(1994)14Οκτωβρίου, 1994 [ΠΙΚΗΣ,ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στές] ΕΥΔΟΚΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ, Εφεσείουσα, ν. ΕΛΕΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΟΥΡΙΑ, Εφεσίβλητης, (ΠολιτικήΈφεσηΑρ. 9047) Έφεση— Αξιολόγησημαρτυρίας — Είναικατεξοχήν έργο τουπρωτόδι κουΔικαστηρίου — Αξιοπιστίαμαρτύρων—Ευρήματα τουπρωτόδι κου Δικαστηρίου σχετικά με την αξιοπιστία μαρτύρων μπορούν να ανατραπούν από το Εφετείομόνον όταν καταφαίνονται εξαντικειμέ νου ανυπόστατα — Έφεσηεναντίοναπόφασηςμε τηνοποίααναγνω- 5 ρίσθηκεδικαίωμαδιαβάσείοςαπό τηνιδιοκτησίατηςεφεσείουσαςπρος όφελος της ιδιοκτησίας τηςεφεσίβλητηςσύμφωναμε τοάρθρο 11του περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή,Εγγρα<ρή και Εκτίμησις) Νό-' μου, Κεφ.224 — Κρίθηκεότι ηαξιολόγηση της μαρτυρίας και ταευ ρήματα για την αξιοπιστίατων μαρτύρων ήσανορθά και δεν υπήρχε 10 περιθώριο,επέμβασηςτουΕφετείου. Μεαγωγήτηςηεφεσίβλητη είχε αξιώσει εναντίον της εφεσείουσας αναγνώριση δικαιώματοςδιαβάσεως δια μέσου της ακίνητης ιδιοκτη σίας της εφεσείουσας στο χωρίο Πέρα Ορεινής στην Λευκωσία προς όφελος τηςδικήςτηςσυνορεύουσας ακίνητηςιδιοκτησίας,δυνάμειτου 15 άρθρου 1l(l)(b) του περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφή καιΕκτίμησις) Νόμου,Κεφ.224. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριοβρήκε, με τά από αξιολόγηση της μαρτυρίας και αποδοχή σαν αξιόπιστης της μαρτυρίαςτηςεφεσίβλητης καιτωνμαρτύρωντης,ότιηεφεσίβλητηκαι ηπροκάτοχοςμητέρατης,απότο 1926 μέχρι το 1981,ότανη εφεσείου- 20 σαπροσπάθησε να αποκόψει την διάβαση,χρησιμοποιούσαν τηνδιά βασηχωρίς βία,χωρίς μυστικότητα και χωρίς οποιαδήποτεσυγκατά θεσηεκ μέρους της εφεσείουσας καιτουπροκατόχουτης,καιότικατά συνέπεια είχε αποδειχθείτοδικαίωμαδιαβάσεωςτης εφεσίβλητης,και -εξέδωσε σχετική απόφασηπου περιλάμβανε και διάταγμα εγγραφής 25 τουδικαιώματοςδιαβάσεως στο Κτηματολογικό Μητρώο. 624 ΙΑ^ΑΛ. 5 Δασκάλουν.Βούρια Κατ*έφεση,ηεφεσείουσαπροσέβαλετηναξιολόγησητηςμαρτυρίας από τοπρωτόδικο Δικαστήριο καιταευρήματα τουεπίτηςαξιοπι στίας των μαρτύρων, ισχυριζόμενη ότι λανθασμένατοπρωτόδικο Δι καστήριοείχεβρειότιη εφεσίβλητη είχεαποδείξει μετηναπαιτούμενη θετικότητατηνυπόθεσητης. Αποφασίσθηκεότι: 10 Στηνπροκειμένηπερίπτωση,η αξιολόγησητηςμαρτυρίαςσυνίστα τοουσιαστικά στηναξιολόγησητηςαξιοπιστίαςτων μαρτύρων,πράγ μαπουαποτελείκατεξοχήνέργοτουπρωτόδικουΔικαστηρίου,σταευρήματατου οποίου σχετικά μετην αξιοπιστία το Εφετείο επεμβαίνει μόνοότανκαταφαίνονται εξαντικειμένου ανυπόστατα. Στηνπαρού σα περίπτωση, τοπρωτόδικο Δικαστήριο είχε αξιολόγησα ορθά την μαρτυρίακαιουδείςλόγοςσυνέτρεχεγιαεπέμβασηαπότο Εφετείο. Ηέφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. 15 Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Voskou v.Hadjipetrou
(1964)1 C.L.R. 21, Valana v.Elia
(1983)1 C.L.R. 730, Thrasyvoulou v.Thrasyvoulou
(1984)1 C.L.R. 411, Bauerv. ΔιογένηΗροδότου& ΥιώνΛτδ
(1994)1 AAA. 325. 20 25 Έφεση. Έφεσηαπότην εναγόμενηκατά της απόφασηςτουΕπαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Χαραλάμπους, Ε.Δ.) που δόθηκε στις 19/3/1993(Αρ. Αγωγής 831/81)μετηνοποία αναγνωρίστηκε δικαί ωμαδιόδου προς όφελοςτου κτήματοςτης εφεσίβλητης-ενάγουσας επί του κτήματος της εφεσείουσας-εναγομένης στο χωριό Πέρα Ορεινής. Γ.Αμπίζας με Γ. Γεα)ργιάδη,για την Εφεσείουσα. Α. Ερωτοκρίτον, γιατην Εφεσίβλητη. Cur. adv. vult. 625 Δασκάλου v. BOUQICI
(1994)ΠΙΚΗΣ,Δ: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίουθαδώσειοΔικαστής κ.Χρ. Χατζητσαγγάρης. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ.: Η παρούσα έφεση στρέφεται ενα ντίον της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας ημερ. 19.3.1993 μετηνοποίααναγνωρίστηκεδικαίωμαδιόδουπρος 5 όφελος τουκτήματοςτηςεφεσίβλητης-ενάγουσας επίτουκτήματος της εφεσείουσας-εναγομένης στο χωριό ΠέραΟρεινής. Τοπρωτό δικοδικαστήριο εξέδωσεεπίσης διάταγμαγιατηνεγγραφή τουπιο πάνωδικαιώματοςόπωςκαιδιάταγμα μετοοποίοναεμποδίζεται ηεφεσείουσα (εναγόμενη) να επεμβαίνει στην άσκησητου εν λόγω 10 δικαιώματοςδιόδουαπότηνεφεσίβλητη(ενάγουσα). OLλόγοιτηςέφεσης αφορούνουσιαστικάτηνορθήεκτίμησηκαι αξιολόγηση της μαρτυρίας απότονπρωτόδικοδικαστήσεσυσχετι σμόμετιςπροϋποθέσειςπουθέτειονόμοςγιατηναπόκτησητουδι καιώματοςδιόδου. Πιοαναλυτικάοδικηγόροςτηςεφεσείουσας υποστήριξε ότιδεν απεδείχθη,μετοθετικό τρόποπουεπιβάλλεται ηχρήσητηςδιόδου γιατηνσυνεχήπερίοδοτων 30ετώνόπωςαπαιτείταιαπότοάρθρο 11
(1)(β)του περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή,Εγγραφή και Εκτίμηση) Νόμου,Κεφ.
- Στηναγόρευσητουεισηγήθηκε ότιτα 20 συμπεράσματα του πρωτόδικου δικαστηρίου για την αξιολόγηση της μαρτυρίαςείναι λανθασμένακαιδενμπορεί ναοδηγήσουν στο ' αποτέλεσμαπουκατέληξετοπρωτόδικοδικαστήριο. Ο δικηγόρος της εφεσείουσας στο πρώτο μέρος της αγόρευσης τουπροέβησεεκτεταμένηανάλυσητηςνομολογίαςκαιστησυνέχεια 25 αναφέρθηκεσεσυγκεκριμένες πτυχέςτης μαρτυρίαςσε υποστήριξη του βασικού του ισχυρισμού, ότι λανθασμένα έγινε η αξιολόγηση καικρίση τηςμαρτυρίας. Ταγεγονότα της υπόθεσης όπωςδιατυπώθηκαν απότοπρωτό δικο δικαστήριο είναι τα ακόλουθα: Το τεμάχιο 109 του Φύλλου 30 ΣχεδίουΧΧΧ/58,στοχωριόΠέραΟρεινή,τοοποίοείναι περίκλει στο,είναι εγγεγραμμένο επ' ονόματι της εφεσίβλητης απότο 1959· προηγουμένως ήτανεγγεγραμμένο επ'ονόματιτηςμητέραςτηςαπό το
- Το τεμάχιο 110/1 του ιδίου Φύλλου Σχεδίου είναι εγγε γραμμένοεπ' ονόματιτηςεφεσείουσας απότο 1955,προηγουμένως 35 ήτανεγγεγραμμένο επ'ονόματικάποιουΣταυρινούΧατζηπαντελή. Τοεπίδικοδικαίωμαδιόδουείναι μήκους44 ποδώνκαι επεκτείνε ται κατά μήκος τουνοτίουτμήματοςτουτεμαχίου 110/
- Το πρω τόδικοδικαστήριο,αποδεχόμενοτηνμαρτυρίατηςεφεσίβλητηςκαι 626 15 1ΑΛΛ. Δασκάλου ν. Βούβια Χατζητσαγγάρης, Δ. των μαρτύρωντης,καιαπορρίπτονταςτηνμαρτυρίατηςεφεσείου σαςκαιτων μαρτύρωντης,κατάληξεστο συμπέρασμα ότι τόσο οι γονείςτηςεφεσίβλητης όσοκαιη ίδιαχρησιμοποιούσαντηνεπίδικη δίοδογιαπερίοδοπέραντων30ετώνκαιότιηχρήσητηςδιόδουγι5 νότανχωρίςβία,χωρίςμυστικότητακαιχωρίςοποιαδήποτεσυγκα τάθεσηεκμέρουςτηςεφεσείουσας καιτουπροηγούμενου ιδιοκτήτη τουτεμαχίου 110/
- Το 1981, η εφεσείουσα έκτισε τοίχο και έκαμε επιχωμάτωση, εμποδίζοντας έτσι την εφεσίβλητη να χρησιμοποιεί την δίοδο. Το 10 πρωτόδικοδικαστήριοβρήκεσυγκεκριμένα,ότιηχρήσητηςδιόδου άρχισεπριναπότο 1940καισυνεχίστηκε μέχρι το 1981 οπότεκαιη εφεσείουσα επενέβη μετονπιοπάνωτρόπο. Μεβάσηταευρήματατου αυτάτο πρωτόδικο δικαστήριοθεώ ρησεότιεπληρούντο οιπροϋποθέσειςτουάρθρου 11
(1)(β)τουΚεφ. 15 224, δέχθηκεότιη απαίτησητηςεφεσίβλητηςαπεδείχθηκαι εξέδωσε τηνεπίδικη απόφασηπροςόφελοςτης. Τοάρθρο 1l(l)(b) τουΚεφ. 224 έχει ωςεξής: 20 "11.
(1)Norightof way oranyprivilege, liberty,easemeant, orany other right or advantage whatsoever shall be acquired over the immovableproperty of anotherexcept (a) 25 (b)Where thesamehas been exercisedby any person orby those underwhom heclaims for thefull period of thirty years without interruption: Provided that the provisions of this paragraph shall not apply to any immovable property which is Crown property vestedinthe Crown;" Είναινομολογιακάκαθιερωμένοότιηπερίοδοςτων30ετώνπου προβλέπειονόμος λογίζεται σαντοάθροισματωνπεριόδωνάσκη σης του δικαιώματος διόδου είτε απότον νυν ιδιοκτήτη είτεαπό 30 τους προκατόχουςτου. Voskou v.Hadjipetrou
(1964)C.LR. 21. Καθοδηγητικήσχετικά με τις γενικές αρχές που διέπουν την από κτησηδικαιώματοςδιόδουείναιηυπόθεση Valana v.Elia
(1983)1 C.L.R. σελ. 730, όπουτονίσθηκε ότι ηαπόκτησηδικαιώματοςδια βάσεως πρέπει να γίνεται "Necvi, Nee clam, Neeprecario (without 35 force, without secrecy,without permission)" (σελίς 739). 627 Χατζητσαγγάρης, Δ. Δσσχάλου ν. Βονρια
(1994)Σχετική είναι επίσης ηυπόθεση Thrasyvoulou v.Thrasyvoulou
(1984)1C.L.R. 411. Είναιγεγονός ότιτοβάροςτηςαπόδειξηςκτήσεως τουδικαιώμα τος διόδου φέρει ο διεκδικών τέτοιο δικαίωμα· είμαστε όμως της άποψης ότι στην παρούσα υπόθεση δεν συντρέχουν λόγοι για να επέμβουμε μετηναπόφασητουπρωτόδικουδικαστηρίουότιη εφεσί βλητηαπέδειξετηνυπόθεσητηςμετη θετικότηταη οποίααπαιτείται. 5 Οι αρχές βάσει των οποίων το Ανώτατο Δικαστήριο αντιμετω πίζει τηναξιολόγηση τηςμαρτυρίαςαπότοπρωτόδικο δικαστήριο είναικαλάκαθιερωμένες. Αναφερόμαστε συνοπτικά στηνπρόσφα- 10 τη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Ludwig Bauer v. Διογένη Ηροδότου& ΥκάνΛτδ
(1994)1 Α.Α.Δ.325, όπου οΔικα στής κ.Πικήςαναφέρειταεξής στησελίδα 167: "Ηαξιολόγηση τηςμαρτυρίαςαποτελεί έργοτουπρωτόδικου δικαστηρίου. Όπως εξηγείται στην Papadopouios v. Stavrou 15
(1982)1 C.L.R. 321,τοπρωτόδικοΔικαστήριο είναι σεμοναδική θέση στη ζωντανήατμόσφαιρατηςδίκηςνααξιολογήσει καινα συνεκτιμήσει τημαρτυρία. Ευχέρειαγιατονπαραμερισμόή την ανατροπή των ευρημάτωναξιοπιστίαςπαρέχεταιμόνο ότανκα ταφαίνονται εξ αντικειμένου ανυπόστατα: Βλ. μεταξύ άλλων, 20 Aristotelous v. GeneralInsurance Co.
(1981)1 C.L.R. 582, Kkaffa v.Kalorkotis
(1982)1C.L.R. 372 και Καννάουρον και Άλλοςv.ΣταδιώτηκαιΆλλον
(1990)1 Α.Α.Δ.35". Εφαρμόζοντεςτις αρχέςαυτέςδενκρίνουμε ότιπαρέχεταιπεδίο γιαεπέμβαση μεταευρήματατουπρωτόδικουδικαστηρίου. Η κρί- 25 σητουπρωτόδικουδικαστηρίου αναφορικά μετηναξιοπιστία των μαρτύρωνκαιτασυμπεράσματαπουεξήγαγε από ταευρήματατου δικαιολογούν τοαποτέλεσμα στοοποίοκατέληξε. Ταευρήματατου πρωτόδικουδικαστηρίου συνάδουν μετημαρτυρίαόπως αυτήέγι νεδεκτή. 30 Τα ευρήματα αυτά θεμελιώνουν τις προϋποθέσεις του άρθρου 11
(1)(β) του Κεφ.224 γιατηναπόκτησηδικαιώματοςδιάβασηςκα θώςκαιτοαπαγορευτικόδιάταγμαγιατηνανεμπόδιστηχρήσητου. Ηέφεσηαπορρίπτεταιμεέξοδα. Ηέφεσηαπορρίπτεται μεέξο- 35 δα. 628