clr/1993/1993_3_25.pdf

(2)(γ), Κεφ. 1— Τεκμήριο γιακε­ κτημένα δικαιώματαβάσει τροποποιούμενου νόμου — Πότευπάρ10 χει δυνατότητα γιαανατροπή τουτεκμηρίου. Δεδικασμένο (Resjudicata) — Τομείς εφαρμογής της αρχής του δεδι­ κασμένου και συσχετισμός τηςαρχής αυτής στο πεδίο τηςαναθεω­ ρητικής δικαιοδοσίας και στην άσκηση τηςΝομοθετικής Εξουσίας για ανάπλαση τον δικαίου — Αναφορά στη σχετική νομολογία 15 τωνΕλληνικών Δικαστηρίων. Απαλλοτρίωση γης για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας — Σύνταγμα Αρθρο 23.4 — Ηεξουσία για απαλλοτρίωση γης ανάγεται σύμφω­ να με το Άρθρο 23.4τον Συντάγματος και τις πρόνοιες τωνΠερί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων 1962-1988στην κρίση της 20 αρμόδιας διοικητικής Αρχής. Σύνταγμα — Αρχή τηςδιάκρισης των Εξουσιών και προεκτάσεις της — Αποκλείει οποιαδήποτε επέμβαση της Νομοθετικής Εξουσίας στην Εκτελεστική — Εκτενήςαναφορά στην σχετική Νομολογία. 25 Διοικητική πράξη — Ανάκληση διοικητικής πράξης με νόμο — Είναι αντίθετη με την Αρχή της διάκρισης των εξουσιών όπως χατοχυ- 25 Μιχαήλ Θεοδοσίου Λτδ.ν.ΔήμουΛ/σον

(1993)ρώνεται από το Σύνταγμα. Οι αιτητές στις 8/11/72 υπέβαλαν αίτηση στο Δήμο Λεμεσού για την εξασφάλιση άδειαςοικοδομής για ανέγερση ξενοδοχειακής μονάδας μέσα στο κτήμα τους στον παραλιακό δρόμο της Λεμε­ σού. Ο Δήμος Λεμεσού στις 27/1/73 εξεδωκε διάταγμα απαλλο- 5 τρίωσης του εν λόγω κτήματος για σκοπό εξωραϊσμού και ανα­ μόρφωσης της παραλίας και απέρριψε το αίτημα για παροχή άδειαςοικοδομής στους αιτητέςοιοποίοι ως εκτούτουκαταχώρη­ σαν παράλληλες προσφυγές εναντίον τόσο τηςάρνησης του Δήμου να τους παραχωρήσει την αιτούμενη άδειαόσο και του διάταγμα- 10 τος απαλλοτρίωσης. Το Δικαστήριο, αφού έκρινε ότι η απαλλο­ τρίωση του κτήματοςσυνιστούσεεξωγενή παράγονταστην άσκηση της εξουσίας του Δήμου και αφού επεσήμανε ότι τα δικαιώματα των ιδιοκτητών δεν αλλοιώθηκαν καθ' οιονδήποτε τρόπο από το διάταγμα απαλλοτρίωσης, ακύρωσε την απόφαση του Δήμου για την μη παραχώρησητης αιτούμενης άδειαςκαι συγχρόνως επεκύ- 15 ρώσε το διάταγμα απαλλοτρίωσης (Theodossiou Co. Ltd ν MunicipalityofLimassol

(1975)3C.L.R. 195). Μετά τη θέσπιση του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού) Νόμου, 1983 (Ν.25/83) οι αιτητές προσέφυγαν και πάλιν ανεπιτυχώς στο Ανώτατο Δικαστήριο με αίτηματην έκ- 20 δόση διακήρυξης ότι ηπαράλειψη του Δήμου να ακυρώσει το διά­ ταγμα απαλλοτρίωσης του 1973 συνιστούσε παράλειψη εκπλήρω­ σης νομικού καθήκοντοςκατάπαράβασητου Άρθρου 8 του Ν.25/ 83 (Theodossiou Co. Ltdv. Minidpalityof Limassol

(1987)3C.L.R. 1750). 25 Μετά τη θέσπιση του Ν. 84/88 οι αιτητές με υπόμνημα στον Δήμο ανακίνησαν το αίτημα τους για την παροχή άδειας οικοδο­ μήςτο οποίο συνέδεσαν άμεσακαιαποκλειστικά μετην εξαφάνιση κατά νομικό τεκμήριο (Ν84/88)του διατάγματος απαλλοτρίωσης. Στηναπάντησητου οΔήμος απέρριψετο αίτηματων αιτητώνυπο- 30 στηρίζοντας ότι η ισχύς του διατάγματοςαπαλλοτρίωσης δεν με­ ταβλήθηκεαπότον Ν.84/88. Τότε οι αιτητές προσέβαλαν τηνάρνη­ ση των καθ' ων η αίτηση με την καταχώρηση της παρούσας προσφυγής. Ηκαθυστέρηση πουσημειώθηκε στην έκδοση της από­ φασης οφείλετο στην αναμονήτηςαπόφασηςτου Ανωτάτου Δικά- 35 στηρίου στην αναφορά5/91 αναφορικάμε την συνταγματικότητα του νέου τροποποιητικού των Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσε­ ως Νόμων ο οποίος κρίθηκε αντισυνταγματικός λόγω παράβασης του άρθρου 80.2 του Συντάγματος, χωρίς να θιγούν τά θέματα αντισυνταγματικότηταςπου εγείρονται στην παρούσαυπόθεση. 40 Η διαφοράτων διαδίκων επικεντρώθηκε στις επιπτώσεις του Άρθρου 5 του Ν.84/88,στην υπόσταση του διατάγματοςαπαλλο­ τρίωσης και στις προεκτάσεις του στα δικαιώματακαι υποχρεώ­ σειςτων διαδίκων. Οι αιτητές υπεστήριζαν ότι το Άρθρο5 του Ν.84/88κατάργη- 45 26 3ΑΛΛ ΜιχαήλΘεοδοσίουΑτό.ν.ΔήμουΛ/σοΰ σετοδιάταγμααπαλλοτρίωσης. 5 ,Λ ι υ 15 ^" 25 30 35 40 Οι καθ*ωνηαίτησηισχυρίσθηκαν ότι: 1)ο νόμος 84/88 δενέχει αναδρομικό χαρακτήρα,2)τοΑρθρο 5 δεν μπορεί να ερμηνευθεί μετρόποπουνααποστερεί τηνΑπαλλοτριούσα Αρχήαπόδικαιώ­ ματα πουκτήθηκαν βάσει τουδιατάγματοςαπαλλοτρίωσης πριν τηνθέσπιση του νόμου και 3)υπάρχει δεδικασμενον (res Judicata) απότην εγκυρότητατου διατάγματοςαπαλλοτρίωσης στηνυπόθε­ σηTheodossiouCo. Ltd.v.Municipalityof Limassol

(1975)3CJLR. 195. To Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψετις εισηγήσεις 1)και 2)των καθ' ων η αίτηση και αποδέκτηκε την εισήγηση τους αναφορικά προςτηνύπαρξηδεδικασμένου τονίζονταςότιτοΆρθρο 5του Ν. 84/88 αφήνει άθικτο το δεδικασμένο που προκύπτει απότην Theodossiou(ανωτέρω).Επίσης τόνισεότιμετοπιοπάνωΆρθρο επιχειρείται η ακύρωση του διατάγματος απαλλοτρίωσης καιγι' αυτό επιβάλλεται ηδιερεύνηση τηςσυνταγματικότητας τουνομοθετήματος μεσημείο αναφοράς τηδυνατότηταανάκλησης ήακύ­ ρωσης διοικητικήςπράξηςμενόμο. Στησυνέχεια αφούαναφέρθη­ κε εκτεταμένα στην αρχή της διάκρισης των Εξουσιών που θεμελιώνεται στοΣύνταγμα όπως επίσης καιστη σχετική νομολο­ γίααποφάνθηκεότι: 1) Η απαλλοτρίωση γηςσυνιστά πτυχή της διοικητικής λει­ τουργίας η οποία ανατίθεται απότο Σύνταγμαστην Εκτελεστική Εξουσία. 2) Η διαπίστωση της αναγκαιότηταςγια την απαλλοτρίωση γης γ^ατην πραγμάτωση σκοπών δημόσιας ωφέλειας ανάγεται, σύμφωνα μετιςπρόνοιες του Άρθρου 23.4τουΣυντάγματος και τωνσχετικών προνοιώντωνΠερίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων 1962-1988στηνκρίσητηςαρμόδιαςδιοικητικής Αρχής. 3)Τόσο ηέκδοσηόσοκαιηανάκληση ήηακύρωση διατάγμα­ τος απαλλοτρίωσης αποτελεί σύμφυτη πτυχή της εξουσίας για απαλλοτρίωσηγης. Ηακύρωσηδιαταγμάτωναπαλλοτρίωσηςαπό τη Νομοθετική Εξουσία συνιστά εκτροπή από τηνομοθετική λει­ τουργία αφενόςκαιεπέμβασηστο πεδίοαρμοδιοτήτωντης Εκτελε­ στικής Εξουσίας, αφετέρου.Κατάσυνέπεια οι διατάξειςτουΆρ­ θρου5παραβιάζουντην αρχή τηςδιάκρισηςτων Εξουσιών καιγια τον λόγο αυτό οι πρόνοιέ τους κρίνονται αντισυνταγματικές με αποτέλεσματηνθεμελίωσητης εγκυρότηταςτης επίδικηςδιοικητι­ κής απόφασηςηοποία έχει ωςβάθροτηνεγκυρότητα τουδιατάγ­ ματοςαπαλλοτρίωσης. Ηπροσφυγήαπορρίπτεται. Ηεπίδικηαπό­ φασηεπικυρώνεται βάσει του Άρθρου 146.4(a)τουΣυντάγματος. Δενεκδίδεταιδιαταγήγιαέξοδα. Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίςδιαταγή γιαέξοδα. Υποθέσειςποναναφέρθηκαν: Theodossiou Co. Ltd ν Municipality of Limassol

(1975)3C.L.R. 195- 45 TheodossiouCo. Ltd ν Municipality of Limassol

(1987)3C.L.R. 1750- 27 ΜιχαήλΘεοδοσίου Λτδ. ν.ΔήμουΑ/σοΰ

(1993)SantisandOthers vRcpubhc

(1983)3C.L.R. 419· R νinhabitantsof Chiistchurch[1848] 12 Q.B, 149· Master Ladies TailorsOrganisation ν Minister of Labour[1950] 2 All EM. 525· 5 Republicν Menelaou

(1982)3C.L.R. 419' PapanicopoulosvMorphou Cooperative

(1986)1C.L.R. 288· Pieris νRepublic

(1983)3C.LJi.1054DiagorasDevelopmentνNationalBank

(1985)1C.L.R. 581Policeν Ekdotiki Etena

(1982)2 CLJt. 63· Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν Βονλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3 10 ΑΛΑ. 1724Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν Βονλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3 ΑΛΑ. 2165Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν Βονλής των Αντιπροσώπων Αναφ. 4/92,ημερ. 18.9.92- 15 Ρ.Ι.Κ. και Άλλοι ν Καραγιώργη και Άλλων

(1991)3Α.ΑΑ.159Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν Βονλής τωνΑντιπροσώπων Αναφ. 9/91,ημερ. 185.

1. Προσφυγή. Προσφυγές με τις οποίες οι αιτητές προσέβαλαν την 20 άρνηση των καθ'ωνηαίτηση να εγκρίνουντοαίτηματους για χορήγηση άδειας οικοδομήςγιατην ανάπτυξητουκτή­ ματοςτουςσεξενοδοχειακήμονάδακαθώςκαι τοδιάταγ­ μαγια την απαλλοτρίωση της γηςτους. Τ.Κακογιάννης καιΜ.Κονκκίδον (δ/νίζ), για τους αι- 25 τητές. Γ.ΠοταμίτηςκαιΦ. Ποταμίτης, γιατους καθ'ωνη αί­ τηση. Cur.adv. wit. 30 28 3Α.Α.Δ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΑτ6.ν.ΔήμουΑ/σού ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσειοΔικαστής Γ.Μ. Πικής. ΠΙΚΗΣ, Δ.ανάγνωσετηνακόλουθη απόφαση.Με από­ φαση τουΑνωτάτου Δικαστηρίου τηςπροσφυγής αυτής 5 επιλήφθηκε η ολομέλεια του σώματος. Στην απόφαση αυτήείχεαχθείενόψειτηςσπουδαιότηταςενός τωνθεμά­ τωνταοποίαέχουντεθείπροςκρίση,εκείνου τηςσυνταγ­ ματικότητας των διατάξεων του Άρθρου 5 του "Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού)Νό^ μου, 1988" (Ν84/88).Γιατονπροσδιορισμό τωνεπίδικων θεμάτων είναι απαραίτητοναανατρέξουμε στο ιστορικό της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων που χρονολογείται απότο
2. 15 Στις8/11/72οιαιτητέςυπέβαλαναίτησηστοΔήμοΛε­ μεσούγιατηχορήγηση άδειαςοικοδομήςγιατηνανάπτυ­ ξητουκτήματοςτους σεξενοδοχειακή μονάδα. Υλοποίη­ ση των σχεδίων τους προϋπόθετε την κατεδάφισητης υφιστάμενης εντός του οικοπέδουαποθήκης. Σε διάστημα 20 ημερών,στις Π/12/72, οΔήμος μεειδοποίησηστηνΕπίση­ μηΕφημερίδα τηςΔημοκρατίας, γνωστοποίησε τηνπρόθε­ ση τουνα προβεί στην απαλλοτρίωση τουκτήματος των αιτητών προς το σκοπό εξωραϊσμού καιαναμόρφωσης του παραλιακού μετώπου της Λεμεσού. Ηπρόθεσητου 25 Δήμου νααπαλλοτριώσει τοκτήμα,οριστικοποιήθηκε με την έκδοση διατάγματος απαλλοτρίωσης στις 27/1/
3. Ενόψει της απαλλοτρίωσης τουκτήματος,οΔήμοςαπέρ­ ριψε τοαίτημαγιατηνπαροχήάδειας οικοδομής στους αιτητές. 30 Οι αιτητές, με παράλληλες προσφυγές, προσέβαλαν τόσο τηνάρνηση τουΔήμου ναεγκρίνει τοαίτηματους, όσο καιτο διάταγμαγιατην απαλλοτρίωσητης γηςτους. Οι προσφυγές συνεκδικάστηκαν και η επίλυση τους απο­ τέλεσετοαντικείμενο τηςαπόφασης του ΑνωτάτουΔικα35 στηρίου στη Michael Theodossiou Co. Ltd v. Municipality of Limassol

(1975)3 C.L.R. 195 (απόφαση Α. Ν. Λοΐζου, Δ.,όπωςήταντότε). 29 Πικής, Δ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΑτό. ν.ΔήμουΛ/σοΰ

(1993)ΤοΔικαστήριο ακύρωσετηναπόφασητουΔήμουγιατη μη παροχή άδειας οικοδομής, κρίνοντας ότι η απαλλο­ τρίωση του κτήματος συνιστούσε εξωγενή παράγοντα στην άσκηση της εξουσίας τους, επισημαίνοντας ότι το διάταγμα απαλλοτρίωσης δεν επέφερε αφεαυτούοποιαδή- 5 ποτέ αλλοίωση των δικαιωμάτων των ιδιοκτητών επί της περιουσίας τους. Συγχρόνως, επικύρωσε το διάταγμα απαλλοτρίωσης, κατάληξηπουκαθιστούσε τασχέδια των αιτητώνγια ανάπτυξητουκτήματοςθεωρητικό εγχείρημα. Ενόψει της βεβαίωσης του διατάγματος απαλλοτρίωσης, οι αιτητές απώλεσαν, όπως είναι παραδεκτό,το ενδιαφέ- 10 ρον τους για την εξασφάλιση άδειας οικοδομής, κρίνο­ ντας ότι κάθε ενέργεια προς την κατεύθυνσηανάπτυξης του κτήματος θα απέβαινε εις μάτην· έτσι δεν έκαμαν καμιάενέργεια γιατηνεξασφάλισητηςάδειαςοικοδομής. Το ενδιαφέρον τους για την ανάπτυξη του κτήματος αναζωπυρώθηκε μετάτηθέσπιση του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού) Νόμου, 1983 (Ν 25/ 83), υπό το πρίσμα των τροποποιήσεων που επέφερε στο νομικό καθεστώς για την απαλλοτρίωση γης. Οι αιτητές προσέφυγανστο Ανώτατο Δικαστήριο μεαίτηματηνέκδο- 20 ση διακήρυξης ότι η παράλειψη του Δήμου να ακυρώσει το διάταγμα απαλλοτρίωσης του 1973 συνιστούσε παρά­ λειψη εκπλήρωσης νομικού καθήκοντος το οποίο επέβαλ­ λε το Άρθρο 8 του Ν 25/83.Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ο Ν25/83 δεν επέβαλε οποιαδήποτε υποχρέωση στην 25 Απαλλοτριούσα Αρχή να ακυρώσει ή να ανακαλέσει το διάταγμα απαλλοτρίωσης του κτήματος των αιτητών το οποίοδιατήρησε την ισχύτου.Η προσφυγήαπορρίφθηκε Theodossiou Co. Ltd. v.Municipality of Limassol

(1987)3 3 Q C.L.R. 1750. Ως αποτέλεσμα,παρέμεινεαμετάβλητηηπρο­ ϋπάρχουσα κατάσταση πραγμάτων,γεγονός που οδήγησε στην καθίζηση και πάλι του ενδιαφέροντος των αιτητών για την ανάπτυξητου κτήματος τους, τακτίρια εντός του οποίου εσυνέχισαν ναχρησιμοποιούνται ωςαποθήκηατε- 35 λώνιστων εμπορευμάτων (bondedwarehouse). Τοενδιαφέροντωναιτητώνγιατηνεξασφάλισηάδειας οικοδομής ανανεώθηκε μετά τη θέσπιση του Ν84/88 (ο 30 3 Α.ΑΛ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΛτδ. ν.ΔήμουΛ/σοΰ Πικής, Δ. νόμος εκδόθηκεστις 17/6/88). ΤοΆρθρο5 τουνόμουπρο­ βλέπει: "5.-

(1)Πάσαδιαδικασίααναγκαστικήςαπαλλοτριώ­ σεως η οποία ήρξατο προ της 27ης Μαΐου 1983 και η οποίαδενσυνεπληρώθη προτηςημερομηνίας ενάρξεως τηςισχύος τουπαρόντοςΝόμου - 5 (α) είτε δι' υπογραφής τελικής συμφωνίας διά τον καθορισμόν της αποζημιώσεως· 10 5 20 25 30 35 (β) είτε δι' υπογραφής συγκαταθέσεως δι' εγγραφήν της απαλλοτριουμένης ιδιοκτησίας επ' ονόματι της απαλλοτριούσης αρχής, συμφώνως τω άρθρω 8, θα ατονήκαι θαλογίζηται ως εγκαταλειφθείσα, εκτόςεάν ηαπαλλοτριούσα αρχή προβή, ουχί αργότερον της 15ης Οκτωβρίου 1988,ειςτηνπροσφοράντηςυπ'αυτήςυπολογισθείσηςαποζημιώσεως,συμφώνως προς τα εφεξής αναφερόμενα: (ι) η αξία της υπό απαλλοτρίωσιν ιδιοκτησίας λογίζεται ούσα ίση προς το ποσόν το οποίον ητοιαύτη ιδιοκτησία θα απέφερεν, εάν διετίθετο εκου­ σίως εν τη ελευθέρα αγορά κατά τον χρόνον της ενάρξεως τηςισχύος τουπαρόντοςΝόμου(ιι) ειςτηνκαταβλητέαναποζημίωσιν υπολογίζε­ ται ετήσιος τόκος προς εννέα τοις εκατόν,απότης ημερομηνίας τηςπροσφοράςτηςωςπροείρηταιυπολογισθείσηςαποζημιώσεως υπότης απαλλοτριούσης αρχής μέχρι του χρόνου καταβολής της τοιαύτης αποζημιώσεως.

(2)Αι διατάξειςτωνάρθρων3,4 και5τουπαρόντος Νόμου θα τυγχάνουν εφαρμογής και εις ταςπεριπτώ­ σεις διαδικασιών αναγκαστικής απαλλοτριώσεως αι οποίαι ήρξαντο μετάτην27ην Μαΐου 1983 καιδενσυνεπληρώθησαν προ της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου λόγω της μηπροσφοράς χηςυπολογισθείσης αποζημιώσεως εντόςτωνπρονοου31 Πιχής,Δ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΛτ6. ν.ΔήμουΑ/σοΰ

(1993)μένων δέκαμηνών." ΜευπόμνηματουςστοΔήμο,ημερομηνίας30/12/88, οι αιτητέςανακίνησαντοαίτημα τουςγιατηνπαροχήάδειας οικοδομής, με έρεισμα την έκπτωση του διατάγματος απαλλοτρίωσης της περιουσίας τους βάσει του Ν 84/

1. 5 Όπωςδιαφαίνεταιαπότοκείμενο τουυπομνήματοςτους, το αίτημα για την παροχή άδειας οικοδομής συνδεόταν άμεσα και αποκλειστικά με την εξαφάνιση κατά νομικό τεκμήριο (Ν84/88)του διατάγματοςαπαλλοτρίωσης που αποτελούσεκαιτηγενεσιουργό αιτίαγιατηναναζωογόνη- 1 0 σητου ενδιαφέροντος τους γιατην ανάπτυξητηςπεριου­ σίας τους. Ηκαθυστέρηση του Δήμου να απαντήσει στο νέοτους διάβημα,ώθησετουςαιτητέςναπροσφύγουνστο Δικαστήριογιαμιαακόμαφορά(Προσφυγή229/89)μεαί­ τημα την αποκήρυξηως αντισυνταγματικήςτης παράλει- ^ ψηςτουΔήμου νατουςδώσει απάντησημέσαστα χρονικά όρια πουθέτει το Άρθρο29 τουΣυντάγματοςκαιτηνπα­ ροχή θεραπείαςγια την ανακοπήτης. Ενώ εκκρεμούσε η προσφυγή,δόθηκεστις 3/2/90, η απάντησητουΔήμου, γε­ γονός που αποστέρησε την προσφυγή του αντικειμένου ^0 της. Μετάτηνεξέλιξη αυτή,οι αιτητέςαπέσυραντην προ­ σφυγή τους η οποία,κατακολουθίαν,απορρίφθηκε. Στην απάντηση του ο Δήμος υποστήριξε ότι ο Ν84/88άφησε αμετάβλητητην ισχύτουδιατάγματοςαπαλλοτρίωσηςτου κτήματος των αιτητών και, συνεπώς, το αίτημα τους 25 απορρίφθηκε.ΜετηναπάντησητουοΔήμοςέκρινετο ου­ σιαστικό αίτηματων αιτητώνπουσυνίστατο στηναποκή­ ρυξηεκ μέρους τουΔήμουτουδιατάγματοςαπαλλοτρίω­ σης ως μηυφισταμένου, αίτημα τοοποίοαπορρίφθηκε ως ανεδαφικό, κλείοντας το δρόμο για τααναπτυξιακά σχέ- 30 διατωναιτητών. ΜεοδηγίεςτουΔικαστηρίουυποβλήθηκανγραπτές και συμπληρωματικές αγορεύσεις και,σε μεταγενέστερο στά­ διο,δόθηκανδιευκρινίσεις γιατιςθέσειςτωνδιαδίκων. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε στις 20/2/92,οπότανεπιφυλά­ χθηκε η απόφαση. Καθυστέρησε όμως η έκδοση της εν αναμονή της απόφασηςτου Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Αναφορά 5/91, με την οποία τέθηκε υπόκρίση ησυνταγ32 3Α.Α.Δ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΑτ6.ν.ΔήμουΛ/σοΰ Πιχής,Δ. ματικότητα των διατάξεων νέου τροποποιητικού των Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων. Στην Ανα­ φορά είχαν εγερθεί ανάλογα θέματα συνταγματικότητας μεεκείνα ταοποίατέθηκανσ'αυτή τηνπροσφυγή.Η από5 φάσητου Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Αναφορά 5/91εκ­ δόθηκεστις 22/1/
2. Οτροποποιητικός νόμος απορρίφθη­ κε ως αντισυνταγματικός για ένα απότους λόγους οι οποίοι είχανπροβληθεί γιατηναποκήρυξητου, συγκεκρι­ μένα γιαπαράβασητωνδιατάξεων του Άρθρου 80.2 του 10 Συντάγματος. Ενόψει αυτής τηςκατάληξης, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε "Περιττόν να ασχοληθούμε με τους υπόλοιπους λόγους αντισυνταγματικότητας που έχουν προβληθεί στην Αναφορά αυτή." Συνεπώς, δε μπορείνα αντλήσουμε καθοδήγησηαπότηναπόφασηστην Αναφορά 5/91 γιαταδύο θέματα συνταγματικότητας που αναφύο15 νται σ'αυτήτηνυπόθεση,δηλαδήτηνισχυριζόμενη αντί­ θεσητωνδιατάξεων του Άρθρου 5 του Ν84/88προς την αρχήτης διάκρισης τωνΕξουσιών και εκείνης τηςισότη­ ταςπουκατοχυρώνεταιστοΆρθρο28του Συντάγματος. Ηδιαφοράτων διαδίκωνεπικεντρώνεται στις επιπτώ­ 20 σειςπου είχετοΆρθρο5 τουΝ 84/88 στην υπόστασητου διατάγματος απαλλοτρίωσης και στις προεκτάσεις του στα δικαιώματα και υποχρεώσεις των διαδίκων.Ένα πράγμα είναι καθαρό,τοενδιαφέρον των αιτητώνγια την απόκτησηάδειαςοικοδομήςσυνδέεταιάμεσακαιαποκλει­ στικά μετην εξαφάνισητου διατάγματοςαπαλλοτρίωσης* 25 υφισταμένου του διατάγματοςδεν ενδιαφέρονται ναεξα­ σφαλίσουν άδειαοικοδομής. Είναιη αναμόρφωσητουνο­ μικού καθεστώτος ως προς την ισχύ του διατάγματος απαλλοτρίωσης που επέφερε οΝ 84/88που οδήγησε τους 30 αιτητές στην αναδιατύπωσητουαιτήματος τους για την εξασφάλιση άδειαςοικοδομής. Ηθέση των αιτητών είναι ότι το Άρθρο5τουΝ 84/88 κατάργησετοδιάταγμααπαλλοτρίωσης. Κατάσυνέπειαη 35 περιουσία τους έπαυσενομοτελειακά νααποτελεί το'αντι­ κείμενο απαλλοτρίωσης απότηνέκδοσητουνόμου.Ήεπι' μονή τουΔήμου στην ύπαρξητουδιατάγματος αποτελεί • αντινομίαπροςτιςδιατάξειςτουΆρθρου 5την οποία κα33 Πικής, Δ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΛτδ. ν.ΔήμουΛ/σοΰ

(1993)λούμεθα ναδιαπιστώσουμε καινααποκηρύξουμε. Όπως οι αιτητές,και οι καθ'ων ηαίτηση συγκέντρω­ σαν την επιχειρηματολογία τους στις επιπτώσεις του Άρ­ θρου5στο διάταγμααπαλλοτρίωσης. Η πρώτητους εισή- 5 γηση (των καθ' ων η αίτηση) είναι ότι το Άρθρο 5 δεν τυγχάνει εφαρμογής όσον αφορά το επίδικο διάταγμα απαλλοτρίωσης. Τονομοθέτημα, εισηγήθηκαν, έχειμελλο­ ντικήπροοπτικήκαιόχι αναδρομικόχαρακτήρα. Εξέταση τουκειμένου του Άρθρου 5αποκαλύπτειότισκοπείται με τη θέσπιση του ηακύρωση όλων των διαταγμάτωναπαλ- ^ λοτρίωσης ταοποίαεκδόθηκανπριν απότην έκδοσητου, ως προς τα οποία δεν ολοκληρώθηκε ηδιαδικασία απαλ­ λοτρίωσης με την καταβολή του τιμήματος για την από­ κτησητους.Αναντίλεκτα ονόμος επηρεάζειάμεσαδιατάγ­ ματα που εκδόθηκαν πριν τη θέσπιση του, με την επιφύλαξη ότι ηακυρότητα επέρχεται απότην ημϊέρα έκ- 15 δόσης του νόμου και όχι ενωρίτερα. Συνεπώς, ελλείπει από τις πρόνοιες του Άρθρου 5 το κύριο γνώρισμα ανα­ δρομικής νομοθεσίας πουείναι ηαναμόρφωσητουδικαί­ ουαπόημερομηνία προγενέστερη τηςέκδοσης του [βλ.με­ ταξύάλλων, Santis andOthers v.Republic

(1983)3 C.L.R. 2 0 419; R. v. Inhabitants of Christchurch [1848] 12 Q.B. 149 και Master Ladies Tailors Organisation v. Ministerof Labour[1950]2 All E.R.525 ]. Ηεισήγησητων καθ' ωνη αίτηση ότι το Άρθρο 5 του Ν 84/88 άφησε άθικτη την εγκυρότητα του διατάγματος απαλλοτρίωσης, κρίνεται 25 ανεδαφική. Ηδεύτερη εισήγησητουΔήμουείναιότι τοΆρθρο5δε μπορεί να ερμηνευθεί με τρόπο που να αποστερεί την Απαλλοτριούσα Αρχήαπόδικαιώματαταοποία αποκρυ­ σταλλώθηκαν και κτήθηκαν βάσει του διατάγματοςαπαλ- 30 λοτρίωσης πριν από τη θέσπιση του νόμου. Το μαχητό τεκμήριο πουδημιουργεί το Άρθρο 10

(2)(γ) του Περί Ερ­ μηνείας Νόμου -ΚΕΦ.1ότι τροποποιητικός νόμος αφή­ νει άθικταδικαιώματαταοποία κτήθηκανβάσει τουτρο­ ποποιούμενου νόμου, επενεργεί, όπως εισηγήθηκαν, υπέρ 35 των δικαιωμάτωντα οποία απόκτησανοι καθ' ων ηαίτη­ σηβάσειτουδιατάγματοςαπαλλοτρίωσης. Τοτεκμήριοτο 34 3 ΑΛΛ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΛΐδ. ν.ΔήμουΑ/σοΰ Πιχής»Δ. οποίοδημιουργεί τοΆρθρο 10

(2)(γ) ανατρέπεταιεφόσο ο νομοθέτης εκδηλώνει σαφήπρόθεση ναπροβεί στην απο­ στέρησηκτηθέντων δικαιωμάτων,οπόταν η βούληση του - τυγχάνει αναγνώρισης απότο δικαστήριο (βλ.Republic ν. MeneJaou

(1982)3 C.L.R. 419 και Papanicopoulos v. Moiphou Cooperative

(1986)1C.L.R.288). Στην προκεί­ μενηπερίπτωση, ο νομοθέτης εκδήλωσε με τον πλέονκα­ τηγορηματικό τρόπο τη θέλησητου να αποστερήσει την 1 Π Απαλλοτριούσα Αρχή από τα δικαιώματα που απέκτησε βάσει του διατάγματος απαλλοτρίωσης του 1973. Με τη διαπίστωση αυτή καταρρίπτεταικαιη θέσητουΔήμου ότι το Άρθρο5άφησεανεπηρέαστητηνισχύτουδιατάγματος απαλλοτρίωσης. jg Η τρίτη εισήγηση των καθ' ων η αίτηση είναι ότι το Άρθρο 5 δε μπορεί να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση τουεπίμαχουδιατάγματοςαπαλλοτρίωσης, ενόψειτουδε­ δικασμένου (resjudicata)πουπροέκυψε από τηνεπικύρω­ ση του διατάγματος απαλλοτρίωσης στην υπόθεση 2Q Michael Theodossiou Co. Ltd. v. Municipality ofLimassol

(1975)3 C.L.R. 195. Η αρχή του δεδικασμένου τυγχάνει εφαρμογής και στο πεδίο της αναθεωρητικής δικαιοδο­ σίας κατ' ανάλογο τρόπο προς άλλους τομείς δικαιοδο­ σίας,όπωςαναγνωρίστηκε στηνPieris v. Republic

(1983)3 C.L.R.1054, εκτεταμένα αποσπάσματααπότηνοποίαεπι«,- συνάπτονταιστην αγόρευσητων καθ'ωνη αίτηση. Πρέπει ναεπισημάνουμε ότι συναφήςμετηναρχήτουδεδικασμέ­ νουστο διοικητικό δίκαιοείναι καιη εφαρμογήτηςαρχής της διάκρισης των Εξουσιών σε σχέση με τη Δικαστική Εξουσία που αποκλείει κάθε νομοθετική παρέμβαση σε - 0 οποιοδήποτε τομέα της δικαστικής λειτουργίας - (βλ. Diagoras Development v. National Bank

(1985)1C.L.R. 581). Διαφωτιστική ως προς το συσχετισμό της αρχής του δεδικασμένου στο πεδίο της αναθεωρητικήςδικαιοδοσίας 35 και την άσκηση της Νομοθετικής Εξουσίας γιαανάπλαση του δικαίου, είναι η νομολογία των ελληνικών δικαστη­ ρίων η οποία συνοψίζεται στα Πορίσματα της Νομολο­ γίας του Συμβουλίου της Επικρατείας 1929-59, σ.51, ως 35 Πιχής,Α. Μιχαήλ θεο&οσίουΑτ6.ν.ΔήμουΛ/σοΰ

(1993)εξής: "Ενομολογήθη,συναφώς,ότιδένκωλύεται ηνομοθε­ τική εξουσία όπως ρυθμίζη, (συνεπώς, καικαταργή) καί τάδιάδικαστικής αποφάσεως ανεγνωρισμένα δι­ καιώματακαίσχέσεις, καθ' όσον η δύναμιςτούδεδικα- 5 σμένου δέν εξικνείται μέχρι τούσημείου ν' ανακόπτη τήν διάτό μέλλον αρμοδιότητατής νομοθετικής εξου­ σίας,όπωςπροβαίνηειςρυθμίσεις νέαςμετ'αναδρομι­ κής δυνάμεως, καταλαμβανούσας πάσας τάςσχέσεις καίτάςδικαστικώς κριθείσας, οσάκις αύταιδέν έχουσι 10 τόν χαρακτήρα επεμβάσεως εις ατομικάς περιπτώσεις, αλλάγίνονται διάθεσπίσεως γενικών κανόνων, η εφαρ­ μογή τών οποίων εις εκάστην συγκεκριμένην περίπτω­ σιν αφίεται ειςτά δικαστήρια: 614

(33), 8

(40), 81,82

(42), 1072

(53), 843

(54),1459

(55), 617,618,573

(59), 1676

(59)." Δεν είναι αναγκαίον'ανασκοπήσουμε σ'αυτή τηνυπό­ θεσητουςπεριορισμούς πουεπιβάλλει η αρχήτου δεδικα­ σμένου σε συνδυασμό με την αρχή της διάκρισης των Εξουσιών στηνομοθετική λειτουργία. Αρκεί ναεπισημά­ νουμε ότι τοδεδικασμένο συναρτάταιάμεσαμετα επίδικα θέματα τα οποία στοπεδίο τηςαναθεωρητικήςδικαιοδο­ σίας ταυτίζονται μετηνεγκυρότητα τηςπράξης η οποία προσβάλλεται. Ως αποτέλεσμα της Theodossiou

(1975)3 C.L.R. 195 (ανωτέρω), η εγκυρότητα του διατάγματος απαλλοτρίωσης κατά το χρόνο έκδοσης του,θεωρείται ^5 θέμαδεδικασμένο.ΤοΆρθρο5τουΝ 84/88 αφήνειάθικτο το δεδικασμένο το οποίο προκύπτει απότη Theodossiou (ανωτέρω). Ό,τι επιχειρείται μετοΆρθρο 5 είναι ηακύ­ ρωσητου διατάγματος, διαπίστωση ηοποία επιβάλλει τη διερεύνηση της συνταγματικότητας του νομοθετήματος με ^0 σημείο αναφοράςτηδυνατότητα ανάκλησης ήακύρωσης διοικητικήςπράξηςμενόμο. Οι πιο πάνω διαπιστώσεις καθιστούν αναπόφευκτη τηνκρίση της συνταγματικότητας των διατάξεωντουΆρθρου 5 τουΝ84/88γιατηνεπίλυση τηςδιαφοράς στην προκείμενηπερίπτωση,ωςπροςτηνισχύτουδιατάγματος 36 D 3 ΑΛΛ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΛτ6. ν.ΔήμουΛ/σοΰ Πιχής,Δ. απαλλοτρίωσης της περιουσίας των αιτητών του 1973 (Police v.EkdotikiEteria 1982)2C.L.R.63). ΗΔΙΑΚΡΙΣΗΤΩΝΕΞΟΥΣΙΩΝ : Ηαρχήτης διάκρι­ σης των Εξουσιών που θεμελιώνεται στο κυπριακόΣύ5 νταγμα,αποκλείει την ανάληψηκαιάσκηση εξουσίας έξω απότησφαίρααρμοδιοτήτωντηςκάθεμιαςαπότις τρεις Εξουσίες. Όπου εξουσία δενκατανέμεταιαπότο Σύνταγ­ μααυτήταξινομείταισύμφωναμεταεγγενήτηςχαρακτη­ ριστικά και ασκείται από την Πολιτειακή Εξουσία στη 10 σφαίρατηςοποίαςανάγεταικατάφυσιολογικήσυνέπεια. Η απαλλοτρίωση γης συνιστά πτυχή της διοικητικής λειτουργίας, η οποία ανατίθεταιαπό το Σύνταγμαστην Εκτελεστική Εξουσία(βλ.Άρθρα54και58τουΣυντάγμα­ τος). Η διαπίστωση της αναγκαιότηταςγια τηναπαλλο. . τρίωση γης για την πραγμάτωση σκοπών δημόσιας ωφέ­ λειας ανάγεται, σύμφωνα με τις πρόνοιες του Άρθρου 23.4 του Συντάγματος και των σχετικών προνοιών των ΠερίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων 1962 -1988, στην κρίση της αρμόδιαςδιοικητικής Αρχής. 'Οχι μόνο η επιλογή τηςγηςαλλάκαιη προώθησητηςαπαλλοτρίωσης 20 αποτελεί έργο της Εκτελεστικής Εξουσίας, καθώς και η χρήσητηςπεριουσίαςγιατουςσκοπούςγιατουςοποίους κτήθηκε. Σειρά δικαστικώναποφάσεωνορίζει μετονπλέονκα­ τηγορηματικό τρόπο ότι αποκλείεται ηεπέμβαση της Νο­ μοθετικής Εξουσίας κάτωαπόοποιοδήποτε μανδύαστην 5 2 εκπλήρωσητουδιοικητικούέργου.ΣτηνΠρόεδρος τηςΔη­ μοκρατίαςν.ΒονλήςτωνΑντιπροσώπων

(1985)3Α.Α.Δ. 1724, αποφασίστηκεότι η ανάμειξητης ΒουλήςτωνΑντι­ προσώπων στη διαδικασίαπρόσληψης εκτάκτωνυπαλλή­ λων, έστω υπό τη μορφή έγκρισης των εισηγήσεων της 30 Εκτελεστικής Εξουσίας, προσέκρουε στην αρχή της διά­ κρισηςτων Εξουσιών,διαπίστωσηπουοδήγησεστηναπο­ κήρυξη του νόμου ως αντισυνταγματικού. Για τον ίδιο λόγοκρίθηκεαντισυνταγματικόςκαιοΠερίΔημόσιαςΕκ­ παιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος 35 χου 1985 επειδήπροέβλεπετηνανάμειξηυπότημορφή συ37 Πικής,Δ. Μιχαήλ βεοοοσίουΑτ6. ν.ΔήμουΑ/σοΰ

(1993)γκατάθεσης της Βουλής στο διορισμό των μελών τηςΕκ­ παιδευτικής Υπηρεσίας - Πρόεδροςτης Δημοκρατίας ν. Βονλής των Αντιπροσώπων

(1985)3 Α.Α.Δ. 2165. Πιο πρόσφατα, στην Πρόεδροςτης Δημοκρατίας ν. Βονλής τωνΑντιπροσώπων[Αναφορά4/92,εκδόθηκεστις 18/9/92 5 και θαδημοσιευθεί στους τόμους

(1992)3Α.Α.Δ.], κρίθη­ κε ότι η προβλεπόμενη απότονΠερίΔημόσιας Εκπαιδευ­ τικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικό)(Αρ. 3)Νόμοτου 1992 παράτασητηςθητείαςτων μελών τηςΕκπαιδευτικήςΥπη­ ρεσίας με νομοθετική διάταξησυνιστούσε παράβασητης 10 αρχής της διάκρισης των Εξουσιών εφόσον ο διορισμός και οκαθορισμός τηςθητείαςτων μελών διοικητικώνορ­ γάνων μέσα στα πλαίσια του νόμου, συνιστά πτυχή της Εκτελεστικής Εξουσίας (σεσχέσημετην αρχή τηςδιάκρι­ σης των Εξουσιών και των προεκτάσεων της, βλ. επίσης P.LK. και 'Αλλοι ν. Καραγιώργηκαι Άλλων

(1991)3 1 5 Α.Α.Δ. 159). Πολύ διαφωτιστικήγια την εφαρμογήτης αρχήςτης διάκρισηςτων Εξουσιών είναι η απόφασηστην Πρόεδρος της Δημοκρατίαςν. ΒονλήςτωνΑντιπροσώπων [Αναφο­ ρά 9/91 -εκδόθηκε στις 18/5/92 καιθαδημοσιευθεί στους 20 τόμους

(1992)3 Α.Α.Δ.],στην οποίακρίθηκεη συνταγμα­ τικότητατουΠερίτηςΑπαγορεύσεως τηςΑπόρριψης Λυ­ μάτωνστον Άγιο ΣωζόμενοΝόμου του 1991.Μετονκριθέντα νόμο εσκοπείτο η απαγόρευσηεπιλεγέντα απότην Εκτελεστική Εξουσία χώρουστον Άγιο Σωζόμενογιατην 25 απόρριψηλυμάτων.ΤοΑνώτατο Δικαστήριο έκρινε(κατά πλειοψηφία)ότι ονόμος ήταναντινομικόςπροςτηναρχή της διάκρισης των Εξουσιών επειδήηεπιλογή τουχώρου και διευθετήσεις γιατην απόρριψηλυμάτων αποτελείαρ­ μοδιότητατηςΕκτελεστικής Εξουσίας. 30 Στηνεισαγωγήσ' αυτότοκεφάλαιοτηςαπόφασηςμας, εξηγήσαμε ότι ηαρμοδιότηταγια την απαλλοτρίωσηακί­ νητης ιδιοκτησίας για την εκπλήρωση σκοπών δημόσιας ωφέλειας,αποτελεί πτυχήτηςΕκτελεστικής Εξουσίας.Το διάταγμα απαλλοτρίωσης αποτελεί το μέσο με το οποίο 35 ασκείταιη εξουσίαγιατηναπαλλοτρίωσηγηςγιατηνευό­ δωση σκοπών δημόσιαςωφέλειας.Το Άρθρο 5 τουΝ 84/ 38 3ΑΛΛ. Μιχαήλ ΘεοδοσίουΛτδ. ν.ΔήμουΛ/σοΰ Πιχής,Δ. 88 επιφέρει την ακύρωση διαταγμάτων απαλλοτρίωσης που εκδόθηκαν στα πλαίσια άσκησης της Εκτελεστικής Εξουσίας.'Οχι μόνοη έκδοσηαλλάκαιηανάκλησηή ακύ­ ρωση διατάγματος απαλλοτρίωσης αποτελεί σύμφυτη 5 πτυχήτης εξουσίας για απαλλοτρίωση γης, ηάσκησητης οποίαςσυναρτάταιμετηνπραγμάτωση καιτοεφικτότων σκοπώνδημόσιαςωφέλειαςγιατους οποίουςείχεεκδοθεί το διάταγμα απαλλοτρίωσης. Η ακύρωση διαταγμάτων απαλλοτρίωσης απότηΝομοθετική Εξουσία συνιστά εκ10 τροπήαπότηνομοθετικήλειτουργία αφενόςκαιεπέμβαση στοπεδίοαρμοδιοτήτωντης Εκτελεστικής Εξουσίας, αφε­ τέρου.Συνεπώς,οι διατάξειςτου Άρθρου 5 παραβιάζουν την αρχή της διάκρισης των Εξουσιών και για το λόγο αυτόοιπρόνοιεςτουκρίνονταιαντισυνταγματικές.Η κα15 τάληξηαυτήθεμελιώνειτηνεγκυρότητατηςεπίδικηςδιοι­ κητικής απόφασηςηοποίαέχειως βάθροτηνεγκυρότητα τουδιατάγματοςαπαλλοτρίωσης. Ηπροσφυγή απορρίπτεται. Η επίδικη απόφασηεπικυρώνεται βάσει του Άρθρου 20 146.4(a) του Συντάγματος.Δεν εκδίδεται διαταγήγιατα έξοδα. Ηπροσφνγήαπορρίπτεται χωρίςδιαταγήγιαέξοδα. 39