(1993)2Δεκεμβρίου, 1993 [ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Χ" ΜΗΝΑΣ, Αιτητής, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ' ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 15/93) ΜηχανοκίνηταΟχήματα—Οπερί ΜηχανοκινήτωνΟχημάτωνκαι Τρο χαίας Κίνησης Νόμος του 1972 (Ν. 86/72) — Εξουσιοδότηση προς έκδοση Κανονισμών βάσει του Άρθρου 5(a)προς ρύθμιση "της εγ γραφής" αυτοκινήτου — Κανονισμός 9 των περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων και Τροχαίας Κίνησης Κανονισμών τον 1984 (Κ.Δ.Π. 66/84)—Ακύρωση εγγραφήςμηχανοκίνητουοχήματος—ΟΚανονι σμός 9είναι ultra vires—Οεξουσιοδοτικός Νόμοςδενπαρέχειεξου σία προς ακύρωση εγγραφής. Νομοθεσία —Έκδοση δευτερογενούς νομοθεσίας (Κανονισμών) κατ' εξουσιοδότηση Νόμου — Ultra vires Κανονισμοί — Τηναπάντηση στο ερώτημα κατά πόσο Κανονισμός είναι ultra vires ως προς τον Νόμο, την δίνει το αποτέλεσμα της συσχέτισης του Κανονισμού προς το Νόμο τον ίδιο— Επίκληση άλλων προνοιών τηςδευτερο γενούς νομοθεσίας, για σκοπούς ερμηνείας, δεν οδηγείπουθενά. Προσβάλλονταςτηννομιμότητατηςαπόφασηςτωνκαθ'ωνηαίτη σημετηνοποίαακύρωσαντηνεγγραφήτουαυτοκινήτουτουαιτητήως ακατάλληλογιαοδικήχρήση,δυνάμειτουΚανονισμού9τωνπερίΜη χανοκινήτωνΟχημάτωνκαιΤροχαίαςΚινήσεως Κανονισμούτου 1984 (Κ.Δ.Π. 66/84), ο αιτητήςισχυρίστηκε πως ο Κανονισμόςήταν ultra vires,ωςπροςτονεξουσιοδοτικόομώνυμοΝόμοτου 1972(Ν. 86/72). Το Ανώτατο Δικαστήριο,ακυρώνονταςτη επίδικη απόφαση, αποφάσισεότι: 2798 5 10 15 20 25 4AAA Χ"Μηνάς ν. Δημοκρατίαςκ.ά. Από τη σειρά παραγράφων πουπροσδιορίζουν τους σκοπούς για τους οποίους,δυνάμει του Αρθρου5του Νόμου, το ΥπουργικόΣυμ βούλιο μπορείναεκδώσειΚανονισμούς,ενδιαφέρειηπαράγραφος(α): 5 10 15 20 25 30 35 40 "Ίναρυθμίσει τηκαταβολή των τελών των εκτιθεμένων εν Μέ ρει Ιτου συνημμένου τω παρόντι Νόμω Παραρτήματος,την εις κατηγορίας κατάταξιν, την εγγραφήν και παροχήν αδειών εις μηχανοκίνητα οχήματα και ρυμουλκούμενα τοιαύτα,την έκθεσιν, προσκόμισιν, αναστολήν, ακύρωσιν και επιστροφήν τοιούτων αδειών,προς τούτοις δε εξαιρή της προς καταβολήντελών υποχρεώσεως, αναφορικώς προς την ενγραφήν ή την λήψιν αδείας,οιανδήποτεκατηγορίαν μηχανοκινήτων οχημάτων". Το ερώτημα αναφέρεταιστην έννοια με την οποίαο νομοθέτης χρησιμοποίησε τον όρο "ίνα ρύθμιση την εγγραφήν". Η απάντησηστο ερώτημα αναφορικά μετονανΚανονισμός είναι ultraviresωςπροςτοΝόμο,δεν μπορεί παράναείναιτοαποτέλεσμα τουσυσχετισμούτου Κανονισμού προςτο Νόμοτον ίδιο.Ηεπίκλησηάλλων προνοιών τηςκρινόμενης δευτερογενούς νομοθεσίας προς στήριξηεπιχειρημάτων υπέρτηςμιαςήτηςάλλης άποψης,δενοδηγεί πουθενά. Η άποψητουαιτητήωςπροςτηδιαφαινόμενηπρόθεση τουΝομόθέτηναείναιη εγγραφήτουοχήματοςπράξηπουεφόσονσυντελεστεί. δενυπόκειταισεακύρωση,είναιορθή.Τοεπιχείρημαωςπροςτουπο χρεωτικό της εξαγωγής τέτοιου συμπεράσματος εξαιτίας του ρητού περιορισμού της αναφοράς σε ακύρωση μόνο στην περίπτωση των αδειώνείναι ισχυρό. ΟΝομοθέτης,στην ίδιαπαράγραφο,προσδιορίζειωςδυναμένηναρυθμιστεί μεκανονισμούς την"ειςκατηγορίαςκατάταξιν,την εγγραφήνκαιπαροχήναδειών". Ηπαροχήεξουσίας για ρύθμιση της ακύρωσης είναι ζωντανή στη σκέψητου. Παρέχει ρητή εξουσία προςρύθμισητηςακύρωσης,χωρίς όμωςνααναφέρεταιπλέ ον στην εγγραφή.Αναφέρεται μόνο στην "έκθεσιν, προσκόμισιν,αναστολήν,ακύρωσινκαιεπιστροφήν τοιούτων αδειών".Τονόημα είναι φανερό.Το ερμηνευτικό αξίωμαexpressio uniusest exclusion alterius, καθοδηγεί ωςπροςτοποιαμπορεί ναείναιη απάντησηστο ερώτημα. Έχει λεχθεί πωςτο αξίωμα αυτό,ενώ είναι συχνά πολύτιμος υπηρέ της,μπορεί να μετατραπεί σε επικίνδυνο αφέντη.Ηορισμένη διατύπωση του Νόμου,είναι δυνατόνα οφείλεται σε παραδρομήήλάθος και πρέπει νααποφεύγεταιηεφαρμογήτου αξιώματος όταν το απο τέλεσματηςοδηγείσεαντίφαση,αδικίαήείναιγενικάπαράλογο. Εδώ, ηεφαρμογήτουδενείναικαθόλουασυμβίβαστηπροςτηφύσητης "εγ γραφής"πουόπως ορθάσημείωσεοαιτητής μεταξύτων άλλων, σύμ2799 Χ"Μηνάς ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)φωνα με τις ερμηνευτικές διατάξεις του Αρθρου 2
(1)του Νόμου, συ νιστά στοιχείο προσδιοριστικό του "ιδιοκτήτη" του. Επίσης μεδεδο μένητην εξουσία ρύθμισης της ακύρωσης,άδειαςκυκλοφορίας,δια νοίγεται η δυνατότηταθέσπισης προνοιώνπροςπροστασίατηςδημο σίαςασφάλειαςήγενικάπροςπροώθησητων σκοπών τουΝόμου. Υπάρχει ένα ακόμαστοιχείο. Ηπρώτη ενότητα της παραγράφου (α)το Αρθρου 5 αναφέρεταιστη ρύθμιση, μεταξύ άλλων, της εγγρα φής "τηκαταβολήτων τελών των εκτιθεμένων εν Μέρει Ι του συνημ μένου τω παρόντι Νόμω Παραρτήματος".Το παράρτημακαθορίζει "τονφόροεπίτηεγγραφή"ανάλογαμετοείδοςτουοχήματος,τοαπόβαρότου ήτον κυβισμό της μηχανής του.Θαήταναδιανόητοναεν νοούσε ο νομοθέτης ότι η εξουσία για ρύθμιση της εγγραφής περι λαμβάνει καιτην ακύρωσητηςκαιναπροβλέπει τηνκαταβολήτελών που υποχρεωτικά θα αναφέρονταν πλέον και στην ακύρωση ως μέρουςτης ίδιας έννοιας. 5 10 15 Ο Κανονισμός 9
(1)(β)(Ι) και (III), βρίσκεται έξω απότην εξου σιοδότηση του Νόμου. 20 Ηπροσφυγή επιτυγχάνειχωρίςέξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: Payiata v.Republic
(1984)3 C.L.R.1239, 25 Δημοκρατίαν. Σαμψών
(1991)1 ΑΛΑ. 858, Ξυδιάςκαι Άλλη ν.Αστυνομίας
(1993)2 Α.Α.Δ. 174. 30 Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Εφόρου Μηχανοκινή των Οχημάτων με την οποία ακύρωσε την εγγραφή του αυτοκι- • νήτου του αιτητή ως ακατάλληλο για οδική χρήση. 35 Α. Παναγιώτον, για τον Αιτητή. Α. Μαππονρίδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ' ων η αίτηση. Cur. adv. vult. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ.: Ο Κανονισμός 9 των περί Μηχανο κινήτων Οχημάτων καιΤροχαίας Κινήσεως Κανονισμών του 1984 2800 40 4AAA 5 10 15 20 25 30 35 40 X"Mηνάς v. Δημοκρατίαςχ.ά. Κωνσταντινίδης, Δ. (Κ.Δ.Π.66/84)προβλέπειπωςηεγγραφήμηχανοκινήτουοχήματος ακυρούται, μεταξύ άλλων, εφόσον ο Έφορος Μηχανοκινήτων Οχημάτων ήθελε πεισθεί ότι (α)το όχημα κατεστράφη [Κανονι σμός 9,
(1)(β)(Ι)] ή (β)κατέστη μονίμως ακατάλληλο προς οδική χρήση [Κανονισμός 9
(1)(β)ΠΙ]. Το αυτοκίνητο του αιτητή υπέστη εκτεταμένες ζημιές συνε πεία τροχαίου ατυχήματος.ΟΈφορος,αντίθεταπρος την άπο ψητου αιτητή,πουτον εφοδίασε με έκθεσηειδικού εκτιμητή ως προς το κόστος επιδιόρθωσης του αυτοκινήτουπουσκόπευε να επιχειρήσει, στηριγμένος στη γνώμη των τεχνικών υπηρεσιών του Επαρχιακού Κέντρου Επιθεώρησης Μηχανοκινήτων Οχη μάτων, κατέληξε πως το αυτοκίνητο "κατεστράφη και κατέστη μονίμως ακατάλληλο για οδικήχρήση". Εφάρμοσε τον Κανονισμό 9και ακύρωσε την εγγραφήτουαυτοκινήτου. Ο αιτητής θέτει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη νομοθετικής εξουσιοδότησης προς θέσπιση του Κανονισμού. Υποστηρίζει ότι ο Κανονισμός είναι ultra vires ως προς τον εξουσιοδοτικό ομώνυμο Νόμο του 1972 (Νόμος 86/72)και ζητά την ακύρωση της απόφασηςπου εκδόθηκε κατ' εφαρμογήτου. Από τη σειρά των παραγράφων που προσδιορίζουν τους σκοπούς γιατουςοποίους,δυνάμειτουάρθρου5του Νόμου,το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να εκδώσει Κανονισμούς, ενδια φέρει ηπαράγραφος(α): "Ίναρυθμίσει τηκαταβολήτωντελώντωνεκτιθεμένων ενΜέρει Ιτουσυνημμένου τωπαρόντιΝόμωΠαραρτήματος,την ειςκατηγορίαςκατάταξιν,την εγγραφήνκαιπαροχήναδειών ειςμη χανοκίνητα οχήματακαι ρυμουλκούμενα τοιαύτα,την έκθεσιν, προσκόμισιν, αναστολήν, ακύρωσιν και επιστροφήν τοιούτων αδειών,προςτούτοιςδεεξαιρήτηςπροςκαταβολήντελώνυπο χρεώσεως, αναφορικώςπροςτην εγγραφήνήτην λήψιναδείας, οιανδήποτεκατηγορίανμηχανοκινήτωνοχημάτων." Το ερώτημα αναφέρεταιστην έννοια με την οποίαο Νομοθέ της χρησιμοποίησε τον όρο "ίνα ρύθμιση την ενγραφήν".Κατά τον αιτητή η εγγραφή,αντιδιαστελλόμενη προς τη σαφώς διαφορετική ρύθμιση της χορήγησης άδειαςκυκλοφορίας, σχετίζε ται με τα στοιχεία της ταυτότητας του οχήματος και της ιδιο κτησίαςκαιδενείναι νοητόναυπόκειταισεακύρωση.Τοάρθρο 5
(1)(α) του Νόμου ρητάαναφέρεται σε εξουσίες έκδοσης κανο νισμών προς ρύθμιση της ακύρωσης αδειώνκαιτο συμπέρασμα 2801 Κωνσταντινίδης,Δ. Χ"Μηνάς ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1993)που συνάγεται απότημηαναφοράσε τέτοια εξουσία ωςπρος την εγγραφή,μπορεί ναείναι μόνο πωςο νομοθέτης δεθέλησε την ύπαρξητης. Επικαλέστηκε σχετικά ο ααητήςτη νομολογία ως προς τηναυστηρότηταπουεπιβάλλεται ναεπιδεικνύεταικα τάτον έλεγχοτης νομιμότητας δευτερογενούς νομοθεσίας. (Βλ. Payiatas v.Republic
(1984)3 C.L.R. 1239καιΔημοκρατίαν. Σαμψών(\99\) 1Α.Α.Δ.
- 5 Οι καθ' ωνηαίτησηδέχονταιπωςθαμπορούσε ναεξαχθείσυ μπέρασμα όπωςτοπιο πάνω. Μόνο,όμως,εκπρώτηςόψεως. Ει- 10 σηγούνται ότιημελέτητου Νόμουκαικυρίως οσκοπός τουοδη γούνπροςτηναντίθετηκατεύθυνση.Σύμφωναμετον Κανονισμό6 οΈφοροςέχειεξουσίανααποστείλει τοόχημαγιαεξέτασηαπόκά ποιο επιθεωρητήπροκειμένου ναδιασφαλιστεί ότιτούτοείναιτης αναγκαίας κατασκευήςκαικατάστασης. Επομένως, ηεγγραφήεί- 15 ναινομικήκατάστασηπουεξακολουθεί ναυφίσταταιενόσωισχύ ουνοιπροϋποθέσεις κάτω απότιςοποίες παραχωρήθηκε. Διαφο ρετικάθαμπορούσε ένααυτοκίνητονα επιδιορθώνεται σεέκταση που να συνιστά συναρμολόγηση νέου αυτοκινήτου πράγμα που ακριβώςεπιδιώχθηκεναπαρεμποδιστεί μετον εξεταζόμενο Κανό- 20 νισμό. Στην έκτασηπουηεπιδιόρθωση τουαυτοκινήτουθααπαι τούσεκαιαντικατάστασητηςμηχανήςκαιτουαμαξώματοςτου θα αντέβαινεπροςτιςπρόνοιες του Κανονισμού
- ΟΝόμοςθέλησε τηνπαροχήεξουσιοδότησης γιαέκδοσηΚανονισμώνγιαόλαταθέ ματα πουπροκύπτουν απότηνεφαρμογήτου,γι' αυτόκαι ηπα- 25 ράγραφος(ιθ)τουάρθρου5
(1)αναφέρεταικαιστηδυνατότητατου Υπουργικού Συμβουλίου ναεκδώσει Κανονισμούς "ίνακαθορίση παν ό,τιδυνάμει τουπαρόντοςΝόμουχρήζει ήείναι δεκτικόνκα θορισμού". Πρέπει να θεωρηθεί ότιηεξουσία για ρύθμιση τηςεγ γραφής εμπεριέχει και εξουσία γιατην ακύρωση τηςκαιότιείναι 30 επιτρεπτήηθέσπιση Κανονισμούπουναρυθμίζειτηνακύρωσηγια λόγους πουσαφώςαναφέρονταιστηδημόσιαασφάλεια. Η απάντηση στο ερώτημα αναφορικάμετοαν Κανονισμός είναι ultra vires ωςπρος τοΝόμοδενμπορεί παρά ναείναι το 35 αποτέλεσμα του συσχετισμού του Κανονισμού προς το Νόμο τον ίδιο. Ηεπίκληση άλλων προνοιών της κρινόμενης δευτερο γενούς νομοθεσίας προς στήριξη επιχειρημάτων υπέρτης μιαςή της άλλης άποψης, δεν οδηγείπουθενά. 40 ΗάποψητουαιτητήωςπροςτηδιαφαινόμενηπρόθεσητουΝο μοθέτηναείναι ηεγγραφήτουοχήματοςπράξηπουεφοσο συντε λεστεί δενυπόκειται σε ακύρωση,(ηδυνατότητα ανάκλησηςτης απόφασης γιαεγγραφήδεσυζητείται εδώ),είναι ορθή.Τοεπιχεί2802 4ΑΛΑ 5 10 15 20 25 30 35 40 Χ"Μηνάςν.Δημοκρατίας κ.ά. Κωνσταντινίδης, Δ. ρήμα ως προς το υποχρεωτικό της εξαγωγής τέτοιου συμπερά σματος εξαιτίαςτουρητούπεριορισμού τηςαναφοράςσεακύρω ση μόνο στην περίπτωση των αδειών είναι ισχυρό. Ο Νομοθέτης, στην ίδιαπαράγραφο,προσδιορίζει ως δυναμένηναρυθμιστεί με κανονισμούςτην"ειςκατηγορίαςκατάταξιν,τηνεγγραφήνκαιπα ροχήν αδειών". Η παροχήεξουσίας γιαρύθμιση τηςακύρωσης εί ναι ζωντανήστη σκέψητου.Παρέχει ρητήεξουσία προς ρύθμιση της ακύρωσης χωρίς όμως να αναφέρεται πλέον στην εγγραφή. Αναφέρεται μόνοστην "έκθεσιν,προσκόμισιν, αναστολήν,ακύρωσινκαιεπιστροφήν τοιούτων αδειών".Τονόημαείναι φανερό. Το ερμηνευτικό αξίωμαexpressiouniusest exclusioalteriusκαθοδηγεί ως προς το ποια μπορεί να είναι ηαπάντησηστο ερώτημα.Έχει λεχθείπως το αξίωμααυτόενώ είναι συχνάπολύτιμος υπηρέτης, μπορεί να μετατραπεί σε επικίνδυνο αφέντη. Η ορισμένη διατύπωσητουΝόμουείναιδυνατόναοφείλεται σεπαραδρομήήλάθος και πρέπει να αποφεύγεται η εφαρμογή του αξιώματος όταν το αποτέλεσμα της οδηγεί σε αντίφαση, αδικίαήείναι γενικά παρά λογο. (Βλ. Maxwell on Interpretation of Statutes 12η έκδοση, σελ. 295). Εδώ,ηεφαρμογή του δεν είναι καθόλου ασυμβίβαστη προς τηφύσητης "εγγραφής"πουόπωςορθάσημείωσεοαιτητήςμετα ξύτωνάλλων,σύμφωναμετιςερμηνευτικές διατάξειςτουάρθρου 2
(1)τουΝόμου,συνιστά στοιχείο προσδιοριστικό του'Ιδιοκτήτη" του.Επίσηςμεδεδομένητηνεξουσίαρύθμισηςτηςακύρωσηςάδει ας κυκλοφορίας, διανοίγεται η δυνατότητα θέσπισης προνοιών προςπροστασίατης δημόσιας ασφάλειαςήγενικά προς προώθη σητων σκοπών τουΝόμου. Υπάρχει ένα ακόμα στοιχείο. Η πρώτη ενότητα της παρα γράφου (α)του άρθρου5 αναφέρεταιστην ρύθμιση, μεταξύ άλλων, της εγγραφής "τηκαταβολήτων τελών των εκτιθεμένων εν Μέρει Ιτου συνημμένου τω παρόντι ΝόμωΠαραρτήματος".Το παράρτημακαθορίζει "τον φόροεπίτηεγγραφή" ανάλογαμετο είδος του οχήματος,το απόβαροτουήτον κυβισμό της μηχανής του. θα ήταναδιανόητοναεννοούσεο Νομοθέτης ότι η εξουσία για ρύθμιση της εγγραφής περιλαμβάνει και την ακύρωση της καιναπροβλέπει τηνκαταβολήτελών πουυποχρεωτικάθαανα φέροντανπλέον καιστην ακύρωσηως μέρους της ίδιας έννοιας. Η παράγραφος(ιθ) του άρθρου 5 δεν προωθεί την υπόθεση των καθ' ων η αίτηση. Προϋποθέτει εντοπισμό πρόνοιας στο Νόμο που χρήζει ή είναι δεκτική καθορισμού και πάντως,δεν εννοεί ότι είναι δυνατό με Κανονισμό να αλλοιωθεί η έννοια που ο ίδιος ο Νόμος προσδίδει σε ορισμένο όρο. 2803 Κωνσταντινιδης, Δ. Χ"Μηνάς ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1993)Στην υπόθεση ΓιαννάκηςΞνδιάςκαι Άλλης ν.Αστυνομία
(1993)2 Α.Α.Δ. 174, το Ανώτατο Δικαστήριο ερεύνησε τον όρο "ρύθμιση της εγγραφής"στο άρθρο5
(1)(α) του Νόμουστο πλαί σιοτηςεισήγησης πωςοΚανονισμός 3(α)πουαπαγορεύειτηνεγ γραφή σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ultra vires.Ανεφέρθηστις 5 αρχέςπουδιέπουντοθέμακαιαποφάσισε,κατάπλειοψηφία,πως εκδόθηκε στο πλαίσιοτηςεξουσιοδότησης τουΝόμουαφού συνι στούσεόχι σαρωτικό αλλά λογικό περιορισμό ήαπαγόρευση χά ριν της επίτευξης του σκοπού της ασφάλειας της κυκλοφορίας οχημάτων πουκαλυπτόταναπότην εξουσία γιαρύθμιση της εγ- 10 γραφής. Όπως προκύπτει απόόσα έχω αναφέρει το ζήτημαπου εξετάζουμε στην παρούσαυπόθεσηείναι σαφώςδιαφορετικόκαι, ενπάσηπεριπτώσει, οι πρόνοιες του Νόμουπουεδώ είναι καθο ριστικές ως προς την έννοια της ρύθμισης της εγγραφήςακύρω σης,δεν μπορούννασυσχετισθούν προςτηνέννοιατης ρύθμισης 15 τι Ίζ εγγραφής-επιβολής λογικού περιορισμού ήαπαγορεύσεων. Καταλήγω ότι ο Κανονισμός 9
(1)(β)(Ι) και (III) βρίσκεται έξω από την εξουσιοδότηση του Νόμου. Ηαπόφασηπου εκδό θηκεδυνάμειτου,είναιάκυρη.Ηπροσφυγήεπιτυγχάνει. Η προσβαλλόμενηαπόφασηακυρώνεται. Καμιάδιαταγήγια έξοδα. Η προσφυγή επιτυγχάνει χωρίς διαταγή για έξοδα. 2804 20