(1993)9 Μαρτίου, 1993 [ΠΙΚΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΚΑΙΤΗ ΟΡΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 793/91) Συνταγματικό Δίκαιο—Σύνταγμα—Άρθρο 23.8(γ)—Διάταγμα Επίτα ξης — Απαγορεύεται επίταξη της ίδιας περιουσίας για περίοδο πέραν των τριών ετών — Δημόσια ωφέλεια δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο απόκλισης από τα Συνταγματικά θέσμια — Διενέργεια πράξης έξω από τα Συνταγματικά πλαίσια αποτελεί λόγο ακύρωσης της. 5 Επίταξη Ακίνητης Ιδιοκτησίας—Διενεργήθηκε σε συνάρτηση με την έκ δοση διατάγματος απαλλοτρίωσης, το οποίο ακυρώθηκε με απόφα ση του Ανωτάτου Δικαστηρίου — Με την ακύρωση εξέλειπε το έρει σμα για την επίταξη, γεγονός που στοιχειοθετεί λόγο ακύρωσης της. 10 Μετην προσφυγήαυτή προσβλήθηκεδιάταγμα με το οποίο επιτάσσετο ακίνητηιδιοκτησίατων αιτητώνγια τέταρτησυναπτή ετή σια περίοδο. Οι αιτητές ισχυρίστηκαν πως το διάταγμα αντίκειτο στις διατάξειςτου Αρθρου 23.8(γ) του Συντάγματος. 15 Το Ανώτατο Δικαστήριο ακυρώνοντας την επίδικη απόφαση, αποφάσισε ότι: Με το πιο κάτω απόσπασμα στην υπόθεση Republic ν. Vassiadou, το Δικαστήριοσυνόψισε τηθέσητουως προςτηδυνατό τητα παράτασηςτης επίταξηςγιαπερίοδοπέραν των τριώνχρόνων:
- "Με απλή γλώσσα καθορίζεταιαπό το Σύνταγμα ότι καμιάπε- 508 20 4 A.A.A. 5 10 Ορφανού κ.ά. ν. Δημοκρατίας κ.ά. ριουσία δεν μπορεί να επιταχθεί για περίοδο πέραν των τριών χρόνων. Υπό το φως του σαφούς και αναντίλεκτου κειμένου του Συντάγματος δε θα εξυπηρετούσε κανένα σκοπό να προ σπαθήσει το Δικαστήριο μέσα από οποιαδήποτε ερμηνευτική διαδικασία να ανεύρει τη σημασία των σχετικών Συνταγματι κώνΔιατάξεων.ΤοΑρθρο23.8(γ)απαγορεύειτην επίταξηπερι ουσίας γιαοποιοδήποτε σκοπό καιυπό οποιοδήποτε πρόσχημα γιαπερίοδοπέρατωντριών ετών. Εάνηεπιτάσσουσα αρχή έχει ανάγκητουκτήματος για μακρύτερηπερίοδο τότε πρέπεινακαταφύγει στην απαλλοτρίωση του. Το Δικαστήριο παρατήρησε ότι,παράτασητης περιόδου επίταξηςγιαπερισσότερο από τρία χρόνια αναπόφευκταθα οδηγούσε στην επινόησηυποκατάστα τουτηςαναγκαστικήςαπαλλοτρίωσης, κατάπαράβασητωνδια τάξεων του Αρθρου 23 του Συντάγματος στο σύνολοτου. 15 20 Η δημόσια ωφέλεια δεν μπορεί ναδιαχωριστεί απόταΣυνταγ ματικά θέσμια ούτε μπορεί να αναληφθεί εξουσία έξω από το Συνταγματικόπλαίσιο. Αποκλειστικήπηγή εξουσίας για τη Δι οίκηση,όπως και για τον καθένα,αποτελεί το Σύνταγμακαι οι Νόμοι της Πολιτείας. Η διενέργεια πράξης έξω απόταΣυνταγ ματικάπλαίσια συνιστά ξεχωριστό λόγο για την ακύρωση της, όπως ρητά ορίζεται στο Αρθρο 146.1 του Συντάγματος. Ηεπί δικηπράξηπρέπει να ακυρωθεί επειδή απολήγει στην παράτα σητης επίταξης για περισσότερο απότρία χρόνια. 25 30 35
- Συντρέχει όμως καιδεύτερος λόγος γιατηνακύρωσητηςπράξης. Η επίταξη, όπως είναι παραδεκτό,δεν είχε διενεργηθεί για την εξυπηρέτηση πρόσκαιρων σκοπών δημόσιας ωφέλειας αλλά σε συνάρτησημετηνέκδοσηδιατάγματοςγιατηναπαλλοτρίωσητου κτήματος.Ουσιαστικά ηγητωναιτητών επιτάχθηκεγιατηναπο φυγήεπιβράδυνσης στην κατασκευήτων προβλεπομένων απότο διάταγμα απαλλοτρίωσης έργων. Ηαπαλλοτρίωση έχει ακυρω θεί. (Βλ. Σνμεού ν.Δημοκρατίας). Ηακύρωσηδιοικητικής πρά ξης επενεργεί αναδρομικάκαι έναντι πάντων. Με την ακύρωση έχειεκλείψεικαιτοέρεισμα γιατηνεπίταξη,οπότανεκβαραθρώθηκεκαιτοθεμέλιοτηςαπόφασης,διαπίστωσηπου στοιχειοθετεί καιδεύτερολόγογιατηνακύρωσητουεπίδικουδιατάγματος. Η προσφυγή επιτυγχάνει μεέξοδα. 40 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Vassiadou v.Republic
(1986)3 C.L.R. 955, 509 Ορφανού κ.ά. ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)HadjilosifandOthers v. Republic
(1987)3CL.R. 957, HadjilosifandOthersv. Republic
(1987)3CL.R. 1567, 5 Republic v.Vassiadou
(1987)3CL.R.860, Συμεούv. Δημοκρατίας
(1992)4Α.Α.Δ. 4438. Προσφυγή. 10 Προσφυγή εναντίον διατάγματος των καθ' ωνη αίτηση με το οποίο επιτάσσετο ακίνητη ιδιοκτησία τωναιτητών για τέταρτη συναπτήετήσιαπερίοδο. Α. Σ.Αγγελίδης, για τον Αιτητή. 15 Γλ. Χ'Ήέτρου, Ανώτερος, Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας, για τους Καθ'ωνη αίτηση. Cur. adv. vult. 20 ΠΙΚΗΣ, Δ.:Οι αιτητές προσβάλλουν διάταγμαμετοοποίο επιτάσσεται ακίνητη ιδιοκτησία τους-για τέταρτη συναπτή ετή σια περίοδο και επιδιώκουν την ακύρωση του ως αντικείμενου προς τις διατάξεις τουάρθρου 23.8 (γ)τουΣυντάγματος που απαγορεύουν την επίταξη ιδιοκτησίας γιαπερίοδο πέραν των 25 τριών ετών. Ο Δικαστής Κούρρης στη Vassiadou v. Republic
(1986)3 CL.R. 955 έκρινε ou ηπαράτασητηςεπίταξης ακίνητης ιδιο κτησίας γιαπερίοδοπουυπερβαίνειτατρίαχρόνιαπροσκρούει 30 στις προαναφερθείσες διατάξεις του Συντάγματοςκαι είναι νο μικάανέφικτη. Στηναπόφασηεπισημαίνεται ότι επίταξηγιαμε γαλύτερηχρονική περίοδο προσεγγίζει την αποστέρηση ιδιοκτη σίας ηοποίαβάσει των προνοιών του άρθρου23.4 τουΣυντάγ ματος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μετην απαλλοτρίωση της. 35 Ανάλογη υπήρξε και ηπροσέγγισητου Δικαστή Δημητριάδη στην Hadjilosif and Others v. Republic
(1987)3 CL.R. 957. Στην Hadjilosif andOthers v.Republic
(1987)3CL.R. 1567ο Δικαστής Στυλιανίδηςτόνισεότι οπεριορισμός πουθέτειτοάρ- 40 θρο 23.8(γ)του Συντάγματοςγια το ανώτατοχρονικό όριο της επίταξης δεν μπορεί να παρακαμφθεί είτε με τηνπαράταση προϋπάρχοντος διατάγματοςή μετην έκδοσηνέου. 510 4Α.Α.Δ. 5 !0 15 20 25 Ορφανού κ.ά. ν. Δημοκρατίας κ.ά. Πικής,Δ. ΗΔημοκρατίαζήτησε την άδειατου Δικαστηρίου να αποσύ ρει την έφεση πουάσκησε εναντίον της απόφασηςτου Δικαστή Κούρρηστη Vassiadou(ανωτέρω)γεγονός πουαφεαυτούπαρέ χει κάποια ένδειξη αδυναμίαςυποστήριξης τουαντιθέτουαπ' ότιαποφασίστηκε πρωτόδικα. Η πλειοψηφίατουΑνώτατου Δι καστηρίου ενέκρινε το αίτημα γιααπόσυρση οπόταν η έφεση απορρίφθηκε. Προσωπικά έκρινα ότιτοαίτημαγια απόσυρση τηςέφεσης έπρεπενααπορριφθείκαιπροχώρησαστηδιερεύνη ση της ουσίας της έφεσης - Republic v. Vassiadou
(1987)3 C.L.R. 860. Τοπιό κάτωαπόσπασμα (σελ. 867) συνοψίζει τηθέ ση μουως προς τηδυνατότητα παράτασης της επίταξηςγιαπε ρίοδο πέραντων 3χρόνων:"In plain languageitislaid down intheConstitution that no property can be requisitioned for longer than three years. Faced with such clear and unambiguous language, it wouldbe whollyunprofitable toattemptbyany process ofinterpretation to extract itsmeaning. Article 23.8(c) prohibits the requisition ofproperty foranygiven purpose andunderwhatever guisefor longer thanthreeyears.IftheAcquiringAuthority has need of the property for a longer period, they must resort to compulsory acquisition. As the learned trial Judge rightly observed, with respect, prolongation of the period of requisition beyond three years would inevitably lead tothe improvisation of a substitute for compulsory acquisition in defiance to the provisions of article 23 of the Constitution viewedas awhole. Iwould, therefore, dismissthe appeal." Σε μετάφραση:- 30 35 40 "Με απλήγλώσσα καθορίζεται απότοΣύνταγμαότι κα μιά περιουσίαδε μπορεί να επιταχθείγια περίοδοπέρατων τριών χρόνων. Υπό το φως τουσαφούς και αναντίλεκτου κειμένου τουΣυντάγματος δενθαεξυπηρετούσε κανένασκοπόναπροσπαθήσουμε μέσα από οποιαδήποτε ερμηνευτική διαδικασία να ανεύρουμε τη σημασία των σχετικών συνταγ ματικών διατάξεων. Τοάρθρο23.8(γ) απαγορεύειτηνεπίτα ξηπεριουσίας για οποιοδήποτεσκοπό και υπόοποιοδήποτε πρόσχημαγιαπερίοδοπέραντων τριών ετών. Εάνηεπιτάσσουσα αρχήέχει ανάγκητου κτήματοςγια μακρύτερη περίο δοτότεπρέπεινακαταφύγει στην απαλλοτρίωσητου. Όπως ο ευπαίδευτοςΔικαστής ορθάπαρατήρησε,λέγω μεσεβασμό, παράταση της περιόδου επίταξηςγια περισσότερο απότρία χρόνια αναπόφευκτα θα οδηγούσε στην επινόηση υποκατά511 Πικής,Δ. Ορφανούκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1993)στατου της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου23 του Συντάγματοςστο σύνολο του. Επομένως θααπέρριπτα την έφεση." Ο δικηγόρος τηςΔημοκρατίαςυποστήριξε την εγκυρότητα του 5 διατάγματος επικαλούμενος την ωφελιμότητα των έργων δημό σιας ωφέλειας πουηεπίταξηκατέστησε δυνατή. Η θέση αυτή κρί νεταινομικά απαράδεκτη. Ηδημόσιαωφέλεια δεν μπορείναδια χωριστεί απότα συνταγματικάθέσμια ούτε μπορεί νααναληφθεί εξουσία έξω από το συνταγματικό πλαίσιο. Αποκλειστική πηγή 10 εξουσίας για τηΔιοίκηση, όπως και για τον καθένα, αποτελεί το Σύνταγμα και οι νόμοι της Πολιτείας. Ηδιενέργεια πράξης έξω από τα συνταγματικά πλαίσια συνιστά ξεχωριστό λόγο για την ακύρωσητης,όπως ρητάορίζεται στο άρθρο 146.1 τουΣυντάγμα τος. Η επίδικη πράξη πρέπει να ακυρωθεί επειδή απολήγει στην 15 παράτασητης επίταξηςγιαπερισσότερο απότρίαχρόνια. Συντρέχει όμως και δεύτερος λόγος για την ακύρωση της πράξης Ηεπίταξη,όπως είναι παραδεκτό,δεν είχε διενεργηθεί για την εξυπηρέτηση πρόσκαιρων σκοπών δημόσιας ωφέλειας 20 αλλά σεσυνάρτηση μετην έκδοση διατάγματοςγιατηναπαλλο τρίωση τουκτήματος.Ουσιαστικά ηγητων αιτητώνεπιτάχθηκε για την αποφυγήεπιβράδυνσης στην κατασκευήτων προβλεπο μένων απότο διάταγμααπαλλοτρίωσης έργων. Η απαλλοτρίω ση έχει ακυρωθεί. (Σνμεον ν. Δημοκρατίας
(1992)4 Α.Α.Δ. 25 4438.) Η ακύρωση διοικητικής πράξης επενεργεί αναδρομικά και έναντι πάντων. Με την ακύρωση έχει εκλείψει και το έρει σμα γιατην επίταξη, οπόταν εκβαραθρώθηκεκαιτο θεμέλιοτης απόφασης, διαπίστωση που στοιχειοθετεί και δεύτερο λόγο για την ακύρωση του επίδικου διατάγματος. 30 Ηπροσφυγή επιτυγχάνει με έξοδα. Ηεπίδικηαπόφαση ακυ ρώνεται βάσει του άρθρου 146.4 (β)τουΣυντάγματος. Ηπροσφυγή επιτυγχάνει μεέξοδα. 512 35