(1993)22 Φεβρουαρίου, 1993 [ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ KRANEMA ESTATES LTD., Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩΔΙΕΥΘΥΝΤΗΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙΧΩΡΟΜΕΤΡΙΑΣ, Καθ',ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. Π38/91) Προσφυγή βάσει τον Άρθρον 146τον Συντάγματος — Λόγοι αχυρώσεως — Εσφαλμένη Αιτιολογία — Εσφαλμένη αναφορά σενομο θετική διάταξη δε συνιστά λόγο ακύρωσης όταν κατά τηνεφαρμο στέα νομοθετική διάταξη ηπράξη είναι έγκνρη. 5 Ο περί Κτηματολογικού καιΧωρομετρικού Τμήματος (Τέληκαι Δικαιώ ματα)Νόμος, Κεφ.219, όπως τροποποιήθηκε (ΕιδικάμετονςΝόμους 31/76και2/82)— Άρθρο 9
(2)— Μεταβίβαση ήπαραχώρησηέστωκαι μιαςμετοχήςτηςεταιρείαςσετρίτο, ρητάαποκλείει τηνεπιστροφήτων τελώνκαι δικαιωμάτων, γιατί αλλοιώνεταιο ανστηράοικογενειακός χαρακτήρας τηςεταιρείας— Αυτό συνεπάγεται και ημεταβίβασημέ ρους τουκρίσιμου ακινήτουήιδανικούμεριδίου σεαυτό—Ηαναφο ρά της εισαχθείσας στο Άρθρο επιφύλαξηςστο "ακίνητο",εννοεί το ακίνητοπου μεταβιβάστηκεστοόνοματηςεταιρείαςκαιόχιμέροςτου. 10 15 Οι αιτητές προσέβαλαν μετηνπροσφυγή,τηναπόρριψητου αι τήματος τους για επιστροφή δικαιωμάτων μεταβιβάσεως ακίνητης ιδιοκτησίας που είχαν ζητήσει με επίκληση του Αρθρου 9
(2)του Κεφ.219 (περί ΚτηματολογικούκαιΧωρομετρικούΤμήματος(Τέ ληκαιΔικαιώματα)Νόμου,Κεφ.219 (όπωςτροποποιήθηκεμετους 20 Νόμους 31/76 και 2/82) του οποίου η ερμηνεία αποτέλεσε το κε ντρικόζήτημα σταπλαίσια τηςδιαδικασίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο,απορρίπτοντας την προσφυγή, απο φάσισε ότι: 346 25 4Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Kranema Estates Ltd v.Δημοκρατίας
- Ηαιτιολογία πουδόθηκεεν προκειμένω δεστερείται σαφήνειας και γενικά επάρκειας ώστε να αποκλείεται ο δικαστικός έλεγ χος. Αλλωστε, εσφαλμένη αναφορά σε νομοθετική διάταξη δε συνιστά λόγοακύρωσης ότανκατάτην νομοθετική διάταξη που είναι εφαρμόσιμη στην περίπτωση,ηαπόφασηείναι έγκυρη.
- Ο σκοπός του Νόμου είναι σαφής. Η μεταβίβαση ή η παραχώ ρηση έστω και μιας μετοχής σε τρίτο, ρητά αποκλείει την επι στροφήτωντελών καιδικαιωμάτωνγιατίακριβώς αλλοιώνεται ο αυστηράοικογενειακός χαρακτήραςτηςεταιρείας.Όπωςη με ταβίβασημετοχών έτσικαιημεταβίβαση μέρους του ακινήτουή ιδανικού μεριδίου σ' αυτό, συνεπάγεται την αλλοίωση του οι κογενειακού χαρακτήρα της διευθέτησης, εισάγει στην εικόνα τρίτους και αποκλείει την εφαρμογή του Νόμου στην περίπτω ση.ΤοΑρθρο9
(2)όπως θεσπίστηκε με το Νόμο 31/76, δεν περι είχε την επιφύλαξη, σε σχέση με την αναγκαιότητανα είναι το ακίνητο εγγεγραμμένο στο όνομα της εταιρείας κατάτο χρόνο της επιστροφής των τελών και δικαιωμάτων. Το εμφανές κενό πληρώθηκε με το Νόμο 2/82, που εισήξε την επιφύλαξη. Χωρίς τηνεπιφύλαξηθαμπορούσε, ενδεχομένως, ναυποστηριχθεί πως επιβαλλόταν ηεπιστροφή των τελών καιδικαιωμάτωνέστωκαι αν το ακίνητο μεταβιβάστηκε σε τρίτο μή στενό συγγενή με την έννοια που δίνει ο Νόμος στον όρο, με το πρόσχημα πως δεν πραγματοποιήθηκε μεταβίβασηήπαραχώρησησετρίτους οποι ασδήποτε μετοχής.
(3)Ηεπιφύλαξη στο άρθρο 9
(2), ορθά ερμηνευομενη, επιτρέπει την επιστροφή των καταβληθέντων τελών και δικαιωμάτων, εφόσον το δικαίωμα κυριότητας που αποκτά η εταιρεία κατάτο χρόνο μεταξύ της μεταβίβασης και της ζητούμενης επιστροφής, παρέ μεινεαναλλοίωτο. Η αναφοράτηςεπιφύλαξηςστο "ακίνητο", έκ δηλα εννοεί το ακίνητο που μεταβιβάστηκε στο όνομα της εται ρείαςκαι όχι μέρος του. Ηεταιρεία εδώ απέκτησε την κυριότητα των4/5 τουακινήτου.Αυτόήταντο"ακίνητο"πουενεγράφη στο όνοματης.Η μεταβίβασητηςκυριότηταςτωνδεκατριώνδιαμερι σμάτων και,επομένως, ηανάλογημείωσητης έκτασης τουδικαι ώματοςκυριότητας πουμεταβιβάστηκε στην εταιρεία,οδηγεί στο αναπόφευκτο συμπέρασμα πως "το ακίνητο"δεν ήταν πιά, κατά τον ουσιώδη χρόνο,εγγεγραμμένο στο όνομα τηςεταιρείας. Έπεταιότι ηαπόφασητουΔιευθυντή, ήτανεύλογα επιτρεπτή. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 347 Kranema Estates Ltd v.Δημοκρατίας
(1993)Αναφερόμενηυπόθεση: KOTν. ΔήμοςΠαπαδόπουλος
(1990)2Α.Α.Δ. 86. Προσφυγή. 5 Προσφυγή εναντίον τηςαπόφασης του Διευθυντή του Τμή ματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, μετην οποία απορρί φθηκε αίτημα των αιτητών για επιστροφή δικαιωμάτων μεταβί βασης ακίνητης ιδιοκτησίας. 10 Κ.Λοΐζον, για τους Αιτητές. Μ.Τσαγγαρίδης, Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας,γιατους Καθ' ων ηαίτηση. Cur. adv. wit. 15 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ.:Οιοατητές προσβάλλουν τοκύρος της απόφασηςτου Διευθυντή τουΤμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας ημερομηνίας 8 Οκτωβρίου 1991,με την οποία 20 απορρίφθηκε τοαίτημα τους για επιστροφή δικαιωμάτων μετα βίβασης ακίνητης ιδιοκτησίας. Συνοψίζω τα γεγονότα. Ο Ανδρέας Χαρίτου ήταν ο εγγε γραμμένος ιδιοκτήτης τουακινήτου μεαρ.εγγραφής C2423στην 25 ενορία Αγίων Ομολογητών, στη Λευκωσία. Στις 9Μαΐου1986, μεταβίβασε στο όνομα της αιτήτριας εταιρείας τα4/5 αδιαίρετα μερίδια του ακινήτου, στα πλαίσια συμφωνίας για αντιπαροχή στον ίδιο ορισμένων από ταδιαμερίσματα που θαανήγειρε η εταιρεία. Ηεταιρεία κατέβαλε ως μεταβιβαστικά δικαιώματατο 30 ποσό των £5.080.50σεντ.Ανεγέρθηκαν 27 διαμερίσματα,23από τα οποία ενεγράφησαν στο όνομα της εταιρείας και τα υπόλοι πα στο όνομα τουΑ. Χαρίτου. Όταν παρήλθαν πέντε χρόνια από την ημερομηνία της αρχικής μεταβίβασης,ηεταιρεία ζήτησε την επιστροφή τωνδικαιωμάτων που κατέβαλε, κατ' επίκληση 35 του άρθρου 9
(2)του περί Κτηματολογικού και Χωρομετρικού Τμήματος (Τέληκαι Δικαιώματα) Νόμου, Κεφ. 219, όπως τρο ποποιήθηκε. (Βλ. ειδικά τους Νόμους 31/76 και2/82). Παραθέτω το άρθρο: 40 "Οσάκις ακίνητος ιδιοκτησία μεταβιβάζεται ειςεταιρεία της οποίας μόνοι μέτοχοι είναι οιοιδήποτε των ακολούθων, ήτοι του μεταβιβάσαντος δικαιοπαρόχου και στενών συγγενών 348 4 ΑΛΑ. Kranema Estates Ltd v. Δημοκρατίας Κωνσταντινίδης,Δ. 15 αυτούκαι καθ'οιονδήποτε χρόνον προσάγεται εις τον Διευθυντήν ικανοποιητική,κατάτηνκρίσιν αυτού,απόδειξις του γεγονότος ότι, κατάτην διάρκειανπενταετίας από της ημε ρομηνίας της δηλώσεως μεταβιβάσεως ή, εάντοιαύτη είναι η περίπτωσις, μέχρι της εντός της προαναφερθείσης περιόδου τυχόν διαλύσεως ή εκκαθαρίσεως της εταιρείας, ουδέν πρό σωπον άλλο του μεταβιβάσαντοςδικαιοπαρόχουκαιτων αυ τών ήετέρων στενών συγγενών αυτούαπέκτησεν οιανδήποτε μετοχήν της εταιρείας άλλως ήαιτίαθανάτου, ο Διευθυντής επιστρέφει εις την εταιρείαν το ποσόν των κατάτον χρόνον της δηλώσεως μεταβιβάσεως επιβληθέντων και εισπραχθέ ντων τελών και δικαιωμάτων μειωμένον κατά ποσόν ίσον προς 4 επί τοις εκατόν της κατάτην ημερομηνίαν τηςπροα ναφερθείσης δηλώσεως μεταβιβάσεως εκτετιμημένης αξίας της μεταβιβασθείσης ακινήτου ιδιοκτησίας. 20 Νοείται ότι τα ρηθέντα τέληκαι δικαιώματα επιστρέφονται εάνκατάτον χρόνον της επιστροφής αυτών το ακίνητονδια την μεταβίβασιν του οποίουγίνεται ηεπιστροφήσυνεχίζη να είναι εγγεγραμμένον επ' ονόματι της εταιρείας." 5 10 25 30 35 Μέτοχοι στην εταιρείαήτανοΑ. Χαρίτου, ησύζυγος τουκαι τα δυο παιδιάτους και θεωρήθηκε ότι συνυπήρχαν οι προϋπο θέσειςγια επιστροφήτων δικαιωμάτωνσε ό,τι αφορούσε σ'αυτή την πτυχή.Το αίτημα όμως απορρίφθηκε επειδή,όπως ανα φέρεται στη σχετική επιστολή του Διευθυντή, δεν πληρούνταν όλες οι προϋποθέσεις των εδαφίων
(2)και
(3)του άρθρου9και συγκεκριμένα επειδήτοακίνητοδεν εξακολουθούσε ναείναι εγ γεγραμμένο εξ ολοκλήρου στο όνομα της εταιρείας.Τα γεγονόταπουοδήγησανστην απόφαση,είναιπαραδεκτά. Η εταιρείαεί χεμεταβιβάσει 13απότα23διαμερίσματαπουενεγράφησαν στο όνομα της,σε τρίτους. Οι δυολόγοιγια τους οποίους πρέπει ναακυρωθείηαπόφαση,σύμφωνα με τους αιτητές,είναι οι ακόλουθοι: (α) Δεν είναι επαρκώς αιτιολογημένη και (β) ήταντο αποτέλεσμα νομικής πλάνης. 40 Στην αίτηση γίνεται αναφοράκαι σε κατάχρηση ήυπέρβαση εξουσίας και ακόμα σε πλάνη περί τα πράγματα που, όμως, έχουν αιτιολογηθεί σε συνάρτηση προς την εσφαλμένη, κατά τους αιτητές, ερμηνεία και εφαρμογή του Νόμου στα γεγονότα 349 Κωνσταντινίδης,Δ. KranemaEstates Ltd v. Δημοκρατίας
(1993)της υπόθεσης. Διαφωνώ με την εισήγησηπως ηαιτιολογία πουδόθηκε στε ρείται σαφήνειαςκαιγενικά επάρκειαςώστενακαθίσταταιανέ φικτος ο δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας της απόφασης. 5 Είναι σαφές πως το πρόβλημα ήταν η μεταβίβαση 13 διαμερι σμάτων σε τρίτους και στην επιστολή, πέρα από την αναφορά στις νομικές διατάξεις που κατά το Διευθυντή δεν επέτρεπαν την ικανοποίηση του αιτήματος,ξεκαθαρίζεται ακριβώς ότι το αίτημα απορρίφθηκε γιατί το ακίνητο δεν εξακολουθούσε να εί- 10 ναι εγγεγραμμένο εξ ολοκλήρου στο όνομα της εταιρείας. Ο Δι ευθυντής αναφέρθηκε και στην παράγραφο3 του άρθρου 9 του Νόμου που είναι άσχετη μετο θέμα. Ορθά,όμως, δεν έχει εγερ θεί ζήτημαούτε αναπτύχθηκεεπιχειρηματολογία σεσχέσημεαυ τή την πλεονασματική αναφοράαφού είναι καθαρόαπότην αι- 15 τιολογία που δόθηκε πως η απόφαση λήφθηκε κατ' εφαρμογή, ορθά ήόχι θατο δούμε στησυνέχεια, τηςπαραγράφου2του ίδι ου άρθρου. Αλλωστε, είναι νομολογημένο πως εσφαλμένη ανα φορά σε νομοθετική διάταξη δε συνιστά λόγο ακύρωσης όταν κατά τη νομοθετική διάταξη που είναι εφαρμόσιμη στην περί- 20 πτώση,ηαπόφασηείναι έγκυρη. Ο συλλογισμόςτηςεταιρείας,σεσχέσημετηνουσίατηςυπόθε σης,στηρίζεται στο γεγονός ότιδεναναφέρεταιστο Νόμοωςπρο ϋπόθεση για την επιστροφή των δικαιωμάτων ότι το ακίνητο θα πρέπει νασυνεχίζει ναείναι εγγεγραμμένο εξολοκλήρου στο όνο ματηςεταιρείας. Επομένως,σύμφωνα μετηνεισήγηση, εφόσοκα τά τηλήξητης πενταετίαςήτανακόμαιδιοκτήτρια των 10από τα 23 διαμερίσματαπου της αναλόγησαν,το ακίνητο συνέχισενα εί ναι εγγεγραμμένο στο όνοματης,όπωςπροβλέπει ο Νόμος. 25 30 Αν ήταν έτσι,αντιπαρατηρεί οδικηγόρος των καθ' ων ηαίτη ση,θαέπρεπε ναεπιστρέφονταν ταδικαιώματαακόμακαιανμε ταβιβάζονταν σε τρίτους τα22 απότα23 διαμερίσματα. Κάτι τέ τοιοθαήταναντίθετομετηνπρόθεσητουνομοθέτηόπωςτηναπο- 35 καλύπτει το άρθρο 9
(2)του Νόμου,διαβαζόμενο ως ενιαίο σύνο λο. Επικαλέστηκε σχετικά τοακόλουθο απόσπασμααπότηνυπό θεσηΚΟΤ ν.ΛήμοςΠαπαδόπουλος
(1990)2 Α.Α.Δ.86. "Η τελεολογική μέθοδος ερμηνείας των νόμων (ideological, purposive interpretation) επιτρέπει οποτεδήποτε το κείμενο της νομοθεσίας παρέχει την ευχέρεια, την απόδοση της ερμηνείας εκείνης πουαποτελεσματικότερα προωθεί την ευόδωση των κα τάάλλα έκδηλων σκοπών τουνομοθέτη. Δεδικαιολογεί όμωςη 350 40 4 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 Kranema Estates Ltd v. Δημοκρατίας Κωνσταντινίδης, Δ. τελεολογικήμέθοδος ερμηνείας, ούτε καθιστά εφικτή,ούτε επι τρέπειτηναπόκλισηαπότιςρητέςδιατάξειςτηςνομοθεσίαςήτη μεταβολήτουκειμένουτης.ΌπουOLπρόνοιεςτηςνομοθεσίαςεί ναι σαφείς τοκείμενο αποτελεί το μόνο αυθεντικό οδηγό για τους συγκεκριμένους σκοπούςτουνομοθέτη." Η επιχειρηματολογία των καθ'ων ηαίτηση είναι πειστική.Ο σκοπόςτουΝόμουείναινομίζωσαφής. Θεωρήθηκε ορθήη παρά καμψητωνγενικών επιπτώσεων απότογεγονός ότιηεταιρείαειναιαυτοτελήςνομικήοντότητα,ξεχωριστή απότουςμετόχουςτης, προκειμένου νααποφεύγεταιηπληρωμή τελών καιδικαιωμάτων μεταβίβασηςπουδιαφορετικάθαπληρώνονταν,ότανη μεταβίβα σηαποτελεί οικογενειακό ζήτημαέτσιπουναμπορείναθεωρηθεί, σίγουρα κατ' επιεική προσέγγιση, ότιβρισκόμαστε μπροστάσε, κατ'ουσίαν,εντελώςεσωτερικήρύθμισησεσημείοπουναδικαιο λογείται η "εξομείωση", σεορισμένο βαθμό,του μεταβιβάζοντος μετην οικογενειακή του εταιρεία. Ημεταβίβασηήηπαραχώρηση έστωκαιμιαςμετοχής σετρίτο,ρητάαποκλείειτηνεπιστροφήτων τελών καιδικαιωμάτωνγιατίακριβώςαλλοιώνεται οαυστηράοικογενειακός χαρακτήραςτηςεταιρείας. Όπωςη μεταβίβασημετο χών έτσικαι ημεταβίβαση μέρους του ακινήτουή ιδανικού μερι δίου σ* αυτό,συνεπάγεται την αλλοίωσητου οικογενειακού χα ρακτήρα τηςδιευθέτησης, εισάγει στην εικόνα τρίτους και απο κλείει την εφαρμογή του Νόμου στην περίπτωση. Το άρθρο 9
(2)όπωςθεσπίστηκε μετο Νόμο31/76, δενπεριείχε τηνεπιφύλαξησε σχέσημετηναναγκαιότηταναείναιτοακίνητοεγγεγραμμένο στο όνοματης εταιρείαςκατάτοχρόνοτης επιστροφήςτωντελώνκαι δικαιωμάτων.ΤοεμφανέςκενόπληρώθηκεμετοΝόμο2/82 πουεισήξετην επιφύλαξη.Χωρίς την επιφύλαξη θαμπορούσε, ενδεχομένως,ναυποστηριχθεί πως επιβαλλόταν η επιστροφήτων τελών και δικαιωμάτων έστωκαι αντο ακίνητο μεταβιβάστηκε σε τρίτο μήστενόσυγγενήμετηνέννοιαπουδίνειοΝόμοςστονόρο,μετο πρόσχημαπως δενπραγματοποιήθηκεμεταβίβασηή παραχώρηση σετρίτους οποιασδήποτε μετοχής. 35 40 Δέχομαι πως ηεπιφύλαξη στο άρθρο 9
(2),ορθά ερμηνευομε νη, επιτρέπει την επιστροφή των καταβληθέντων τελών και δι καιωμάτων εφόσο το δικαίωμακυριότητας που αποκτάηεται ρεία κατάτο χρόνο μεταξύτης μεταβίβασης και της ζητούμενης επιστροφής,παρέμεινε αναλλοίωτο. Η αναφοράτηςεπιφύλαξης στο "ακίνητο",έκδηλαεννοείτοακίνητοπου μεταβιβάστηκε στο όνοματης εταιρείαςκαιόχι"μέρος του.~Η εταιρείααπέκτησετην κυριότητα των 4/5 του ακινήτου. Αυτό ήταν το"ακίνητο" που ενεγράφη στο όνομα της. Ημεταβίβασητης κυριότητας των δε351 Κωνσταντινίδης,Δ. KranemaEstates Ltd v. Δημοκρατίας
(1993)κατριών διαμερισμάτων και, επομένως, η ανάλογη μείωση της έκτασης του δικαιώματος κυριότητας που μεταβιβάστηκε στην εταιρεία, οδηγεί στο αναπόφευκτοσυμπέρασμα πως "τοακίνη το" δεν ήταν πια,κατάτον ουσιώδη χρόνο, εγγεγραμμένο στο όνοματης εταιρείας.Έπεταιότιη απόφασητουΔιευθυντή,ήταν εύλογα επιτρεπτή. 5 Η προσφυγή απορρίπτεται και η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται. Καμιάδιαταγήγιαέξοδα. 10 Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς διαταγή για έξοδα. 352