(1993)3Δεκεμβρίου, 1993 [ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΚΟΥΡΡΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝ1ΔΗΣ,Δ/στές] ΠΑΝΙΚΟΣ ΚΑΘΗΤΖΙΩΤΗΣ, Εφεσείων, ν. MANOCASTRANSPORT CO.LTD., Εφεσφλήτων. (ΠολιτικήΈφεσηΑρ. 8106) Αμέλεια — Εκπροστήσείος ευθύνη— Απόδειξητης ιδιοκτησίας οχήμα τος δεν αποτελεί αφ' εαυτήςαπόδειξη ύπαρξης εκπροστήσεως ευθύ νης τον ιδιοκτήτηγια τηναμέλεια τουοδηγούτονοχήματος—Πρέπει ναπροσαχθείμαρτυρία που να αποδεικνύει τηνύπαρξηεκπροστήσεως ευθύνης. Ο εφεσεύον αξίωσε αποζημιώσεις εναντίον του εναγόμενου 1 και τηςεφεσίβλητης γιαζημιέςκαιπροσωπικές βλάβεςπουείχευποστεί σε δυστύχημα πουείχεσυμβεί στον νέο δρόμο Λευκ(οσίας-Λεμεσού,στις 23.9.87,όταν το αρθρωτόφορτηγό JH 987, ιδιοκτησίας της εφεσίβλη της,πουοδηγούσε οεναγόμενος 1, μετακινήθηκε απότομαπροςταδε- 10 ξιάXOLαπέκοψετονδρόμοτουεφεσείοντα,οοποίοςτηνστιγμήεκείνη προσπερνούσε το φορτηγό οδηγώντας το αυτοκίνητο του NV 333.Το πρωτόδικοΔικαστήριο βρήκεότι αποκλειστική ευθύνηγιατοατύχημα είχεοεναγόμενος 1. Τοεπίδικοθέμαήτανκατάπόσοη εφεσίβλητηευ θυνόταν εκ προστήσεως για την αμέλεια του εναγόμενου 1,ο οποίος, 15 ενώστηνυπεράσπισητουείχεπαραδεχθείότιοδηγούσεσανυπάλληλος τηςεφεσίβλητης, αρνήθηκετογεγονόςαυτόστηνμαρτυρίατουενώπιον τουΔικαστηρίου. Οάλλος μάρτυραςτης εφεσίβλητης, πουήτανολο γιστής του συγκροτήματος, στο οποίο ανήκεη εφεσίβλητη,είχε μαρτυ ρήσει ότι ηεφεσίβλητη δεν είχευπαλλήλους, ούτε ήτανγραμμένη σαν 20 εργοδότης καιότι είχεδημιουργηθεί απλώςκαιμόνογιαναεξασφάλι σητοσυγκρότημαάδειαμεταφοράςεμπορευμάτων. Οεφεσείων δενεί χεπαρουσιάσει οίίοιαδήποτε μαρτυρίαπουνατείνεινααποδείξειτην ύπαρξη εκ προστήσεως ευθύνης. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, αφού απόρριψε την μαρτυρίατου εναγόμενου 1σαν αντιφατική,βρήκε ότι 25 δεν είχεαποδειχθεί ενώπιον τουηύπαρξηεκπροστήσεως ευθύνηςτης εφεσίβλητης καιαπόρριψετηναγωγήεναντίοντηςμεέξοδα.Κατ'έφε954 5 1 Α.Λ.Δ. 5 Καθητζιώτηςv. Manocas Transport Ltd ση,οεφεσείων ισχυρίσθηκεότι ηπαραδοχήτης εφεσίβλητης ότιήταν ιδιοκτήτριατουφορτηγούδημιουργούσεμαχητότεκμήριο ότι η εφεσί βλητηευθυνότανεκπροοτήσεως γιατηναμέλειατουεναγόμενου 1,και ότι ήτανηεφεσίβλητηπου όφειλε να παρουσιάσει μαρτυρία που να αντικρούσει τοτεκμήριο. Αποφασίσθηκεότι: 10 15 Η απόδειξη τηςιδιοκτησίας του αυτοκινήτου αποτελεί, ελλείψει άλλου,κάποιουλικόμαρτυρίαςβάσειτουοποίουτοΔικαστήριο,ανά λογα με ταγεγονότα στηνκάθευπόθεση,μπορεί νασυναγάγει την εκ προστήσεωςευθύνη του ιδιοκτήτη,ηύπαρξηήμητης οποίας καταδει κνύεται μετάτηναξιολόγηση του αποδεικτικούυλικού. Στηνπροκεί μενηπερίπτωση,απότην στιγμήπουτο πρωτόδικο Δικαστήριο είχε, ορθά,απορρίψειτηνμαρτυρίατουεναγόμενου 1 σαναντιφατική,ημό νημαρτυρίαπουείχεαπομείνει ενώπιον τουσχετικά μετοθέματηςεκ προστήσεως ευθύνης ήτανεκείνη τουλογιστή του συγκροτήματος των εταιρειώντηςεφεσίβλητης,πουκαταδείκνυετηνμηύπαρξηεκπροστή σεωςευθύνης. Η έφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: 20 Theofanous v.Cosmos(Cyprus)Insurance Co.Ltd
(1988)1CLR. 265· A. DemosthenousAntiprosopiesAftokiniton Ltdv.Katsourides
(1988)1 CLR. 665Ποταμίτης v.Ιωάννου
(1992)1 AAA. 479· Πίτσιλλοςv.Ευγενίου
(1989)1AAA. (E)69V 25 Papadopoulos v.Stavrou
(1982)1CLR.32V Foumides v.Republic
(1986)2CLR. 73Psaras v.Republic
(1987)2 CLR. 132. Έφεση. 30 Έφεση από τον ενάγοντα κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού(Σταυρινίδης,Πρ.Α.Ε.Δ.)πουδόθηκεστις28 Φεβρουαρίου, 1990,(Αρ.Αγωγής 4312/88) μετηνοποία απορρί φθηκε ηαγωγή του εναντίον των εναγομένων Αρ.2 μετην οποία 955 Καθιιτζιώτηςv. Manocas Transport Ltd
(1993)ισχυριζόταν ότι οι εναγόμενοι αρ.2,ήτανυπεύθυνοι εκ προστήσε ως γιατην αμέλειατουοδηγούτουοχήματοςJH987,τοοποίοενε πλάκησεδυστύχημα μετοαυτοκίνητοNV
- Μ.Β.Ιωάννου,γιατον εφεσείοντα. Π.Μ.Χαραλάμπους,γιατονεφεσίβλητο. 5 Cur. adv. wit ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,Δ.: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίουθαδώσει οΔικαστής κ.Α, Κούρρης. ΚΟΥΡΡΗΣ,Δ.: Ηέφεσηστρέφεται εναντίον τηςαπόφασηςτου Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού, με την οποία απορρίφθηκε η 10 αγωγήτουεφεσείοντα-ενάγοντα,εναντίοντων εφεσιβλήτων-εναγομένων αρ.2, μετηνοποίαισχυριζότανότι οι εφεσίβλητοι-εναγόμενοι αρ.2 ήτανυπεύθυνοι εκ προστήσεως για τηναμέλεια τουοδη γού του οχήματος JH987, το οποίο ενεπλάκη σε δυστύχημα στις 23/9/87, μετοαυτοκίνητοNV
- 15 Ηαγωγήπουκαταχώρισεοεφεσείονταςήτανεναντίοντου ΧριστάκηΠέτρου, ως εναγόμενου αρ. 1 καιεναντίοντων εφεσίβλητων ωςεναγομένων αρ.
- ΤοπρωτόδικοΔικαστήριοαπέρριψετηναγω γήεναντίον των εφεσιβλήτων-εναγομένων 2καιοεφεσείοντας εφεσίβαλετηναπόφασητουπρωτόδικουΔικαστηρίου. 20 Ο εφεσείοντας-ενάγοντας,στις23/9/87οδηγούσετοαυτοκίνητο NV333στονέοδρόμοΛευκωσίας-Λεμεσού, μεκατεύθυνσητηΛεμε σό,ενώτην ίδιαώραοεναγόμενος αρ. 1 οδηγούσετοαρθρωτόφορ τηγό (trailer)JH987, με την ίδιακατεύθυνσηκαι μπροστάαπότον εφεσείοντα. Σε κάποιο σημείο μεταξύ της διασταύρωσης Παρεκ- 25 κλησιάς καιΑγίουΤύχαινα, οεφεσείοντας προσπάθησεναπροσπε ράσειτονεναγόμενοαρ. 1,παίρνονταςτηδεξιάπλευράτουδρόμου και καθ' ονχρόνοβρισκόταν στο μέσοτουφορτηγούτου εναγόμε νου αρ. 1 κατάτοπροσπέρασμα, αυτόςαπότομακαιχωρίς ναδεί ξει,έστριψεδεξιάκαιαπέκοψετηνελεύθερηπορείατουεφεσείοντα 30 μεαποτέλεσμανακτυπήσει τοαυτοκίνητοNV333καιναπροκαλέ σει σεαυτόζημιές,καθώςκαιπροσωπικέςβλάβεςστον εφεσείοντα. ΤοεύρηματουπρωτόδικουΔικαστηρίου ήτανότιομόνοςυπαί τιοςγιατοδχχπΰχημαήτανοεναγόμενος αρ.
- Περαιτέρω,το Δικαστήριο έκρινεότι ο εναγόμενος αρ. 1,κατά 35 τοχρόνο τουδυστυχήματος,οδηγούσετοφορτηγόJH987,τοοποίο 956 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 Καθητζιώτηςv. ManocasTransport Ltd Κονρρης,Δ. ήτανιδιοκτησίατωνεφεσιβλήτων-εναγομένων αρ.2,χωρίςτηνάδεια τουςήτησυγκατάθεσητουςκαιότιουδεμίασχέσηείχεμεαυτούςως υπάλληλος, ήυπηρέτης, ήαντιπρόσωπος και δενενεργούσεπρος όφελος ήγια λογαριασμό τους και απέρριψε την αγωγή εναντίον τουςμεέξοδα,καθότιδενυπήρχεσχέσηεκπροστήσεως μεταξύτους και του εναγόμενου αρ. 1, καθότιαυτοί απέδειξανότιδεν υπήρχε οποιαδήποτεσχέση μεταξύτουςκαιτουεναγομένουαρ. 1,κατάτον ουσιώδη χρόνο ώστε να συνάγεται ευθύνη εκπροστήσεως γι' αυ τούς. Οι λόγοιεφέσεως πουπροβάλλει οεφεσείοντας στην έφεσητου, στρέφονται εναντίοντων ευρημάτωντουπρωτόδικουΔικαστηρίου ότιοεναγόμενος αρ. 1 κατάτοχρόνο τουατυχήματοςοδηγούσε το φορτηγόJH987,χωρίς τηνάδειατων εφεσίβλητων ή τη συγκατάθε σητουςκαιότι ουδεμίασχέση είχεμεαυτούςωςυπάλληλος ή υπηρέτηςήαντιπρόσωποςκαιότιδενενεργούσεπροςόφελος ήγιαλο γαριασμότους. ΤομόνοερώτημαπουτοΕφετείοπρέπεινααπαντήσει,είναιεάν οι εφεσίβλητοι ευθύνονταιεκπροστήσεως γιατηναμέλειατου οδη γούτουοχήματοςτουςJH
- 20 Οδικηγόρος τουεφεσείοντα, εισηγήθηκε ότιηπαραδοχή των εφεσίβλητων ότιήτανοιιδιοκτήτες τουφορτηγούJH987, αποτελεί μαχητότεκμήριο ότι ο ιδιοκτήτης είναι υπεύθυνος εκπροστήσεως γιατηναμέλειατουοδηγούκαιότιοιεφεσίβλητοι δενπαρουσίασαν αποδεικτικόυλικόγιανααποσείσουν τοτεκμήριοαυτό. 25 Δεν συμφωνούμε μετην εισήγησηαυτήτουδικηγόρου. Ηαπό δειξη τηςιδιοκτησίας του αυτοκινήτου, αποτελεί ελλείψει άλλου, κάποιουλικό μαρτυρίαςβάσειτουοποίουτοΔικαστήριο,ανάλογα μεταγεγονόταστηνκάθευπόθεση,μπορείνασυναγάγειτηνεκπρο στήσεως ευθύνη του ιδιοκτήτη [Βλέπε Savvas Theofanous v.1) Cosmos(Cyprus)InsuranceCo.Ltd2)ChristodoulosCbrysostomou
(1988)1 CLR. 265]. 30 35 To Ανώτατο Δικαστήριο στην έφεση Α. Demosthenous Antiprosopies Ltd v.Katsourides
(1988)1C.L.R.665, σχετικάμε τηνύπαρξηή μητης εκ^ροστήσεως ευθύνης,στις σελίδες670 και 671 αναφέρειταεξής: "Η νομική κατάσταση πουδημιουργείται απότην εκ προστήσε ωςευθύνηενόςπροσώπουγιατηναμέλειαάλλου,έχεισυζητηθεί σεπληθώρααποφάσεωντόσοτωνΔικαστηρίωντηςΑγγλίαςόσο καιτηςχώραςμας. Ειδικώτεραμετοζήτηματηςεκπροστήσεως 957 Κούρρης,Δ. Καθητζιώτηςv. Manocas Transport Ltd
(1993)ευθύνης του ιδιοκτήτηαυτοκινήτουγιατηναμέλειατουοδηγού καταπιάστηκε το Δικαστήριο των Λόρδων στην υπόθεση Morgans v.Launchbury and Other[1972]2All E.R. 606. Η απόφαση αυτή υιοθετήθηκε καιεφαρμόστηκε από το Εφετείο μας στην υπόθεση Hellenic Mining Co. Ltd. v.GaiaxyTours 5 Ltd,
(1978)1C.L.R. 414, όπου παρατίθενται εκτεταμένα απο σπάσματα απότιςαποφάσειςτων Λόρδων Δικαστών, ώστε να μηχρειάζεταιναταεπαναλάβουμεπαρά μόνοναπαραπέμψου με στις δυο αυτέςαποφάσειςκαι στην Stylianou &another v. Petrou
(1984)1C.L.R.
- Θακάμουμε μόνο ειδικήαναφορά 10 σε μερικές γραμμές απότην απόφαση του Λόρδου Wilberforce γιατί κατά τηγνώμη μαςσυνοψίζουν μεενάργειατηνομική αρ χή"For Iregardiiisclear thatinorder tofix vicariousliabilityonthe ownerofacar in such acaseasthepresent, itmustbe shown that 15 thedriverwas usingitfortheowner'spurposesunderdelegationof atask or duty". Όπως είπαμεπιοπρινστηνυπό εξέτασηέφεση,οδικηγόροςτης εφεσείουσας εισηγήθηκε πωςηπαραδοχήεκ μέρους της πωςο Αν δρέαςΔημοσθένους ήτανοδιευθυντής της εταιρείαςκαιοδηγούσε 20 μετηνάδειαήτησυγκατάθεσητηςδενείναιαρκετόγιαναδημιουρ γήσει την εκπροστήσεως ευθύνητης. Κατάτηγνώμη μαςη εισήγη σηαυτήείναι εντελώς αβάσιμη. Οδιευθυντής μιαςεταιρείαςείναι μεν αξιωματούχος αλλά ταυτόχρονα καιαντιπρόσωπος της. Η ιδιότηταδεαυτήεμπίπτειστιςπροϋποθέσειςπουαναφέρονταιστην 25 υπόθεσηMorgansv.Launchburyκαιπουδημιουργούντηνεκπρο στήσεως ευθύνη του κυρίου, στην παρούσα υπόθεση της ιδιοκτή τριαςεταιρείας,γιατηναμέλειατουυπηρέτητης- οδηγού. Ηύπαρξηήμητης εκπροστήσεως ευθύνηςκαταδείχνεταιμετά την αξιολόγηση τουαποδεικτικούυλικού. Τοθέμααυτόέχεισυζη- 30 τηθεί,καιειδικώτεραπάλισεότι αφοράτηνεκπροστήσεως ευθύνη ιδιοκτήτη αυτοκινήτου, που οδηγείται από άλλο πρόσωπο, στην υπόθεσηRambarranv. Gurrunharran [1971]1 AllE.R.
- Στην απόφαση-γνωμοδότηση του Ανακτοσυμβουλίου της Αγγλίας έγινε αναφοράστηνομολογία πουισχύει πάνωστοζήτημακαικατέληξε 35 στο συμπέρασμα πως απόδειξητης ιδιοκτησίας τουαυτοκινήτου, αποτελεί,ελλείψειάλλου,κάποιουλικό μαρτυρίας,βάσειτουοποί ουτοΔικαστήριο ανάλογαμε ταγεγονόταστηνκάθευπόθεση, μπο ρεί νασυναγάγει την εκπροστήσεως ευθύνητουιδιοκτήτη.". Επίσης,τοΑνώτατο Δικαστήριο στην απόφαση Χριστάχη Πο- 40 ταμίτην. 'ΕλεναςΙωάννου{\992) 1 Α.Α.Δ.479,σχετικάμεκατάπό958 1 A.A.A. Καθητξιώτηςv. ManocasTransport Ltd Κούρρης,Δ. σο συγκατάθεση ήάδεια για την οδήγηση οχήματος καθιστά τον ιδιοκτήτηεκπροστήσεως υπεύθυνογιατηναμέλειατουοδηγούκα τάτηχρήση τουαυτοκινήτου,στησελίδα2 αναφέρειταεξής: 5 10 15 "Η εκπροστήσεως ευθύνηπροσώπουγιατις συνέπειεςαστικού αδικήματος που διαπράττεταιαπό άλλο πρόσωπο ρυθμίζεται από τοάρθρο 13 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου,Κεφ.
- Εκπροστήσεως ευθύνηφέρειοεναγόμενος γιατιςπράξεις άλλου προσώπου όταν(α)αυτές εξουσιοδοτούνται ήεπικυρώ νονται,ή(β)συνιστούν πράξεις εργοδοτουμένου (υπηρέτη)στο πλαίσιο τηςεργασίαςτου. Συνοπτικά,εκπροστήσεως ευθύνη,βάσειτουπερίΑστικώνΑδι κημάτωνΝόμουπεριορίζεται σεπράξεις αντιπροσώπουήυπη ρέτηκάτω από τους όρους που θέτει το άρθρο
- Συνάγεται από τηνπρωτόδικηαπόφασηότι κατάτοχρόνο διάπραξης του αστικούαδικήματοςτηςαμέλειαςαπότογιοτουεφεσείοντα,ότι οοδηγόςενεργούσεείτεωςαντιπρόσωποςήως εργοδοτούμενος τουπατέρατου.". Καιστησελίδα5της ίδιαςαπόφασης,αναφέρειταεξής: 20 25 30 35 "Στην Κύπρο OLαρχέςτουκοινού δικαίουγιατηνεκπροστήσεως ευθύνη έχουν ενσωματωθεί στο άρθρο 13του ΚώδικαΑστι κώνΑδικημάτων πουρητάπροβλέπειπότευπάρχειτέτοιαευθύ νη- όταν αποδεικνύεται σχέσηαντιπροσωπευομένου και αντι προσώπου ήεργοδότη και εργοδοτουμένου. Ηεξουσιοδότηση χρήσηςκινητούαντικειμένουδενυποδηλώνει ωςθέμαλογικήςή κοινής εμπειρίας και τη δημιουργία σχέσης αντιπροσώπουκαι αντιπροσωπευομένου αναφορικάμετηχρήση του. Συνεπώςσυ γκατάθεσηγιατηχρήση αυτοκινήτουδεντεκμηριώνει αφεαυτής σχέσηαντιπροσωπευομένου και αντιπροσώπουήεργοδότηκαι εργοδοτουμένου, όπως άλλωστε αποφασίστηκε στη Hellenic Mining." Αναφορικά μεταευρήματατουπρωτόδικουΔικαστήπουβασί ζονται στην αξιοπιστία μαρτύρων, είναι καθιερωμένη αρχή ότι η αξιολόγησηενός μάρτυραανείναι αξιόπιστος ήόχι, είναικαθαρά θέμα του πρωτόδικου Δικαστηρίου και κατά κανόνα τοΕφετείο σπάνια επεμβαίνει στο να αποφασίσει περί της αξιοπιστίας ενός μάρτυρα [Βλέπε,μεταξύάλλων,ΜόδεστοςΠίτσιλλοςν. Δημητρά κη Ενγενίον,
(1989)1Α.Α.Δ. (Ε) 691, Papadopoulos v. Stavrou
(1982)1 C.L.R. 321, Fournidesv.Republic
(1986)2 C.L.R. 73, PsarasandAnotherv.Republic
(1987)2C.L.R.132]. 959 Κοϋρρης, Δ. Καθητζιώτηςv. Manocas Transport Ltd
(1993)Είναιη εισήγησητουδικηγόρουτουεφεσείοντα ότι τοπρωτόδι κοΔικαστήριο εσφαλμέναβρήκεότι οιεφεσίβλητοι δενέχουνευθύ νη,καθότι δεν υπήρχε σχέσηεκ προστήσεως μεταξύ τους και του εναγόμενου αρ. 1 καιότιταευρήματακαισυμπεράσματατουπρω τόδικουΔικαστηρίουδενστηρίζονταιπάνωστηνπροσαχθείσαμαρ- 5 τυρία και τις εγγράφους προτάσεις, αλλά πάνωσε γνώμη που το ίδιοτοΔικαστήριο εκφράζει. Όπως έχειαναφερθείστην απόφασηΚατσουρίδη (πιοπάνω), η ύπαρξηήμητης εκ προστήσεως ευθύνης,καταδεικνύεταιμετάτην 'αξιολόγηση του αποδεικτικούυλικού. Στηνυπό"κρίση έφεσηδεν 10 υπάρχει αποδεικτικό υλικό ότι οι εφεσίβλητοι ήταν υπεύθυνοι εκ προστήσεως για την αμέλεια του οδηγούτου φορτηγού JH987. Ο εναγόμενος αρ. 1,παρόλοπου στην υπεράσπισητουπαραδέχτηκε τον ισχυρισμό του εφεσείοντα ότι οδηγούσε το φορτηγό ωςυπάλ ληλοςτων εφεσίβλητων, εντούτοις στην κατάθεσητουενώπιον του 15 Δικαστηρίου, αρνήθηκε ότι οδηγούσε το φορτηγό ως υπάλληλος τους. Ορθάτο πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε τη μαρτυρίατου εναγόμενου αρ. 1,καθότιέδωσεδύοδιαφορετικέςεκδοχές. Ο μάρ τυραςτωνεφεσίβλητων Χριστάκης Ηλιάδης,Λογιστήςστοσυγκρό τημα της Εταιρείας ΚΟΥΒΑ το οποίο απαρτίζεταιαπότις Εται- 20 ρείες D.Kouvas &SonsLtd.,KouvasCartons Ltd.,KouvasCraviou Ltd.και Manocas Transport Ltd. (εφεσίβλητοι), ανάφερεότι οιεφε σίβλητοι δεν έχουν υπαλλήλους, ούτε έχουν μητρώο εργοδότηκαι απλώς ιδρύθηκαν για να εξασφαλίσει το συγκρότημα ΚΟΥΒΑ άδεια μεταφοράς εμπορευμάτων και ότι οι εφεσίβλητοι δεν έχουν 25 έξοδαούτεέσοδα. Ο ενάγοντας δεν προσήγαγε μαρτυρία προς υποστήριξη του ισχυρισμού τουότιοεναγόμενοςαρ. 1 ήτανυπάλληλος τουςήαντι πρόσωπος τους. Συνεπώς,ορθάτοπρωτόδικοΔικαστήριοαποδέ χτηκετη μόνη μαρτυρίαπουήτανενώπιον τουκαιηοποίαδόθηκε 30 από τοΧριστάκη Ηλιάδη. ΚαταλήγουμεστοσυμπέρασμαότιορθάτοπρωτόδικοΔικαστή ριο αποφάνθηκεπωςοιεφεσίβλητοι δενείναιεκπροστήσεως υπεύ θυνοι για την αμέλεια του οδηγού του φορτηγού JH987, κατάτον επίδικοχρόνο. Συνεπώς,ηέφεση απορρίπτεται μεέξοδα. Η έφεσηαπορρίπτεταί μεέξοδα. 960 35