4 AAA. 4 Οκτωβρίου, 1993 [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ, Αιτητής, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ &ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, . . . Καθ'ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 382/92) Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα—Άρθρο 28— Αρχή της ισότητας — Όταν η φύση των πραγμάτων το επιτρέπει, ηδημιουργία λογι κών καιμη αυθαίρετων διακρίσεων επιτρέπεται. 5 10 Προςυποστήριξητηςπροσφυγήςτουκατάτης επίδικηςαπόφα σης των καθ' ων ηαίτηση νααπορρίψουν την αίτησητου για πα ραχώρηση σε αυτόν,άδειας άσκησης του επαγγέλματος του εγκεκριμμένου λογιστή/ελεγκτή σεδημόσιες εταιρείες,μετηναιτιολογία ότι δεν πληρούσε τααπαιτούμεναπροσόντα,ο αιτητής ισχυρίστηκε ότι, (α) Τακριτήρια πουπεριέχονταν στην τροποποιημένη από φασητουΥπουργικού Συμβουλίου,μεβάση ταοποίακρίθηκε η αί τηση του,ήταν αντισυνταγματικάκαι αντιστρατεύονταν την αρχή της ισότητας που διασφαλίζεται μετο Αρθρο 28 τουΣυντάγματος και(β)Ενπάσηπεριπτώσει,ο ίδιοςπληρούσε τα εν λόγωκριτήρια. 15 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας την προσφυγή, απο φάσισε ότι: 20 25 1. Η διάκριση που γίνεται μεταξύ κατόχων των τίτλων Chartered /Certified από τη μια και C.P.A. από την άλλη, είναι λογική (reasonable) καιστηρίζεταιπάνωστην εκτίμησητωναρμοδίωνορ γάνωνότιυπάρχουνδιαφορέςμεταξύτωνδύοτίτλων.Τακριτήρια πουπεριέχονται στησχετικήαπόφασητουΥπουργικού Συμβουλί, ου είναι αντικειμενικά δικαιολογημένα και δεν παραβιάζουν την αρχήτης ισότηταςπουδιασφαλίζεταιμετοΑρθρο 28 τουΣυντάγ ματος. Η δημιουργίαλογικών και μηαυθαίρετωνδιακρίσεωνεπι2205 Συμεωνίδηςν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)τρέπεταιότανηφύσητωνπραγμάτων(intrinsicnatureof things)το επιτρέπει. Ενόψει των πιο πάνω,ο ισχυρισμός γιααντισυνταγματικότητα δεν ευσταθεί καιαπορρίπτεται. 5
- Όσον αφορά τον ισχυρισμό τουδικηγόρουτουαιτητήότιαυτός πληροί τα κριτήρια που εκτίθενται στη σχετική απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου παρατηρείται,ότι το μόνοαποδεικτικό στοιχείο που τέθηκε ενώπιον του Υπουργικού Συμβουλίου ανα10 φορικάμετηναπαίτησηγιαπενταετήεγκεκριμμένη λογιστική/ελε γκτική πείρα είναι ένα πιστοποιητικό από τον οίκο Coopers & Lybrand, Ιωάννου,Ζαμπέλας&Σία,ημερ.27.3.90,στοοποίοανα φέρονται τα εξής: "this is to certify that Mr. Pantelis Symeonides was employed by ourfirmbetween 4 September 1985 to24 March 15 1989". Η υποπαράγραφος(δ)τωνκριτηρίωνεκτόςαπότηναπαί τησηγιαπενταετήλογιστική/ελεγκτική πείρα,προνοεί ότιτουλά χιστον δύο έτηκαιέξι μήνες τηςπείραςαυτήςθαπρέπεινααπο κτήθηκε στην Κύπρο σε πλήρηεργοδότηση εγκεκριμμενου Λογι στήΔημοσίων Εταιρειώνμετάτηναπόκτησητουεπαγγελματικού 20 τίτλου Certified PublicAccountant (C.P.A.)τουAmerican Institute of Certified Public Accountants (A.I.C.P.A). Σύμφωνα μετο Παράρτημα "Γ" της Αίτησης, ο αιτητήςαπέκτη σε τον τίτλο του Certified Public Accountant απότο State Board 25 of Accountancy (State of Colorado) στις 14.12.88καισύμφωνα με το Παράρτημα "Δ" έγινε μέλος του American Institute of Certified Public Accountant (A.I.C.P.A.) στις 31.7.
- Είναι φα νερό από τα πιο πάνω, ότι ο αιτητής δεν συμπληρώνει, την απαιτούμενηπείραπουπρονοείταιστην υποπαράγραφο (δ). 30 Ηπροσφυγή απορρίπτεταιχωρίςέξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: 35 Republic v.ArakianandOthers
(1972)3 C.L.R. 294, Αριστείδης ν.Δημοκρατίας
(1991)3 Α.Α.Δ. 588. Προσφυγή. 40 Προσφυγήεναντίον τηςάρνησης των καθ' ων ηαίτησηνα πα ραχωρήσουν στον αιτητή άδεια άσκησης του επαγγέλματος του εγκεκριμμενου λογιστή/ελεγκτή σε δημόσιες εταιρείες. 2206 4ΧΛΛ. . Σνμεωνίδηςν.Δημοκρατίαςκ.ά. Χρ. Τριανταφυλλίδης, γιατον Αιτητή. 5 10 15 Κ.Σταυρινός,Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας,γιατους Καθ' ων η αίτηση. Cur. adv. vult. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ.: Οαιτητήςμετηνπροσφυγήαυτή ζη τάτηνακύρωσητηςαπόφασηςτωνκαθ' ωνηαίτησημετηνοποία απέρριψαν την αίτηση του για παραχώρησηάδειας άσκησης του επαγγέλματοςτουεγκεκριμένου λογιστή/ελεγκτή σεδημόσιες εται ρείες σύμφωνα μετο Αρθρο 155
(1)(β) του περί ΕταιρειώνΝόμου, Κεφ. 113 (ο Νόμος).Ηεν λόγω απόφασηκοινοποιήθηκε στοναι τητήμεεπιστολή ημερ.19.3.
- Τα γεγονότα που αφορούν στην υπό εξέταση υπόθεση είναι τα εξής: 20 Ο αιτητής που είναι κάτοχος του τίτλου Certified Public Accountant (C.P.A.) της Αμερικής, με επιστολή του δικηγόρου του ημερ. 29.11.91 υπέβαλε αίτηση στο Υπουργικό Συμβούλιο γιανααναγνωριστεί σαν ελεγκτής (auditor) δημοσίων εταιρειών βάσει των προνοιών τουάρθρου 155 τουΝόμου. 25 - Η-αίτηση του διαβιβάστηκε στις 5.12.91 στο Υπουργείο Εμπορίουκαι Βιομηχανίας (το Υπουργείο) για περαιτέρωεξέ τασητουθέματος. 30 35 40 Το Υπουργείο με επιστολή του ημερ. 12.12.91 ζήτησε απότο Γενικό Λογιστήτης Δημοκρατίας τις απόψεις της ΕιδικήςΣυμβουλευτικής Επιτροπής (η Επιτροπή) που διορίστηκε για να συμβουλεύει τον Κυβερνήτη (και τώρα το Υπουργικό Συμβού λιο) σχετικά με τις αιτήσεις πουυποβάλλονται βάσει του σχετι κούάρθρουτουΝόμου. ΗΕπιτροπήαπαρτίζεται απότο Γενικό Λογιστή (Πρόεδρος), το Διεθυντή του Τμήματος Εσωτερικών Προσόδων και τον Επίσημο ΠαραλήπτηκαιΈφορο. . Η Επιτροπή που συνεδρίασε στις 14.2.92 εισηγήθηκε την απόρριψητηςαίτησης τουαιτητήεπειδήαυτόςδενπληρούσε τις σχετικές πρόνοιες τουάρθρου 155,καιο Γενικός Λογιστήςγνωοτοποιησε προς το Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου τα πρα κτικά της συνεδρίασης στις 17.2.
- Το Υπουργείο, ετοίμασε σχετική πρότασηπρος το Υπουργι κό Συμβούλιο με ημερ. 3.3.92,με την οποία εκαλείτο το Υπουρ2207 Χατζητσαγγάρης, Δ. Συμεωνίδΐ{ς ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1993)γικό Συμβούλιονα υιοθετήσει την εισήγηση της Επιτροπήςκαι να απορρίψει τηναίτηση. Στη συνέχεια το Υπουργικό Συμβούλιο στη Συνεδρίατου ημερ.5.3.92(αρ.απόφασης 37.052) αποφάσισεναυιοθετήσειτην εισήγηση της Επιτροπής που αναφέρετο στη σχετική πρόταση, και νααπορρίψειτην αίτησητουαιτητήγιαπαραχώρηση άδει ας σύμφωναμετο Αρθρο Ι55
(1)(β)τουΝόμου. Η πιο πάνω απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίουκοινόποιήθηκεστοναιτητήμετηνεπιστολήημερ. 19.3.92,αποτέλεσμα της οποίας ήτανηκαταχώρησητηςπαρούσαςπροσφυγής. 5 10 ΤοΑρθρο 155
(1)τουΝόμου έχει ωςεξής: 15 155.
(1)A person shall not be qualified for appointment as auditor of a company unless either(a)he is a member of a body of accountants established inthe United Kingdom and for the time being recognised for the purposes of this provision by theGovernor;or 20 (b)he is for the time being authorized by theGovernorto be so appointed either as having similar qualifications obtained outside the United Kingdom or as having obtained adequate knowledge and experience either in the course of his employmentbyamemberofabody ofaccountantsrecognized 25 forthepurposes ofparagraph(a)ofthissubsection orbyhaving before thecommencementofthisLaw,practisedintheColony asan accountant: 30 Γιατηνυπό εξέτασηπερίπτωσηενδιαφέρειη παράγραφος(b) του εδαφίου 1. ΗΕπιτροπή,πουόπωςαναφέρεταιπ ωπάνωσυμβουλεύειτο 35 Υπουργικό Συμβούλιο αναφορικά με αιτήσεις πουυποβάλλο νται βάσει του σχετικού άρθρου, είχε στο παρελθόνπροτείνει την υιοθέτηση των εξής κριτηρίων για σκοπούςαναγνώρισης του τίτλου C.P.A. ως ισότιμουπροσόντος μεταπροσόντα που αναφέρονται στο Αρθρο 155
(1)(α)τουΝόμου: 40 Οικάτοχοιτουτίτλου C.P.A.να: (α) είναικάτοχοιδιπλώματος πτυχιακών σπουδώντων Ηνωμέ2208 4Α.Α.Λ. Συμεωνίδης ν.Δημοκρατίας χ.ά. Χατζητσαγγάρης, Α. νων Πολιτειών Αμερικής μεειδίκευση στη Λογιστική. (β)έχουν περάσει τις ομοιόμορφες εξετάσεις τουC.P.A. 5 10 15 (γ)πληρούντις απαιτήσειςακαδημαϊκώνπροσόντων καιυπηρε σιακής κατάρτισης, για συμμετοχή ως μέλη του C.P.A. της Πολιτείας στην οποίααπέκτησαντον τίτλο τουC.P.A. (δ)έχουν τετραετή εγκεκριμένη λογιστική/ελεγκτική υπηρεσία μετά από την επιτυχία τους στις εξετάσεις του C.P.A. δύο απόταοποίαέτηυπηρεσίας θαπρέπεινααποκτήθηκαν στην Κύπρο. Ηυπηρεσίατουςστην Κύπροθαπρέπειναέχει απο κτηθεί είτε σε πλήρη εργοδότηση εγκεκριμένου Λογιστήδη μοσίων"εταιρειών είτε σε ανώτερη θέση δημόσιας εταιρείας/ΚυβερνητικούΤμήματος κάτωαπότην επίβλεψη εγκεκρι-" μένου Λογιστήδημοσίων εταιρειών,και (ε)έχουν περάσει γραπτές εξετάσεις στην Κύπρο στα θέματα Cyprus Company Law and Taxation. 20 25 30 Τα κριτήρια εγκρίθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλω στη Συνεδρίατου ημερ.7.12.89(αρ.απόφασης32.707),και στη συ νέχεια με την απόφασητου με αρ.33.997 που λήφθηκε στηΣυ νεδρία του ημερ. 23.8.90 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε τηντροποποίηση τους.Συγκεκριμένα οι υποπαράγραφοι (δ)και (ε)πιο πάνωδιαγράφηκανκαιπροστέθηκε ηπιο κάτωνέαυπο παράγραφος(δ): "(δ) έχουν πενταετή εγκεκριμένη λογιστική/ελεγκτική πείρα. Τουλάχιστον δύο έτηκαι έξι μήνες της πείραςαυτήςθαπρέπει νααποκτήθηκεστην Κύπρο,σεπλήρη εργοδότηση εγκεκριμένου ΛογιστήΔημόσιων Εταιρειών,μετάτηναπόκτησητουεπαγγελ ματικού τίτλου Certified Public Accountant (C.P.A.) του American Institute of Certified Public Accountants (A.I.C.P.A.)" 35 Οι δύο βασικοί λόγοι γιαακύρωσηπουπροβλήθηκαναπότο δικηγόρο τουαιτητήείναι: 40 (α)Τα κριτήρια που περιέχονται στην τροποποιημένηαπόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου αρ. 33.997ημερ.23.8.90και με βάση τα οποία κρίθηκε η αίτηση του αιτητή είναι αντισυ νταγματικάκαιαντιστρατεύονταιτηναρχήτης ισότηταςπου διασφαλίζεται με το Αρθρο 28 τουΣυντάγματος. 2209 Χατζητσαγγάρης,Δ. Συμεωνίδηςν.Δημοκρατίαςχ,ά.
(1993)
(2)Εν πάσηπεριπτώσει καιανεξάρτητααπότον ισχυρισμό περί αντισυνταγματικότητας ο αιτητής πληρούσε τα εν λόγω κρι τήρια. Θα ασχοληθώ πρώτα με τον ισχυρισμό για αντισυνταγματικότητα. 5 Το Αρθρο 28.1 του Συντάγματοςπρονοεί ότι: "Πάντες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου, της διοικήσεως και τηςδικαιοσύνης καιδικαιούνταινατύχωσι ίσης προστασίας και μεταχειρίσεως." 10 Είναιηθέσητουδικηγόρουτουαιτητήότι τακριτήριαπουπε ριέχονται στη σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου 15 προνοούν για διαφορετική μεταχείριση των κατόχων του τίτλου C.P.A. από τους κατόχους των τίτλων Chartered ή Certified Accountant πουαπονέμονταιαπόΑγγλικά σώματαλογιστών,και ότι ηδιαφοροποίησηαυτήκαταλήγει σε δυσμενή διάκριση σεβά ρος των κατόχων του τίτλου C.P.A.Παραδέχεταιότι ηδιάφορο- 20 ποίησηστη μεταχείριση επιτρέπεταιότανμεταξύδύοανθρώπωνή ομάδωνυφίστανταιδιαφορές,πράγμαόμως πουκατάτηνάποψη τουδενσυμβαίνει στηνπροκειμένηπερίπτωσηεφόσονόπωςισχυ ρίζεται,οι δύο κατηγορίες επαγγελματιών λογιστών διδάσκονται την ίδιαύληκαιεξασκούν ταίδιακαθήκοντακαιεργασία. 25 Αντίθετα, ο δικηγόρος τηςΔημοκρατίας αναφέρεταιστην ανο μοιότητα που υπάρχει μεταξύ των πτυχιούχων λογιστών της Αγγλίας καιτωνπτυχιούχωνάλλωνχωρών συμπεριλαμβανομένων καιτωνκατόχωντουτίτλουC.P.A.Οιδιαφορέςαυτέςισχυρίζεται, 30 επικεντρώνονται στα εξής σημεία: Απαραίτητο προσόν για τον έλεγχοδημοσίων εταιρειών είναι ηπολύ καλήγνώση τηςΚυπρια κήςΝομοθεσίαςσεθέματαΦόρουΕισοδήματοςκαιπερί Εταιρειών Νόμουπουβασίζονται κατά μεγάλο βαθμόστην ΑγγλικήΝομοθε σία. Ως εκ τούτου, οι κάτοχοι των τίτλων Chartered/Certified ο' 35 αντίθεση μετους κατόχους τουC.P.A.είναιγνώστες τωναπαιτού μενωνθεμάτων.ΗδιδακτέαύληστηνΑγγλίαείναιδιαφορετικήαπό εκείνη των ΗΠΑ. Ηδιαδικασία κτήσης του Αγγλικού τίτλου είναι περισσότερο πολύπλοκηκαιδύσκοληαπότηδιαδικασίακτήσηςτου τίτλου C.P.A., καιστην Αγγλίαπροϋπόθεσηκτήσης των σχετικών 40 τίτλων είναιηπολύχρονηλογιστική/ελεγκτική εξάσκηση,ενώτέτοια προϋπόθεσηδεναπαιτείταιγιατηλήψητουτίτλουC.P.A. Η εφαρμογήτης αρχής της ισότητας έχει αναλυθεί με λεπτο2210 4Α^Δ. Σνμεωνίδης ν.Δημοκρατίας χ.ά. Χατζητσαγγάρης, Δ. μέρεια σε πολλές αποφύσειςτουΑνωτάτου Δικαστηρίου. Στην απόφασητηςΟλομέλειας τουΑνωτάτου Δικαστηρίου στηνυπό θεση Republic (Ministry of Finance)v. IS'ishan Arakian and Others
(1972)3C.L.R. 294, λέχθηκαν ταεξής στις σελ. 298-299: 5 10 15 20 25 30 "The application of the "principle of equality" has been considered in Mikrommatis and The Republic, 2 R.S.C.C. 125,whereit was stated (at p. 131) that "equal before the law" in in paragraph 1of Article28 does not convey the notion of exact arithmetical equality but it safeguards only against arbitrary differentiations and does not exclude reasonable distinctions which have to be made in view of the intrinsic nature of things"; andthe Mikrommatis case was followed in, -inter alia, Panayides v. The Republic
(1965)3 C.L.R. 107, Louca v. The Republic
(1965)3 C.L.R. 383, and Impales AgenciesLtd v. The Republic
(1970)3C.L.R. 361." Σχετικό είναι καιτο εξής απόσπασμααπότην πιοπρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας στην υπόθεση ΑριστοςΑριστείδηςν. Δημοκρατίας
(1991)3Α.Α.Δ.588: "Αναφορικά με τον ισχυρισμό ότι η κρινόμενη Απόφαση τουΥπουργικού Συμβουλίουαποτελεί άνισημεταχείρισηκαι δυσμενή διάκριση,έχουμε να παρατηρήσουμε ότι είναι γεγονός ότι γίνεται διαφοροποίηση μεταπτυχιακών και πτυχια κώντίτλων. Η διάκρισηαυτήείναι εύλογη,αντικειμενικάδι καιολογημένη καιδεν παραβιάζει την αρχήτης ισότηταςπου διασφαλίζεται με το Αρθρο 28 του Συντάγματος. Το ίδιο ισχύει καιγιατηδιάκριση μεταξύεκπαίδευσης πουοδηγεί σε απόκτηση πανεπιστημιακού πτυχίου και άλλης. Οι διακρί σεις πουγίνονται στις παραγράφους (γ)και (δ)είναι ρυθμί σεις, αντικειμενικά δικαιολογημένες, που δενπαραβιάζουν τη συνταγματική αρχή της ίσης μεταχείρισης, ουσιαστικά ομοίων πραγμάτων,σχέσεων ήκατηγοριών προσώπων." 35 40 Στηνπαρούσαυπόθεση,ηδιάκρισηπουγίνεται μεταξύκατό χων των τίτλων Chartered/Certified από τη μια και C.P.A.από την άλλη είναι λογική (reasonable) και στηρίζεται πάνω στην εκτίμηση των αρμοδίων οργάνων ότι υπάρχουνδιαφορέςμεταξύ των δύο τίτλων. Τα κριτήρια που περιέχονται στη σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου είναι αντικειμενικά δι καιολογημένα και δεν παραβιάζουν την αρχήτης ισότητας που διασφαλίζεται με το άρθρο28 του Συντάγματος. Ηδημιουργία λογικών και μηαυθαίρετωνδιακρίσεων επιτρέπεται ότανη φύ2211 Χατζηΐσαγγάρης, Δ. Σνμεωνί&ης ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)σητων πραγμάτων (intrinsic nature of things) τοεπιτρέπει. Ενόψει τωνπιοπάνωο ισχυρισμός γιααντισυνταγματικότη τα δεν ευσταθείκαιαπορρίπτεται. 5 Όσοναφοράτονισχυρισμότουδικηγόρουτουαιτητήότιαυτός πληρεί τα κριτήρια που εκτίθενται στη σχετική απόφαση του ΥπουργικούΣυμβουλίουπαρατηρώότιτομόνοαποδεικτικόστοι χείοπουτέθηκεενώπιοντουΥπουργικού Συμβουλίου αναφορικά μετηναπαίτησηγιαπενταετήεγκεκριμένηλογιστική/ελεγκτικήπεί- 10 ρα είναι έναπιστοποιητικόαπότονοίκο Coopers &Lybrand,Ιω άννου,Ζαμπέλας & Σία,ημερ.27.3.90στοοποίοαναφέρονταιτα εξής: "This is tocertify that Mr.Pantelis Symeonides was employed by our firm between 4 September 1985 to24 March 1989".Ηυπο παράγραφος(δ)τωνκριτηρίωνεκτόςαπότηναπαίτησηγιαπεντα- 15 ετήλογιστική/ελεγκτικήπείραπρονοείότι τουλάχιστονδύοέτηκαι έξι μήνες τηςπείραςαυτής θαπρέπεινααποκτήθηκεστηνΚύπρο σε πλήρηεργοδότησηεγκεκριμένουΛογιστή ΔημοσίωνΕταιρειών μετά την απόκτηση του επαγγελματικού τίτλου Certified Public Accountant (C.P.A.) του American Institute of Certified Public 20 Accountants (A.I.C.P.A.) (Ηυπογράμμισηδική μου). Σύμφωνα με το Παράρτημα "Γ" της Αίτησης ο αιτητήςαπέ κτησε τον τίτλο του Certified Public Accountant από το State Board of Accountancy (Stateof Colorado)στις 14.12.88καισύμ- 25 φωνα με το Παράρτημα "Δ" έγινε μέλος του American Institute of Certified Public Accountants (A.I.C.P.A.) στις 31.7.89. Είναι φανερό από τα πιο πάνωότι ο αιτητής δεν συμπληρώνει, την απαιτούμενηπείραπουπρονοείταιστην υποπαράγραφο(δ). 30 Μεβάσηταστοιχείαπουοαιτητήςέθεσεενώπιοντωνκαθ'ωνη αίτησηβρίσκωότιη απόφασητουςήτανκαθόλαορθήκαινόμιμη. Για όλους τους πιο πάνωλόγους η προσφυγή αποτυγχάνει και απορρίπτεται,ηδε επίδικηαπόφαση επικυρώνεται.Δεν εκδίδεται διαταγήγιαέξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα, 2212 35