clr/1994/1994_1_337.pdf

(1)τουπερί ΕρμηνείαςΝόμου, Κεφ. 1 — Κρίθηκεότιτο άρθρο10τον Κεφ. 1 δενείχεεφαρμογή,διότι υπήρχεσαφήςαντίθετη πρόθεση τουνομοθέτη. Παραγραφή — Περίοδος παραγραφής σε αγωγέςγια αποζημιώσεις για αστικά αδικήματα που προκάλεσαν θάνατο, εισαχθείσα με τον περί ΑστικώνΑδικημάτων(Τροποποιητικό)Νόμο1985, (Ν. 156/85)—Αεν" αντιβαίνειπρος τοάρθρο28τουΣυντάγματος,παρά τηδιατήρησητης αναστολήςτηςπαραγραφής γιαάλλεςαιτίεςαγωγής. Αγωγή, που διαπιστώνεται ότιέχεικαταχωρίθείμετά τηνεκπνοήτηςπεριόδουπαραγραφής—Λεν πρέπεινααπορρίπτεται,αλλάναεκδίδεται διάταγμααναστολήςτηςδιαδικασίας. Αγωγήπου καταχωρείται μετά τηνεκπνοήτηςπεριόδουπαραγραφής — Αν δενεγερθείτο θέμα απότονδιάδικο υπέρτονοποίονλειτουργείη παραγραφήμετοδικόγραφο του,τότεηυπόθεσηπροχωρείστηνεκδίκαση. Οι εφεσείοντες ήσαν διαχειριστές της περιουσίας του Κυριάκου Κασιουλή πουπέθανεστις6.11.86 συνεπείατραυμάτωνπουείχευπο­ στείτηνίδιαημέρασετροχαίοατύχημα. Στις 10.2.89,δηλαδήμετάτην 337 Φεσσάςκ.ά. ν.Κοσάπη

(1994)εκπνοήδύοχρόνωναπότηνημερομηνίατουατυχήματος,οιεφεσείοντες καταχώρισαν αγωγή για αποζημιώσεις. Το πρωτόδικο Δικαστήριο ασχολήθηκε προδικαστικά με το ζήτημα κατάπόοο ηαγωγήήτανεκ­ πρόθεσμηενόψειτηςτροποποίησης τουπερίΑστικώνΑδικημάτωνΝό­ μου,Κεφ. 148,μετονπερίΑστικώνΑδικημάτων {Τροποποιητικό) Νό- 5 μοτου 1985,(Ν.156/85),μετονοποίοθεσπίσθηκε ηπερίοδοςπαραγρα­ φήςδύοχρόνων γιααγωγέςγιααποζημιώσεις γιαθάνατοπουπροκλή­ θηκεαπόαστικόαδίκημα. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο έκρινεότιηαγα>γήήτανεκπρόθεσμηκαιτηναπόρριψε. Κατ'έφεση,οιεφεσείοντεςισχυ­ ρίσθηκαν, (i)ou ο Ν. 156/85είχετροποποιήσει την πρόνοια του περί 10 Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148 πουυπήρχε πριν απότο 1964, καιπουκαθόριζεπερίοδοπαραγραφήςενόςχρόνου. Ενόψειτωνπρο­ νοιών του άρθρου 10

(1)τουπερί Ερμηνείας Νόμου,Κεφ. 1, που προ­ βλέπειότιόπουέναςΝόμοςκαταργείκαιεπαναθεσπίζει,μεήχαιρίςτρο­ ποποίηση,οποιαδήποτεπρόνοιαπροηγούμενου Νόμου,οιαναφορέςσε 15 οποιοδήποτε άλλο Νόμο στην καταργηθείσα πρόνοια θα θεουρούνται σαν αναφορές στις επαναθεσπισθείσες πρόνοιες, και ενόψειτου ότι ο περί Αναστολήςτης ΠαραγραφήςΝόμος 1964 (Ν.57/64) εφαρμοζόταν στην καταργηθείσαδιάταξητου βασικού Νόμου,ο Ν.57/64έπρεπενα θείορηθεί ότι εφαρμοζότανκαιστιςπρόνοιες τουΝ.156/85, (ii)ότιηει- 20 σαγωγηπεριόδουπαραγραφήςγιατηνσυγκεκριμένηαιτίααγωγής,ενώ για τις πλείστες άλλες αιτίες αγωγής εξακολουθούσε να ισχύει ηανα­ στολήτηςπαραγραφής(Ν.57/64)παραβίαζετηναρχήτηςισότηταςπου εγγυάταιτοάρθρο28τουΣυντάγματος. 25 Αποφασίσθηκεότι: (α) Ενόψει της ρητής πρόνοιας του περί Αστικών Αδικημάτων (Τροποποιητικού) Νόμου, 1985 (Ν. 156/85) για έναρξη της ισχύος τουαπότην 1.1.86καιότιοΝόμοςεφαρμοζότανγιααι­ τίες αγωγήςπουθαπροέκυπτανμετάτηνημερομηνίαεφαρμο­ γήςτου,ήτανκαθαρόότιονομοθέτης είχεεπιδείξει σαφήπρό- 30 θέσηναεφαρμοσθεί ηπερίοδος παραγραφής γιατις συγκεκρι­ μένεςαιτίες αγωγής,παρά την ύπαρξηγενικής αναστολής της παραγραφής με τον περί Αναστολής της Παραγραφής Νόμο, 1964 (Ν. 57/64). Κατάσυνέπεια,οιπρόνοιαςτουάρθρου 10

(1)τουπερί Ερμηνείας Νόμου,Κεφ.1, δενμπορούσανναεφαρμο- 35 σθούν προςόφελος των εφεσειόντων. *(β) Από το κείμενοτουπερί Αναστολήςτης Παραγραφής Νόμου, 1964 (Ν.57/64),προέκυπτε ότι ο Νόμος εκείνοςεφαρμοζόταν σχετικά μεπεριόδουςπαραγραφήςπουκαθορίζοντοαπόνομο­ θεσίεςπουίσχυανκατάτηνημερομηνίαέναρξηςτηςισχύοςτου 40 Ν.57/64,ενώοΝ.156/85τέθηκεσεισχύπολύμεταγενέστερακαι 338 1Α.Α.Δ. Φεσσόςκ.ά. ν. Κασάπη ασφαλώςδενβρισκότανσεισχύτο 1964. 5 10 15 20 25 (γ) Οορισμόςτηςημερομηνίας έναρξης της ισχύος του Ν.156/85 ήτανκαθοριστικός για το θέμα,ενόψειτων προνοιών του άρ­ θρου82τουΣυντάγματος,καιοποιαδήποτεαναφοράσεαρχές τηςνομικής επιστήμης ήξένηςνομολογίας,ανκαιενδιαφέρου­ σα, ήτανπεριττή. (δ) Ονομοθέτης έχειτηνευχέρεια ανάλογαμετηνπερίπτωσηπου αφοράτονομοθέτημαναορίζειτιςπεριόδουςπαραγραφήςπου θεωρεί κατάλληλες,γι*αυτόκαικαθορίζειδιαφορετικέςπεριόδους παραγραφής για διάφορα αγώγιμα δικαιώματα. Στην προκειμένηπερίπτωση,μετονΝ.156/85είχανεισαχθείπρόνοι­ εςπουρύθμιζαντοθέματηςέγερσηςαγωγήςαπότουςπροσω­ πικούς αντιπροσώπους αποβιώσαντος για αποζημιώσεις για τηνπρόκλησητουθανάτουστοναποβιώσαντα απόαστικόαδίκημακαιήτανεπιτρεπτόναυπάρξεικαιπρόβλεψηγιαπερίοδο παραγραφής, ηοποία πρόβλεψη δεν παραβίαζετην αρχήτης ισότητας σύμφωνα μετοάρθρο28του Συντάγματος. (ε) Ησυμπλήρωση του χρόνου παραγραφήςδεν παραγράφειτο αγώγιμο δικαίωμα αυτό κάθε αυτό, αλλά μόνο το δικαίωμα έγερσηςαγωγήςγιαδιεκδίκηση του. Αν τοθέματηςπαραγρα­ φήςδενεγερθείστοδικόγραφοτουδιαδίκουυπέρτουοποίου ενεργείοχρόνος τηςπαραγραφής,τότε ηαγωγήπροχωρείκα­ νονικάγια εκδίκαση. Σεπερίπτωση διαπίστωσης ότι ηαγωγή είναι εκπρόθεσμη,τοσωστόδιάταγμαπουπρέπειναεκδίδειτο Δικαστήριο δεν είναι διάταγμααπόρριψης της αγωγής (διότι δεν έχει εκδικασθεί ηουσία του αγώγιμου δικαιώματος)αλλά διάταγμα αναστολής της διαδικασίας. Στηνπροκειμένη περί­ πτωση,το διάταγμααπόρριψηςτης αγωγής έπρεπενα αντικα­ τασταθείμεδιάταγμααναστολής της διαδικασίας. 30 Η έφεση απορρίφθηκε χωρίς έξοδα.Διάταγμα ωςανωτέρω. Έφεση. 35 Έφεσηαπότους ενάγοντες κατάτηςαπόφασηςτουΕπαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Λαούτας, Προσ. Π.Ε.Δ.) που δόθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου, 1990 (Αρ. Αγωγής 1331/89) με την οποία απορρί­ φθηκεηαγωγήτης για αποζημιώσεις γιατον θάνατοτου Κυριάκου Κασιουλή, ο οποίος πέθανε συνεπεία τραυμάτων που υπέστη σε τροχαίο δυστύχημα, επειδή η αγωγή δεν καταχωρήθηκε μέσα στα 339 Φεσσάς κ.ά. ν. Κασάπη

(1994)χρονικά όριαπουπροβλέπει οΝόμος. Γ.Τριανταφυλλίδης, γιατους Εφεσείοντες. Χρ. Κληρίδης,γιατην Εφεσίβλητη. Cur. adv. vult. ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ, Δ.: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει ο δικαστής Χρ. Αρτεμίδης. 5 ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Οιεφεσείοντες-ενάγοντες είναιοι διαχειριστές τηςπεριουσίαςτουΚυριάκουΚασιουλήπουπέθανεστις6.11.86συ­ νεπείατραυμάτωνπουυπέστητηνίδιαμέρασετροχαίοδυστύχημα. Η αγωγήκαταχωρίστηκε στις 10.2.

1. Είναιεκτωνπραγμάτωνπα- 10 ραδεκτόπωςηκαταχώρισητηςδενέγινεμέσασταχρονικάόριατων δύοετών,απότην ημερομηνία θανάτουτουαποβιώσαντος, που θέ­ τει οπερίΑστικώνΑδικημάτων Νόμος,Κεφ.148,μεσχετικήτροπο­ ποίησητουαπότονπερίΑστικώνΑδικημάτων (Τροποποιητικό)Νό­ μο του 1985, 156/85(εδάφιο20, άρθρο 4 του τροποποιητικού Νό- 15 μου). Ηεφεσίβλητη-εναγόμενη ήγειρε τοζήτηματηςπαραγραφής, που απασχόλησε το πρωτόδικο Δικαστήριο ως προδικαστική ένσταση, γιατίαπόφασηπάνωσ' αυτή θαπεράτα>νε τηδιαδικασία. Το δίκα­ σαν Δικαστήριο απεφάνθη πως ηαγωγή δεν μπορούσε ναπροχω- 20 ρήσεί γιατί καταχωρίστηκε εκπρόθεσμα και κατ' ακολουθία την απέρριψε. ^Εφόσον βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο παρατηρούμε πως το ορθό διατακτικόθαήτανηαναστολή της παραπέραδιαδι­ κασίαςστην υπόθεσηκαιόχι η απόρριψητης αγωγής. Αυτό καθιε­ ρώνει η νομολογία. Είναιόμως καιη εύλογη συνέπεια τουγεγον6- 25 τος πως ηουσία τηςαγωγήςδεν εκδικάζεται, γιανααπολήξει στην απόρριψητης. Ηδιαδικασίααπλώςαναστέλλεται. Ναπροσθέσου­ με μάλιστα πως, αν ο διάδικος,υπέρ του οποίου λειτουργεί η πα­ ραγραφή,δεν την εγείρει στο δικόγραφο του,τότε ηυπόθεσηπρο­ χωρεί στην εκδίκαση. 30 Είχαμετηνευκαιρίαναακούσουμε τις μελετημένεςκαιενδιαφέ­ ρουσες αγορεύσεις των συνηγόρων. Επειδήτοζήτημα είναι σοβα­ ρό,καιταυτόχροναδημοσίουενδιαφέροντος,αφήσαμετησυζήτηση να καλύψει πολλά θέματα,που στο τέλος της διαδικασίαςδιαπι­ στώσαμε πως δεν έχουν άμεσησχέσημε το επίμαχοζήτημα. Στην 35 απόφασημαςθαπεριοριστούμε σ* αυτό. 340 1ΑΛΛ. 5 Φεσσάςχ.ά. ν.Κασάπη Αφτεμίλης, Δ. Ο δικηγόρος των εφεσειόντων εισηγήθηκε πως ηκρίσιμη πρό­ νοιαστοεδάφιο20τουάρθρου4τουΝόμου 156/85,υπόκειται στις διατάξεις του περί Αναστολής της ΠαραγραφήςΝόμου του 1964, 57/
2. Και αυτό ενόψει της πρόνοιας του άρθρου 10

(1)του περί Ερμηνείας Νόμου,Κεφ.1, πουέχειως εξής: "Where alaw repealsandre-enacts, withor without modification, any provisionof aformer Law, references inany otherLaw tothe provisionsorepealed,shall,unlessthecontrary intention appears. becostrued as references totheprovisionsre-enacted" 10 (Ολόγος τηςδικής μαςυπογράμμισης θαφανείπαρακάτω). Συγκεκριμένα,προτείνει οσυνήγορος,πωςοτροποποιητικόςΝό­ μος 156/85 κατάργησετηνπρόνοια στον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, Κεφ.148,σύμφωνα μετηνοποία, όταναξιώνονταιαποζημιώ­ σειςσυνεπείαθανάτου,ηαγωγήεγείρεται μέσασεέναχρόνοαπότον 15 θάνατο,καιτηναντικατάστησεμεαυτήτουεδαφίου20τουάρθρου4 /τουΝόμου156/85.ΟπερίΑναστολής τηςΠαραγραφήςΝόμος,57/64 / εφαρμοζόταν στην διάταξητουβασικούνόμου. Συνεπώς,και σύμ­ φωναμετιςπρόνοιες τουάρθρου 10

(1)τουπερί ΕρμηνείαςΝόμου, πουεκθέτουμεπιοπάνω, οπερίΑναστολής τηςΠαραγραφήςΝόμος 20 εφαρμόζεταιστηντροποποιημένη διάταξη τουΝόμου 156#5. Ο δικηγόρος της εφεσίβλητης αντιμετωπίζει ως εξής ταπιο πά­ νωεπιχειρήματα ΗΝομοθετικήεξουσίαδείχνει έκδηλατηνπρόθε­ σητης,ναεφαρμοστείηεπίδικηδιάταξητουΝόμου156/85,στο ίδιο τοκείμενο του. Τοάρθρο6

(1)προνοεί: 25 'Τηρουμένων τωνδιατάξεωντουεδαφίου

(2)η ισχύς τουπα­ ρόντος Νόμουάρχεταιτην ΙηνΙανουαρίου1986." Καιτο εδάφιο2 προβλέπει πωςοι διατάξειςτουΝόμου,μεμό­ νηεξαίρεσηαυτήτουάρθρου5,δενεφαρμόζονταισεσχέση μεαγώ­ γιμα δικαιώματα που δημιουργήθηκαν πριν από την ημερομηνία 30 έναρξηςτηςισχύοςτουΝόμου. Ονομοθέτης λοιπόν όρισερητάτην εναρκτήριαημερομηνίατουΝόμου,καιεξαίρεσε,πολύορθάπρέπει να πούμε, τααγώγιμαδικαιώματαπουδημιουργήθηκαν πριναπό τηνημερομηνία έναρξηςτου. Μετηνίδιασαφήνειαονομοθέτηςθέ­ λειτοάρθρο5,πουαφοράστηνεπιδίκασητόκου,ναισχύει απότην 35 ημερομηνία έναρξης του Νόμου. Το εδάφιο20 επομένως του άρ­ θρου 58 του Νόμου (156/85),εμπίπτει στην υπογραμμισμένη πρό­ νοιατουάρθρου 10

(1)τουπερί Ερμηνείας Νόμου, καιηισχύς τον αρχίζει την 1.1.86. Επιπρόσθετα,εισηγείται οσυνήγορος της εφεςι 341 Αφτεμί&ης,Δ. Φεσσόςχ.ά. ν. Κασάπη

(1994)βλητης,ηβούλησητουνομοθέτη εκδηλώνεται καιστον ίδιοτονπερί Αναστολήςτης ΠαραγραφήςΝόμο, στον οποίο ορίζεται ως εξής ο χρόνοςπαραγραφής. "Χρόνος παραγραφήςσημαίνει οιανδήποτε χρονικήν περίοδονκαθσριζομένην ενοιαδήποτεδιατάξει, νομοθετικής φύσεως, ισγυούοτκ κατάτηνημερομηνίανενάοξεοχ:τηςισχύοςτουπαθό­ ντος Νόμουενήαπαιτείταιηέναρξις οιασδήποτεσγωγής ειςην αφοράηδιάταξιςαύτη." 5 Ηεπίμαχηδιάταξη,πουεισήχθημετοΝόμο156/85 την 1.1.86,δεν ίσχυεασφαλώςτο 1964 πουθεσπίστηκε οπερίΑναστολήςτηςΠα- 10 ραγραφήςΝόμος. Συμφωνούμε καιυιοθετούμε τιςθέσειςτουδικηγόρουτηςεφεσί­ βλητης. Επισημαίνουμε δεκαικάτιπολύσοβαρό,πουδενφαίνεται νααπασχόλησετουςδικηγόρουςτωνδιαδίκωνκαιτοπρωτόδικοΔι­ καστήριο,πουενδιατρίβει στηνομολογία πουάπτεταιτουθέματος 15 τηςέναρξης ισχύος ενόςνόμου.Είναιηκαθοριστικήδιάταξητουάρ­ θρου82τουΣυντάγματος, πουπροβλέπει: "Οι νόμοι καιαιαποφάσειςτης Βουλήςτων Αντιπροσώπων τίθενται εν ισχύϊ απότης δημοσιεύσεως αυτώνεις την επίσημον εφημερίδαν της Δημοκρατίας,εκτός εάνορίζηταιδιάφοροςψερομηνίαεντωδημοσιευόμενα) νόμωή αποφάσει." 20 Ενόψει της ρητής αυτής συνταγματικής πρόνοιας οποιαδήποτε αναφορά σε αρχές της νομικής επιστήμης, ήξένης νομολογίας, μο­ λονότιενδιαφέρουσα,είναιπεριττή. ΗΒουλήόρισετηνημερομηνία έναρξης τουΝόμου 156/85,καιδενεξαίρεσεκαμιάδιάταξη τουαπό 25 αυτή. Σαφήςεπίσης ήτανηβούλησητουνομοθέτηότανθέσπιζετον περί Αναστολής της ΠαραγραφήςΝόμο,57/64,όπως εκδηλώνεται στηδιάταξηπουυπογραμμίζουμε.ΠροφανώςηΒουλήθέλεινααφή­ σει ελεύθερα ταχέρια τηςώστενακάμνει οποιαδήποτεπρόνοια σε Νόμο,πουαφοράστηνπαραγραφήαγώγιμουδικαιώματος. 30 Δεν εκφράζουμε άποψηαναφορικάμε το εύρος της εφαρμογής και λειτουργίας των προνοιών του άρθρου 10του περί Ερμηνείας Νόμου,γιατίαυτέςδεναποτέλεσαναντικείμενοπλατειάςσυζήτησης. Πατουςλόγους όμωςπουαναφέρουμεπιοπάνω,έστωκαιανεφαρ­ μοστούν οιπρόνοιεςτουάρθρου,ηπαρούσαυπόθεσηεμπίπτειστην 35 υπογραμμισμένη εξαίρεση του,γιατί ο νομοθέτης εκφράζει έκδηλα τηναντίθετητουπρόθεση. 342 1ΧΛΛ Φεσσάς κ.ά.ν. Κασάπη AQtεμίόης,Α. Το άλλο ζήτημαπουεγείρει ο δικηγόρος των εφεσειόντων είναι πως,ανθεωρηθεί ότιισχύειηκρίσιμηδιάταξητηςπαραγραφής,τότε αυτήείναι αντισυνταγματική,ως αντίθετη τουάρθρου28,που δια­ σφαλίζει την ισότητα ενώπιον τουνόμουτηςδιοικήσεως καιτηςδι5 καιοσύνης. Είναιηεισήγησητουπωςηδιάταξηαπολήγεισεάνισημε­ ταχείρισηγιατίκάμνειαδικαιολόγητηκαιαυθαίρετηδιάκρισημεταξύ διαδίκωνπουαξιώνουναποζημίωσηγιαθανατηφόροδυστύχημα,αλ­ λάκαιτων ιδίων έναντιδιαδίκωνπουβασίζουντηναξίωση τουςσε άλλααδοίοπραγήματα. Αναφέροντας δεσυγκεκριμένα παραδείγμα10 ταείπε πως δεν υπάρχαπερίοδος παραγραφής ότανκαταχωρείται αγωγήγιαθανατηφόροδυστύχημαπουεπεσυνέβη πριναπότηνπα­ ραγραφήτωνδυοετώνκαισεαγωγήγιαπροσωπικέςβλάβεςαπόατυ­ χήματαδενυπάρχειπερίοδοςπαραγραφής, ενώστηνπερίπτωσηπου προκαλείταιθάνατοςισχύειη παραγραφήτωνδύοετών. 15 Έχουμετηνάποψη πωςηεισήγηση τουδικηγόρου των εφεσειό­ ντωνείναιαβάσιμη. Ονομοθέτης έχειτηνευχέρεια,ανάλογαμετην περίπτωσηπουαφοράτονομοθέτημα,ναορίζει τιςπεριόδουςπα­ ραγραφήςπουθεωρείκατάλληλες. IV αυτόκαικαθορίζειδιαφορε­ τικέςπεριόδουςπαραγραφήςγιαδιάφορααγώγιμαδικαιώματα. Η 20 επίμαχηδιάταξη απαντάταιστον περί ΑστικώνΑδικημάτων (Τρο­ ποποιητικό)Νόμοτου 1985,στονοποίοεισάγονται ειδικές πρόνοι­ ες αναφορικάμε το αγώγιμο δικαίωμακαι τις αποζημιώσεις που καταβάλλονταιστουςδικαιούχους. Οιδιατάξειςτου,καιαυτόμπο­ ρεί νασημειωθεί, είναι ευνοϊκές γι' αυτούς. Είναι,κατάσυνέπεια 25 λογικό,καιμέσασταδιαφορετικήπρόνοιαγιατοχρόνο μέσα στον οποίοηαγωγήδέοννακαταχωριστεί. Ας μηλησμονούμεπωςείναι επιθυμητό το ζύγιασμα των δικαιωμάτων ενάγοντος και εναγομέ­ νου. Ο νομοθέτης μπορεί, μεταξύ άλλων, να διασφαλίσει πως το χρονικό διάστημαπουπέρασεαπότηδημιουργίατουαγώγιμουδι30 καιώματοςκαιτηςκαταχώρισηςτηςαγωγήςδενεπενεργεί στηνεξά­ λειψη μαρτυρικούυλικού εξαιτίαςτουθανάτου. Γιατουςπιοπάνωλόγους ηέφεσηαπορρίπτεται. Αντικαθίστα­ ται όμως η διαταγή του πρωτόδικου Δικαστηρίου με την οποία απορρίφθηκεηαγωγή,μεδιάταγμααναστολής της παραπέραδια35 δικασίαςσ' αυτήν. Δεν γίνεται διαταγήγια έξοδα γιατί το ζήτημα που επιλύεται στην έφεση είναιγενικού δημοσίου ενδωφέροντος. Hέφεσηαπορρίπτεταιχωρίς έξοδα. 343 ^