(1993)16Νοεμβρίου, 1993 [ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΑ ΑΡΘΡΑ 29 ΚΑΙ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ OSCAR ESTATESLTD., Αίτητές, v. ΔΗΜΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ, Καθ'ον ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 623/92) ΠροσφυγήβάσειτουΑρθρου 146του Συντάγματος—Αντικείμενο—Πα ράλειψηαπάντησηςτης διοίκησης, κατάπαράβαση του Αρθρου29
(1)τουΣυντάγματος— Έκδοσηαπόφασηςμετά τηνκαταχώρισητηςπρο σφυγής — Ηδίκηκαταργείταιεκτόςαν αποδειχθείζημίααπό τηνπρο σβληθείσαπαράλειψη— Αδικαιολόγητηπαράλειψη— Κριτήρια. Μετην προσφυγή αυτή,προσβλήθηκε ηάρνηση ήπαράλειψητου καθ' ου ηαίτηση Δήμου Παραλιμνίου,να μελετήσει και/ή απαντήσει στην αίτησητωναιτητώνημερομηνίας28/7/90,γιαέκδοσηάδειαςανέ γερσης οικοδομής. Παρά τηνέκδοση της αιτουμένης άδειαςμετά την καταχώρηση της παρούσης προσφυγής, οι αιτητές ζήτησαν ακύρωση τηςσημειωθείσης παράλειψης,επικαλούμενοι τηνπρόκλησηζημιάςσε αυτούς,ισχυρισμό τονοποίονυποστήριξαν μεένορκες δηλώσεις. Το Ανώτατο Δικαστήριο ακυρώνοντας την παράλειψη έκδοσης της αιτηθείσας άδειαςοικοδομής, αποφάσισε ότι:
- Σύμφωναμετις ένορκες δηλώσεις, ηκατάληξητου Δικαστηρίου είναι ότι τίθεται θέμαπρόκλησης ζημίας στην αιτήτρια,αντελι κά κριθεί ότι ηκαθυστέρηση ήταναδικαιολόγητη.
- Οκανόναςπουκαθιερώθηκε,είναι ότιη ικανοποίησηαιτήματος μετά την άσκηση προσφυγής,οδηγεί κανονικά στην κατάργηση της δίκης, επειδή χάνει το αντικείμενο της εκτός στις περιπτώ σεις εκείνες πουησυμπεριφορά της διοίκησης - εδώηπαράλειψη έκδοσης οικοδομικής άδειας, προξένησε ζημία στον προ2642 5 10 15 20 25 4ΑΛΛ. Oscar Estates Ltd v. Δήμου Παραλιμνίου σφεύγοντα. Είναι τότε δυνατήηθεραπείακάτωαπότο Αρθρο 146.4(γ)του Συντάγματοςπουαποτελεί την προϋπόθεση για τη διεκδίκηση αποζημίωσης σε πολιτικά δικαστήρια, σύμφωνα με τις διατάξειςτου Αρθρου 146.6 αυτού. 5 10 15 20 25
- Η παράλειψηαπάντησηςσεαίτησηάδειαςοικοδομής είναιπροσβλητήμε αίτησηακύρωσης. Στηνπροκειμένη περίπτωση η πα ροχή της άδειαςτο Φεβρουάριο του 1993, δε θέτει τέρμα στην προσφυγή,γιατί όπως προεκτέθηκε, παραμένει ζήτημαπρόκλησης ζημίας στην αιτήτρια. Η καθυστέρηση εδώ μέχρι την κατα χώρησητης προσφυγής ήτανγύρω στους 20 μήνες και δύοχρό νια μέχρι την έκδοση της άδειας. Κοιταγμένη με οποιοδήποτε χρονικό κριτήριο,είτετων 30ημερών τουΑρθρου29ήτο ευρύ τερο μέτρο του λογικού χρόνου από τη στιγμήπου η διοίκηση οφείλεινα ενεργήσει, ηκαθυστέρηση πουσημειώθηκε στηνπρο κειμένηπερίπτωση ήταναδικαιολόγητηκαιπαράλογη. Η αργοπορία οφείλεται αποκλειστικά στην υπαίτιααδράνεια τουΔήμου. Είναιτο μόνο συμπέρασμα πουβγαίνει απότοότι ο ίδιος ο καθ' ού προβάλλει για τη συμπεριφορά του αρμόδιου οργάνου του. Είναι κατάδηλο ότι η παράλειψη του Δήμου να απαντήσει ενωρίτερα στο αίτημαδεν σχετιζόταν μεοποιαδήπο τε παράλειψη της αιτήτριας, αλλά ήταν αποτέλεσμα της δικής του αμέλειας. Συνεπώς δεν μπορούν να προβάλλονται οι κά ποιες εκκρεμότητες, εν πολλοίς τυπικές, που έπρεπε να επιλυ θούν, για τις οποίες ηαιτήτρια έλαβε γνώση μόλις το Νιόμβρη του 1992, μετά τηνκατάθεσητης προσφυγής. Ηπροσφυγήεπιτυγχάνειμεέξοδα. 30 Αναφερόμενες υποθέσεις: Kyriakides v.Republic, 1 R.S.C.C. 66, 35 Epco(Cyprus)Ltdv. MunicipalCommitteofNicosia
(1965)3C.LR.416, / Lordou andAnother v. Republic
(1968)3 C.L.R. 427, LoizianaHotelsLtdv. MunicipalityofFamagusta
(1971)3C.L.R. 466, 40 MunicipalityCommitteeofLarnaca v.GeorghiouandAnother
(1988)3 C.LR. 123, Γεωργίου v.Δήμου Αεμεσού (Αρ. 1)
(1992)4Α.Α.Δ. 1055, 2643 OscarEstatesLtd v. Δήμου Παραλιμνίου
(1993)ΠαντελίδηςκαιΑλλοιν. ΔήμουΣτροβόλου
(1993)4Α.Α.Δ.
- Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της άρνησης και/ή παράλειψηςτου καθ' ου ηαίτησηΔήμου να απαντήσει στην αίτησητων αιτητώνημε ρομηνίας 28/7/90για άδεια ανέγερσης οικοδομής. 5 Κ. Ιντιάνος, γιατους Αιτητές. 10 Α. Λάντος, γιατον Καθ'ουηαίτηση. Cur.adv. vult. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.: Ηεταιρείαείναι μετοχική εταιρείαπεριορισμέ- 15 νης ευθύνης. Μετηνπροσφυγήτηςπροσβάλλει τηνάρνησηή πα ράλειψη του καθού η αίτηση Δήμου Παραλιμνίου "να μελετήσει και/ή απαντήσει στην καθόλα νόμιμη αίτηση των αιτητών ημερ. 28/7/90 για άδειαανέγερσης οικοδομής". Καιπεραιτέρωεπιζητεί την επανόρθωση της παράλειψης. Ας σημειωθεί ότι με βάση τις 20 διατάξεις τουπερί Ρυθμίσεως ΟδώνκαιΟικοδομών Νόμου Κεφ. 96(όπωςτροποποιήθηκε),οκαθούείναιηαρμόδιααρχήγιατηχο ρήγησητέτοιων αδειώνμέσασταεδαφικάόριατουΔήμου. Ηαίτηση, πουαφορούσετηνανέγερση 9διώροφωνκατοικιών 25 στηνπεριοχήΠρωτάρα, κατατέθηκεστις28/7/
- Στησυνέχειαπέ ρασεαπό διάφορα ΚυβερνητικάΤμήματα(ΤμήμαΠολεοδομίας& Οίκησης,ΤμήμαΔημοσίωνΤΕργωνκαιτηνΥγειονομική Υπηρεσία της Επαρχιακής Διοίκησης Αμμοχώστου) για να εκφέρουν τις απόψεις τουςγιατο προτεινόμενο έργο.Τοτελευταίο Κυβερνητι- 30 κόΓραφείοπουείχελόγοήταντοΥγειονομείοτοοποίοόμωςεπέ στρεψετοσχετικό φάκελοστηδιοίκησηστις20/11/
- Στις 24/11/90ηαιτήτρια υπέβαλετροποποιημένασχέδια,συμ μορφούμενη με τις υποδείξεις του δημοτικούμηχανικούπουπε- 35 ριέχονται σε επιστολή ημερ.23/11/
- Ηαίτησηδιαβιβάστηκεξα νάστην Υγειονομική Υπηρεσία η οποία,αφούπροέβηστις παρα τηρήσεις της,την έστειλεπίσω στις 27/11/90.Έτσι ο κύκλος των παρατηρήσεων και απόψεων από τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες έκλεισεοριστικάπριντοτέλος τουΝιόμβρητου
- Όπωςανα- 40 φέρεται με κάποια γραφικότητα στην παράγραφο 7της ένστασης "ο φάκελος χρεώθηκε στην τεχνική υπηρεσία του Δήμου την 29/11/90". 2644 4ΑΛΛ. Oscar Estates Ltd v. ΔήμουΠαραλιμνίου Νικήτας,Δ. Είναι παραδεκτόότι σημειώθηκε καθυστέρηση στην διεκπε ραίωση της υπόθεσης της αιτήτριας.Δεν μπορεί νομίζω να έχει άλλο νόημαηπαράγραφος 8της ένστασης. 5 "Λόγωελλείψεως ενδιαφέροντος απόμέρους του Δημοτικού Μηχανικού,ο οποίος έχειτεθή σεδιαθεσιμότητα,ο φάκελος δεν εξετάστηκε, όπως δεν εξετάστηκαν και άλλοι 500 καθυ στερημένοι φάκελοι." 10 Απόταστοιχείαπροκύπτειότιηυπόθεσηκίνησετοενδιαφέρον του καθού μετά την κατάθεση της κρινόμενης προσφυγής στις 26/8/
- Συγκεκριμένα στις 16/11/92 άλλος τεχνικός του Δήμου απέστειλε επιστολή στην αιτήτριαμετην οποίατην πληροφόρησε ότι "γιαναεπανεξεταστεί ηαίτηση"όφειλε νασυμμορφωθεί μετις υποδείξεις πουαπαριθμούσεσεαυτή. Ηφύσητωνστοιχείων που ζητήθηκαν φαίνονταιαπότην επιστολή. Δεν έχω υλικό γιαιδιαί τεροσχολιασμό.Απλώςαναφέρωότιανάμεσασ' αυτάήτανηπρο σκόμιση πρόσφατου πιστοποιητικού έρευνας του κτήματος,πι στοποιητικά εγγραφήςτης εταιρείας και των διευθυντών τηςκαθώςκαικαταστατικούήη αναγραφήστατοπογραφικάσχέδιατων αποστάσεωντηςοικοδομής απότασύνορακ.λ.π. 15 20 25 30 35 40 Ο δικηγόρος της αιτήτριαςυπέβαλε,επικαλούμενος το αρθρ. 29
(1)του συντάγματος και την υπόθεση Φειδίας Κυριαχίόης ν. Δημοκρατίας, Ι Α.Α.Σ.Δ. 66, ότι σημειώθηκε εδώ καθυστέρηση και μάλιστα παράλογη. Και μόλο που στις 10/2/93, μετά την έγερσητηςπροσφυγής,δόθηκεη άδειαεντούτοις δεν εξέλειπετο έννομο συμφέρον της αιτήτριας να τη συνεχίσει, επιδιώκοντας ακύρωσητηςπαράλειψης. Ολόγος γιαυτό είναι ότι,όπωςπροκύπτει απότημαρτυρίαπουέχειπροσαχθεί απότην αιτήτρια,η ολιγωρία της διοίκησης έχειπλήξει τασυμφέροντα της. Παράτηθέσηπουδιατυπώνειστην ένσταση της,ηάλληπλευ ράπροσπάθησεναυποστηρίξει πως δεν υπήρχε τίποτε τοαξιόμεμπτο κατά την εξέλιξητης διαδικασίας. Ο δικηγόρος τουΔή μου είπε πως μετά την 23/11/90,που συμπληρώθηκε η εξέταση από τα διάφορατμήματα,η αίτηση δεν προωθήθηκε λόγω των "παρατηρήσεων" κατάτην έκφρασητου που έγιναν.Αυτό όμως δεν στέκει γιατί είναι αποδεκτόότι πριντο τέλος τουΝιόμβρηη αιτήτριασυμμορφώθηκε υποβάλλοντας τροποποιημένα σχέδια. Ο δικηγόρος του Δήμου δεν διαφώνησε με τις νομικές επι πτώσεις τουαρθρ.29τουσυντάγματος,αλλάανέφερεότι οχρό νος που χρειάζεται για την απάντηση σε αίτηση πολίτη πρέπει 2645 Νικήτας,Δ. Oscar EstatesLtd v. ΔήμουΠαραλιμνίου
(1993)να συναρτάται μεποικίλους παράγοντεςόπωςοόγκος εργασίας που αντιμετωπίζει ηαρχή,ησοβαρότηςκαι το μέγεθος ήοιδυ σκολίες που παρουσιάζει ησυγκεκριμένη υπόθεση. Μαδεν έχει αποδειχθεί ήεντοπίζεται οτιδήποτε πουνακαθιστά πολύπλοκη την υπόθεση ή να την εμφανίζει σαν ιδιαίτερα προβληματική. Αντίθετα φαίνεταιναείναι υπόθεση ρουτίνας. 5 Εν πάση πάντως περιπτώσει ηεισήγησηείναι ότι με τις δύο επιστολές που στάληκαν στην αιτήτρια (ημερ. 23/11/90 και 16/11/92) η αρχή εξεπλήρωσε τη συνταγματική υποχρέωση της. 10 Και όπως φαίνεταιαπότο περιεχόμενο τους "ηαίτηση βρέθηκε να είναι αντίθετη με το νόμο και τους κανονισμούς". Τελικά, ο συνήγορος υποστήριξε ότι μετά την έκδοση της άδειας ηπροσ<ρυγή έχασε το αντικείμενο της. Το αντεπιχείρημα είναι ότι η προσφυγήδιατηρεί το έρεισμα της λόγω της ζημίαςπου υπέστη 15 ηαιτήτριαγια την οποίαπροσήγαγε μαρτυρίαυπό μορφήενόρ κων δηλώσεων από τον αρχιτέκτονα του έργου και απόδιαχει ριστήακινήτων που είναι συνάμακαιπροσοντούχος εκτιμητής. Η ουσία της μαρτυρίας πουδόθηκε εκ μέρους της απ;ήτριας 20 είναι ότι ενώ το κόστος ανέγερσης οικοδομών απότο 1991 μέ χρι το 1993 αυξήθηκε κατά 20% οι τιμές πώλησης τους έμειναν από τότε
(1991)οι ίδιες λόγω της οικονομικής ύφεσης που ση μειώθηκε στο μεταξύ.Περαιτέρωπαρήλθεηευκαιρίαγιααυτο χρηματοδότηση του έργου με προπώληση των κατοικιών με 25 αποτέλεσμα να αυξηθεί οπροϋπολογισμός τους από τις δαπά νες δανεισμού από εμπορικές τράπεζες. Συνέπεια όλων αυτών είναιημείωσητου κέρδους,αντελικά πραγματοποιηθείκέρδος. Μετις δύοένορκες δηλώσεις πουκατατέθηκανγιατον καθού 30 αντικρούεται ο ισχυρισμός για αύξηση των οικονομικών κο στών. Δεν υπάρχει όμως σοβαρήαμφισβήτησηαναφορικάμετην ύφεση και την κρίση στην πώληση των κατοικιών (βλέπε παρά γραφος 4 της ένορκης δήλωσης τουκ. Χ. Κάρουλα μετόχου και διευθυντή σε συγκρότημα εταιρειών πουασχολείται μετην ανά- 35 πτύξη γης και την πώληση εξοχικών). Ο δικηγόρος του καθού ανέφερε στην αγόρευση του πως η αιτήτρια δεν ενδιαφέρθηκε καθόλου γιατην τύχη της αίτησης.Παρόλο πουδενθεωρώ ότι η διεκπεραίωση υπόθεσης απόδιοικητική αρχήεξαρτάταιαπότο έντονο ή μη του ενδιαφέροντος του αιτητή εντούτοις πρέπει να 40 παρατηρήσωότι ο ισχυρισμός τηςαιτήτριαςγια επανειλημμένες οχλήσειςγιατοθέμαδεναντικρούστηκε ουσιαστικάαπότηνάλ λη ένορκη δήλωσητου καθού. Ηκατάληξη μου είναι ότι τίθεται θέμαπρόκλησης ζημίας στην αιτήτριααντελικά κριθεί ότι η κα2646 4ΑΛΛ Oscar Estates Ltd v. ΔήμουΠαραλιμνίου Νικήτας, Δ. θυστέρηση ήταναδικαιολόγητη. 5 Δεν προτίθεμαι να αναφερθώστο ευρύ φάσμα της νομολο γίας που δημιούργησε το αρθρ.29 και τη διχοστασία που εντοπίζεται σε μερικές περιπτώσεις αναφορικάμε τα χρονικά όρια μέσα σταοποίαη διοίκηση οφείλειναδώσει απάντησηστονπο λίτη. Ιδιαίτεραστις περιπτώσεις που είχαν σαν αντικείμενο αι τήσεις για άδεια οικοδομών. Αλλωστε μόνο μιά υπόθεση ανα φέρθηκεκατάτησυζήτηση,την οποίαπροανάφερα. 10 15 20 25 30 35 Νομίζω ότι είναι αρκετό, για τους σκοπούς της απόφασης μου,να λεχθείπως οκανόναςπουκαθιερώθηκε είναι ότι η ικα νοποίηση αιτήματος μετά την άσκηση προσφυγής οδηγεί κανο νικά στην κατάργησητης δίκης επειδήχάνει το αντικείμενο της εκτός στις περιπτώσεις εκείνες που ησυμπεριφορά της διοίκη σης - εδώη παράλειψηέκδοσης οικοδομικής άδειας- προξένησε ζημία στον προσφυγόντα. Είναι τότε δυνατή η θεραπείακάτω από το αρθρ. 146.4(γ)τουσυντάγματος που αποτελεί τηνπροϋ πόθεσηγιατηδιεκδίκηση αποζημίωσης σε πολιτικάδικαστήρια σύμφωνα με τις διατάξεις του αρθρ. 146.6 αυτού: ΦειδίαςΚνριαχίδης, ανωτέρω, Epco (Cyprus) Ltd. ν.Δημοτικής Επιτρο πής Λευκωσίας
(1965)3 Α.Α.Δ. 416, Ανδριανή Λόρδου και Αλλοι ν. Δημοκρατίας
(1968)3 Α.Α.Δ. 427, Loiziana Hoteis Ltd. ν,The Municipality of Famagusta
(1971)3Α.Α.Δ. 466και Α.Ε. 546, ΔημοτικήΕπιτροπήΛάρνακας ν.ΜερόπηςΓεωργίου και Αλλης
(1988)3Α.Α.Δ. 123. Η παράλειψη απάντησης σε αίτηση άδειας οικοδομής είναι προσβλητή με αίτηση ακύρωσης:ΑνδρονλαΑ. Γεωργίου ν. Αήμον Λεμεσού
(1992)4Α.Α.Δ. 1055. Στηνπροκείμενη περίπτωση η παροχή της άδειας το Φεβρουάριο του 1993 δε θέτει τέρμα στην προσφυγήγιατί όπως προεκτέθηκε παραμένειζήτημα πρό κλησης ζημίαςστην αιτήτρια. Η καθυστέρηση εδώμέχρι τηνκα ταχώρηση της προσφυγής ήταν γύρω στους 20 μήνες και δύο χρόνια μέχρι την έκδοσητης άδειας. Κοιταγμένη μεοποιοδήπο τε χρονικό κριτήριο, είτε των 30 ημερών του αρθρ.29 ήτο ευ ρύτερο μέτρο τουλογικού χρόνου από τηστιγμήπουηδιοίκηση οφείλει να ενεργήσει,ηκαθυστέρηση που σημειώθηκε στηνπρο κείμενηπερίπτωση ήταναδικαιολόγητηκαι παράλογη. 40 Η αργοπορία οφειλόταν αποκλειστικά στην υπαίτια αδρά νειατουΔήμου. Είναι το μόνο συμπέρασμα πουβγαίνει απότο ότι ο ίδιος οκαθούπροβάλλει γιατη συμπεριφορά τουαρμόδι ουοργάνουτου. Είναικατάδηλοότι ηπαράλειψητουΔήμουνα 2647 Νικήτας, Δ. OscarEstatesLtd v. ΔήμουΠαραλιμνίου
(1993)απαντήσει ενωρίτερα στο αίτημαδεν σχετιζόταν με οποιαδήπο τε παράλειψη της αιτήτριας,αλλά ήταν αποτέλεσμα της δικής τουαμέλειας.Συνεπώς δεν μπορούνναπροβάλλονται OLκάποι ες εκκρεμότητες, εν πολλοίς τυπικές, που έπρεπε να επιλυθούν για τις οποίες η αιτήτρια έλαβε γνώση μόλις το Νιόμβρη του 5 1992 μετάτηνκατάθεσητηςπροσφυγής. Στην πολύ πρόσφατηαπόφαση ΝίκοςΠαντελίδηςκαι Αλλοι ν.ΔήμουΣτροβόλον
(1993)4 Α.Α.Δ. 1828, κρίθηκε,υπό ουσια στικά παρόμοιες συνθήκες, ότι έπρεπε να εκδοθεί δήλωση ακύ- 10 ρωσης της παράλειψης της αρμόδιας αρχής να εκδώσει την άδεια που ζήτησαν οι αιτητές. Γιατηφύσητης θεραπείας βλέπε την ανάπτυξητουδικαστήΚωνσταντινίδη,στην υπόθεση Γεωρ γίου,ανωτέρω. 15 Για τους λόγους που εξέθεσα ηαιτήτριακερδίζει την υπόθε σητης με έξοδα σε βάροςτουκαθού. Ηπαράλειψηνα εκδοθεί η άδεια ακυρώνεται. Ηπροσφυγή επιτυγχάνει μεέξοδα. 2648 20