clr/1993/1993_4_2231.pdf

(1)των πε­ ρί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων, 1962-1985. Τηναπάντησηστοπιοπάνωερώτημα,τηδίνει ηεπίδικη επιστολή ημερομηνίας 11/6/92,μετηνοποίααπορρίφθηκετοαίτηματωναιτητών γιαεπανάκτησητωνκτημάτωντους.Δικαίωμαγιαεπιστροφήακίνητης ιδιοκτησίαςπουέχει απαλλοτριωθεί,γεννάταιμόνο εφόσονδιαπιστώ­ νεταιμέσασταχρονικάπλαίσιαπουθέτειτοΣύνταγμα,ότιηπραγμάτευση τουέργου γιατοοποίο έγινε ηαπαλλοτρίωση,δεν είναιεφικτή. Στην προκειμένη περίπτωση, διαφάνηκεόχι μόνο ότι η πραγμάτωση 2231 Κ.Γ.ΤύμβιοςΕστέϊτςΛτδν.Δημοκρατίαςκ,ά.

(1993)τουέργουείναιεφικτή,αλλάκαιότιτοέργοέχεισχεδόνσυμπληρωθεί. Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 5 Αναφερόμενες υποθέσεις: KanikHdes v. Republic,2R.S.C.C. 49. Cyprus TanneryLtdv. Republic

(1977)3C.L.R. 75. 10 Nicolaidou v. Republic

(1985)3C.L.R. 88. Georghios Lordos andSons Ltd andOthers v. Ministerof Communicationsand Works

(1986)3C.L.R. 21. 15 Ιερωννμίόονκ.ά. v.Δημοκρατίας

(1990)3Α.ΑΛ.

1. Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον τηςαπόφασηςτωνκαθ' ωνη αίτηση με 20 την οποίααπορρίφθηκετο αίτηματων αιτητών για επανάκτηση των κτημάτων τους στην ενορία Αγίου Κασσιανού, Λευκωσία πουαπαλλοτριώθηκαν. Γ.Τριανταφυλλίδης, γιατον Αιτητή. 25 Γλ. Χ" Πέτρου, Ανώτερος Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας, για τους Καθ'ωνηαίτηση. Cur. adv. wit. 30 ΚΟΥΡΡΗΣ,Δ.: Μετηνπροσφυγή αυτήοιαιτητέςπροσβάλλουν την απόφασητων καθ' ωνηαίτησηηοποίακοινοποιήθηκε σε αυ­ τούς με επιστολή 11/6/92,μετην οποία απορρίφθηκετοαίτημα τους γιαεπανάκτηση τωνκτημάτων,Τεμάχια214 και 215,Φ/Σχ. XXII, Ενορία Αγίου Κασσιανού,Λευκωσία,που απαλλοτριώθηκανσυμφωνά μετοδιάταγμααπαλλοτρίωσης αρ. 1583,πουδημο­ σιεύτηκεστηνΕπίσημηΕφημερίδατηςΔημοκρατίας,στις14/10/
2. Τα γεγονότα σε συντομία είναι ταεξής: Κατά τηνπερίοδο 1980-1985 εκπονήθηκε τοΕνιαίο Ρυθμιστικό Σχέδιο Λευκωσίας από ομάδα λειτουργώντουΤμήματος Πολεοδομίας καιΟικήσεως και του Δήμου Λευκωσίαςσεσυνεργασία μετο Πρόγραμμα Ανάπτυξης τωνΗνωμένων Εθνών.ΤοΣχέδιοκάλυψετην ελληνοκυπριακήκαι τουρκοκυπριακήπλευράτης Λευκωσίας.Μελε2232 35 40 4 Α^Λ. 5 10 15 20 25 30 Κ. Γ.ΤύμβιαςΕστέϊχς Λτδ ν.Δημοκρατίαςκ.ά, Κούρρης, Δ. τήθηκαν τα προβλήματα της Παλαιάς Λευκωσίας και διαμορ­ φώθηκε συνολική πολεοδομική πολιτική για τη σταδιακήανα­ βίωση της. Προσδιορίστηκε ως κύριος άξονας της υλοποίησης της πολιτικής αυτήςη εφαρμογήδέσμης έργων προτεραιότητας σταπλαίσιαδεκάχρονουπρογράμματοςμεεπίκεντρο την άμεση επέμβαση στις οικιστικές περιοχές. Προκρίθηκεως πρώτο βήμα,σταπλαίσιατηςυλοποίησης αυ­ τού του Προγράμματος, η εφαρμογή του Σχεδίου Αναβίωσης Χρυσαλινιώπσσας που καλύπτει τις περιοχές Χρυσαλινιώτισσας, Αγίου Κασσιανού και Ταχτ-Ελ-Καλέ. Το Σχέδιο βασίστηκε σεμελέτεςπουκάλυψαντηναρχιτεκτονική, τηνπολεοδομικήκαι JTJVκοινωνικήπλευράτουθέματος.Συλλέγηκαν στοιχεία αναφο­ ρικά με ταχάρακτηριστικάτου-πολεοδομικού ιστού,τηνπυκνότητατηςδόμησης,τηστατικήκατάστασητωνοικοδομών,τηναρ­ χιτεκτονική τους αξίακαι άλλα. Εξετάστηκαν οι κοινωνικές τά­ σειςκατοίκησης,ηδημογραφικήσύνθεση του πληθυσμού,ηκοι­ νωνικοοικονομική σύνθεση και προέλευση των νοικοκυριών, οι σχέσεις στην κοινότητα,ηαλληλεπίδραση των υφιστάμενων λειτουργιών και άλλοι κοινωνικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη βιωσιμότητα τηςοικιστικής λειτουργίας της περιοχής.Στοπλαί­ σιο της οικονομικής μελέτης που έγινε, αναφέρεταιη πραγματο­ ποίησηεκτίμησης τουκόστουςτωνεπενδύσεωνγιατοέργο,ηεξέ­ τασητωνχρηματοδοτικών δυνατοτήτωνκαιηδιενέργεια μελέτης σκοπιμότηταςτουέργουπουοδήγησεστονκαταρτισμότουεπεν­ δυτικούπρογράμματοςτουΣχεδίου. Υπολογίστηκεως συνολικό κόστος τουέργουτοποσότων£1.650.000περίπου. Για την υλοποίηση του Σχεδίου,απαλλοτριώθηκαν 56 τεμάχια στις ενορίες Χρυσαλινιώτισσας, Αγίου Κασσιανού καιΤα­ χτ-Ελ-Καλέ, συνολικής έκτασης εννέα δεκαριώνκαι962 τ.μ.πε­ ρίπου. Μεταξύ των τεμαχίων που απαλλοτριώθηκαν περιλαμ­ βάνονται καιταυπ' αριθμό214 και215 Φ/Σχ.ΧΧΙ.46.3.ΧΠ της ΕνορίαςΑγίου Κασσιανού. 35 40 Οι λόγοι που οδήγησαν στην απόφαση για την προώθηση της επίταξης και της απαλλοτρίωσης της ακίνητης ιδιοκτησίας που καλύπτειτοΣχέδιοεκτίθενταιστηΓνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης Α.Δ.Π. 1897 πουδημοσιεύτηκε στο Τρίτο Παράρτημα τηςΕπίσημηςΕφημερίδαςτηςΔημοκρατίαςτης 18ηςΔεκεμβρίου
3. Ηεκτέλεσητου έργου,πουβασικάχρηματοδοτείταιαπότην Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), άρχισε το 1988 και προχωρεί κατά φάσεις. Μεγάλο 2233 Κούρρης,Δ. Κ. Γ.ΤύμβιοςΕοτέϊτςΛτδ ν.Δημοκρατίαςχ.ά.

(1993)μέρος του έργου έχει ήδηεκτελεστεί και συνεχίζεται η συμπλή­ ρωσητου υπόλοιπου έργου. Την 20/1/92, οι αιτητές μέσω των δικηγόρων τους, απέστει­ λαν επιστολή προς τουςκαθ*ων η αίτηση,μετηνοποίατους ζη5 τούσαν την επανάκτησητης απαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας επί τη καταβολή προς τους καθ' ων η αίτηση της εισπραχθείσας αποζημίωσης, ήτοι του ποσού των £13.899,88,καθότι ο σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκαν τα επίδικα τεμάχια, δεν είχε πραγματοποιηθείκαιεπομένως δενκατέστηεφικτός.Οικαθ' ων 10 ηαίτηση, με επιστολή τους ημερομηνίας 11/6/92,απέρριψαν το αίτημα των αιτητών,διότι όπως ισχυρίστηκαν, η απαλλοτρίωση των επίδικων τεμαχίων αποτελούσε μέρος ενός ενιαίου έργου, τουοποίου ηπραγματοποίησηθαγινότανσταδιακά. 15 Εναντίον της απόφασηςαυτής,των καθ' ων ηαίτηση, κατα­ χωρήθηκε ηπαρούσαπροσφυγή. Είναι η θέσητων αιτητών ότι ο σκοπός για τον οποίο έγινεη απαλλοτρίωση,δενκατέστηεφικτόςκαιδενπραγματοποιήθηκεκαι για τούτο δικαιούνται σύμφωνα με το Νόμοκαι τις πρόνοιες του Αρθρου 23.5 του Συντάγματος,να επανακτήσουν την ιδιοκτησία πουαπαλλοτριώθηκεαφούπληρώσουν στους καθ' ων ηαίτησητο ποσό της αποζημίωσης που εισέπραξαν για την απαλλοτρίωση, ανερχόμενο σε£13.899.88.Επιπρόσθετα, οσυνήγορος τωναιτητών υποστήριξε ότιοικαθ' ωνηαίτησηδενείχανδικαίωμαναπροβούν στηναπαλλοτρίωση των επίδικωντεμαχίων,εφόσον δενεπρόκειτο ναεκτελέσουνεργασίαεπίτωνεπίδικωντεμαχίωναμέσως. ΤοΑρθρο23.5 του Συντάγματοςπροβλέπει ταακόλουθα: 20 25 30 "23.5 Οιαδήποτε ακίνητος ιδιοκτησία, ήδικαίωμαή συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς τον δι' ον απηλλοτριώθη σκοπόν.Εάνεντόςτριώνετώναπότηςαπαλλοτριώσεωςδενκα- 35 ταστήεφικτόςο τοιούτος σκοπός,ηαπαλλοτριώσασααρχή, ευ­ θύς μετάτην εκπνοήν τηςρηθείσης προθεσμίας των τριών ετών υποχρεούταιναπροσφέρητηνιδιοκτησίανεπίκαταβολήτηςτι­ μήςκτήσεως ειςτοπρόσωπονπαρ'ουαπηλλοτρίωσεναυτήν.Το πρόσωποντούτοδικαιούταιεντόςτριώνμηνώναπότηςλήψεως 40 τηςπροσφοράςναγνωστοποίηση τηναποδοχήνήμηταύτης. Εφ' όσον δε γνωστοποίηση όπ αποδέχεται τηνπροσφοράν,η ιδιο­ κτησίαεπιστρέφεταιευθύςάμααποδοθήπαράτουπροσώπουτο τίμημα εντός περαιτέρω προθεσμίας τριών μηνών απότης τοι2234 4 ΛΑΛ. Κ. Γ.ΤΟμβιοςΕστέϊτςArt ν.Δημοκρατίαςκ-ά. Κοΰρρης,Δ. αύτης αποδοχής.". Το άρθρο 15

(1)των περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων, 1962-1985,προβλέπει ταακόλουθα: 5 "15.-

(1)Οσάκις ακίνητος ιδιοκτησία απηλλοτριώθη μετά την έναρξιν της ισχύος του Συντάγματος,και εντός τριών ετών, από της ημερομηνίας καθ' ην η ιδιοκτησία περιήλθεν εις την απαλλοτριούσαν αρχήν, δεν επετεύχθη οσκοπός δι' ονεγένε10 τοη απαλλοτρίωσις ή ηεπίτευξις τουτοιούτου σκοπού εγκατελείφθη υπό της απαλλοτριούσης αρχής,ήτο όλον ή μέρος τηςτοιαύτης ιδιοκτησίας απεδείχθηότι υπερβαίνει τας πραγ- - - - ματικάς ανάγκαςτης απαλλοτριούσης αρχής,θαεφαρμόζωνται OLακόλουθοι διατάξεις,ήτοι- - . __ 15 (α)η απαλλοτριούσααρχή δι' εγγράφουαυτής γνωστοποιήσεως προσφέρει την ιδιοκτησίαν εις ην τιμήν απέκτησεν ταύτην, εις τοπρόσωπον εις οαύτη ανήκεπροτης απαλλοτριώσεως ή, εάν τούτο απέθανεν, εις τους προσωπικούς αντιπροσώ20 πουςήτουςκληρονόμους αυτού,οίτινεςυποχρεούνται όπως εντός τριών μηνών απότης τοιαύτης γνωστοποιήσεως αποστείλωσιν εις την απαλλοτριούσαν αρχήν έγγραφον αποδο­ χής ήμηαποδοχήςτηςγενομένης προσφοράς· εάνεντός της προμνησθείσης περιόδουδενδοθή απάντησιςειςτην γενομέ25 νηνπροσφοραναύτηλογίζεται ως μηγενομένη αποδεκτή: 30 35 40 Νοείται ότι εάν διαρκούσης της κατοχής ακινήτου ιδιοκτη­ σίαςδιάτον σκοπόνδι' ονεγένετοη απαλλοτρίωσις δυνάμει τουπαρόντοςΝόμου, εγένετοεπί ταύτηςοιαδήποτε προσθήκη,αφαίρεσιςήετέρατροποποίησις, ήεάν μέρος μόνον της απαλλοτριωθείσης, δυνάμει του παρόντος Νόμου ακινήτου ιδιοκτησίας προσφέρεται υπότηςαπαλλοτριούσης αρχήςδυ­ νάμει τουπαρόντος άρθρου,η απαλλοτριούσα αρχή καθορί­ ζει εύλογόν τίνατιμήν ηναναγράφειεντηανωτέρω αναφερθείσηγνωστοποιήσει- καιτοπρόσωπον εις οεδόθηη τοιαύτη γνωστοποίησις δύναταιεν τωεγγράφωτηςαποδοχήςτηςγε­ νομένης προσφοράς της ιδιοκτησίας ν' αμφισβήτηση την ως ανωτέρω καθορισθείσαν και δηλωθείσαν τιμήν· εάνδεν επιτευχθήσυμφωνία,η τιμήκαθορίζεταιυπότουδικαστηρίου'". Το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο στην υπόθεση KanikUdes v. The Republic, 2 R.S.C.C. 49, αποφάσισε ότι οι λέ­ ξεις "καταστήεφικτός"στο ελληνικόκείμενο και"gerceklesmedigi ('takdirde')στο Τουρκικό, έχουν την έννοια που αποδίδει τοαγ2235 Κούρρης,Δ. Κ.Γ.Τνμβιος ΕστέϊτςΛτδ ν.Δημοκρατίας κ.ά.

(1993)γλικό κείμενο "has become attainable" ή"isattainable". Παραθέτω το πιοκάτωαπόσπασμα απότησελ. 58της απόφασης: "The Court,is therefore, of the opinion that the provisionsof paragraph 5ofArticle23take effect ifwithin threeyearsofthe 5 acquisition thepurpose for which theland in question has been acquired has notbecome "attainable". Anyother interpretation would lead to absurdity in that there are bound to be many purposes for which land has been acquired in the sense of paragraph 5of Article 23, which, by their very nature,cannot 10 be fulfilled within thesaidperiod ofthree years.". Ηερμηνείααυτήακολουθήθηκεσεαριθμόυποθέσεων,όπωςτην CyprusTanneryLtd. v.TheRepublic

(1977)3C.L.R. 75,που επι­ κυρώθηκεαπότηνΟλομέλεια μετηναπόφασητηςμετον ίδιοτίτλο 15 καιπουείναιδημοσιευμένηστο

(1980)3C.L.R.405.Επίσης,μπορεί να γίνει αναφοράστις υποθέσεις Olymbia Α. Nicolaidou v.The Republic

(1985)3C.L.R. 88και Georghios Lordosand SonsLtd. and Others v. The Minister of Communications and Works

(1986)3C.L.R.21. Εξετάζοντας παρόμοιοθέμα στην υπόθεση Αθηνονλλα Ιερω· ννμίδονκ.ά.ν.ΚυπριακήςΔημοκρατίας, διάτονΤμήματοςΠο­ λεοδομίας και Οικήσεως

(1990)3Α.Α.Δ.2589,ο Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίουκ.Α. Λοΐζου, ανάφερε ταακόλουθα: 25 "Στην παρούσαυπόθεσηδενμπορεί ναευσταθήσει ο ισχυρι­ σμός ότι "οσκοπόςκατέστηανέφικτος". Αντίθετα είναι φανε­ ρόότι έναμεγάλο μέρος τουέργουγιατοοποίοέγινε η απαλ­ λοτρίωση έχει συμπληρωθείκαιασφαλώς θασυμπληρωθεί και 30 τουπόλοιπομέρος,όπωςλογικάεξάγεταιαπότηνέκτασητων μέχρι τώρα εργασιών, τωνυπευθύνων δηλώσεων των ιθυνό­ ντων γιατις προθέσεις τηςδιοικήσεως αλλάκαιαπότηνίδια τη(ρύσητουέργου,ηδεσταδιακήεκτέλεση τουδενμπορείπα­ ράναείναιζήτημαοικονομικούπρογραμματισμού.Τοότιπα- 35 ρουσιάσθηκαν κάποια προβλήματα ένεκα επεμβάσεων στην περιοχήτουΡ.Ι.Κ.δενσημαίνει ότι στονκατάλληλοχρόνοδεν μπορούν νακατεδαφιστούν οιεπεμβάσειςαυτές.". Ένακαιμοναδικόσημείο εγείρεται στην παρούσαπροσφυγή: Κατά πόσοοσκοπός γιατονοποίοαπαλλοτριώθηκανταεπίδι­ κα κτήματα τωναιτητών το 1988,έχει "καταστεί ανέφικτος", όπως ορίζει τοΑρθρο 23.5 τουΣυντάγματος καιτοάρθρο 15

(1)των περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμων,1962-

1. 2236 40 20 4ΑΛΛ, Κ.Γ.ΤύμβιοςΕστέΐτςΛτδν. Δημοκρατίαςκ.ά. Κούρρης,Δ. Την απάντηση στο πιο πάνω ερώτημα, τη δίνει η επιστολή ημερομηνίας 11/6/92,με την οποίααπορρίφθηκετο αίτηματων αιτητώνγιαεπανάκτησητωνκτημάτωντους(ΒλέπεΠαράρτημα Β στην γραπτήαγόρευση τωναιτητών). 5 Το σχετικό απόσπασμααναφέρειταεξής: "(α) 10 --15 20 (β)Η απαλλοτρίωση έγινε στα πλαίσια του έργου για την αναβίωση της ακριτικής περιοχής Χρυσαλινιώτισσας, στην ΠαλιάΛευκωσία.Ως γνωστό, το έργο αυτόαποτελεί _ μιαενιαίακαιολοκληρωμένη επέμβασηκαι μεταξύάλλων περιλαμβάνει την έπιδιόρθωση/συντήρηση-παλιών- κτισμάτων,την παροχή νέων υπηρεσιών,πεζοδρομήσεις,χώ­ ρους στάθμευσης, τοπιοτεχνήσεις και άλλα συναφή έργα για την αναζωογόνησητης περιοχής. (γ)Ηεκτέλεσητουέργου,πουβασικάχρηματοδοτείταιαπότην ΥπάτηΑρμοστείατων Ηνωμένων Εθνώνγιατουςπρόσφυ­ γες (UNHCR), άρχισε το 1988 καιπροχωρεί κατάφάσεις. (δ) 25 30 (ε)Στα εν λόγω τεμάχια υφίσταται κτισμένο υποστατικό το οποίο κατέχεται παράνομα από τον κ. Αντρέα Βασιλείου Γεωργίου και στεγάζει βιοτεχνία μεταλλικών κατασκευών. Επανειλημμένα έχειειδοποιηθεί ναμετακινηθεί,αλλά μέχρι τώρααρνείταινασυμμορφωθεί. Δέον να σημειωθεί ότι για διάφορουςλόγους μέχρισήμεραδενέχουνληφθείδυναμικά μέτρα για την έξωσητου. Αναφέρω επίσης ότι τόσο ηΚυ­ βέρνησηόσοκαιοΔήμοςΛευκωσίαςκαταβάλλουν συντονι­ σμένεςπροσπάθειεςγιαυποβοήθησηστην μετακίνησητου. 35
2. Έχονταςυπόψηταπιο πάνωκαιδεδομένου ότι: 40 (α)ηενλόγωιδιοκτησία,σύμφωναμετοεγκεκριμένο,ενιαίοχω­ ροταξικόσχέδιοτουέργου,απαλλοτριώθηκεμεσκοπότη δη­ μιουργίασυμπλέγματος μικρώνκαταστημάτωνπουθεωρούνταιαπόλυτααναγκαίαγιατηνεξυπηρέτησητηςπεριοχής, (β)έχουνήδηγίνειπροκαταρκτικέςμελέτεςγιατο σύμπλεγμα αυτό ηεκτέλεσητου οποίου προγραμματίστηκε σε επόμε­ νηφάσητουόλου έργου, 2237 Κοΰρρης, Δ. Κ. Γ. Ύνφος ΕατέϊτςΛτδ ν.Δημοκρατίαςχ.ά.

(1993)(γ)η παροχή διευκολύνσεων στην κοινότητα αποτελεί θεμε­ λιώδη στόχο και επιδίωξη του έργου αναζωογόνησης της περιοχής καιγι' αυτότατεμάχια214 και215 θεωρούνται απόλυτα απαραίτητα, 5 (δ)τα έργα άρχισαν το 1988 και συνεχίζονται ανελλιπώς με γοργό ρυθμό,και (ε)πρόκειταιγιαμεγάληςκλίμακας επέμβασησε μιαπολύευαί­ σθητηπεριοχήπουδεν είναιδυνατόναολοκληρωθεί σε σχε- 10 τικά σύντομο χρονικό διάστημα, το αίτημα της αιτήτριας εταιρείαςγιαεπανάκτησητης ιδιοκτησίας που απαλλοτριώ­ θηκεδεδύναταιναγίνει αποδεκτό.". Από τα όσα έχουν αναφερθεί πιο πάνω, είναι φανερό ότι δι- 15 καίωμα για επιστροφή ακίνητης ιδιοκτησίας που έχει απαλλο­ τριωθεί, γεννάται μόνο εφόσον διαπιστώνεται μέσα σταχρονικά πλαίσιαπουθέτει το Σύνταγμαότιη πραγμάτευσητουέργουγια το οποίο έγινεηαπαλλοτρίωση,δεν είναι εφικτή.Στηνπροκειμέ­ νη περίπτωση,διαφάνηκεόχι μόνο ότι ηπραγμάτωσητου έργου 20 είναι εφικτή,αλλάκαιότι το έργο έχει σχεδόν συμπληρωθεί. Για όλους τους πιο πάνωλόγους, ηπροσφυγήαπορρίπτεται χωρίς έξοδα καιη επίδικηαπόφαση επικυρώνεται. 25 Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 2238