(1994)16Δεκεμβρίου, 1994 [ΚΟΥΡΡΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΑΡΤΕΜΗΣ,Δ/στές] ΜΟΝΙΚΑ ΔΗΜΗΤΡΗΤΣΕΚΚΟΥΡΑ ΔΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΣΤΗΣ ΚΑΚΙΑΣ Δ.ΤΣΕΚΚΟΥΡΑ, Εφεαείονσα-Καθ' ηςηαίτηση, ν. ΔΗΜΗΤΡΗΤΣΕΚΚΟΥΡΑ, Εφεσίβλητου-Αιτητή. (ΠολιτικήΈφεσηΑρ. 8232) Κηδεμονία Ανηλίκων— Αίτησηαπό τονπατέραγια τηφύλαξηκαι κηδε μονία της ανήλικης θυγατέρας του ηλικίας10ετών— Ηαίτηση εκδι κάσθηκεδυνάμειτουπερί ΚηδεμονίαςΑνηλίκωνκαιΑσώτωνΝόμου, Κεφ.277— Εγκρίθηκεαπό τοπρωτόδικοΔικαστήριο— Κρίθηκε ότι δεσυνέτρεχελόγος γιαεπέμβασηαπό τοΕφετείοστηνάσκησητηςδια- 5 κριτικήςευχέρειαςτουπρωτόδικουΔικαστηρίου. ΚηδεμονίαΑνηλίκων— Ανήλικηηλικίας 10ετών— Δεθεωρείται ότιεί ναι σετέτοιαηλικίαπου νατεκμαίρεταιηωριμότητα τηςγιαναμπορεί έγκυρανα εκφράσει άποψησχετικάμετηνκηδεμονίακαιφύλαξητης. Μεαίτησητου στο ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λάρνακας ο εφεσίβλη- 10 τοςζήτησετηνκηδεμονίακαιφύλαξητηςανήλικηςκόρηςτουΜόνικας, που τότε ήτανηλικίας 10ετών,καιδιέμενεμετην εφεσείουσα μητέρα της. Οι διάδικοιείχανδύοάλλαενήλικαπαιδιά. Η μητέρακαιοένας ενήλικας υιός των διαδίκωνήσαν μάρτυρες του Ιεχωβά. Ο εφεσίβλη τος ήταναστυνομικός, ενώ ηεφεσείουσα εργαζότανσαν οικιακήβοη- 15 θός. Η ανήλικηείχεεκφράσειεπιθυμίαναδιαμένει μετην εφεσείουσα, το δε Γραφείο Ευημερίας στην έκθεση του είχεαναφέρει ότι ημητέρα ήτανκατάλληλη γιαναμεγαλώσειτηνκόρητης. ΤοπρωτόδικοΔικα στήριο, αφούζύγισεκαιαξιολόγησετην ενώπιον του μαρτυρία, απο φάσισεναδώσατηνκηδεμονίακαιφύλαξηστον εφεσίβλητο,χωρίς να 20 λάβειυπόψητηνεκφρασθείσαεπιθυμίατηςανήλικηςκαιαναφερόμενο κυρίως στο ότι ηεφεσείουσα δενθαμπορούσε νααποφασίσει για 0έ822 1 Α.Α.Δ. ΐσεκκούρα κ.ά. ν. ΐσεκχούρα ματαυγείαςτηςανήλικης. 5 Κατ' έφεση,ηεφεσείουσα ισχυρίσθηκε ότι τοπρωτόδικοΔικαστή ριοδενείχεαξιολογήσειορθάτηνμαρτυρία,καιότιλανθασμέναδενεί χελάβειυπόψητουτηνεκφρασθείσαεπιθυμίατηςανήλικης. Ηυπόθεσηείχεεκδικασθείμεβάσητονπερί ΚηδεμονίαςΑνηλίκωνκαιΑσώτων Νόμο,Κεφ.277,πουκαταργήθηκεστις 30.11.90, αλλά εξακολουθούσε να διέπει υποθέσεις πουεκκρεμούσαν κατά την ημερομηνία θέσπισης τουνέου περίΣχέσεων ΓονέωνκαιΤέκνων Νόμου, 1990, Ν. 216/90. Αποφασίσθηκεότι: 10 (α) Ηηλικία της ανήλικης κατά τον ουσιώδη χρόνο 10 ετών δεν ήταντέτοιαπουνατεκμαίρεται ηωριμότητατηςγιαναμπορεί έγκυρα ναεκφράσει άποψησχετικά με την κηδεμονία καιφύ λαξητης. Κατάσυνέπεια ορθάτο πρωτόδικο Δικαστήριο δεν είχελάβειυπόψητηνεκφρασθείσα επιθυμίατης. 15 (β) ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο στηνάσκησητηςδιακριτικήςτουευ χέρειας αντιμετώπιζε στην παρούσα περίπτωση μια οριακή υπόθεση. Υπό τις περιστάσεις, δενείχεκαταδειχθείοποιοσδή ποτε λόγος που να δικαιολογεί την επέμβαση του Εφετείου στοντρόποάσκησηςτηςδιακριτικήςευχέρειαςτουπρωτόδικου Δικαστηρίου. 20 Ηέφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. Υποθέσειςποναναφέρθηκαν: Markides v. Markides
(1976)1 C.L.R. 14, Economou v.Economou
(1981)1 C.L.R.
- 25 30 Έφεση. Έφεση από την καθ' ής η αίτηση κατά της διαταγής του Επαςκ χιακούΔικαστηρίου Λάρνακας (Σ.Νικολαΐδης, Α.Ε.Δ.)που δόθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου, 1990 (Αρ. Αγωγής 47/89), με την οποίαανατέ θηκε στον εφεσίβλητο αιτητήηφύλαξη,φροντίδακαι επιμέλεια της ανήλικης εφεσείουσας, με βάσητον περί Κηδεμονίας Ανηλίκα>ν και Ασώταϊν Νόμο,Κεφ.
- Γ. Κορφιώτης, για τον Εφεσείοντα. 823 Τσεκκούρα κ.ά. ν.Τσεκκούρα
(1994)Δ. Κοσιχχντής,γιατον Εφεσίβλητο. Cur. adv. wit. ΚΟΥΡΡΗΣ, Δ.: Την απόφαση του Δικαστηρίου θαδώσει ο Δι καστήςΧρυσοστομής. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Το Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας 5 κατόπιναιτήσεωςτουεφεσίβλητου,πατέρατηςανήλικηςΜόνικας, πουήτανκατάτον ουσιώδηχρόνο 10χρονών,ανάθεσεσ' αυτόντη φύλαξη,φροντίδακαι επιμέλεια της,μεβάση τονπερί Κηδεμονίας ΑνηλίκωνκαιΑσώτωνΝόμο, Κεφ.277.Ημητέρατηςανήλικης Μό νικας,εφεσίβαλε τοεκδοθένδιάταγμακηδεμονίας. 10 ΟπερίΚηδεμονίαςΑνηλίκοϊνκαιΑσώτωνΝόμος, Κεφ.277,κα ταργήθηκε στις 30.11.90, στην έκταση που αφορά ανήλικους και αντικαταστάθηκεαπότονπερίΣχέσεων ΓονέωνκαιΤέκνωνΝόμο, του 1990, Ν.216/90. Ηπαρούσαυπόθεσηόμως,δεδομένου ότι εκ κρεμούσεότανθεσπίστηκεοΝ.216/90,δενεπηρεάστηκεαπότιςδια- 15 τάξειςτουκαιορθάκρίθηκε μεβάση το Κεφ. 277 (βλ.άρθρο 41, Ν. 216/90). Η εφεσείουσα εργαζότανκατά τον ουσιώδηχρόνο σανοικιακή βοηθόςκαιέχειπροσόνταγραμματέως. Οεφεσίβλητος ήταν αστυ νομικός. Το 1969 ηεφεσείουσα και ο εφεσίβλητος τέλεσαν το γάμο τους σύμφωνα με τους κανόνεςτης Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Από τογάμοτουςαπέκτησανδύοπαιδιά,τηνΕλένη πουήτανκατά τονουσιώδηχρόνο20 χρονών καιτοΧρίστοπουήταν 18χρονών. Το 1978 ογάμοςδιαλύθηκε. Αιτίατηςπροστριβήςήτανγιατίηεφε- 25 σείουσα ασπάστηκετοδόγματωνΜαρτύρωντου Ιεχωβά. Κατάτο 1979,οιδιάδικοιεπανασυνδέθηκανκαιαρχέςτου 1980 ετέλεσαν πολιτικόγάμοστηνΑγγλίακαιεπανάρχισαντησυμβίωση τους μαζί με τα παιδιά τους στην Κύπρο. Τον Απρίλιο του 1980 γεννήιθηκεηΜόνικα. Προςτοτέλοςτου 1989,οεφεσίβλητος έδιω- 30 ξε απότο σπίτι την εφεσείουσα, όταν ανακάλυψεπως ο γιος του Χρίστος,βαφτίστηκε Μάρτυραςτου Ιεχωβά,θεωρώντας την εφε σείουσα υπεύσυνηγιατονπροσηλυτισμό του. Έκτοτεηεφεσείουσα έκαμεπροσπάθειεςναεπιστρέψει στοσπί τι,αλλάο εφεσίβλητος δεντηδέκτηκεκαι στησυνέχεια ο Χρίστος 35 έφυγεαπότοσπίτικαιέκτοτεμένειμετηνεφεσείουσα, ενώηΕλένη 824 20 1 Α.Α.Δ. Τσεκκούρα κ.ά. ν.Τσεκκούρα Χρυσοστομής, Δ. μετηνανήλικη Μόνικα μένουν μετον εφεσίβλητο. Το σπίτι όπου διαμένει ο εφεσίβλητος με τις δύο κόρες του,είναι ιδιοκτησία της εφεσείουσας. Ο δικηγόροςτηςεφεσείουσας περιόρισε τουςλόγους τηςέφεσης καιεισηγήθηκε πωςη απόφασηείναιεσφαλμένη,γιατίτοπρωτόδι κοΔικαστήριοπαράλειψεναλάβειυπόψητουήναεξετάσει τηνεπι θυμίατης Μόνικας,σχετικάπροςτοποιοςαπό τους γονείς της θα είχετη φύλαξη της,παρόλοπουηανήλικηεξέφρασε επιθυμίαπρος την Λειτουργό Ευημερίας, ότι επιθυμούσε να μείνει με τη μητέρα 10 της. Ακόμα εισηγήθηκε ότι τοπρωτόδικοΔικαστήριο λανθασμένα προσέγγισε και αξιολόγισε την ενώπιον του μαρτυρία. Αναπτύσ σοντας την επιχειρηματολογία τουανάφερεπωςτοπρωτόδικοΔι καστήριοδενέλαβευπόψητουότιοεφεσίβλητος είχεσχέσειςμεάλ ληγυναίκακαι ότι είχεαδυναμίασχετικά μετηφύλαξητηςανηλί15 κου. ΕπίσηςπαραπονέθηκεότιτοΔικαστήριο θεώρησεσανμειονέ κτηματογεγονός ότιημητέραεργάζεται,ενώδενέλαβευπόψητου ότιοπατέραςσαναστυνομικός πουήτανείχεωράριοβάρδιας. Τέ λοςανάφερεπωςεπέδρασεπολύστηναπόφασητουπρωτόδικουΔι καστηρίου,το θέματης αδυναμίαςτης μητέραςναπάρει απόφαση 20 γιαθέματαυγείαςκαιπαρόλοπουτο ΓραφείοΕυημερίας θεώρησε τη μητέρα ιδανική για τηφροντίδατης ανηλίκου,εντούτοις έδωσε τηνκηδεμονίαστονπατέρα. 5 Εξετάσαμε μεπροσοχή όλα ταθέματαπουεγέρθηκαν στην πα ρούσα έφεση. Στις υποθέσεις κηδεμονίας ανηλίκων το κυρίαρχο 25 κριτήριο είναιη ευημερίατουανήλικου. Όλα ταθέματαπουσχετί ζονταιμετηνευημερίατουθαπρέπειναλαμβάνονταιυπόψηκαινα αξιολογούνται. Επίσης θαπρέπειναδίδεταιηανάλογη βαρύτητα, πάντοτεόμως ταθέματα αυτάθαπρέπει ναυπόκεινταιστηναρχή πως η ευημερία του ανήλικου θα πρέπει να θεωρείται κυρίαρχη. 30 [Βλ. Markides ν.Markides
(1976)1C.L.R. 14 και Economou ν. Economou
(1981)1 C.L.R. 48]. Αλλα στοιχεία πουθαπρέπει να λαμβάνονταιυπόψηχωρίςνα παραγνωρίζεταιτοθεμελιακόκριτήριοτηςευημερίαςτουανηλίκου είναι ηδιαγωγήτωνγονέων καιοι επιθυμίες τους ωςπροςτην κη35 δεμονία. Η επιθυμίατουανηλίκουωςπροςτοποιοςγονιός θαέχει τηφύλαξητου, θαπρέπει επίσης ναλαμβάνεταιυπόψηαπότο Δι καστήριο,εάντοανήλικοπαιδίείναισεκατάλληληηλικίακαιωρι μότητα, που να μπορεί έγκυρα να κάνει την επιλογή του. Στον Halsbury'sLawsof England,3ηέκδοση,Τόμος 21,σελ. 194,υποση40 μείωση(β), αναφέρεταικαιυποστηρίζεταιαπόαυθεντίες,πωςστην Αγγλίαδενυπάρχειαπόφασηπουνακαθορίζεισεποιαηλικίαένα 825 Χρυσοστομής, Δ. Τσεκκούρα κ.ά.ν.Τσεκκούρα
(1994)αγόρι μπορεί να κάμει την επιλογή του,αλλά στην Ιρλανδίαέχει αποφασισθεί ότι μπορείνατοπράξει στην ηλικία των 14 χρονών. Όσον αφοράτακορίτσια,αποφασίστηκεστην Αγγλίαότι μπορούν νακάνουντηνεπιλογή τουςστηνηλικίατων 16χρόνων. Επίσης στο σύγγραμματουClarkeHall &Morrison on Children, 5 8ηέκδοση,σελ. 1198, στιςυποσημειώσεις, αναφέρονταιταακόλου θα: "Wishes of the child. - In the High Court an infant who is of sufficient age andintelligenceis often questioned as to hiswishes. Justicesshouldof coursefollowthesamepractice. 10 Fora casein whichtheCourt of Appeal took into account the wishesof agirlagedeleven,see D.v. D. [1958],Times, March21." Στον περί Κηδεμονίας Ανηλίκων και Ασώτων Νόμο Κεφ. 277, δεν υπάρχει ειδικήπρόνοιαωςπρος τοθέματης επιλογής από μέ ρους του ανηλίκου, ακολουθείτο όμως από τα Δικαστήρια μας η 15 ίδιαπρακτικήπουακολουθείται στην Αγγλία. Στηνυπόκρίσηυπόθεσηπαρόλοπουη Μόνικαγνώριζε γιατην αίτησηπου καταχώρισεοπατέραςτηςστο Επαρχιακό Δικαστήριο καιεξέφρασεεπιθυμίαστηΑειτουργό Ευημερίαςναζήσει μετη μη τέρατης,εντούτοις δενήταντότεσετέτοιαηλικίαπουνατεκμαίρε- 20 ταιηωριμότητατηςγιαναμπορείέγκυραναεκφράσειάποψη. Συ νεπώς,αυτόςολόγος τηςέφεσηςδενμπορείναευσταθήσει,γιατίτο πρωτόδικοΔικαστήριοδενθαέπρεπε,σύμφωναμετονισχύοντατό τενόμοκαι πρακτική,ναλάβει υπόψητουτην επιθυμίατηςανηλί κου,την οποίακαι νασυνεκτιμήσει με ταυπόλοιπασχετικά στοι- 25 χεία. Όσοναφοράτουςάλλουςλόγους έφεσης,δενέχουμεπεισθεί ότι δικαιολογείται ηεπέμβασημας, έτσιπουναανατρέψουμετοντρό πο άσκησης της διακριτικήςευχέρειας τουπρωτόδικουΔικαστηρί ου. Δεν έχουμε πεισθεί ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο αξιολόγησε 30 λανθασμένατηνενώπιοντουμαρτυρίαήπωςδενέλαβευπόψητου τα στοιχεία εκείνα πουαναφέρθηκαν απότο δικηγόρο της εφεσεί ουσαςενώπιον μας,ήότιηπρωτόδικη απόφασηείναιλανθασμένη. Είναι γεγονός πως κατάτην άσκησητης διακριτικήςτου ευχέ ρειας,τοπρωτόδικοΔικαστήριοαντιμετώπιζεμιαοριακήυπόθεση, 35 αλλάμετοναεπιλέξει τελικάναδώσειτηνκηδεμονίαστονπατέρα, δενμπορείυπότιςσυνθήκεςκαιτιςπεριστάσειςτηςπαρούσαςυπό826 Ι.Α.Α.Δ. Τσεκκούρα κ.ά.ν.Τσεκκούρα Χρυσοστομής, Δ. θέσηςναθεωρηθεί ότιη απόφαση αυτήείναιλανθασμένη. Κατά-συνέπεια, η έφεση απορρίπτεται με έξοδα εις βάρος της εφεσείουσας. Ηέφεσηαπορρίπτεταιμεέξοδα 827