(1993)22Ιανουαρίου,1993 [Α.Ν.ΛΟΙΖΟΥ.Π.,ΠΎΛΙΑΝΙΔΗΣ,ΠΙΚΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. ΧΑ ΤΖΗΙΣΑΓΓΛΡΗΣ.ΧΡΥΣΟΠΌΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,ΑΡΤΕ ΜΗΣ,ΚΩΝΣΤΑΝΠΝΙΔΗΣ,Δ/σχές] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 140ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Awijnjf, ν. ΒΟΥΛΗΣ ΤΟΝΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ(Αρ.3), Καθ'ης ηαίτηση. (Αναφορά Αρ.5/91). Συνταγματικό Δίκαιο — Συνταγματικότητα νόμων — Σύνταγμα Άρθρο 140 — Αναφορά από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για γνωμάτευση από το Ανώτατο Δικαστήριο κατά πόσο ο "Περί 5 Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικός Νόμος) τον 1991βρίσκεται σε αντίθεση και/ήείναι ασύμφωνοςπρος τις διατά ξεις των Άρθρων 23,28,35,802 και 179του Συντάγματος. Το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού ερεύνησε το θέμα που τέθηκε <Q ενώπιον του,κατέληξε στην ομόφωνη Γνωμάτευση ότι ο κρίνομενος νόμος βρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς τις διατάξεις του Άρθρου 80.2 του Συντάγματος και κατ' επέκταση του 'Αρθρου 179 αυτού -χωρίς ως εκ τούτου να υπεισέλθει στην εξέταση των υπόλοιπων λόγων αντισυνταγματικότητας της Ανα φοράς-γιατουςπιο κάτωλόγους: **
- Εφόσον ο κρινόμενος νόμος συνεπάγεται αύξησητωνπρο βλεπομένων υπό του προϋπολογισμού εξόδων έπρεπενα είχε ψη φισθεί απότην Βουλήτων Αντιπροσώπων βάσει Νομοσχεδίουπου κατατέθηκεαπότην εκτελεστική εξουσία σύμφωναμετιςδιατάξεις του Άρθρου 80.2 του Συντάγματοςκαιόχι βάσει πρότασης νόμου Βουλευτών.
- Ο Προϋπολογισμός γιατο 1991,πουείναι το έτοςεφαρμο γής του κρινόμενου νόμου, περιέχει πρόβλεψη για τη δαπάνησε σχέση με την αποζημίωση που θακαταβληθείγιαακίνητηπεριου σία που καλυπτόταν από διατάγματααπαλλοτρίωσης που είχαν ήδηδημοσιευθεί με βάσηταμέχρι τότε θεσπισμένα κριτήρια.Απο- 25 τέλεσμα της εφαρμογής του νόμου, όπως προκύπτει απότιςπρό νοιες του,θα είναι η αύξησητης αποζημίωσηςπου με βάσητο ως τώρα ισχύον νομοθετικό καθεστώς,θακαταβαλλόταν γιαακίνητα 16 20 3ΑΛΛ. - Πρ.Αιτιοκρατίαςν.ΒουλήςΑν*. (Αρ.3) πουκαλύπτονται απόδιατάγματααπαλλοτρίωσης ήδηδημοσιευ θέντα. Ο επακόλουθος υπολογισμός της αξίας των ακινήτων με βάσητιςπρόνοιεςτουκρινόμενουνόμουθαέχεισαναναπόφευκτο αποτέλεσματηναύξησητηςπροϋπολογισθείσαςδαπάνης. Αναφορά. Αναφορά με την οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ζητάγνωμάτευση κατάπόσοο"ΠερίΑναγκαστικής Απαλ,Q λοτριώσεως (Τροποποιητικός) Νόμος του 1991 βρίσκεται σε αντίθεση και/ή είναι ασΰμφωνος προς τις διατάξεις τωνάρθρων23,28,35,80.2και 179τουΣυντάγματος. 15 Μ. Τριανταφυλλίδης, ΓενικόςΕισαγγελέαςτηςΔημο κρατίας με Λ. Κονρσονμπά (χα), Γλ. Χ" Πέτρου, Ανώτερους Δικηγόρουςτης Δημοκρατίας και Τ. Πο~ λνχρονίδου(δ/δα), ΔικηγόροτηςΔημοκρατίαςΑ',για τοναιτητή. Ε. Ευσταθίου και Μ.Χριστοφίδης, για τους καθ' ων η αίτηση. Cur. adv. vult. 20 Α. ΛΟΙΖΟΥ,Π.ανάγνωσε την ακόλουθη γνωμάτευση. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καταχώρησε δυνάμει του Άρθρου 140 την παρούσα αναφορά με την οποία ζητά Γνωμάτευση κατά πόσο ο "Περί Αναγκαστικής Απαλλο25 τριώσεως (Τροποποιητικός) Νόμος του 1991" ευρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς τις διατάξεις των Άρθρων 23,28,35,80.2και 179του ΣυντάγματοςτηςΚυ πριακήςΔημοκρατίας. Οι Βουλευτές Μ. Χριστοφίδης, Ν. Αναστασιάδης, Α. 30 Ανδρέου, Χρ. ΠέταςκαιΕ. Ευσταθίουκατάθεσαν Πρότα ση Νόμου τιτλοφορούμενη ως "Ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικός)Νόμοςτου 1991". Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών μελέτησε την πιοπάνωΠρότασηΝόμουσε συνεδρίες της στις 22Μαρ17 Α.Αο1&>ν,Π. Πρ.Δημοκρατίας ν.ΒουλήςAve (Aft.3)
(1993)τίου1990,23Απριλίου 1990,3και7Μαΐουκαι9Ιουλίου 1990καιαποφάσισεναεισηγηθεί στηΒουλήτωνΑντιπρο σώπωντηψήφισητηςσεΝόμο. 5 Η Βουλή των Αντιπροσώπων, βάσει της πιοπάνω ΠρότασηςΝόμου, ψήφισε,στις28 Μαρτίου1991,τονεπί δικο "Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιη τικό) Νόμο του 1991". (Το κείμενο τουοποίου επισυνά πτεται.) Η Βουλή των Αντιπροσώπων κοινοποίησε τον πιο πάνω Νόμο στον Πρόεδρο της Δημοκρατίαςγια έκδοση, σύμφωναμετο'Αρθρο52τουΣυντάγματος. Στις 10Απριλίου 1991οΠρόεδρος τηςΔημοκρατίας ανέπεμψε τονενλόγω Νόμοστη Βουλήτων Αντιπροσω- 15 πων γιαεπανεξέταση,δυνάμει τουΆρθρου 51.1 του Συ ντάγματος. Στις 11 Απριλίου 1991η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών επανεξέτασε τον πιο πάνω Νόμο ενόψει της Αναπομπής καιτην ίδια μέρα ηΒουλήτωνΑντιπροσω- 20 πων τον επανεξέτασε και αποφάσισε να εμμείνει στην απόφαση της για τη ψήφιση του.Πληροφόρησε δετον ΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςγιατηνενλόγωαπόφασητης. Ο ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίας,κατόπινσυμβουλής του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας,αποφάσισενακα- 25 ταχωρήσει τηνπαρούσαΑναφοράστοΑνώτατοΔικαστή ριο,δυνάμειτου'Αρθρου 140τουΣυντάγματος. Οι λόγοι που προβάλλει οΓενικός Εισαγγελέας είναι οιακόλουθοι: "Ουπόκρίση Νόμοςευρίσκεται σεαντίθεσηκαι είναι 30 ασύμφωνος προς το 'Αρθρο 23.4(γ)του Συντάγματος και προς τηνΑρχή τουΔιαχωρισμού των Εξουσιών,πουδιέ πειτοΣύνταγματης ΚυπριακήςΔημοκρατίας,γιατίσυνε πάγεταιεπέμβασητηςΝομοθετικήςΕξουσίας στοέργοτης 18 10 3ΑΛΛ. HQ.Δημοκρατίας ν.ΒουλήςAw. (Αρ. 3) Α. Αοΐζον, Π. Δικαστικής Εξουσίας σύμφωναμετο εν λόγω Άρθρο του Συντάγματος. 5 Ο υπό κρίση Νόμος ευρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς το 'Αρθρο 28 του Συντάγματος,γιατί συνεπάγεται άνισημεταχείριση μεταξύδιαφόρωνκατηγο ριών ιδιοκτητών περιουσιών, οι οποίες έχουν απαλλο τριωθείαναγκαστικά, και,μεταξύάλλων,συνεπάγεταιδυ10 σμενή διάκριση,κατά παράβασητου εν λόγω 'Αρθρου 28 τουΣυντάγματος, σε βάροςιδιοκτητώνσχετικά μετιςπε ριουσίες των οποίων η αναγκαστικήαπαλλοτρίωση συμ πληρώθηκεμέχριτις 17Ιουνίου 1988 είτε μευπογραφή τε λικήςσυμφωνίαςγιατονκαθορισμότηςαποζημίωσηςείτε μετονκαθορισμότουποσούτηςαποζημίωσηςαπό αρμό15 διοΔικαστήριο. ΕφόσονουπόκρίσηΝόμοςευρίσκεται σεαντίθεσηκαι είναιασύμφωνοςπροςτα'Αρθρα23και28τουΣυντάγμα τος ευρίσκεται σεαντίθεσηκαιείναιασύμφωνοςκαιπρος το'Αρθρο 35τουΣυντάγματος. 20 Ο υπό κρίση Νόμος ευρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς το 'Αρθρο 80.2 του Συντάγματος, γιατί συνεπάγεται αύξηση των υπό του Προϋπολογισμού προ25 βλεπομένων εξόδων και ψηφίστηκε βάσει πρότασης ΝόμουΒουλευτών καιόχι βάσειΝομοσχεδίουτηςΕκτελε στικήςΕξουσίας. ΟυπόκρίσηΝόμος,επειδήευρίσκεται σεαντίθεση και είναι ασύμφωνοςπροςτα Άρθρα 23,28, 35,και80.2 του 30 Συντάγματος,και προς την Αρχήτου Διαχωρισμού των Εξουσιών, ευρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος καιπροςτοΆρθρο 179του Συντάγματος." Από μέρους της Βουλής τωνΑντιπροσώπων έχειυπο στηριχθεί ότι ουπόκρίσηΝόμοςεψηφίσθηνομίμως κατά 35 την άσκηση των συνταγματικών εξουσιών με τις οποίες περιβάλλεται η Βουλή των Αντιπροσώπων του Κυπρια κού Λαού, και μέσα εις τα πλαίσια των συνταγματικών της αρμοδιοτήτων, και δεν παραβιάζονται ούτε οι αρχές 19 Α. ΑοΤζον,Π. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςAve (Αρ. 3)
(1993)της ισότητος όπως οι αρχές αυτές ερμηνευθησαν απότο Ανώτατο Δικαστήριο μετά την πάγια Νομολογία τουκαι μάλιστα στηναπόφασηστηνυπόθεσηΣεργίδηςv.KwtQUi· κήςΔημοκρατίας
(1991)1ΆΑΑ 119. 5 Επίσης ότι μεκανένατρόποδεν επεμβαίνει στην αρχή του διαχωρισμού των εξουσιών διότι δεν θίγει μεκανένα τρόποτις αρμοδιότητες τηςδικαστικής εξουσίας νααπο φάσισα κυριαρχικά μεβάσητο νομοθετικό καθεστώςπου ισχύεικατάτονσυγκεκριμένο χρόνο. ίο Επιπλέον ο υπό κρίσηΝόμος όχι μόνο δε παραβιάζει το άρθρο 23 του Συντάγματος αλλά αντίθετα το ενεργο ποιεί διατης ενισχύσεωςτου δικαιώματοςτου θιγομένου ιδιοκτήτου να απολαύσει δικαίας αποζημιώσεις δια την 15 απώλεια της ιδιοκτησίας τουτην οποίαστερείται μεανα γκαστική απαλλοτρίωση. Επίσης δεν θίγεται το άρθρο 80.2 τουΣυντάγματοςγιατίδενπρόκεταιπερί νόμουπου συνεπάγεται αύξησιν των εξόδων του Προϋπολογισμού αλλάπερίΝόμουπουενεργοποιεί τησυνταγματικήδιάτα- 20 ξηπου επιβάλλει τηνκαταβολήδίκαιηςκαιεύλογης απο ζημίωσης στο στερούμενο αναγκαστικά της ιδιοκτησίας του. Εάν γίνει αποδεκτήη εισήγησητου Γενικού Εισαγγε λέα τότε ηάσκηση των Νομοθετικών Εξουσιών της Βου- 25 λής θα περιορισθεί κατά τρόπον που θα αντιβαίνει το άρθρο61τουΣυντάγματοςδυνάμειτουοποίουη Νομοθε τικήΕξουσίατης Βουλήςασκείται ενπαντίθέματι. ΤοΑνώτατο Δικαστήριο,αφούάκουσετιςαπόψειςτου ΠροέδρουτηςΔημοκρατίαςκαιτης ΒουλήςτωνΑντιπρο- 30 σώπων σύμφωνα με τηδεύτερη παράγραφο του Άρθρου 140 του Συντάγματος, ερεύνησε το θέμα που τέθηκε υπό την κρίση του και η ομόφωνη Γνωμάτευση του είναι η ακόλουθη: Ο υπό κρίση Νόμος βρίσκεται σε αντίθεση και είναι 35 ασύμφωνος προς το Άρθρο 80.2 του Συντάγματος γιατί 20 3ΑΑΛ. 5 Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ3) Α. ΑοΤζον»Π. συνεπάγεται αύξησητων υπό του προϋπολογισμού προ βλεπομένων εξόδωνκαιψηφίστηκεβάσηπρότασηςΝόμου Βουλευτών και όχι βάση Νομοσχεδίου που κατατέθηκε στηΒουλήτωνΑντιπροσώπων απότηνεκτελεστικήεξου σίαόπωςκαι ηπαράγραφος2 του Άρθρου 80 προβλέπει ότι "Ουδεμία πρότασηΝόμουσυνεπαγόμενη αύξησητων υπό του προϋπολογισμού προβλεπομένων εξόδων δύνα ταιναυποβληθείυπό Βουλευτού.". 10 Ο Προϋπολογισμός για το 1991 που είναι το έτος εφαρμογήςτου Νόμου, περιέχει πρόβλεψη για τη δαπάνη σε σχέσημε καταβλητέααποζημίωσηγιαακίνητη περιου σίαπουκαλυπτόταναπόδιατάγματααπαλλοτρίωσηςήδη 15 δημοσιευθέντα Έκδηλαηπροϋπολογισθείσα δαπάνησυ γκεκριμενοποιείται μεβάσητηναξίατηςπεριουσίαςόπως αυτήθαμπορούσε ναπροσδιοριστεί μεγνώμονατα μέχρι τότε θεσπισμένα κριτήρια. Αποτέλεσμα της εφαρμογής του Νόμου, όπως προκύπτει από τις πρόνοιες του, θα 2ο είναιη αύξησητηςαποζημίωσηςπου,μεβάση τοωςτώρα ισχύοννομοθετικόκαθεστώς, θακαταβαλλότανγιαακίνη ταπουκαλύπτονταιαπόδιατάγματααπαλλοτρίωσηςήδη δημοσιευθέντα. Η έκδοση του Νόμουκαι ο επακόλουθος υπολογισμός της αξίας των ακινήτων με βάση τις πρό νοιες του, θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην αύξηση της 25 προϋπολογισθείσαςδαπάνης. Έχοντας καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, κρίνουμε περιττόναασχοληθούμε μετουςυπόλοιπουςλόγουςαντι συνταγματικότητας που έχουν προβληθεί στηναναφορά αυτή. 30 Γιατουςπιοπάνωλόγους,ουπόκρίσηΝόμοςβρίσκε ται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς τις διατάξεις του Άρθρου 80.2 τουΣυντάγματος καικατ' επέκτασητου 35 Άρθρου 179 αυτού. ΗπαρούσαΓνωμάτευση κοινοποιεί ται σύμφωνα με το Άρθρο 140 του Συντάγματος στον ΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςκαιτηΒουλή των Αντιπροσώ πων. ΝόμοςΑνησννταγματιχός. 21 Α. ΑοΤζον,Π. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςAvt. (Αρ. 3)
(1993)ΝΟΜΟΣΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙΤΟΥΣΠΕΡΙΑΝΑΓΚΑΓΠΚΗΣΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΣΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 1962 ΕΩΣ 1988 ΗΒουλήτωνΑντιπροσώπων ψηφίζειταακόλουθα: 5 Συνοπτικός 1.ΟΝόμοςαυτόςθααναφέρεταιωςοπερί τίτλος Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροπο15του 1983 ποιητικός) Νόμοςτου 1991 καιθαδιαβά25του 1983 ζεται μαζί με τους περί Αναγκαστικής JQ 148του 1985 Απαλλοτριώσεως Νόμους του 1962 έως 84του
- 1988 (πουστο εξής θααναφέρονταιωςΜο βασικός νόμος") και ο βασικός νόμος και οΝόμοςαυτόςθααναφέρονταιμαζίωςοι περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμοιτου 1962 έως
- 15 ΑντίΛατάστα
- Το άρθρο 5 του περί Αναγκαστικής σητουάρΑπαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού) Νοθρου5του μου του 1988 (Νόμος Αριθμός 84 του Νόμου 1988) αντικαθίσταται με το πιο κάτω νέο 84/
- άρθρο: 20 5
(1)Πάσα διαδικασία αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ηοποίαήρξατο προ της 27ηςΜαΐου 1983 και ηοποίαδεν συνεπληρώθημέχρι της 17ηςΙουνίου 1988(α) είτε δι' υπογραφής τελικής συμφω νίας διάτον καθορισμόν τηςαποζημιώ σεως, 25 (β) είτε διά καθορισμού του ποσού της αποζημιώσεως υπό αρμοδίου Δικαστή- 30 ρίου, θα ατονεί και θα λογίζεται ως εγκαταλειφθείσα, εκτός εάν η απαλλοτριούσα αρχή προβή, ουχί αργότερον της 31ης Δεκεμβρίου 1991, εις την προ σφορά της υπ' αυτής υπολογισθείσης ^ αποζημιώσεως, συμφώνως προς ταεφε22 3AJLA- Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ. 3) Α. ΑοΤζον*Π. ξήςαναφερόμενα: (ι) Η αξία της υπό απαλλοτρίωσιν ιδιοκτησίας λογίζεται ούσα ίση προς τοποσόν το οποίονη τοιαύτηιδιοκτη σία θα απέφερεν, εάν διετίθετο εκου σίως εν τη ελευθέρα αγορά κατά την 17ηνΙουνίου 1988. 10 15 20 25 30 Τροποποίηση τουβασικού νόμου. "Εκκρεμούσες δικαστικές 35 υποθέσειςκαι εφέσεις 84του 1988". (ιι)Ειςτηνκαταβλητέαναποζημίωσαν υπολογίζεται ετήσιος τόκος προς εννέα τοις εκατόν, από της ημερομη νίαςτηςπροσφοράςτηςωςπροείρηται υπολογισθείσης αποζημιώσεως υπό της απαλλοτριούσης αρχής μέχρι του χρόνουκαταβολήςτηςτοιαύτηςαποζη μιώσεως.
(2)Αι διατάξειςτωνάρθρων3,4 και5 του παρόντος Νόμου θα τυγχάνουν εφαρμο γής και εις τας περιπτώσεις διαδικασιών αναγκαστικήςαπαλλοτριώσεως, αιοποίαι ήρξαντο μετά την 27ην Μαΐου 1983 και δεν συνεπληρώθησαν προ της ημερομη νίας ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου λόγω της μηπροσφοράς τηςυπολογισθείσης αποζημιώσεως εντός των προνοουμένων δέκαμηνώνήλόγωαποδο χή? τηζ γενομένης προσφοράςαποζημιώ σεωςυπό την επιφύλαξη του καθορισμού του ποσού της αποζημιώσεως υπό αρμο δίουΔικαστηρίου". 3. Οβασικόςνόμοςτροποποιείταιμετην προσθήκη, αμέσως μετά το άρθρο 5 του Νόμου 84 του 1988, του ακόλουθου νέου άρθρου:- 5Α. Οποιεσδήποτε δικαστικές υποθέσεις καιεφέσεις εκκρεμούν κατάτην ημερομηνία έναρξης της ισχύος του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροπο23 Α. ΑοΤζον, Π. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒονλήςAvt. (Αρ. 3)
(1993)ποιητικού) Νόμουτου 1988 καιαφορούν τον καθορισμό της καταβλητέας αποζη μίωσης για αναγκαστική απαλλοτρίωση κάποιας ιδιοκητσίας θασυνεχιστούν και εκδικαστούν, αφού ληφθούν υπόψη οι διατάξεις των υποπαραγράφων (ι) και (ιι) του εδαφίου
(1)του άρθρου
(5)του προειρημένου Νόμου και του άρθρου 23 τουΣυντάγματος". 24