(1993)25 Οκτωβρίου. 1993 [ΠΙΚΗΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,ΠΟΠΑΤΖΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΑΡΤΕ ΜΗΣ,ΔΛπές) ΕΥΤΥΧΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ, Εφεσείονσα, ν. ΤΗΣΚΥΠΡΙΑΚΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΜΕΣΩΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, Εφεσίβλητων. (Αναθεωρητική ΈφεσηΑρ. 1080) Έφεση Αναθεωρητικής Δικαιοδοσίας — Βασικό επίδικο θέμα εξακο λουθεί να είναι ηνομιμότητα τηςδιοικητικής πράξης ή απόφασης —Η επανεξέταση τηςνομιμότητας τηςπράξης ήαπόφασης γίνεται πάνω στα θέματαπον εγέρθηκανστην προσφυγή και περιορίζεται στους λόγους της έφεσης ή αντέφεσης και σε θέματα δημόσιας 5 τάξης που εξετάζονται αυτεπάγγελτα. Έφεση Αναθεωρητικής Δικαιοδοσίας — Τροποποίηση της ειδοποίη σης έφεσης—Διακριτική ευχέρεια—Αρχές που εφαρμόζονται. Πρακτική — Έφεση Αναθεωρητικής Δικαιοδοσίας — θεσμικό πλαίσιοτηςέφεσης— θεσμοί τηςΠολιτικής Δικονομίας Δ.35Θ.3. 10 Πρακτική — Αίτηση ακυρώσεως— Αόγοι για ακύρωση προσβαλλό μενης πράξης ή παράλειψης — Καν. 4
(1)τωνπερί Ανωτάτου Συ νταγματικού Δικαστηρίου Διαδικαστικών Κανονισμών του
- Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα Άρθρο 30.3— Η εκδίκαση των δικαστικών υποθέσεωνπρέπει να γίνεται μέσασεεύλογοχρόνο. 15 Λέξεις και Φράσεις — "Βάσιμος λόγος έφεσης"στηΔ.35Θ.4 των θε σμών Πολιτικής Δικονομίας. Με βάσητις διατάξεις του 'Αρθρου 13(β) του ΠερίΑπαλλο τριώσεως ΓηςΝόμου,Κεφ.226 (οοποίοςκαταργήθηκεμετον περί Αναγκαστικής ΑπαλλοτριώσεωςΝόμο 15/62) η αιτήτρια καταχώ- 20 ρήσεπροσφυγήκατάτηςάρνησηςτηςΑρμόδιαςΑρχήςνατηςεπι στρέψει γη που απαλλοτριώθηκε πριν την εγκαθίδρυσητης Κυ πριακής Δημοκρατίας.Τοπρωτόδικο Δικαστήριο αφού έκρινεότι οι σκοποί της απαλλοτρίωσης δεν εγκαταλείφθηκαν συμφωνάμε τις πρόνοιες του πιο πάνω άρθρουτου Κεφ.226, απέρριψετην 25 προσφυγή. 510 3AJUL Κυπριανούν.Δημοκρατίας Ηαιτήτριαάσκησε έφεσηπροβάλλοντας τους εξήςδυο λόγους: 1.Το πόρισμα ήταν εσφαλμένο λόγω της εφαρμογής του Κεφ. 226 απότοπρωτόδικοΔικαστήριο,και 5
- Δεν αξιολογήθηκαν ουσιώδη περιστατικά της υπόθεσης τα οποία ο πρωτόδικος δικαστής έπρεπε να υπαγάγει στις νομικές αρχέςπου εφαρμόζονταιστην παρούσαυπόθεση. Ο λόγος υπ'αρ. 2 διαγράφηκεγια τον λόγο ότι δεν συνιστούσε βάσιμολόγοέφεσης όπωςπροσδιορίζεται στηΔ.35 τουΘ.4των θε σμών τηςΠολιτικής Δικονομίας. 10 Στησυνέχεια ζητήθηκεαναβολήαπότην εφεσείουσα γιανατης δοθεί ηευκαιρίαναυπόβαλα αίτηση για τροποποίηση της έφεσης μετην προσθήκηνέων λόγων. Οι εφεσίβλητοι έφερανένστασηπρο βάλλοντας σανλόγοτο μεγάλο χρονικό διάστημαπου μεσολάβησε μεταξύτηςκαταχώρησηςτης έφεσηςκαιτηςακρόασηςτης. 15 Το αίτημα της εφεσείουσας απορρίφθηκε λόγω του ότι άδεια για τροποποίηση στο στάδιο πουζητήθηκε θαερχόταν σε αντίθεση με τα χρονικά πλαίσια που καθορίζονται στη σχετική νομοθεσία για τη διατύπωση των λόγων της έφεσης και επίσης με το άρθρο 30.3 του Συντάγματοςγια εκδίκαση δικαστικών υποθέσεων σε εύλόγοχρόνο. 20 Το νομικό ερώτημα που εγέρθηκε στην έφεση ήταν κατά πόσο υπήρχε η δυνατότητα προβολής λόγου έφεσης ο οποίος δεν προ βλήθηκε πρωτόδικακαιο οποίος όπως καιστην παρούσα υπόθεση έρχεται σεαντίθεση μετοβάθροτηςπροσφυγής. 25 30 ΗΟλομέλεια τουΑνωτάτου Δικαστηρίου έδωσεαρνητικήαπά ντησηστο θέμακαιαποφάνθηκεότι: 1.Δεν μπορεί ναπροβληθούν κατ'έφεσηλόγοι για τηνακύρω ση διοικητικής πράξης άλλοι από εκείνους που στοιχειοθέτησαν την προσφυγή και προβλήθηκαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου με μόνη εξαίρεση τηνπερίπτωση έγερσης θέματοςδικαίου το οποίο βασίζεται επί παραδεκτώνγεγονότων ενώπιον τουπρω τόδικουδικαστηρίου. 35
- Η προσφυγή θεμελιώθηκε αποκλειστικά σε γεγονότα που επέβαλλαν εφαρμογή των προνοιών του άρθρου Ι3(β) του Κεφ.
- 40
- Το μόνο θέμα που τέθηκε προς εξέταση και διερευνήθηκε από το πρωτόδικο δικαστήριο σε σχέσημετην εγκυρότητα τηςάρ νησης της αρμόδιαςΑρχήςνα επιστρέψει την απαλλοτριωθείσα γη ήταν κατά πόσο είχε εγκαταλειφθεί ο σκοπός της απαλλοτρίωσης σύμφωνα μετις πρόνοιες του Άρθρου Ι3(β)του Κεφ.
- Με την έφεση αμφισβητείται η εφαρμογή του Κεφ.
- Ο 511 Κυπριανούν.Δημοκρατίας
(1993)ισχυρισμός αυτός είναι αντίθετος όχι μόνο μετο λόγο για τον οποίο επιδιώκτηκε ηακύρωση τηςεπίδικης διοικητικής πράξης, αλλά και μεταγεγονότα πουτονστοιχειοθετούν και κατάσυνέ πεια δεν μπορεί να αποτελέσει βάση γιαακύρωση τηςεπίδικης διοικητικήςαπόφασηςστοπλαίσιοεπανακρόασηςτηςπροσφυγής. 5 Ηέφεσηαπορρίπτεται.Δεν εκδίδεταιδιαταγήγιαέξοδα. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Pikisv. TheRepublic
(1986)2 CLR 330GAJ>.EstatesLtdv. Δημοκρατίας
(1991)3ΑΛΛ. 449- 10 Δημοκρατίαv. Μανρομμάτη&Άλλον
(1991)3ΑΛΛ. 543Δημοκρατία ν. ΒΡΚύπροςΑτδ.
(1993)3ΑΛΛ. 112Nissis(Νο.2) v. TheRepublic
(1967)3 C.LJl. 67V C.D.HayPropertiesLtdv.Δημοκρατίας.Απόφασηημερ. 26/6/1992· Τριανταφυλλίδη& Άλλον ν.Δημοκρατίας
(1993)3ΑΛΛ.
- 15 Έφεση. Έφεσηεναντίον της απόφασηςΔικαστήτουΑνωτάτου Δικαστηρίου Κύπρου (Παπαδόπουλος, Δ.) που δόθηκε στις 31 Μαρτίου, 1990 (Προσφυγή αρ. 703/86) μετην οποίααπορρίφθηκεηπροσφυγήτηςεφεσείουσαςκατάτης 20 άρνησης ήπαράλειψης τωνεφεσίβλητων νατηςεπιστρέ ψουν γηπου απαλλοτριώθηκε πριν τηνεγκαθίδρυσητης ΚυπριακήςΔημοκρατίας. Α. Τιμόθη (κα) γιαΛ. Παπαφιλίππον,γιατηνεφεσείουσα. Λ. Κονρσονμπά (χα),ΑνώτερηΔικηγόροςτης Δημο κρατίας,γιατουςεφεσίβλητους. Cur. adv. vult ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσειοΔικαστής Γ.Μ. Πικής. 30 512 25 3AAA. Κυπριανούν.Δημοκρατίας ΠΙΚΗΣ,Δ.: Τοαντικείμενο τηςέφεσης είναιη απόφα ση Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου στο πεδίο της αναθεωρητικής δικαιοδοσίας, βάσει της οποίας απορρί φθηκεηπροσφυγήτης αιτήτριαςκατάτηςάρνησης ή πα5 ράλειψης της αρμόδιας Αρχής να της επιστρέψει, υπό τους όρους πουπρόβλεπε ητότε ισχύουσα νομοθεσία,γη που απαλλοτριώθηκε πριν την εγκαθίδρυση τηςκυπρια κήςΔημοκρατίας,γιατηνκατασκευήκατοικιώνμελώντης αστυνομικής Δύναμης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι σκο10 ποί της απαλλοτρίωσης δεν εγκαταλείφθηκαν με την έν νοιαπουενέχειη "εγκατάλειψη"στοπλαίσιοτου Άρθρου 13 του περί Απαλλοτριώσεως Γης Νόμου, ΚΕΦ. 226 (βάσειτουοποίουδιενεργήθηκεηαπαλλοτρίωση)και επο μένως τοβάθροστο οποίο στηρίχθηκε το αίτημαγιαεπι15 στροφήτηςγηςκαι,στησυνέχειαηπροσφυγή,δενπαρείχε βάσηγιατηδικαίωσητηςαιτήτριας. Ηαιτήτρια άσκησεέφεσηκατάτηςαπόφασης,γιατους εξήςδύο λόγους: 20 25 "
- ΟΠρωτόδικοςΔικαστήςέσφαλεστοπόρισματου ότι εφαρμόζεταιστην παρούσαυπόθεσητο Κεφ.226.Η υπόθεσηCostasPikis v.The"Republic
(1986)2CLR330 στην οποίαεστηρίχθη οΠρωτόδικοςΔικαστής είχε σαν επίδικη διοικητική πράξη,πράξηπου εκδόθηκε "όταν ακόμηίσχυετο Κεφ.226. "2.ΕνπάσηπεριπτώσειοΠρωτόδικοςΔικαστήςδεν αξιολόγησε ουσιώδη περιστατικά της υπόθεσης τα οποία έπρεπε να υπαγάγει στις νομικές αρχές που εφαρμόζονταιστηνεπίδικηπερίπτωση." Κατά την έναρξητης ακρόασης της έφεσηςδιαπιστώ30 σ<*με, και σ' αυτό συμπίπτουν και οι απόψεις των δυο μερών,ότιολόγος2δεσυνιστάβάσιμολόγοέφεσηςόπως ο όρος προσδιορίζεται στη Δ.35 Θ.4 των Θεσμών Πολιτι κής Δικονομίας. Τα "ουσιώδη περιστατικάτης υπόθεσης" δεν προσδιορίζονται ούτε οι "νομικές αρχές"στις οποίες 35 έπρεπε να υπαχθούν.Ακόμα δεν καθορίζονται οι συνέ πειες των ισχυριζόμενων λαθών στην πρωτόδικηαπόφα ση. 513 Πιχής,Δ. Κυπριανούν.Δημοκρατίας
(1993)Μετάτηδιαγραφήτου λόγου 2, ηεφεσείουσα υπέβαλε αίτημαγιατηναναβολήτηςυπόθεσηςγιανατηςπαρασχε θεί η ευκαιρία να υποβάλει αίτηση για τροποποίηση της έφεσης με την προσθήκηνέων λόγων που θα πληρώσουν τοκενόπουαφήνεταιμετηδιαγραφή τουλόγου2καιτων 5 θεμάτωνπουθαμπορούσανναεγερθούν απότηνολοκλή ρωσηκαιτηνπροέκτασητου.Ηδικηγόρος των εφεσίβλη των έφερε ένσταση· πιθανή έγκριση του αιτήματος στο παρόν στάδιο,εισηγήθηκε, θαισοδυναμούσε μετηνπαρά τασητουχρόνουγιατηνυποβολήέφεσηςγιατοδιάστημα 10 το οποίο έχει μεσολαβήσει μεταξύ της καταχώρησης της έφεσηςκαιτηςακρόασηςτης,πουυπερβαίνειτατρίαέτη. Η ένσταση των εφεσίβλητων ευρίσκει έρεισμα στηνο μολογία. Στην G.A.P. EstatesLimited ν.Δημοκρατίας
(1991)3Α.Α.Δ.449, σημειώθηκε ότι δενείναι επιτρεπτήη 15 χρήσητων εξουσιών τουδικαστηρίουγιατροποποίησημε τρόποπουναεπιτρέπεταιηαναμόρφωσηήανάπλασητων λόγων της έφεσης μετάτηνπαρέλευση σημαντικού χρονι κούδιαστήματοςαπότηνάσκησητης. Το πιο κάτω απόσπασμαυποδηλώνει την προσέγγιση 20 του δικαστηρίου αναφορικάμε την άσκηση τηςδιακριτι κήςευχέρειαςτουδικαστηρίουστοπεδίοπουεξετάζεται: "....Άδεια γιατροποποίησησ'αυτότοστάδιο,θα ερ χόταν σε αντίθεση, τόσο με το πνεύμα όσο και με το γράμματων σχετικών δικονομικών διατάξεωνπουεπι- 25 βάλλουν τη διατύπωση των ουσιωδών λόγων της έφε σης μέσασταχρονικάπλαίσιαταοποίαθέτει ηνομοθε σία,όσο καιτις αρχέςπουκατοχυρώνει το άρθρο30.3 του Συντάγματος για την εκδίκαση των δικαστικών υποθέσεων μέσασεεύλογοχρόνο " ·*0 Πέραν των ενστάσεων της στο αίτημαγια αναβολή, η δικηγόρος των εφεσίβλητων αμφισβήτησε το παραδεκτό καιτουπρώτουλόγουτηςέφεσης,ισχυριζόμενη ότιαυτός έρχεται σε αντίθεση με τους λόγους που προβλήθηκαν στην προσφυγήγιατηνακύρωσητης επίδικηςδιοικητικής 35 άρνησηςήπαράλειψης. Επεσήμανε ότι,ενώστηνπροσφυ514 3ΑΛΛ. Κυπριανούν.Δημοκρατίας Πιχής,Δ. γήπροβάλλεται ως κύριος λόγος ακύρωσης της διοικητι κήςαπόφασηςήπαράλειψηςη μη συμμόρφωση μετιςδια τάξεις του Άρθρου 13(β)του ΚΕΦ.226 [καταργήθηκεμε τον περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμο 1962 (Ν 5 15/62)], μετο λόγο έφεσης 1επιδιώκεταιοπαραμερισμός της πρωτόδικης απόφασηςκαι κατ'επέκταση ηακύρωση της επίδικης διοικητικής απόφασης, για το λόγο ότι δεν τυγχάνουνεφαρμογήςοιδιατάξειςτουΚΕΦ.226. Η δικηγόρος της εφεσείουσας αντέταξε ότι είναι οι 10 λόγοι έφεσης που στοιχειοθετούν τα επίδικα θέματατης έφεσης·επομένωςδεν μπορείναδιαγραφείθέματοοποίο τίθεται με την ειδοποίηση έφεσης. Τις θέσεις της στήριξε σε αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου που ορίζουν ότι οι λόγοι έφεσης προσδιορίζουν ταεπίδικαθέματατης 15 έφεσης.Ιδιαίτερη αναφοράέκαμεστηΔημοκρατία ν. Μανρομμάτηκαι Άλλου
(1991)3Α.Α.Δ. 543καιστηνπρόσφα τηαπόφασηστηΔημοκρατία ν.ΒΡΚύπροςΛίμιτεό
(1993)3 Α.Α.Δ. 112. Είναι καθιερωμένο ότι και στο πεδίο της δευτεροβάθμιας αναθεωρητικής δικαιοδοσίας, όπως και 20 τοαντίστοιχοπεδίοτηςαστικήςδικαιοδοσίαςτουΑνωτά τουΔικαστηρίου, οι λόγοιτης έφεσης στοιχειοθετούν και συνθέτουν τα επίδικα θέματα της έφεσης. Άλλωστε, και στις δύο περιπτώσεις, η άσκηση έφεσης και το πλαίσιο ακρόασηςτης,διέπονταιαπότο ίδιοθεσμικό πλαίσιο,τη 25 Δ.35 τωνθεσμών ΠολιτικήςΔικονομίας. Εκείνο το οποίο καλούμεθα να αποφασίσουμε, είναι αν μπορεί να προβληθεί λόγος έφεσης που εμπεριέχει λόγο ακύρωσης της επίδικης διοικητικής απόφασης, ο οποίος δεν προβλήθηκε στην πρωτόδικη διαδικασίακαι 30 μάλιστα, όπως και στην προκείμενη υπόθεση, έρχεται σε αντίθεσημετοβάθροστοοποίοστηρίχθηκεηπροσφυγή. Η απάντηση στο ερώτημα είναι αρνητική. Στη Christodoulos Nissis (No. 2) v. Republic
(1967)3 C.L.R. 671, κρίθηκε ότι δεν μπορεί να προβληθούν κατ' έφεση 35 λόγοι για την ακύρωση διοικητικής πράξης άλλοι από εκείνους πουστοιχειοθέτησαν τηνπροσφυγήκαιπροβλή θηκαν ενώπιον του πρωτόδικου δικαστηρίου. Εξαίρεση 515 Πιχής,Δ. Κυπριανούν.Δημοκρατίας
(1993)απότηναρχήαυτήμπορείναισχύσειμόνοεφόσον εγείρε ται θέμαδικαίουτο οποίο βασίζεται επί παραδεκτών γε γονότων ενώπιον του πρωτόδικου δικαστηρίου [βλ. επί σης C. D. Hay Properties Limited ν. Δημοκρατίας(A.E. 927, απόφαση δόθηκε στις 26/6/92)]. Η αρχή στη Nissis 5 επαναβεβαιώθηκε με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο στην πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Τριανταφυλλίδη και Αλλου ν.Δημοκρατίας
(1993)3Α.ΑΑ 429,όπου επανατονίστηκε ότι: *Το αντικείμενο της αναθεωρητικής έφεσης συνεχίζει 10 ναείναιηνομιμότητατηςδιοικητικήςπράξηςή απόφα σης. Ηεπανεξέταση όμως τηςνομιμότητας τηςπράξης ή απόφασηςγίνεται πάνω στα θέματα που ηγέρθησαν πρωτόδικα στην προσφυγήκαισε όση έκτασηοιδιάδι κοι έχουν περιορίσει τους λόγους στην έφεση ή στην 15 αντέφεση και σε θέματαδημόσιας τάξης που το Δικα στήριο μπορείναεξετάσει αυτεπάγγελτα " Στην προκείμενη περίπτωσηηπροσφυγή θεμελιώθηκε αποκλειστικάστην ύπαρξη τωνγεγονότων πουεπέβαλλαν την εφαρμογή των προνοιών του Άρθρου 13(β) για την 20 επιστροφή(μετηνπροσφοράπροςπώληση) τουκτήματος στην εφεσείουσα. Ηπροσφυγήείχεως αποκλειστικό λόγο την ύπαρξητων προϋποθέσεων πουεδικαιολογούσαν την επιστροφή της γης,βάσει του Άρθρου 13του καταργηθέντος ΚΕΦ.226. Η ίδια θέση επαναβεβαιώθηκεκατά την 25 ακρόασητηςπροσφυγής. Τοδικαστήριοέκρινε ότι οισκο ποί τηςαπαλλοτρίωσης δενεγκαταλείφθηκαν, διαπίστωση ηοποίαεπέφερετηνεκθεμελίωσητηςπροσφυγής. Το θεσμικό πλαίσιο της έφεσης (Δ.35 θ.3) στον τομέα της αναθεωρητικής δικαιοδοσίας, είναι η επανακρόαση 30 τηςπροσφυγήςυπότηναίρεσητωνπεριορισμών πουτίθε νται μετουςλόγους τηςέφεσης,αφενός, καιτηνελευθερία ηοποία ενυπάρχει στο δικαστήριο να επιληφθεί ή ακόμα καιαυτεπάγγελταναεγείρειθέματαπουάπτονται τουθε μελίου της δικαιοδοσίας του. Οι λόγοι για την ακύρωση 35 της προσβαλλόμενης πράξηςήπαράλειψης, προσδιορίζο νταιστους νομικούς λόγους πουκαθορίζονταιστην αίτη516 3 ΑΛΛ. Κυπριανούν.Δημοκρατίας Πιχής, Δ. σηηοποίαπροβλέπεται απότον Κ.4
(1)των περί Ανωτά του ΣυνταγματικούΔικαστηρίου Διαδικαστικών Κανονι σμών του
- Μετηνέφεση δεν μπορεί νατεθούνλόγοι για ακύρωση της επίδικης διοικητικής απόφασης άλλοι 5 από εκείνους οι οποίοι προβάλλονται στην προσφυγή ή έστω αποτέλεσαν τα επίδικα θέματα κατά την ακρόαση τηςπροσφυγής. Τομόνοθέματοοποίοτέθηκεπροςεξέτα ση και διερευνήθηκε από το πρωτόδικο δικαστήριο σε σχέση με την εγκυρότητα της άρνησης ήπαράλειψης της 10 αρμόδιαςΑρχής να επιστρέψει την απαλλοτριωθείσαγη, ήταν κατά πόσο ο σκοπός της απαλλοτρίωσης είχεεγκα ταλειφθεί σύμφωναμετιςπρόνοιες τουΆρθρου 13(β)του ΚΕΦ.
- Μετηνέφεση αμφισβητείταιη εφαρμογή τουΚΕΦ.226 15 στηνπροκείμενηυπόθεση,ισχυρισμός οοποίος έρχεταισε αντίθεση τόσο με το λόγο για τον οποίο επιδιώχθηκε η ακύρωση της επίδικης διοικητικής πράξης, αλλά ακόμα και μεταγεγονότα ταοποίατον στοιχειοθετούν. Ολόγος αυτός δεν μπορεί να αποτελέσει βάση για την ακύρωση 20 της επίδικης διοικητικής απόφασης στο πλαίσιο επανακρόασηςτηςπροσφυγής. Για τους λόγους που έχουμε εξηγήσει,κρίνουμε ότι ο λόγος 1 τηςέφεσης δενμπορείνααποτελέσει επίδικοθέμα της έφεσης και για το λόγο αυτό,όπως και ο δεύτερος 25 λόγοςέφεσης,δενμπορεί νααποτελέσει βάσιμολόγοέφε σης. Η διαπίστωση αυτή αφήνει την ειδοποίηση έφεσης γυμνήπεριεχομένου καιεπομένως άνευαντικειμένου. "ι Ηέφεσηαπορρίπτεται. Δεν εκδίδεταιδιαταγήγιαταέξοδα. Ηέφεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 517