου. Εφόσονμετηχορηγηθεί σαάδειαμεταβλήθηκεο χαρακτήραςτουδρόμουΠλατρών σωστά θεωρήθηκεαπότοπρωτόδικοδικαστήριοσανπίσταδηλαδήχώρος όπουδιεξάγονταιαγώνεςαυτοκινήτωνκαιεφάρμοσεκατ' ακολου- 25 θίαν το κριτήριο επιμέλειας του ραλίστα,όπως διατυπώθηκε στις αγγλικές αποφάσειςστιςοποίεςπροσέφυγετοδικαστήριο. Η συνήγορος τόνισε ότι δεν προκύπτει ευθύνηαπότο στοιχείο τηςταχύτηταςδιότι,σύμφωναμετηνομολογία, οραλίστας μπορεί νατρέξειόσο θέλει.Εκτόςάλλων παρέπεμψεστην υπόθεσηHall ν. 30 BrooklandsAuto-RacingClub [1932]All E.R.Rep.208,καικάλε σετοδικαστήριοαυτόναδιαχωρίσει τηθέσητωνδιοργανωτώνγια τυχόνολιγωρίες ήπαραλείψειςτουςαπόεκείνη του εφεσίβλητου. Μετηνεξαίρεση τηςυπόθεσης Ο9 Dowd,ανωτέρω, OLάλλεςπε ριπτώσεις, που αναφέρθηκανκατά τη συζήτηση της έφεσης, αφο- 35 ρουναγώνεςπουείχανδιεξαχθεί είτεσεαυτοκινητοδρόμιαήσεει δικέςπίστες (racetracks). Γιαπαράδειγμα,στηHall,οαγώναςέγινε σε πίστα ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Στην Wooldridge, επρόκειτο για ιππική εκδήλωση σε στάδιο. Βλέπε επίσης Murray&Another v. HarringayArena Ltd [1951] 2 All E.R. 320,πουανήλικος θεατής 40 τραυματίστηκε από μπάλες σε αγώνα χόκεϋ επί πάγου. Στη 872 1 Α.Α.Δ. Κωνσταντίνου ν.Χατζηκυριάκου Νικήτας, Δ. Wilks, ήταν επίσης αγώνας αυτοκινήτων και οι ενάγοντες βρί σκονταν στην κερκίδατωνθεατών. 5 10 15 20 25 30 35 40 Έναάλλο στοιχείο διαφοροποίησηςείναι ότι σεορισμένες πε ριπτώσεις ο θεατής πλήρωνε εισιτήριο για να παρακολουθήσει τοναγώνα,λ.χ., στηνυπόθεσηHall.Εχειόμωςδιευκρινιστεί στην πολύπρόσφατηαπόφασηLanesChurches v.Howard&Seddon [1993]3All E.R.467, ότιη συμβατικήσχέσηδεναποτελεί κώλυμα για την ύπαρξηκαθήκοντος επιμέλειας μεταξύ των συμβαλλομέ νωνη παράβασητουοποίουθεμελιώνει αγώγιμοδικαίωμαγιατο αστικό αδίκημα τηςαμέλειας. Οι όροι τηςσύμβασης απλώςρυθ μίζουντην έκτασητουκαθήκοντος. Το συμπέρασμα πουβγαίνει μέσα απότην αγγλική νομολογία είναι ότι δεν υπάρχει υπαιτιότητα απέναντι σε θεατή ο οποίος προσέρχεται σειδιωτικόχώροστονοποίοδιεξάγεταιάθλημα- βασικάγιατί θεωρείται οτι εκούσιααποδέχεταιτους κινδύνους που συνεπάγεταιηδιεξαγωγήτου-εκτόςστιςπεριπτώσεις πουτεκμη ριώνεται το στοιχείο της recklessdisregard. Έχονταςυπόψηταστοιχείαπουδιακρίνουντηνπαρούσααπό τα δικαστικάπροηγούμενα πουχρησιμοποίησε οπρωτόδικοςδικαστής, δυσκολευόμαστε να συμφωνήσουμε πως εδώ ισχύει και εφαρμόζεται το διαφορετικό επίπεδο επιμέλειας που οριοθετούν οι παραπάνωαποφάσεις. Η ταχύτητατουαυτοκινήτουήτανεπι κίνδυνα υπερβολική και υπήρχε δεξιά απότομη στροφή. Η πα ρουσία του κόσμου ήταν δεδομένη και έγινε αντιληπτή απότον εφεσίβλητο. Γνώριζε επίσης ότι τίποτετοουσιαστικό,πουθαπα ρείχε προστασία,δεν χώριζε τοδρόμο απότοχώρο έξω από αυ τόν στον οποίο στέκονταν ο εφεσείων και οι άλλοι τραυματισθέντες. Υπό τις συνθήκες αυτέςοεφεσίβλητος δενήτανστον απαι τούμενο βαθμό προσεκτικός και επιμελής. Παρέβητοκαθήκον επιμέλειας μετην έννοια πουτουαποδίδειτο άρθρο51 καιπρο κάλεσε το σοβαρό τραυματισμό του ενάγοντα, αποτέλεσμα που μπορούσε λογικά να προβλέψει σαν δυνατήσυνέπεια της συμπε ριφοράςτου. Ας γυρίσουμε στην υπόθεση Ο' Dowd. Δεν έχουμε το πλήρες κείμενο της. Αλλά απότησύνοψη στο Weekly Notes προκύπτει πως έγινε δεκτό ότι άλλαξε η φυσιογνωμία του δρόμου για να προσαρμοστεί στους σκοπούς του ράλλυ. Αναφέρει ρητάη από φαση ότι το δικαστήριο "had to bear in mind the statutory modification of thestatusof thehighway for thepurpose of therace and for theprotection of spectators". Ας σημειωθεί ότι ο τραυμα τισθείς ήτανυπηρεσιακός παράγωντουράλλυ. Εδώδενυπάρχει 873 Νικήτας, Δ. Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου
(1993)μαρτυρία ή ικανοποιητική μαρτυρία πως παραχωρήθηκε άδεια. Ότι σχετικά αναφέρειοΝ.Πελίδης -καιέχουμε διεξέλθει τη μαρ τυρίατου μεπροσοχή - είναι,στηνκαλύτερηπερίπτωση,εξακοής μαρτυρία και σαν τέτοια εντελώς άχρηστο υλικό για τους σκο πούς της απόφασης. Περαιτέρω το κρίνουμε αμφίβολο,γιανα μηνπούμε αδύνατο, κατάπόσον ηπρόνοιαπουεπικαλέστηκε οπρωτόδικος δικαστής γιανααποφανθείγιατηνέκδοση άδειαςπαρέχει πράγματιτέτοια εξουσία. Και τούτο διότι η σχετική διάταξη [(άρθρο 22
(1)(β)] αναφέρεται στο καθήκον κάθε μέλους της αστυνομικής δύναμης 10 να παροχετεύει την τροχαία (divert all or any particular kind of traffic) αν αυτό φαίνεται να εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, Μια σύντομη παρατήρηση για την υπόθεση Μανροβοννιώτη, ανωτέρω. Οι συνθήκες εισόδου τουκοινού σε λιμάνι, που ήτανη περίπτωση εκείνη,δεν μπορούν ναπαραλληλιστούν μεταθέματα 15 στην προκείμενη περίπτωση. Δεν υπάρχειαναλογία, Εφαρμόζοντας το επιβαλλόμενο απότο άρθρο 51 κριτήριο, η κατάληξη μας είναι ότι ο εφεσίβλητος ευθύνεται για τοατύχημα. Διαφορετικά θαοδηγούμαστε σε άτοπααποτελέσματα. Ο διαγω νιζόμενος σε ράλλυ οδηγός ναμην ευθύνεται,για παράδειγμα,σε 20 άτομα πουκάθονταιαμέριμναστη βεράνταή την αυλήτου σπιτι ούτουςπουγειτονεύει μετοδρόμο,οοποίος χρησιμοποιείται για τον αγώνα. Θαήτανδεαντινομικό καιπαράλογοναισχύσειδια φορετικό κριτήριο απ* εκείνο που εφαρμόζεται, λ.χ., σε αστυνο μικό που προκαλεί δυστύχημα ενώ καταδιώκει ύποπτο για διά- 25 πράξη εγκλήματος. ΣτηMarshall v. Osmond &Another[1983] R.T.R. 475, το ΑγγλικόΕφετείο ανατρέπονταςτοκατώτεροδικα στήριο αποφάνθηκεότι "the duty owedby apolicedriverpursuing asuspectedcriminal was thesameduty asthatowedtoanyone else". Ισχυροποίηση της γνώμης που εκφράσαμε παρέχει, πιστεύου- 30 με,καιη απόφασηCondon ν, Basi[1985] 2All E.R.453,που ήταν υπόθεση τραυματισμού ποδοσφαιριστή από συμπαίκτη του. Ηγέρθηόμως το ευρύτερο θέματου καθήκοντος επιμέλειας μετα ξύ παικτώνσεανταγωνιστικάαθλητικάπαιχνίδια. Μετάαπότην παράθεση αποσπασμάτων από τις αποφάσεις του αρχιδικαστή 35 Barwick και του δικαστή Kitto στην αυστραλιανή υπόθεση Rootes Υ.Shelton [1968] ALR 33, ο δικαστής Donaldson, που έδωσε την απόφαση,απέκλινε υπέρ της κλασσικής προσέγγισης του αδικήματος από το λόρδο Atkins στην Donoghue ν. Stevenson[1932]All E.R. Rep. 1, 11: 40 "I have cited from those two judgments becausethey show two 874 5 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου Νικήτας, Δ. different approaches which, as I see it, produce precisely the same result. One is to take a more generalised duty of care and to modify it on the basis that the participants in the sport or pastime impliedly consent totakingriskswhich otherwise would be abreach of the duty of care. That seems to be the approach of Barwick CJ. The other is exemplified by the judgment of Kitto J., where he is saying, in effect, that there is a general standard of care, namely the Lord Atkin approach that you are under a duty to take all reasonable care taking account of the circumstances in which you are placed (see Donoghue (or Μ 'Alister) v.Stevenson[1932]A.C. 562 at 580, [1932]All E.R. Rep 1 at 11);which,inagame offootball, arequitedifferent from those which affect you when you are going for a walk in the countryside. Formy part Iwouldprefer theapproach of Kitto J,but Idonot think it makes the slightest difference in theendif it is found by the tribunal of fact that the defendant failed to exercise that degree of carewhich was appropriate inall thecircumstances, or that he acted in a way to which theplaintiff cannot be expected tohaveconsented. Ineither event, there isliability." Απομένει θέμασυντρέχουσας αμέλειας. Ηδικαιοδοσίατουδι καστηρίουνακατανέμειτην ευθύνηπροκύπτειαπότο ότι τέτοιο θέμα τέθηκε απότην αρχήμε τηγραπτή υπεράσπισηκαισυζητή θηκεαργότερακατάτηδίκη(ΒλέπεFookesv.Slaytor[1979]1 All E.R. 137). Δεν θα επαναλάβουμετις συνθήκες τουατυχήματος για την εξακρίβωση της συντρέχουσας αμέλειας. Από τις περι στάσεις διαγράφεται μεσαφήνειαηπαράλειψητουεφεσείοντανα λάβει μέτραγιατηδικήτουασφάλειαπουμπορούνναστηρίξουν συντρέχουσα αμέλεια. Υπολογίζουμε τηνευθύνητουσε40%και καθορίζουμεεκείνητουοδηγούσε 60%. Το αποτέλεσμα των σκέψεων μιαςείναι ότι ηέφεση πρέπεινα επιτραπεί. Η απόφασηανατρέπεται. Οπρωτόδικοςδικαστήςκα θόρισε τηναποζημίωση πουθαέπαιρνεοεφεσείων ανκέρδιζεσε £33.711 απότις οποίες ποσό£18.096δόθηκεγια απώλεια μελλοντικών απολαβώνκαιφυσικάδεν ήταντοκοφόρο. Επομένως με βάση τηνπαραπάνωαναλογίατηςευθύνηςοεφεσείων δικαιούται σεαπόφασηγιατοποσότων£20.826. Τοποσότων£9.969 θαφέ ρειτόκο6%από29/8/84,που καταχωρήθηκεη αγωγή(αρθρ.58Α του Κεφ. 148) καιτουπόλοιπονόμιμο τόκοαπό 18/11/89, ημερομηνίαέκδοσης τηςπρωτόδικηςαπόφασης. Ταέξοδατηςέφεσης επιδικάζονται σεβάροςτουεφεσίβλητου. 875 Νικήτας,Δ. Κωνσταντίνου ν.Χατζηκυριάκου
(1993)Ηδιαταγήγιαταέξοδατηςδίκηςθαπαραμείνειωςέχει. Η έφεσηεπιτρέπεταιμεέξοδα. 876