clr/1993/1993_4_231.pdf

(1993)Η αιτήτρια προσέβαλε τη διαφορετική απότηδική της, εκτίμη­ ση απότους καθ'ων ηαίτηση της αξίας,κατάτην27/6/78, του ακι­ νήτου της,καθώς και τη μηπαραχώρηση της συνολικής έκπτωσης που ζήτησε, από τον επιβληθέντα φόρο κεφαλαιουχικών κερδών, (συνεπεία της διάθεσης του ακινήτου) για έξοδα που έγιναν προς απόκτησητου κεφαλαιουχικού της κέρδους. 5 Το Ανώτατο Δικαστήριο, ακυρώνοντας την επίδικη απόφαση, αποφάσισε ou: 10

(1)Ηαναθεωρητικήδικαιοδοσίαεκτείνεται μέχρι της ανίχνευσης της νομιμότητας καιεπάρκειαςτης έρευναςτου διοικητικού οργάνου στη λήψητης διοικητικής πράξης. Κρίνεται δηλαδήκατάπόσο η απόφαση ελήφθη κατ'ορθή εφαρμογή και διαπίστωση του Νόμου καιγεγονότων. Όπουδευπάρχειπεδίοδιακριτικήςευχέρειαςελέγ­ χεται αντο αποφασίζονόργανο έχειυπερβεί ταακραίαόριατου. Ότανη απόφασητηςδιοίκησης αφορά σεεξειδικευμένα ζητήματα, όπουηγνώμηειδημόνων παίζει σημαντικό ρόλο,το ελεγκτικό έρ­ γο του διοικητικού δικαστηρίου μπορεί να αποδεικτεί ανεπαρκές εφόσον δεν έχει δικαιοδοσίανα εξετάσεικαιαναλύσει τις διάφο­ ρεςαπόψειςγιανααποφανθείποία είναιηορθότερη.Η υπό συζή­ τηση υπόθεση αποτελεί παράδειγμα.Ο Διευθυντής είχε ενώπιον τουδύοεκθέσειςεμπειρογνωμόνων γιατιςαξίεςακίνητηςιδιοκτη­ σίας πουκαταλήγουνσεδιαφορετικάσυμπεράσματα.Οίδιοςυιο­ θέτησεαυτήτου εμπειρογνώμονα πουυπηρετεί στη δημόσια υπη­ ρεσία. Η νομολογία μας, πουαφορά στην έκτασηκαιδικαιοδοσία ελέγχου της διοικητικής απόφασης, σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν αποκλείει το διοικητικό δικαστήριο απότου ναπροβεί σε ικανο­ ποιητική έρευνα, ώστεναδιαφανείανηδιοίκηση ενήργησεμεδί­ καιοτρόπο έναντιτουπολίτη,όπως απαιτείηχρηστήδιοίκηση.

(2)Ο Διευθυντής εν προκειμένω δεν αναθεώρησε την απόφασητου, σύμφωνα με την οποίακαθόρισε την αγοραίααξίατης επίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας κατάτην 1.1.80σε£125,

1. Τέτοιααναθε­ ώρησηθαπαρείχε ασφαλώς στην ιδιοκτήτρια το δικαίωμαπροσβολήςτης. Ο Διευθυντής δεν αιτιολόγησε ποσώς την προσβαλ­ λόμενηαπόφασητου,σύμφωνα με την οποία καθόρισε τηναγο­ ραία αξίατης επίδικης ιδιοκτησίας κατάτην27.6.78σε£59.
2. Χωρίςτηδέουσα έρευνακαιεπαρκήαιτιολογία,δίδεταιη εντύπωσηπως οι φορολογικές αρχές έδρασαν με άδικογια τηναιτήτρια τρόπο. Καιαυτόεπειδήγια σκοπούς φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας καθόρισαντηναγοραίααξίατουκτήματοςσευψηλήτιμή,ώστενα καταβάλλεταιανάλογαψηλόςφόρος,ενώγιατοφόρο κεφαλαιου- 232 15 20 25 30 35 40 4Α.Α.Δ. Ματοσιάνν. Δημοκρατίας χικούκέρδους σεχαμηλήέτσιπουνααυξάνεταιτο προσκομισθέν κέρδος,πουυπολογίζεται στηδιαφοράμεταξύτηςαγοραίαςαξίας τηςπεριουσίαςστις27.6.78 καιτηςτιμήςδιάθεσηςτης. 5 10 15 20 25

(3)Αναφορικάμεταάλλαέξοδαπουδιεκδίκησεηαιτήτρια,αυτάαφο­ ρούν στην αμοιβήτου εκτιμητήκαιτων συμβούλων της,ταοποία έγιναν μετάτηδιάθεσητουεπίδικουακινήτουκαιεπομένως δεθε­ ωρούνται έξοδα που έγιναν εξ ολοκλήρου και αποκλειστικά για τηναπόκτησητουκέρδους,όπωςρητάπροβλέπει τοΑρθρο6(1}β) τουΠερίΦορολογίας Κεφαλαιουχικών Κερδών Νόμου(Ν.52/80). ΗθέσητουΔιευθυντήπάνωστοζήτημααυτό,συνάδεικαιμετηνο­ μολογία πρωτόδικωναποφάσεωντουΑνωτάτου Δικαστηρίου.

(4)Ο πολίτης, που διαθέτει την ακίνητη ιδιοκτησία του και υπο­ χρεώνεται σύμφωνα μετο Νόμονακαταβάλειφόροκεφαλαιου­ χικών κερδών, δεν μπορεί ναξέρει ο ίδιος την αξία που είχεη περιουσία του τηνκρίσιμηημερομηνία που καθορίζει ο Νόμος, δηλαδή27.6.78.Αυτόείναι ζήτημαπραγματογνωμοσύνης γΓαυτόκαιοΔιευθυντής στηνπροκειμένη περίπτωσηζήτησε απότην ίδια την αιτήτρια να τεκμηριώσει τη θέσητης παρουσιάζοντας .έκθεση εμπειρογνώμονα. Έτσι ο πολίτης υποβάλλεται σε μία δαπάνηπουουσιαστικά επιβάλλεται απότο Νόμο.Κάποιαπρό­ νοια για τη δικαιότερη αντιμετώπιση των περιπτώσεων αυτών δυνατό ναθεωρηθεί ευπρόσδεκτη.

(5)Η προσβαλλόμενη απόφαση του Διευθυντή πάσχει λόγω ανε­ παρκούς έρευνας και πλημμελούς αιτιολογίας. Ηπροσφυγήεπιτυγχάνειμεέξοδα. 30 Προσφυγή. 35 Προσφυγή εναντίον της απόφασης των καθ'ων η αίτηση ας. 2 με την οποία απορρίφθηκε ένσταση της αιτήτριας σχετικά με την αγοραία αξία κτήματος της στο χωριό Οροκλινη, και καθο­ ρίστηκε το κεφαλαιουχικό κέρδος σε £155,550 και ο πληρωτέος φόρος 20% πάνω σ'αυτό, όπως προβλέπει ο Νόμος. Στ. Παναγίδης, για την Αιτήτρια. 40 Α. Ευαγγέλου, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας,με Στ. Ιωσήφ, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ'ων η αίτηση. Cur. adv. vult 233 Ματοσιάν ν.Δημοκρατίας

(1993)ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Ηαιτήτριαήταν ιδιοκτήτρια τεμαχίουγης στο χωριό Οροκλινη, έκτασης 6στρεμμάτων,2600τ.π.,πουεφά­ πτεται στον κύριοδρόμοΛάρνακας-Δεκέλειας - σεπρόσοψημή­ κους4ΙΟπ.Ηαιτήτριαδιέθεσετοκτήματης στις 26.10.88έναντι £230,

1. Για τους σκοπούς πληρωμής φόρου κεφαλαιουχικού κέρ­ δους, σύμφωνα με τις πρόνοιες του περί Φορολογίας Κεφαλαι­ ουχικών Κερδών Νόμου του 1980, 52/80, όπως ίσχυε προτού τροποποιηθεί,δήλωσεπωςηαγοραίααξίατουκατάτην27.6.78 10 (δες άρθρο 10του Νόμου)ήταν£140,000.Διεκδίκησε επίσης έκ­ πτωση ποσού £10,700απότην τιμή διάθεσης ως έξοδα πουέγι­ ναν για την απόκτηση τουκέρδους. Οδιευθυντής του τμήματος εσωτερικών προσόδων αποδέκτηκε προσωρινά τη δήλωση της αιτήτριαςκαι επκρυλάκτηκενατηναναθεωρήσει μετάαπόέρευ- 15 να που θαέκαμνε. Στις8.1.90οδιευθυντήςσυμφώνησε μετηδηλωθείσατιμήπω­ λήσεως,αλλάκαθόρισε τηναγοραίααξίατουκτήματος,κατάτην 7.6.78,στο ποσό των £43,
2. Αποδέκτηκε δε ταυτόχρονα ποσό 20 £7,400ως δαπανηθέναποκλειστικά για την αποκόμιση τουκέρ­ δους,πουεκπίπτεταιβάσειτωνπρονοιών τουάρθρου6

(1)(β)του Νόμου. Ηαιτήτριαυπέβαλε στις 30.1.90 ένσταση στην απόφαση του διευθυντή με την οποία αμφισβήτησε την αγοραίααξία του κτήματος όπως τηνκαθόρισε κατά την27.6.78, καιαπαίτησεεπί- 25 σηςτηνέκπτωσηόλων τωνεξόδων ταοποίαισχυρίζεταιπωςυπέ­ στη. Ο διευθυντής ζήτησε από την αιτήτρια έκθεση εμπειρογνώ­ μονα εκτιμητή που να υποστηρίζει τη θέσητης. Ο ίδιος είχε στο φάκελο του την έκθεση του κ. Γρ. Ματέα,πραγματογνώμονα αξιώνακίνητηςιδιοκτησίαςστογραφείοφόρουκληρονομιάς,και 30 μάλιστα σύμφωνα μεαυτήτροποποίησε την αρχικήτου απόφαση αναφορικά με την αγοραίααξίατου κτήματος κατάτην27.6.78 καθορίζοντας την από£43,000σε£59,250.Ηαιτήτρια εξησφάλισε τις υπηρεσίες του εμπειρογνώμονα Χρ. Πατρικίου,ο οποίος στην έκθεσητου καθορίζει την αγοραίααξίατουκτήματος,κατά 35 την πιο πάνωημερομηνία, σε £80,

1. Οδιευθυντής, αφούμελέ­ τησε όλα τα στοιχεία πουείχεενώπιον του,αποφάσισενα απορ­ ρίψει την ένσταση της αιτήτριαςκαι καθόρισε το κεφαλαιουχικό κέρδος σε £155,550και τον πληρωτέο φόρο, 20% πάνω σ'αυτό όπωςπροβλέπει οΝόμος,σε£31,
2. 40 Στηγραπτήαγόρευσητουδικηγόρουτηςαιτήτριαςεγείρεταιου­ σιαστικά ένα μόνο ζήτημα, ότι ηαπόφασητου διευθυντή πάσχει γιατίενήργησεμεπλάνηωςπροςταπραγματικάγεγονότα. Συγκε234 5 4 Α.Λ.Δ. 5 10 15 20 25 30 Ματοσιάν ν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. κριμέναεισηγείται πωςστην έκθεσητουκ.Ματέαπαραγνωρίζεται τογεγονός ότι το επίδικοκτήμαεφάπτεταιτουκυρίουδρόμου με πρόσωπο μήκους410π, σεαντίθεσημετασυγκριτικάκτήματαπου το μήκος της εφαπτόμενης πρόσοψης τους είναι πολύ μικρότερο. Έναάλλο στοιχείο πουεπισημαίνει οδικηγόροςτηςαιτήτριαςγια τηνπροώθησητων ισχυρισμών τουείναιπως,εφόσονοι εκτιμητές του κτηματολογίου υπελόγισαν την αγοραία αξία του επίδικου κτήματοςκατάτην 1.1.80γιασκοπούς πληρωμήςφόρουακινήτου ιδιοκτησίαςσε£125,000,δενήτανδυνατόλίγοπροηγουμένως, στις 27.6.78,αυτήναήτανμόνο£59,
3. Έχει επανειλημμένα τονιστεί απότη νομολογία των διοικη­ τικών μαςδικαστηρίων πως ηαναθεωρητικήδικαιοδοσία εκτεί­ νεται μέχρι της ανίχνευσης της νομιμότητας και επάρκειαςτης έρευναςτουδιοικητικούοργάνουστηλήψητηςδιοικητικής πρά­ ξης. Κρίνεται δηλαδήκατά πόσο ηαπόφασηελήφθη κατ' ορθή εφαρμογήκαι διαπίστωση του Νόμου και γεγονότων. Όπου δε υπάρχει πεδίο διακριτικής ευχέρειας ελέγχεται αν τοαποφασίζον όργανο έχει υπερβεί τα ακραία όρια του. Έχω την άποψη όμως πωςότανηαπόφασητης διοίκησης αφοράσε εξειδικευμέ­ να ζητήματα, όπου ηγνώμη ειδημόνων παίζει σημαντικό ρόλο, το ελεγκτικό έργο του διοικητικού δικαστηρίου μπορεί να αποδεικτεί ανεπαρκέςεφόσον δεν έχειδικαιοδοσίαναεξετάσεικαι αναλύσει τις διάφορες απόψεις για να αποφανθεί ποία είναι η ορθότερη. Ηυπόσυζήτησηυπόθεσηαποτελεί παράδειγμα.Οδι­ ευθυντής είχε ενώπιον του δύο εκθέσεις εμπειρογνωμόνων για τις αξίες ακίνητης ιδιοκτησίας πουκαταλήγουν σεδιαφορετικά συμπεράσματα. Ο ίδιος υιοθέτησε αυτή του εμπειρογνώμονα που υπηρετεί στη δημόσια υπηρεσία. Νομίζω πως η νομολογία μας,πουαφοράστην έκταση και δικαιοδοσία ελέγχουτης διοι­ κητικήςαπόφασης,σετέτοιες περιπτώσεις, δεν αποκλείει το δι­ οικητικό δικαστήριο απότου να προβεί σε ικανοποιητική έρευ­ να ώστε να διαφανεί αν η διοίκηση ενήργησε με δίκαιο τρόπο έναντι του πολίτη,όπως απαιτείηχρηστή διοίκηση. 35 40 Με αυτές τις σκέψεις προσεγγίζω την επίδικηαπόφαση. Δεν είναι ορθήηεισήγησητουδικηγόρουτηςαιτήτριαςπως οεμπει­ ρογνώμονας των καθ' ων ηαίτηση κ. Ματέαςδεν έλαβε υπόψη τουτογεγονός πωςτο επίδικοκτήμαεφάπτεταιτουκύριουδρόμου σεπρόσοψη μήκους 430π.Αντίθετα, στην ανάλυση που κά­ μνει των τεσσάρων συγκριτικών κτημάτων με το επίδικο,πά­ ντοτε αναπροσαρμόζειτις τιμές λαμβάνονταςυπόψη,εκτόςαπό τα υπόλοιπα φυσικά τους χαρακτηριστικά,και το στοιχείο της μεγάλης πρόσοψης του επίδικουκτήματος στον κύριοδρόμο,με 235 Αρτεμίδης,Α. Ματοσιάν ν.Δημοκρατίας

(1993)αποτέλεσμα ναδίδει ψηλότερητιμή.Οκ. Ματέας χρησιμοποιεί τέσσερα συγκριτικά, δύοαπό ταοποία χρησιμοποιεί καιοκ. Πατρίκιος. Ηδιαφορά στην εκτίμηση τωνδυο εμπειρογνωμό­ νων έγκειται στην ετήσια αύξηση τωντιμών κατάτηναναπρο­ σαρμογή τους προς τηνκαθορισμένη ημερομηνία, τηνοποία ο μεν κ. Ματέαςανεβάζεισε30% ενώοκ. Πατρίκιοςσε37%. 5 Τοσοβαρό όμως ζήτημαπουεγείρει στηγραπτήτουαγόρευ­ ση ο δικηγόρος τηςαιτήτριας, και που ετέθη στοδιευθυντήμε την αλληλογραφία των συμβούλων της,καιβρίσκεται στο φάκε- 10 λο της διοίκησης, είναι ητεράστια διαφορά στην εκτίμησητης αγοραίας αξίαςτης επίδικης περιουσίας που έγινεγια σκοπούς επιβολής φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας, σύμφωνα με το Νόμο 24/80,και αυτής που αφοράστην παρούσα υπόθεση, γιακεφα­ λαιουχικό κέρδος βάσει τουπερί Κεφαλαιουχικών Κερδών Νό- 15 μου52/

1. Τοαρμόδιοτμήματουκτηματολογίου καθόρισετελι­ κά τηναγοραία αξία τηςεπίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας,κατά την 1.1.80, ημερομηνία πουορίζει οΝόμος24/80,στο ποσό των £125,000,ενώ στην κρινόμενη υπόθεσηοκ. Ματέαςβρίσκει πως η αξία της ακίνητης ιδιοκτησίας κατά την 27.6.1978 είναι 20 £59,
2. Επισημαίνω πως ως "διευθυντής" καιστους δυο νό­ μους καθορίζεταιοδιευθυντής του τμήματος εσωτερικών προ­ σόδων. Το άρθρο6του περί Φορολογίας Ακινήτου Ιδιοκτησίας Νόμου,24/80,προνοεί πως"ηαξίατηςακινήτουιδιοκτησίας λο­ γίζεται ότιείναι τοτίμημα το οποίο κατάτηγνώμη του διευθυ- 25 ντή θααπέφερε αν επωλείτο στην ελευθέραν αγορά κατά την 1.1.80".Ηίδιαπρόνοιαισχύεικαιστον περίΦορολογίαςΚεφα­ λαιουχικών Κερδών Νόμο52/80,άρθρο6

(1)(α). Η επιφύλαξη του άρθρου 6 του περί Φορολογίας Ακινήτου Ιδιοκτησίας Νόμουέχει ως εξής: 30 "Νοείται ότι οσάκις λόγω πωλήσεως ακινήτου ιδιοκτη­ σίας εντη ελευθέρα αγοράη εκτίμηση αποδεικνύεται εσφαλ­ μένη, ο Διευθυντής δύναται να αναθεωρήσει ταύτην λαμβά- 35 νων υπ' όψιν την πραγματοποιηθείσαντιμήν πωλήσεως." Ο διευθυντής δεναναθεώρησετηναπόφασητου,σύμφωνα με την οποία καθόρισε τηναγοραία αξία της επίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας κατάτην 1.1.80σε£125,000.Τέτοια αναθεώρηση θα 40 παρείχεασφαλώςστην ιδιοκτήτριατο δικαίωμαπροσβολής της. Ο διευθυντής δεν αιτιολόγησε ποσώς την προσβαλλόμενη από­ φασητου σύμφωνα μετηνοποίακαθόρισε τηναγοραίααξίατης επίδικης ιδιοκτησίας κατάτην27.6.78 σε£59,250.Πρέπει μάλι236 4 Α.Α.Α. 5 10 15 20 25 30 35 40 Ματοσιάν v. Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. στανααναφέρωπως οι συγκριτικές πωλήσεις που χρησιμοποι­ ήθηκανγιατονκαθορισμό της αξίαςτου επίδικουτεμαχίου,για σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, έγιναν όλες το1978, 1979, ήσανδηλαδήγνωστές πρινκαιμετάτηθέσπιση τουΝόμου24/80 και ο διευθυντής θα μπορούσε, αν ήθελε, να αναθεωρήσει την απόφασητου,σύμφωνα μετο άρθρο6του Νόμου.Προχωρώνα σημειώσωπωςεκπρώτηςόψεως,καισύμφωναμετις εκτιμήσεις του πραγματογνώμονατης διοίκησης, φαίνεταιαδύνατονα αυ­ ξήθηκε η αγοραία αξία του επίδικου κτήματος, μεταξύ 27.6.78 και 1.1.80, από£59,250σε£125,000. Μετο σοβαρόαυτόζήτημαδενκαταπιάνεται στηγραπτήτου αγόρευση οδικηγόρος τηςΔημοκρατίας. Χωρίς τηδέουσα έρευ­ να και επαρκήαιτιολογία δίδεταιηεντύπωση πως οι φορολογικές αρχές έδρασαν με άδικο για την αιτήτρια τρόπο. Και αυτό επειδήγια σκοπούς φόρουακίνητης ιδιοκτησίας καθόρισαντην αγοραία αξίατου κτήματος σε υψηλήτιμή,ώστε νακαταβάλλε­ ται ανάλογα ψηλός φόρος, ενώ για το φόρο κεφαλαιουχικού κέρδους σεχαμηλήέτσιπουνααυξάνεταιτοπροσκομισθέν κέρδος,πουυπολογίζεται στηδιαφοράμεταξύτης αγοραίας αξίας της περιουσίας στις 27.6.78καιτης τιμής διάθεσης της. Αναφορικά με ταάλλα έξοδαπου διεκδίκησε ηαιτήτρια, αυ­ τά αφορούν στην αμοιβή του εκτιμητή και των συμβούλων της ταοποίαέγιναν μετάτηδιάθεσητου επίδικουακινήτουκαιεπο­ μένως δεν θεωρούνται έξοδαπου έγιναν εξ ολοκλήρου και απο­ κλειστικά για την απόκτησητου κέρδους,όπως ρητά προβλέπει το άρθρο6

(1)(β)τουΝόμου. Ηθέσητουδιευθυντήπάνωστο ζή­ τημα αυτό συνάδει και με τηνομολογία πρωτόδικωναποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου με την οποίακαι συμφωνώ. Ο δικηγόρος της αιτήτριαςκάμνει ορισμένα βάσιμα σχόλια πάνω στο ζήτημα αυτό, ενόψει των ιδιαιτέρων περιστατικών σε τέτοιας φύσεως υποθέσεις. Νομίζωπως οπολίτης,που δίαθέτει την ακίνητη ιδιοκτησία του και υποχρεώνεται σύμφωνα με το νόμο να καταβάλει φόρο κεφαλαιουχικών κερδών, δεν μπορεί να ξέρει ο ίδιος την αξία που είχε ηπεριουσία του την κρίσιμη ημερομηνία που καθορίζει ο νόμος, δηλαδή 27.6.78. Αυτό είναι ζήτημα πραγματοσύνης,γι' αυτό και ο διευθυντής στην προκειμένη περίπτωση ζήτησε απότην ίδια την αιτήτρια να τεκμηριώσει τη θέση της παρουσιάζοντας έκθεση εμπειρο­ γνώμονα. Έτσι ο πολίτης υποβάλλεται σε μια δαπάνη που ου­ σιαστικά επιβάλλεται απότο νόμο. Κάποιαπρόνοιαγια τηδι­ καιότερηαντιμετώπιση των περιπτώσεων αυτώνδυνατόναθε237 Αρτεμίδης,Δ. Ματοσιάν ν.Δημοκρατίας

(1993)ωρηθεί ευπρόσδεκτη. Μεαυτά ταδεδομένα έχω τηγνώμη πως ηαπόφασητουδι­ ευθυντή πάσχει λόγω ανεπαρκούς ερεύνης και πλημμελούς αι­ τιολογίας. Γιααυτούς τους λόγους καιακυρώνεται. Η προσφυγήεπιτρέπεται μεέξοδαυπέρτηςαιτήτριαςτα οποίαθαυπολο­ γίσειοπρωτοκολλητής καιθαεγκρίνει το Δικαστήριο. Ηπροσφυγήεπιτυγχάνειμεέξοδα υπέρτηςαιτήτριας. 238 5 10