(1994)31 Μαΐου,1994 [ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ/στές] SABA&COCT.MJ»), Εφεσείοντες, ν. Τ.Μ.Ρ.AGENTS, Εφεσίβλητοι. (ΠολιτικήΈφεσηΑρ. 8826) Δικόγραφα — Τροποποίησηδικογράφων— Αίτησηγιατροποποίησηέκ θεσηςαπαιτήσεωςσεαγωγήγιατοαστικό αδίκημα τηςεπιζήμιαςψευδολογίαςσύμφωνα μετοάρθρο25τονπερί ΑστικώνΑδικημάτωνΝό μον,Κεφ.148,ώστεναπεριλαμβάνεταιαπαίτησηγιααποζημιώσειςγια ειδική ζημία, σύμφωνα με τοεδάφιο
(1)τουενλόγωάρθρον—Κρίθη- 5 κεότι δενισοδυναμούσε μεεισαγωγή νέαςβάσης αγωγής— Κρίθηκε ότι η τυχόν καθυστέρησημπορούσε ναδικαιολογηθεί με αναφορά σε παράλειψηήπαραδρομή. Αστικά Αδικήματα — Επιζήμιαψευδολογίασύμφωναμε τοάρθρο25τον περί ΑστικώνΑδικημάτωνΝόμου, Κεφ. 148— Τοάρθροαυτόεισάγει 10 έναμόνο αστικό αδίκημα, καιόχιδύο— Ηδιαφοροποίησηπονγίνε ταιαπόταδύοεδάφιατονάρθρου25 τουΚεφ.148συνίσταταιστηδιά κρισημεταξύ περιπτώσεωνόπονχρειάζεται νααποδειχθείetoiwiζημία καιπεριπτώσεωνόπον δεχρειάζεταιτέτοιααπόδειξη. Οι εφεσίβλητοι κίνησαν αγωγή εναντίον τωνεφεσειοντων γιατο 15 αστικόαδίκηματης επιζήμιαςψευδολογίας, σύμφωνα μετοάρθρο25 τουπερίΑστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148. Στηνέκθεσηαπαιτή σεως τουςοιεφεσίβλητοι δενείχανδώσει λεπτομέρειες ειδικήςζημίας δείχνοντας μεαυτότοντρόποότιθαπροωθούσαν τηνυπόθεση τους στην βάσητουεδαφίου
(2)τουάρθρου25. Ηισχυριζόμενη επιζήμια 20 ψευδολογία είχε διαπραχθείμετην αποστολήή δημοσίευση επιστολής των εφεσειοντων ημερομηνίας 305.88σεκατονομαζόμενους συνεργά τεςτωνεφεσίβλητων καισεδιάφοραάλλαάτομακαιεταιρείες. Σεμε ταγενέστερο στάδιο,οιεφεσίβλητοι επιδίωξανμεαίτησηνατροποποι ήσουν τηνέκθεση απαιτήσεωςώστε ναπεριληφθούν σ' αυτήν ισχυρι- 25 426 1 Α.Α.Δ. Saba &Co(Γ.Μ.Ρ.) v.T.M.P.Agents σμοίγιαπρόκληση ειδικής ζημίαςσ'αυτούςαπότηνεπιζήμιαψευδο λογία που περιείχειο στην πιο πάνω επιστολήτων εφεσειοντων. Το πρωτόδικοΔικαστήριο επέτρεψετηντροποποίηση. 5 10 15 20 25 30 35 Κατ' έφεση, οι εφεσείοντες ισχυρίσθηκαν OTLμετην επιτραπείσα τροποποίηση είχεαλλάζει ριζικάηβάσητηςαγωγής και είχε εισαχθεί νέα αιτίααγωγής,βασισμένη στο εδάφιο
(1)του άρθρου25 του Κεφ. 148,αντί μόνο στο εδάφιο
(2)αυτού,ότι εισήγοντο ισχυρισμοίγιαγε γονότα πουπροέκυψαν μετάτηνκαταχώρισητηςαγωγής,ότι θα υφίσταντοζημίαπουδενμπορούσενααποζημιωθείμεχρήμα,καιότιηδικαιολογία που είχεπροβληθεί γιατην καθυστέρηση στην καταχώριση της αίτησης γιατροποποίηση δενήτανικανοποιητική. Στηνακρόαση ενώπιον τουπρωτόδικουΔικαστηρίου,οι εφεσείοντεςδενείχαναμφι σβητήσειτοπεριεχόμενο τηςένορκηςδήλωσης προςυποστήριξητηςαί τησης,ούτεείχαναντεξετάσει τον ενόρκως δηλώσαντα. Αποφασίσθηκεότι: (α) Η σύγχρονητάση,όπωςβγαίνειαπότηνσχετικήνομολογία,εί ναιότι ταΔικαστήριαεπιτρέπουντροποποιήσειςδικογράφων στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμηκαι όταν μιατέτοιατροπο ποίησηείναιαποτέλεσμα αμέλειαςήκαθυστέρησης, νοουμένου βέβαιαότι δενθαπροκληθεί αδικίαστηνάλληπλευράπουδεν θα μπορούσε νααποζημιωθεί μεχρήμα. Το ότι μετηντροπο ποίηση επιδιώκεται ηεισαγωγήνέαςβάσης αγωγής δεν σημαί νει αφ' εαυτούότιητροποποίησηδενπρέπειναεπιτραπεί. (β) Στηνπροκειμένη περίπτωση,δενήτανορθός οισχυρισμόςότι μετην επιτραπείσα τροποποίηση εισήγετο νέα βάση αγωγής, διότιτοάρθρο25τουπερίΑστικώνΑδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148,δενδημιουργεί δύοαστικάαδικήματααλλάμόνοένα, αυ τότης επιζήμιαςψευδολογίας. Ηδιαφοροποίησηπουεισάγε ται μεταδύοεδάφιατουάρθρου25 είναιότι σεορισμένεςπερυπώσεις απαιτείταιη απόδειξη ειδικής ζημίαςγιανα επιδι κασθούναποζημιώσεις,ενώσεάλλεςπεριπτώσεις δεναπαιτεί ταιτέτοιααπόδειξη. (γ) Εφόσον ηισχυριζόμενη ζημίαπροέκυψε απότην ισχυριζόμενη επιζήμιαψευδολογία πουπεριείχειο στηνεπιστολήτης305.88, καιηαγωγήείχεκαταχωριθείμεταγενέστερα, δενμπορούσενα λεχθείότι μετηντροποποίησηείχεεπιτραπείηεισαγωγήγεγο νότων πουείχανπροκύψει μετάτηνκαταχώρισητου κλητηρίουεντάλματος. 427 Saba&Co(TM.P.)v.T.M.P. Agents
(1994)(δ) Καλόπιστηαίτησηγιατροποποίησηπροςκάλυψηπραγματικής και σημαντικής ανάγκης δεν πρέπει να απορρίπτεταιεπειδή, ανεξάρτητααπόοτιδήποτεάλλο,ηκαθυστέρησηδικαιολογήθη κεμε αναφορά σε αβλεψίαήπαραδρομή. Πέραντούτου,στην προκειμένηπερίπτωση,ήτανατελέσφορο γιατους εφεσείοντες 5 να προβάλλουν το επιχείρημα αυτό,ενόψειτουότι στη διαδι κασία την πρωτόδικηδεν είχαν αμφισβητήσει το περιεχόμενο τηςένορκης δήλωσηςπροςυποστήριξητηςαίτησης,ούτεείχαν αντεξετάσει τον ενόρκωςδηλώσαντα. (ε) Δεν υπήρχεοτιδήποτεπουναυποστηρίζει τον ισχυρισμότων 10 εφεσειοντων ότι μετην επιτραπείσατροποποίηση θα υφίσταντοζημίαπουδενμπορούσενααποζημιωθείμεχρήμα. Ηέφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: 15 Χριστοδονλον ν. Χριστοδονλον
(1991)1 ΑΛΑ. 934, Χρίστου ν.Αζά
(1992)1 AAA. 704, Calvetv. Tomkies[1963]3All E.R. 610, Astor Manufacturing & Exporting Co. και Άλλοι v.A & G Leventis & Company(Nigeria) LtdκαιΆλλου
(1993)1 AAA. 726, ΒασιλειάδηςκαιΆλλοι ν.ΠετρολίναΑτδ
(1994)1 ΑΛΑ. 16. 20 Έφεση. Έφεση από τον εναγόμενο κατά της ενδιάμεσης απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Γεωργίου, Ε.Δ.) που δόθηκε στις 3 Νοεμβρίου, 1992 (Αρ. Αγωγής 11073/89) με την οποία επε τράπη ητροποποίηση της έκθεσηςαπαιτήσεως. 25 Ν.Παπαευσταθίον, για τους Εφεσείοντες. Αιμ. Θεοδούλου, γιατους Εφεσίβλητους. Cur. adv.vult. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,Δ.: Την απόφαση τουΔικαστηρίου θαδώσει ο Δικαστής Κωνσταντινίδης. 428 30 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 Saba & Co (Γ.Μ.Ρ.) v. T.MJVAgents ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ.: Ηέφεση στρέφεταικατάτηςενδιάμε σηςαπόφασηςδικαστήτουΕπαρχιακούΔικαστηρίουΛευκωσίαςμε την οποία επετράπη η τροποποίηση της έκθεσης απαιτήσεως. Οι ενάγοντες- εφεσίβλητοι, μετηνγενικήοπισθογράφησητουκλητηρίου εντάλματος,καταλόγισαν στους εναγόμενους / εφεσείοντες δυ σφήμηση και/ή επιζήμια ψευδολογία. Με την έκθεσηαπαιτήσεως περιορίστηκαν στο δεύτερο από τα πιο πάνω αστικά αδικήματα. Ισχυρίστηκαν ότι διαπράχθηκεμε την αποστολή και/ή δημοσίευση επιστολής ημερομηνίας 30 Μαΐου 1988 σε κατονομαζόμενους συνεργάτεςτων εφεσίβλητων καισεδιάφοραάλλαάτομακαι/ή οργα νισμούς και/ήεταιρείες. Απέδωσαν στους εφεσείοντες σκοπόπρό κλησης σ' αυτούςβλάβηςκαι/ήεπηρεασμότης φήμηςτους σχετικά μετηνεργασίατουςκαι/ή το επάγγελματουςκαιδιεκδίκησανγενι κές αποζημιώσειςκατάπροφανήστήριξη στο άρθρο25
(2)τουπερί ΑστικώνΑδικημάτων ΝόμουΚεφ. 148. Ο ισχυρισμός τουςπωςεξ αιτίαςτουαστικούαδικήματοςηκατονομαζόμενηεταιρείακαιάλ λοι διέκοψαντηνσυνεργασίατουςκαι/ή "μείωσαν αυτή"μεεπακό λουθο τηνπρόκληση ζημιάςκαι/ή απώλειαςκέρδους,δεν συνοδεύ τηκεαπόλεπτομέρειες, δεν αριθμοποιήθηκεκαιδεν ακολουθήθηκε απόαξίωση για αποζημίωση σε σχέση με ειδική ζημιά. Οι εφεσί βλητοι επεδίωξαν την τροποποίηση για να καλύψουν το κενό. Η προσθήκη,ωςσυνέχειατων ισχυρισμών πουήδηπρόβαλαν, θαεξαντλείτο με την παράθεσηλεπτομερών ζημιών και/ήαπώλειαςκέρ δουςκαιθαολοκληρωνόταν μεαξίωσηανάλογηςαποζημίωσης,συνολικούύψους 1522.174δολλαρίωνΑμερικής. Κατάτους εφεσείοντες, ήταναργάγιαναεπιδιωχθείτροποποί ηση. Είχεπαρέλθει μεγάλοχρονικό διάστημααπότηνκαταχώριση της αρχικής έκθεσης απαιτήσεως,οι εφεσίβλητοι απέτυχαννα δι καιολογήσουν την καθυστέρηση, και εν πάση περιπτώσει, από τη 30 στιγμήπουεπέλεξανναστηρίξουν τηναξίωσητουςστοαστικόαδί κηματουάρθρου25
(2),δενήτανεπιτρεπτόναεπανέλθουν μεισχυ ρισμούς για στοιχειοθέτηση του αστικού αδικήματος του άρθρου 25
(1),σύμφωναμετηνεπιφύλαξηστοοποίο,τηρούμενης τηςπαρα γράφου2 δεν ανακτάται αποζημίωση εκτός ανσυνέπεια τουαστι35 κού αδικήματοςήτανηπρόκληση ειδικής ζημιάς. Ήταν η παράλ ληληεισήγησητων εφεσειοντων πως ητροποποίηση συνεπαγόταν μετατροπήτηςβάσηςτηςαγωγήςκαιπως,επομένως,θααντιμετώ πιζαν ριζικάδιαφορετικήαξίωσηκαιθαυφίσταντοβλάβη πουδεν θαήτανδυνατόνααποκατασταθείμετηνεπιδίκασηεξόδων. Ισχυ40 ριστηκαν,τελικά,πωςηχαρακτηρισθείσαωςνέαβάσηαγωγήςστη ριζόταν σεγεγονότα μεταγενέστερα της ημερομηνίας καταχώρισης τουκλητηρίου εντάλματος. 429 Κωνσταντινίδης,Δ. Saba & Co (Τ.Μ.Ρ.) v. T.M.P.Agents
(1994)ToπρωτόδικοΔικαστήριοκαθοδηγήθηκεωςπροςτιςαρχέςπου διέπουν την άσκηση της διακριτικής του εξουσίας, με παραπομπή στοπιοκάτωαπόσπασμααπότηνυπόθεσηΑόμναΧριστοδονλονν. Α.Ι.Χριστοδονλον
(1991)1 Α.Α.Δ.934. "Στην υπόθεση Nicoiaides and Another v. Yerolemi
(1980)1 C.L.R. 1, τοΑνώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε αυτόπουο Λόρδος Denning M.R. είπε στην υπόθεση Associated Leisure Ltd. and Others v.AssociatedNewspapersLtd, [1970] 2 All E.R. 754, στην οποίαανέφερεταπιο κάτω: 5 "I startwiththeprinciple,wellsettled,thatanamendment ought 10 tobeallowed,evenifitcomes late,ifitisnecessarytodojustice between the parties, so longas any hardship done thereby can be compensated inmoney. That principle applieshere." ΗελεύθερηαπόδοσητουπιοπάνωσταΕλληνικά είναιηπιοκά τω: "Ξεκινώ μετην αρχή,τηνκαλάκαθιερωμένη,ότι μιατροπο ποίησηπρέπειναεπιτρέπεταιέστωκαιανζητείταιαργά, εάν είναι αναγκαίαγιανααποδοθείδικαιοσύνημεταξύτωνδια δίκων, μιακαι οποιαδήποτεδυσχέρεια προκληθεί από αυτή μπορεί νααποζημιωθείμεχρήμα. Αυτήηαρχήισχύει εδώ."' 20 Αναμφίβολα ησύγχρονητάση,όπωςβγαίνειαπότησχετικήνο μολογία,είναιταΔικαστήριαναεπιτρέπουντροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμηκαι όταν μιατέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης νοουμένου βέβαια ότι δενθαπροκληθεί αδικίαστην άλληπλευράπουδενθαμπο- 25 ρούσε νααποζημιωθεί μεχρήμα." Με αναφοράστο Κοινοδίκαιο και στο άρθρο 3 του αγγλικού Defamation Act του 1952 δέχθηκετηνύπαρξηδυοσκελών τουαστι κούαδικήματοςτης επιζήμιαςψευδολογίας ανάλογαμετο αν επίτ διώκεταιαποζημίωσηγιααπώλειαγενικήςφύσηςήγιαειδικήζημιά 30 καιέκρινε ότι πράγματιητροποποίηση πουθακαθιστούσεδυνατή τηνπροσαγωγήμαρτυρίαςγιαπρόκληση ειδικής ζημιάς,θασήμαι νε εισαγωγήνέαςβάσηςαγωγής,συνδυασμένης μετηναρχική. Θε ώρησε όμως ότι αυτό δεν ήτανοπωσδήποτε ανεπίτρεπτο αφούοι δυοβάσειςαγωγής έχουνωςκοινό σημείο αναφοράςτηνεπιστολή 35 ημερομηνίας 30 Μαΐου 1988 έτσιπουναείναιορθότεροναεκδικα στούνοι κατ' ισχυρισμό επιπτώσεις τουςστοπλαίσιο μιαςαγωγής. 430 15 1 Α.Α.Δ. 5 Saba & Co (T.M.P.) v. T.MJ». Agents Κωνσχαντινίδης, Δ. Απέρριψετονισχυρισμό ότιηνέαβάσηαγωγήςστηρίχθηκεπάνωσε γεγονότα μεταγενέστερα της ημερομηνίας καταχώρισηςτουκλητηρίουεντάλματοςαφούηπροσθήκησυνδεότανμετηνεπιστολήημε ρομηνίας30 Μαΐου 1988 ενώτοκλητήρω ένταλμακαταχωρίστηκε την 1ηΔεκεμβρίου 1989. Οιλόγοιτηςέφεσηςείναιταυτόσημοι μετουςλόγους τηςένστα σης στην πρωτόδικηδιαδικασίαόπως τους συνοψίσαμε. Έχουμε καταλήξεισταακόλουθα: 10 15 20 25 30 35 40 1. Συμφωνούμε μετονπρωτόδικοΔικαστήπωςη προσθήκηωςεκ του αμέσου συσχετισμούτης προςτον κεντρικό ισχυρισμό που προβλήθηκεεξαρχής,δενδικαιολογούσε τηνάποψητωνεφεσει οντων ότι επιφέρει ριζική μετατροπή της φύσης της αξίωσης. Παρέχει μόνο τη δυνατότηταπροσαγωγής μαρτυρίας ως προς τον εξ αρχής προβληθέντα αν και μη συγκεκριμενοποιηθέντα ισχυρισμό αναφορικάμετιςσυνέπειες τουαστικούαδικήματος. Η διαπίστωσηπως επιδιώκεται ηεισαγωγή νέαςβάσηςαγωγής δεν οδηγεί χωρίς άλλο σε απόρριψηαίτησης για τροποποίηση. [Βλ. Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Στυλιανού Αζά
(1992)1 Α.Α.Δ.704]. Πέραόμως από αυτό,δενείμαστε έτοιμοι νασυμμεριστούμε τηνεκτίμηση ότιηπροσθήκηθασυνιστούσεκαννέα βάσηαγωγής. Αντιλαμβανόμαστε τοάρθρο25 ναδημιουργείένα μόνο αστικόαδίκημα,εκείνο τηςπαραγράφου
- Γι' αυτόκαιη παράγραφος2 πουαναγνωρίζει τη μηαναγκαιότητα προβολής ισχυρισμού και απόδειξης ειδικής ζημίαςυπό ορισμένεςπροϋποθέσεις, αναφέρεταισεαγωγήδυνάμει τηςπαραγράφου
- Οι εφεσίβλητοι, παράλληλα προς τη θέσητους ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις της παραγράφου2, θέλησαν να προωθήσουνκαι τονισχυρισμό τουςότι,εξ' αιτίαςτουίδιουαστικούαδικήματος υπέστησαν και συγκεκριμένη ειδική ζημιά. Συναφώς,ταυποστηριχθέντα από τους εφεσείοντες περί οριστικής επιλογής που ήδη έγινεκαι,επομένως περί αδυναμίαςεπέκτασηςτης αξίωσης τωνεφεσίβλητων μετονπροταθέντατρόπο,οφείλεται σεεσφαλ μένηαντίληψητηςυπόθεσης Calvet v. Tomkies[1963] 3All E.R. 610 πουεπικαλέστηκαν. Εκείνο πουαποκλείστηκε στηνυποθεσηαυτή ήτανη δυνατότηταπροσαγωγήςμαρτυρίας" απότοπα ράθυρο"γιααπόδειξηειδικής ζημιάςόταν μετην έκθεση απαι τήσεως διεκδικήθηκε αποζημίωση ασύνδετη προςοποιαδήποτε τέτοια ζημιά, πάνω στη βάση των διατάξεων του παρόμοιου προςτοάρθρο25
(2)άρθρου3τουDefamation Act του 1952. Η υπόθεση Calvet v. Tomkies δεν επεκτάθηκε σε ο,τιδήποτε θα μπορούσενασυσχετισθείπροςτηδυνατότητα,σεκατάλληληπε ρίπτωση,τροποποίησηςτηςέκθεσηςαπαιτήσεως. 431 Κωνσταντινίδης, Δ. Saba & Co (Γ.Μ.Ρ.) v. T.M.P.Agents
(1994)Δεν χρειάζεταιναπούμεπολλάσεσχέσημετουςυπόλοιπουςλό γουςέφεσης. Δενκατεφάνηκίνδυνοςναυποστούνοιεφεσείοντες ζη μιάανεπανόρθωτηκαιθεωρούμεορθήτηνπροσέγγιση τουπρωτόδι κουΔικαστηρίου ως προςτον ισχυρισμό γιαστήριξητηςεπιπρόσθε της αξίωσης των εφεσίβλητων πάνωσε γεγονότα μεταγενέστερα της 5 καταχώρισηςτουκλητηρίουεντάλματος. Είναιαλήθειαπωςέχειπα ρατηρηθείκαθυστέρησηαλλάαυτόςοπαράγονταςδενείναιαφ'εαυτούαπατασιοτικτςσημασίας. (ΒλAstorManufacturing&Exporting CoκαιΑλλοιv.A &GLeventis&Company(Nigeria)LtdκαιΆλλον
(1993)1ΑΛΑ 726). 10 Ησυνάρτησητουμετονκατ' ισχυρισμό επηρεασμότωνδυνατο τήτων των εφεσειοντων για αποτελεσματική υπεράσπιση δεν έχει τεκμηριωθεί και, πάντως, εξασθενεί αν συνυπολογίσουμε πως οι ίδιοι καταχώρισαντην υπεράσπισητους 6ολόκληρους μήνες μετά τηνκαταχώρισητης έκθεσης απαιτήσεως. 15 Μένει το ερώτημα τηςδικαιολόγησης τηςκαθυστέρησης. Η ση μασίατουποικίλλει ανάλογαμεταπεριστατικάτηςκάθευπόθεσης κυρίως σε συσχετισμό προςτηγνησιότητα τωνπροθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ήτο βαθμότης χρησιμότητας τηςτρο ποποίησης. Στηνπαρούσαυπόθεση δεν έχειγίνει τέτοιος ήάλλος 20 ανάλογος ισχυρισμός και δε συμφωνούμε πως καλόπιστη αίτηση για τροποποίηση προς κάλυψη πραγματικήςκαι σημαντικής ανά γκης θα πρέπει να απορριφθεί επειδή,ανεξάρτητααπόοτιδήποτε άλλο,ηκαθυστέρησηδικαιολογήθηκεμεαναφοράσεαβλεψίαήπα ραδρομή. Από την άλλη,ηανάπτυξηεπιχειρημάτων σε μια προ- 25 απάθειανακαταδειχθείπωςδεν μπορεί ναοφείλεται η καθυστέρη ση σε τέτοιους λόγους χωρίς να έχει προηγηθεί αμφισβήτηση της αλήθειας του περιεχομένου της ένορκης δήλωσης που συνόδευσε την αίτηση για τροποποίηση,είναι ατελέσφορη. [Βλ. Αθηνόδωρος ΒασιλειάδηςκαιΆλλοι ν.Πετρολίνα Ατδ.
(1994)1 Α.Α.Δ.16]. 30 Γιατους πιοπάνωλόγους ηέφεσηαποτυγχάνεικαι απορρίπτε ται μεέξοδαυπέρτων εφεσίβλητων. Ηέφεσηαπορρίπτεταιμεέξο δα. 432