4 ΑΛΛ. 15Ιουλίου,1993 [ΑΡΤΕΜΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΚΑΙ28ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΑ.ΣΥΛΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ/ 'ΗΑΛΛΟΥ, Καθ' ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 921/91) Ο περί Δημοσίας Υπηρεσίας Νόμος (Ν. 1/90) — Άρθρο 64— Δικαίω μα υπαλλήλου για uytetveg και ασφαλείςσυνθήκεςεργασίας — Δι καίωμαμε διοικητική υφήπου εμπίπτει στη σφαίρα τον δημοσίου και όχι του ιδιωτικού δικαίου. 5 10 15 Προσφυγήβάσει τουΆρθρου 146τουΣυντάγματος — Αντικείμενο — Προσφυγή κατά παράλειψης τηςΔιοίκησης — Αφορά παράλειψη εκτελεστήμετηνέννοια τηςπαράλειψης ενέργειαςπου επιβάλλεται από τοΝόμο — Άρθρο 64τον Ν.1/90—Δικαίωμα του υπαλλήλου για υγιεινές και ασφαλείς συνθήκες εργασίας — Το Άρθρο αντό επιβάλλει στηδιοίκηση υποχρέωση για ενέργεια— Παράλειψη της διοίκησης για εξασφάλιση των συνθηκώναυτών,αποτελεί εκτελε στή παράλειψη. 20 Προσφυγήβάσει του Άρθρου 146του Συντάγματος — Έννομο Συμ φέρον— Νομικά πρόσωπα μπορούν ναπροσβάλουν με προσφυγή διοικητικές πράξεις, εφόσον αυτέςείτε αφορούν άμεσα ταίδια,εί τε θίγουν τα συμφέροντα της ολότητας ή σημαντικού μέρους των μελών τους, αν η προστασία των συμφερόντων αυτών εμπίπτει στους σκοπούς τους. 25 Ο περί Δημοσίας Υπηρεσίας Νόμος (Ν. 1/90)—Άρθρο 64— Προσφυ γήκατά παράλειψης εξασφάλισης υγιεινών καιασφαλώνσυνθηκών εργασίας—Αβάσιμη ηπροσφνγή, εφόσον ηΔιοίκηση προέβησεέργαγια εξασφάλιση των συνθηκώναυτών. 1675 ΠΑΧΥΛΥ. κ.ό.ν.Δημοκρατίαςκ.ό.
(1993)Οι αιτητές προσέβαλαν με την προσφυγή την παράλειψη των καθ' ων ηαίτησηνα εξασφαλίσουν στους εργαζομένους στο Κυβερ νητικόΤυπογραφείοσυνθήκεςυγιεινής καιασφάλειας,σύμφωναμε την κείμενη νομοθεσία. 5 OLκαθ' ωνηαίτησηπρόβαλαντις εξήςπροδικαστικές ενστάσεις: (α)Οι αιτητές στερούντο εννόμου συμφέροντος (β)Ηαναφερθείσαστηναίτησηπαράλειψη,δενπροσβάλλεται βασίμως μεαίτηση ακυρώσεως 10 (γ)Ηαιτηθείσα θεραπείαδεν εμπίπτει στη σφαίρατου δημοσίου δικαίου 15 ΤοΑνώτατο Δικαστήριοαπορρίπτονταςτηνπροσφυγή, αποφάσισε: 1. Αναφορικά με τις προδικαστικές ενστάσεις: (α)Το δικαίωμα για υγιεινές και ασφαλείς συνθήκες εργασίας, πουδιασφαλίζεταιαπότοΑρθρο64τουΝόμου,έχει,όπωςτο δικαίωμα μισθού, άδειαςκαι εκτέλεσης των καθηκόντων, δι οικητικήυφή και εμπίπτει στην σφαίρατουδημόσιου καιόχι του ιδιωτικού δικαίου. Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται στη σκέψηότι ο εργάσιμος χρόνος του υπαλλήλου είναι αφιερωμένος στο δημόσιο, ώστε να εξασφαλίζεται η αρτιότερηλει τουργίατων υπηρεσιών του. Κατάσυνέπεια αυτήη προδικα στικήένσταση απορρίπτεται. 20 25 (β)Το ερώτημα που εγείρεται στην παρούσαυπόθεση,είναι κατά 30 πόσο το Αρθρο 64 τουπερί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμου(Ν. 1/90) επιβάλλει στην διοίκηση ρητήυποχρέωση γιαενέργεια,ή κατάπόσο της παρέχειδιακριτικήευχέρεια νααποφασίσειαν θαεξασφαλίσει ή όχιυγιεινές καιασφαλείςσυνθήκεςεργασίας στους υπαλλήλους της. Ηδιατύπωσητου Αρθρου οδηγεί στο 35 συμπέρασμαότιεπιβάλλεταιστηδιοίκησηυποχρέωσηγιαενέρ γεια. Εφόσον ο Νόμος ρητά αναγνωρίζει το δικαίωμα των υπαλλήλων να εργάζονται κάτω από υγιεινές και ασφαλείς συνθήκες εργασίας, τότεεπιβάλλει καιτηναντίστοιχηυποχρέ ωσηστηδιοίκησηναπροβείσεεκείνες τιςενέργειεςπουχρειά40 ζονται γιαναδιασφαλιστεί αυτότοδικαίωμα.Διαφορετικάδε θαυπήρχελόγος ναπροβλέψει τέτοιο δικαίωμαοΝόμος. Επιπρόσθετα, στο Νόμο γίνεται αναφορά στο Μέρος V σε 1676 ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ. κ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. "ωφελήματα"υπαλλήλων. Σ'αυτάπεριλαμβάνονταιοιαπολα βέςκαιοιάδειες.ΤοΜέροςVIτουΝόμουαναφέρεταιστα"κα θήκοντα,υποχρεώσεις καιδικαιώματαδημοσίων υπαλλήλων". Στα δικαιώματα, εκτός απότο περιβάλλον εργασίας (Αρθρο 64) περιλαμβάνεται το δικαίωματουυπαλλήλου γιαεκτέλεση τωνκαθηκόντων του(Αρθρο 60
(3)),καιτοδικαίωματης συν δικαλιστικής ελευθερίας (Αρθρο 63). Όπως η διοίκηση έχει υποχρέωση νακαταβάλλειτομισθόκαιναπαραχωρήσειάδει ες,τότεμετοίδιοσκεπτικόέχειυποχρέωσηναδιασφαλίζεικαι ταδικαιώματαπουαναγνωρίζειοΝόμος.Επομένως,υπάρχει υποχρέωση συγκεκριμένης ενέργειας πουεπιβάλλεται από Νό μοκαιηπαράλειψητηςδιοίκησης είναι"εκτελεστήπαράλειψη" εντός της έννοιας τουΑρθρου 146τουΣυντάγματος. Μεβάσηταπιό πάνωαπορρίπτεταικαι ηδεύτερηπροδικα στική ένσταση. Αναφορικά με τον ισχυρισμό για έλλειψη έννομου συμφέρο ντος, θεωρείται ότι οι αιτητές 2 και 3 έχουν το απαιτούμενο συμφέρον για να προσβάλουν την ισχυριζόμενη παράλειψη τηςδιοίκησης,εφόσον εργάζονταιστο ΚυβερνητικόΤυπογρα φείο και επομένως επηρεάζονται άμεσα απότις συνθήκες ερ γασίαςπουεπικρατούν. Όσον αφοράτην Αιτήτρια Συντεχνία, έχει νομολογηθεί ότι τα νομικά πρόσωπα,όπως οι εταιρείες, τα σωματεία και οι συντεχνίες μπορούν να προσβάλουν όχι μόνο πράξεις που αφορούν άμεσα τα ίδια, αλλά και πράξεις που θίγουν τα συμφέροντα της ολότητας ή σημαντικού μέρους των μελών τους, εφόσον η προστασία των μελών τους εμπίπτει στους σκοπούς του σωματείου. Μεβάσηταπιοπάνωτο Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρα σμα ότι η Αιτήτρια Συντεχνία δεν έχει το απαιτούμενο συμ φέρον που προνοείται από το Αρθρο 146 του Συντάγματος, εφόσον ηπροσβαλλόμενη παράλειψη δεν επηρεάζει την ολό τητα των μελών της ήτουλάχιστον ενός σημαντικού μέρους αυτών. Το Δικαστήριο, έχοντας υπόψη το συνολικό αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων που είναι μέλητης ΠΑΣΥΔΥ, οι υπάλληλοι που εργάζονται στο Κυβερνητικό Τυπογραφείο, δεναποτελούν παρά σχετικά μικρό μέρος του συνόλου. Έτσι, ηπροσφυγή είναι απαράδεκτηκαι απορρίπτεται,λόγω έλλει ψης εννόμου συμφέροντος όσον αφοράτην Αιτήτρια Συντε χνία. 1677 ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ. κ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)2. Αναφορικά με τηνουσία της προσφυγής: Ταενώπιον του Δικαστηρίου τεθέντα στοιχεία δε δικαιολογούν τηζητηθείσα θεραπεία. Οι καθ' ων ηαίτηση έχοντας επίγνωση του προβλήματος, αποφάσισαν την ανέγερση νέου συγχρόνου κτιρίου στέγασης του Κυβερνητικού Τυπογραφείου και έχουν ήδηπροωθήσει τιςαναγκαίεςδιαδικασίεςγιαεπίτευξητου σκο πού αυτού. Έχει απαλλοτριωθεί ο αναγκαίος χώρος και έχει ολοκληρωθεί ηδιαδικασίαεκπόνησης των αρχιτεκτονικών σχε δίων. Παράλληλα και μέχρι την αποπεράτωσητου έργου, έχουν ληφθεί ορισμένα μέτρα για βελτίωση των υφισταμένων συνθη κών εργασίας. Έτσι, είναι καθαρό ότι, όχι μόνο δεν υπήρξε αδράνεια ήπαράλειψη ενέργειας εκ μέρους της διοίκησης, αλλά αντίθετα έχουν ληφθεί και συνεχίζονται διαδικασίες για την εξασφάλιση στους αιτητές συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας. 5 10 15 Μεβάσητα πιο πάνω,κρίνεται ότι δε δικαιολογείται η αιτού μενηθεραπεία. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. 20 Αναφερόμενες υποθέσεις: Γιάλλουρος ν. Συμβουλίου Αποχετεύσεων Αενκωσίας
(1990)3 25 Α.Α.Δ. 3532, Τσικονρής ν.Αρχής Λιμένων
(1990)3ΑΛΛ. 4417, Φάκκας ν.Δημοκρατίας
(1990)3ΑΛΛ. 2189, 30 Adrian Holdings Limited ν.Δημοκρατίας
(1991)4 ΑΛΛ. 2127, Pitsillos v.C.B.C.
(1982)3 C.L.R. 208, Vorkas and Others v.Republic
(1984)3 C.L.R. 87. Προσφυγή. Προσφυγή με την οποία οι αιτητές ζητούν δήλωση του Δικα στηρίου ότι η συνεχής παράλειψη και/ή άρνηση των καθ' ων η 40 αίτηση να διασφαλίσουν και/ή να εξασφαλίσουν στους εργαζό μενους στο Κυβερνητικό Τυπογραφείο αιτητές, συνθήκες υγιει νής και ασφάλειας είναι άκυρη και χωρίς νομικό αποτέλεσμα. 1678 35 4ΑΛΛ. ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ.κ.ά. ν. Δημοκρατίαςκ.ά. Α. Σ. Αγγελίδης, γιατους Αιτητές. 5 Γ.Στνλιανίδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Καθ' ων ηαίτηση. Cur. adv. wit. ΑΡΤΕΜΗΣ,Δ.: Οι Αιτητές στην παρούσαπροσφυγήζητούν τηνπιόκάτω θεραπεία: 10 15 20 25 30 35 40 "ΔήλωσητουΔικαστηρίου ότι ησυνεχής παράλειψηκαι/ή άρνηση του καθ' ου η αίτηση να διασφαλίσει και/ή να εξα σφαλίσει στους εργαζομένους στο Κυβερνητικό Τυπογρα φείο αιτητές και/ή μέλη του αιτητή αρ.1, συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας, σύμφωνα με την κειμένη νομοθεσία, είναι άκυρη και χωρίς νομικό αποτέλεσμα και πως ότι παραλή φθηκεθαπρέπει να διενεργηθεί." Οι Αιτητές 2 και 3που είναι μέλητης Αιτήτριας Συντεχνίας υπηρετούν στο Κυβερνητικό Τυπογραφείο κάτω από απαράδεκτες, ανθυγιεινές, και επικίνδυνες όπως ισχυρίζονται, συνθήκες. Τους ισχυρισμούς αυτούςτουςστηρίζουνσεεκθέσειςτουΚλάδου Επιθεωρήσεως Εργοστασίων,ΤμήμαΕργασίας,ΥπουργείοΕργα σίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων,αναφορικάμε θέματαασφά λειαςκαιυγείαςσευποστατικάτηςΔημόσιαςΥπηρεσίας. Στιςεκθέσεις εκτίθενται με λεπτομέρεια οι συνθήκες εργασίας που επι κρατούν. Ηακαταλληλότητα του κτιρίου του Κυβερνητικού Τυ πογραφείουκαιοι δυσμενείς συνθήκες εργασίαςδεναμφισβητού νται απότους Καθ'ων ηΑίτηση. Σε επιστολές του ημερ. 10.9.90και 2.8.91 που στάληκαν σε απάντησηεπιστολών τουδικηγόρου των Αιτητών, ο Γενικός Δι ευθυντής του Υπουργείου Οικονομικών αναφέρει ότι η Κυβέρ νησηέχει επίγνωση των προβλημάτων πουδημιουργεί η μεγάλη ηλικία του κτιρίου, και έχει αποφασίσει και προωθεί την ανέγερσηνέουκτιρίου.Έχει απαλλοτριωθεί οαπαιτούμενοςχώρος και ο αρμόδιος αρχιτέκτονας του Τμήματος Δημοσίων Έργων ετοιμάζει τα προσχέδια της κατασκευής. Αναφέρει επίσης ότι μέχρι νασυμπληρωθεί η ανέγερση τουνέουκτιρίουγίνεταιπρο σπάθεια βελτίωσης των συνθηκών εργασίας όπως, για παράδείγμα,με την εγκατάσταση συσκευών κλιματισμού και τηλήψη διαφόρων άλλων διορθωτικών μέτρων. Για υποστήριξη του αιτήματος τους για ασφαλείς και υγιει νές συνθήκες εργασίας οιΑιτητές επικαλούνταιτοάρθρο64 του 1679 Αρτεμης, Δ. ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ.κ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)περί Δημοσίας Υπηρεσίας Νόμουτου 1990 όπως έχειτροποποι ηθεί, (ο Νόμος),τον Κυρωτικό της Σύμβασης (Αρ.155) για την Επαγγελματική Ασφάλεια και Υγεία και το Περιβάλλον Εργα σίας Νόμο του 1988, (Ν.242/88)και τον περί Ασφάλειας στους Τόπους Εργασίας Νόμοτου 1988 (Ν.60/88). 5 Το άρθρο 64 του Νόμου προνοεί: "OL υπάλληλοι έχουν δι καίωμα να τους εξασφαλίζονται στο χώρο της εργασίας τους συνθήκες υγιεινής καιασφάλειας." 10 Ο δικηγόρος της Δημοκρατίας στην Ένσταση του ήγειρε τις εξής προδικαστικές ενστάσεις: "(α) Οι Αι,τητέςστερούνται εννόμου συμφέροντος. 15 (β)Ηαναφερομένη στη παράγραφο 1 της Αιτήσεως αιτούμε νη θεραπείακαι/ήαναφερομένηπαράλειψη δεν προσβάλ λεται βασίμως 6ι' αιτήσεως ακυρώσεως. (γ)Ηαιτούμενη θεραπείαδεν εμπίπτει στησφαίρατου δήμοοίουδικαίου." 20 Αναφορικά μετηνένσταση πουαναφέρεταιστο (γ)πιόπάνω, είναι ηεισήγησητουΔικηγόρου της Δημοκρατίας ότι η αναθεω ρητική δικαιοδοσία του Δικαστηρίου περιορίζεται στον έλεγχο 25 της νομιμότητας εκτελεστών διοικητικών πράξεων και ότι ένα απόταστοιχεία της εκτελεστήςδιοικητικήςπράξηςείναι,τοόρ γανο,ηαρχήήπρόσωπο ναενεργούν στη σφαίρατου δημόσιου και όχι του ιδιωτικού δικαίου. Κριτήρια για την κατάταξητης πράξης στο δημόσιο δίκαιο είναι ηφύση της πράξηςή απόφα- 30 σης,τοδημόσιο συμφέρον πουσκοπεύει ναπροαγάγεικαιτοεν διαφέρον του κοινού γενικά ήμέρους τουκοινού. Εφαρμόζοντας τις πιό πάνω αρχές σταγεγονότα τηςυπόθε σης, ισχυρίζεται ο Δικηγόρος της Δημοκρατίας, το Δικαστήριο θαπρέπεινακαταλήξει στο συμπέρασμα ότιη υπόθεση εμπίπτει στη σφαίρατου ιδιωτικού και όχι του δημόσιου δικαίου. 35 Αντίθετα, ο δικηγόρος των Αιτητών αναφέρει ότι όσον αφο ράτομισθό καιτις άδειεςτωνδημοσίων υπαλλήλων, αυτά είναι 40 δικαιώματα προβλεπόμενα από το Νόμο και είναι δικαιώματα που ηπαραβίασητους οδηγεί σε διαφορά στο δημόσιο δίκαιο υποκείμενη σε δικαστικό έλεγχο με βάσητο Αρθρο 146. Επίσης γίνεται αναφορά στο άρθρο60
(3)του Νόμουπουπρονοεί μετά1680 4ΑΛΛ. 5 ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ.κ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Αρτεμης, Δ. ξύ άλλων ότι ουπάλληλος έχει δικαίωμα ναεκτελείτακαθήκο ντα του και στην απόφαση του Στυλιανίδη Δ., στην υπόθεση Γιάλλονρος ν.Συμβούλιο ΑποχετεύσεωνΛευκωσίας
(1990)3 Α.Α.Δ.3532,όπουαναγνωρίστηκετο δικαίωμααυτόκαι κρίθηκεότι ο Αιτητής είχεέννομο συμφέροναπροσβάλειτηναπόφα σητουΣυμβουλίουνατον απομακρύνειαπότοντόποεργασίας του για ορισμένη χρονική περίοδο.Αποφασίστηκε επίσης ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ήτανεκτελεστή διοικητικήπράξη και όχι εσωτερικό διοικητικόμέτρο: 10 "Η προσφυγήείναι παραδεκτήεπειδήηπροσβαλλόμενη από φασηέχειεκτελεστό χαρακτήρα,προσβάλλει τοηθικόσυμφέ ροτουαιτητήκαιθίγει το έννομο συμφέροντου". 15 20 25 30 35 40 Αναφορικά μετο θέματου μισθού παραπέμπω στηναπόφαση του Νικήτα Δ., στην υπόθεσηΆκηςΤσικονρής ν.ΑρχήςΛιμένων
(1990)3Α.Α.Δ. 4417, όπουστησελ.4423,αναφέρονταιταεξής: "Η υπό κρίση διαφορά έχει διοικητική υφή γιατί στη σχέση υπαλλήλουκαινομικούπροσώπουδημοσίουδικαίουκυριαρ χεί το εξουσιαστικό στοιχείο καικατ' ανάγκηανακύπτειζήτη μα νομιμότητας της πράξης.Δεν είναι χρηματικήδιαφοράη οποία υπάγεται στην αρμοδιότητα των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων.Τηγνώμη αυτήυποστηρίζει με σαφήνειαη απόφάσηΚαντζιάης ν.Δημοκρατίας
(1982)1Α.Α.Δ.606. Χρήσι μηαναφορά μπορεί ναγίνει καιστον Τσούτσο "Διοίκησίςκαι Δίκαιον"σελ.169." Γιατηφύσητηςσχέσης μεταξύδημοσίων υπαλλήλωνκαιΠολιτείας, παραπέμπω επίσης στο εξής απόσπασμααπόταΠορί σματα Νομολογίαςτου Συμβουλίουτης Επικρατείας1929-1959 στη σελ. 313: "Ηνομολογία δέχεταιπαγίωςότιημεταξύτηςΠολιτείαςκαι των υπαλλήλων αυτής σχέσις, μη ούσα συμβατική, συνιστά σχέσιν δημοσίου δικαίου . . . " Έχοντας υπόψητα πιό πάνωκαταλήγωστο συμπέρασμα ότι το δικαίωμαγια υγιεινές και ασφαλείς συνθήκες εργασίας που διασφαλίζεται απότοάρθρο64 τουΝόμουέχει, όπωςτοδικαίω μαμισθού,άδειαςκαιεκτέλεσης τωνκαθηκόντωνδιοικητική υφή και εμπίπτειστην σφαίρατουδημόσιουκαιόχι του ιδιωτικούδι καίου. Ηπροσέγγιση αυτήστηρίζεται στησκέψηότι ο εργάσιμος χρόνος του υπαλλήλου είναι αφιερωμένος στο δημόσιο ώστε να 1681 Αρτεμης,Δ. ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ. κ.ά. ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1993)εξασφαλίζεται ηαρτιότερηλειτουργία των υπηρεσιώντου. Κατά συνέπεια αυτήηπροδικαστικήένστασηαπορρίπτεται. Στησυνέχεια,οΔικηγόροςτηςΔημοκρατίαςαναφέρειότιαντο Δικαστήριο αποφασίσει ότι η αιτούμενη θεραπεία εμπίπτει στη . 5 σφαίρατουδημόσιουδικαίουκαιστηναναθεωρητικήδικαιοδοσία του δικαστηρίου, τότε είναι ο ισχυρισμός του ότι η παράλειψη και/ήάρνηση την οποίανεπικαλούνται οι Αιτητές δεν μπορείνα προσβληθεί μεαίτησηακυρώσεως.Η διοίκηση, αναφέρει,δενυπο χρεούται σε συγκεκριμένη ενέργεια απότο άρθρο64 του Ν. 1/90 10 προς ρύθμιση ορισμένης σχέσης, επειδή το άρθρο αυτό,απλώς αναγνωρίζει έναδικαίωμα στους δημόσιουςυπαλλήλους. Αντίθε τα,οδικηγόροςτωνΑιτητών ισχυρίζεται ότιτοάρθρο64τουΝό μουκαθιερώνειέναακόμαξεχωριστόκαισαφέστατοδικαίωμαδη μοσίου δικαίουυπέρτουυπαλλήλου,πουοφείλει ναεκπληρώνει 15 διαρκώςηΔημοκρατία. Τοεπιτάσσει ο Νόμοςκαιδημιουργεί συ γκεκριμένο καθήκονστηδιοίκηση.Ημηεκπλήρωσητουσυνεχίζει, αποτελεί "παράλειψηοφειλομένης εκτουΝόμουενέργειας". Οόρος"παράλειψη"έχειαποτελέσειαντικείμενοδικαστικήςεξέ- 20 τάσης και έχει ερμηνευθεί σε σειρά αποφάσεων. Παραπέμπω στην απόφασητουΠροέδρουτουΑνωτάτουΔικαστηρίουστηνυπόθεση Ιωάννης Φάκκας ν. Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ.2189, όπουστις σελ.2192-2193γίνεται αναφοράστηνομολογία πάνωστοθέμα. 25 "Ο όρος "παράλειψη" που συναντούμε στο Αρθρο 146.1 τουΣυντάγματος έχει ερμηνευθεί δικαστικάσε σειράαποφά σεων τουΑνωτάτου Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Police Association v. Republic
(1972)3 30 C.L.R. 1 στη σελ.28 ο Δικαστής Χατζηαναστασιου είπε ότι "an omission presupposesthat noaction has been taken by the administra tion in thematter." Ηθέση αυτή έτυχε τηςεπιδοκι μασίας της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Cyprus TanneryLtd., γ.Republic
(1980)3 C.L.R. 35 405 στην οποίααναφέρθηκαν ταπιόκάτωστησελ.415: "Theexerciseof thesaidpowersisamatter of discretion and it appears to be wellsettled that an omission, in thesenseof paragraph 1 of Article 146 of the Constitution, means an omission to do something required by law, as distinct from the non-doing of a particular act or the non-taking of a particular course as a result of theexercise of discretionary powers (see,interalia, Tbe PoliceAssociation and Others 1682 40 4ΑΛΛ. ΠΑ.ΣΥΛΥ. κ.ά. ν.Δημοκρατίας κ.ά. Αρτεμης, Δ. v.TheRepublic
(1972)3C.L.R. 1,23)." 5 10 Η υπόθεση Cyprus Tanneryακολουθήθηκε από το Δικαστή ΣτυλιανίδηστηνArgyrou and others v.Republic
(1983)3C.L.R. 475, και στη Mavrommatis and Others v. The Land ConsolidationAuthority
(1984)3C.L.R.1006,στηνοποίααφούγί νεται αναφορά στο Στασινόπουλλο,ΔίκαιοΔιοικητικούΔικαίου, 4ηέκδοση
(1964)σελ.195καισης ΑποφάσειςτουΣυμβουλίουΕπι κρατείας 1137/63 και 1862/63, προστίθεται ότι "omission presupposesadutyimposedby law andfailure toperform thatduty." To θέμα της "εκτελεστής παράλειψης" ηγέρθη και στην υπό θεσηAdrian HoldingsLimited ν. Δημοκρατίας
(1991)4Α.Α.Δ. 2127, όπουοΠικήςΔ. στις σελ. 2130-2131 είπε ταεξής: 15 20 25 30 35 40 "Η νωχέλεια ήη αδράνειατωνΑρχών ναδράσουνστα πλαίσια τωνκαθηκόντων τους,δεσυνιστά εκτελεστή παρά λειψη. Εκτελεστή είναι ηπαράλειψη εκπλήρωσης θετικούκα θήκοντος τοοποίο επιβάλλει ρητάηνομοθεσία προς ρύθμισηθέματοςήσχέσης πολίτη και κράτους. ΥποχρέωσηγιαενεργόδράσητηςΔιοίκησηςαναφύεταιοπο τεδήποτεονομοθέτηςεπιβάλλεισεαρχήήόργανοτηςΠολιτείας τηρύθμιση θέματος,οπότανηπαράλειψηδιακανονισμού του αποκτά εκτελεστό χαρακτήραλόγω τουεπηρεασμούτωνδικαι ωμάτωνεκείνων πουέχουνσυμφέρονστηρύθμισητου " Το ερώτημαπου εγείρεται στην παρούσαυπόθεση,είναι κατά πόσο το άρθρο 64 επιβάλλει στηδιοίκηση ρητή υποχρέωσηγια ενέργεια ηκατάπόσοτηςπαρέχειδιακριτικήευχέρεια νααποφα σίσειανθαεξασφαλίσει ήόχι υγιεινές καιασφαλείςσυνθήκεςερ γασίας στους υπαλλήλους της. Ηδιατύπωσητου άρθρουοδηγεί κατάτηνάποψημουστοσυμπέρασμαότι επιβάλλεταιστη διοίκησηυποχρέωσηγιαενέργεια.ΕφόσονοΝόμοςρητάαναγνωρίζειτο δικαίωμα των υπαλλήλων ναεργάζονταικάτωαπόυγιεινές και ασφαλείς συνθήκες εργασίας τότε επιβάλλει καιτηναντίστοιχη υποχρέωση στηδιοίκηση ναπροβεί σεεκείνες τιςενέργειεςπου χρειάζονται γιαναδιασφαλιστεί αυτότο δικαίωμα. Διαφορετικά δεθαυπήρχελόγος ναπροβλέψει τέτοιοδικαίωμαο Νόμος. Επιπρόσθετα στο Νόμο γίνεται αναφοράστο Μέρος V σε "ωφελήματα" υπαλλήλων. Σ' αυτά περιλαμβάνονται OL απολα βέςκαιοιάδειες.Το Μέρος VI τουΝόμουαναφέρεταιστα "κα1683 Αρτεμης,Δ. ΠΑ^ΕΥΛΥ. κ.ά. ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1993)θήκοντα, υποχρεώσεις και δικαιώματαδημοσίων υπαλλήλων". Στα δικαιώματα, εκτός απότοπεριβάλλον εργασίας (άρθρο 64) περιλαμβάνεται τοδικαίωματουυπαλλήλου για εκτέλεση των καθηκόντων του (άρθρο60
(3)),καιτοδικαίωματης συνδικαλι στικής ελευθερίας (άρθρο63).Όπως ηδιοίκηση έχειυποχρέωση 5 νακαταβάλλειτομισθόκαιναπαραχωρείάδειες,τότε μετο IOLO σκεπτικό έχει υποχρέωση να διασφαλίζει καιτα δικαιώματα που αναγνωρίζει ο Νόμος. Επομένως, υπάρχει υποχρέωσησυ γκεκριμένης ενέργειας που επιβάλλεται από Νόμοκαι ηπαρά λειψητης διοίκησης είναι "εκτελεστήπαράλειψη"εντός της έν- 10 νοιας τουΑρθρου 146 του Συντάγματος. Με βάση ταπιο πάνωαπορρίπτεται και ηδεύτερη προδικα στική ένσταση. 15 Αναφορικάμετονισχυρισμόγιαέλλειψηέννομουσυμφέροντος θεωρώότι οιΑιτητές 2και3έχουντοαπαιτούμενο συμφέρονγια να προσβάλουν την ισχυριζόμενη παράλειψητης διοίκησης,εφό σον εργάζονταιστο ΚυβερνητικόΤυπογραφείοκαιεπομένωςεπη ρεάζονταιάμεσααπότιςσυνθήκες εργασίαςπουεπικρατούν. 20 Όσον αφορά την Αιτήτρια Συντεχνία,έχεινομολογηθεί ότιτα νομικάπρόσωπα,όπωςοιεταιρείες,τασωματείακαιοι συντεχνίες μπορούνναπροσβάλουνόχι μόνοπράξειςπουαφορούνάμεσατα ίδια,αλλάκαιπράξειςπουθίγουντασυμφέροντατηςολότηταςή 25 σημαντικούμέρουςτων μελών τους,εφόσοηπροστασίατωνσυμ φερόντων των μελών τους εμπίπτει στους σκοπούς τουσωματεί ου.(Βλ.Pitsillos v.C.B.C.
(1982)3C.L.R.208, Vorkasand Others v.Republic
(1984)3 C.L.R. 87 και Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίουτης Επικρατείας(1929-1959)σελίδες261-262). 30 Μεβάσητα πιο πάνωκαταλήγωστο συμπέρασμαότιηΑιτή τρια Συντεχνίαδενέχειτοαπαιτούμενο συμφέροπου προνοείται απότοΑρθρο 146τουΣυντάγματοςεφόσονηπροσβαλλόμενηπα ράλειψηδενεπηρεάζειτηνολότητατων μελών τηςήτουλάχιστον 35 ενός σημαντικού μέρους αυτών. Έχοντας υπόψη τον συνολικό αριθμότωνδημοσίωνυπαλλήλωνπουείναιμέλητηςΠΑΣΥΔΥ,οι υπάλληλοι πουεργάζονται στο Κυβερνητικό Τυπογραφείο δεν αποτελούν παρά σχετικά μικρό μέρος του συνόλου. Έτσι,η προ σφυγή είναι απαράδεκτη και απορρίπτεταιλόγω έλλειψης εννό- 40 μουσυμφέροντος όσον αφοράτηνΑιτήτριαΣυντεχνία. Θαεξετάσω τώρατην ουσίατηςυπόθεσης. 1684 4AAA 5 10 15 ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ.κ.ά.v. Δημοκρατίαςκ.ά. Αρτεμης,Δ. Οι Αιτητές σύμφωνα μετην Αίτησητους ζητούν δήλωση του Δικαστηρίου ότι η συνεχής παράλειψηκαι/ήάρνηση των Καθ' ων ηΑίτησηνα εξασφαλίσουν στους εργαζόμενους στο Κυβερ νητικό Τυπογραφείο συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας είναι άκυρηκαιπως ότι παραλήφθηκε θαπρέπεινα διενεργηθεί. Τα ενώπιον μου τεθέντα στοιχεία δε δικαιολογούν τηζητη θείσα θεραπεία. Οι Καθ' ων η Αίτηση έχοντας επίγνωση του προβλήματος,αποφάσισαν τηνανέγερσηνέου σύγχρονου κτιρίου στέγασης του Κυβερνητικού Τυπογραφείου και έχουν ήδη προωθήσει τις αναγκαίεςδιαδικασίεςγια επίτευξη του σκοπού αυτού. Έχει απαλλοτριωθεί ο αναγκαίοςχώρος και έχει ολο κληρωθεί η διαδικασία εκπόνησηςτωναρχιτεκτονικώνσχεδίων. Παράλληλακαιμέχρι τηναποπεράτωσητουέργου έχουν ληφθεί ορισμένα μέτραγιαβελτίωσητωνυφισταμένων συνθηκώνεργα σίας. Έτσι, είναι καθαρόότι όχι μόνο δεν υπήρξε αδράνειαή παράλειψη ενέργειας εκ μέρους της διοίκησης, αλλά αντίθετα έχουν ληφθεί και συνεχίζονται διαδικασίεςγια την εξασφάλιση στους Αιτητές συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας. 20 Μεβάσηταπιόπάνωκρίνω ότιδεδικαιολογείταιη αιτούμε νη θεραπείακαι συνεπώς ηπροσφυγή απορρίπτεταιωςαβάσι μη.Δεν εκδίδεται διάταγμα γιαέξοδα. 25 Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς διαταγή για έξοδα. 1685