2AJLA. 22Σεπτεμβρίου, 1994 [ΠΙΚΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ,ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,Δ/σιές] ΗΛΙΑΣΑΛΑΜΟΥ ΗΛΙΑ, Εφεσείων, '-. ' ν. ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΒΕΛΤΙΩΣΕΩΣΕΥΛΟΦΑΓΟΥ, Εφεσίβλητων. (Ποινική ΈφεσηΑρ.5763.) Απόδειξη— Καθοδηγητική ερώτηση — Ποια ερώτηση Θεωρείται κα θοδηγητικήχαιπότε είναιεπιτρεπτή ηυποβολήτης. Απόδειξη — Παραδεχτότητα μαρτυρίας — Εφαρμοστέεςνομικές αρχές. 5 Δικαιοδοσία—Ποινικά Δικαστήρια—Δεν έχουνδικαιοδοσία ναδιε ρευνήσουν τηνομιμότηταδιοικητικήςπράξης— Αποκλειστικήδι καιοδοσία γιατονέλεγχοτηςνομιμότηταςδιοικητικήςπράξηςέχει τοΑνώτατοΔικαστήριο — Μόνοστηνπερίπτωσηνόσφησηςεξου σίας μπορεί πράξη να αγνοηθεί όΊοη στηνπερίπτωση εκείνη το 10 προϊόν τηςνόσφησηςδενπεριέρχεται στησφαίρατου δικαίου. Λέξεις και Φράσεις"Οικοδομή" στο Άρθρο2 του περί ΟδώνκαιΟι κοδομώνΝόμου Κεφ.96. Ποινικός Κώδικας,Άρθρο20 — Συμμετοχή στηδιάπραξη ποινικών αδικημάτων. 15 «Λ ΗαρμόδιαΑρχήαρνήθηκεναπαραχωρήσειπιστοποιητικό έγ κρισης για την οικοδομή του εφεσείοντα λόγω παράβασης όρου στην άδεια οικοδομής αναφορικάμε την περίφραξητης εν λόγω οικοδομής. Οεφεσείωνκαταδικάστηκεγια(α) την οικοδόμηση κτιρίου κατά παράβαση των όρων της άδειαςγιατηνανέγερσητηςοικοδομής,και χ (β) Ψ Χβήσητηςοικοδομής χωρίςπιστοποιητικό έγκρισης. Το πρωτόδικο Δικαστήριο εξέδωσε επίσης διάταγμα κατεδάφι σηςτηςπερίφραξηςπουανεγέρθηκεκατάπαράβασητωνόρωντης άδειας. 25 Η πρωτόδικη απόφαση εφεσιβλήθηκε για τους πιο κάτω λό γους: 137 Ηλίαν.Σνμβ.Βελαώσεας Βυλοφαγον
(1994)1.Ημαρτυρίαδενήταναποδεκτή. 2.Τα αδικήματα δεν στοιχειοθετήθηκαν από την προσαχθείσα μαρτυρία.
- Ο όρος 3 της άδειαςοικοδομής ήτανάκυρος και έπρεπενα είχεπαραγνωριστείαπότοδικαστήριο. 5 Αναφορικά μετον πρώτο λόγο της έφεσης,ο εφεσείων ισχυρί στηκεότι η ερώτηση "υπάρχει ήδεν υπάρχει μέσα στον φάκελλο που έχετεενώπιονσαςπιστοποιητικό τελικής έγκρισης", πουυπο βλήθηκεσεμάρτυρακατηγορίας,ήτανκαθοδηγητική. Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψετην έφεσηκαι αποφάνθηκε 10 ότι:
- Καθοδηγητικήείναι ηερώτησηηοποία εισηγείται ήυποδη λώνει την επιθυμητή για τον ερωτούντα απάντηση. Ενστάσιμες είναι επίσης οι ερωτήσεις που περιορίζουν την πιθανήαπάντηση τουμάρτυρασεένα"ναι"ήένα"όχι"χωρίςάλληεπεξήγησηή ανα- 15 φορά σε άλλες επιλογές. Οι καθοδηγητικές ερωτήσεις δεν επιτρέ πονται κατά την κυρίως εξέταση που στόχο έχει την αποκάλυψη τηςμαρτυρίαςτωνμαρτύρωνχωρίςκαθοδήγηση καιπεριοριστικές ερωτήσεις. Στην παρούσα υπόθεση η ερώτηση που υποβλήθηκε στον μάρτυραδεν ήτανκαθοδηγητική ούτε περιοριστική ως προς 20 τηναπάντησηαλλάαπέβλεπε στη διαφώτιση του δικαστηρίου για ταστοιχείατηςυπάρχουσαςμαρτυρίας.
- Η αλληλογραφία του εφεσείοντα με τις Αρχές επιμαρτυρεί τηνανέγερσηκαι αποπεράτωση τηςοικοδομής μετάτηνχορήγηση άδειαςοικοδομής. Ηαπουσίαμαρτυρίαςότιο ίδιοςοεφεσείωνοι- 25 κοδόμησετο κτίριο ήτηνπερίφραξη,δεν καταρρίπτειτηνκατηγο ρία.Αναφορικά μετηνδεύτερηκατηγορίαημαρτυρίαήταν αδιαμ φισβήτητη.
- Ο όρος "οικοδομή" στο Κεφ. 96, Άρθρο 2, περιλαμβάνει κάθε μορφή περίφραξης με την οποία το οικόπεδο διαχωρίζεται ™ από όμορακτήματαήτονδρόμο.
- Η αναθεωρητική δικαιοδοσία του Ανωτάτου Δικαστηρίου βάσει του άρθρου 146.1 του Συντάγματος, διαχωρίζεται θεσμικά τόσο από την πολιτική όσο και από την ποινική δικαοδοσία του « ΕπαρχιακούΔικαστηρίου.Αποκλειστικήδικαιοδοσίαγιατον έλεγ χο της νομιμότητας διοικητικών πράξεων έχει το ΑνώτατοΔικα στήριο. Μόνο στην περίπτωση νόσφησης εξουσίας μπορεί πράξη νααγνοηθεί. Η έφεσηαπορρίπτεταιμε έξοδαυπέρ τωνεφεσίβλητων. 40 138 2ΑΛΛ. Ηλίαν.Συρβ.ΒελτιώσεωςΞυλοφάγου Υπόθεσηπουαναφέρθηκε: Συμβούλιο ΕγγραφήςΑρχιτεκτόνωνκαιΠολιτικώνΜηχανικών ν Κωνσταντίνου& Άλλων
(1994)3Α.ΑΑ.453. Έφεση εναντίον Καταδίκηςκαι Ποινής. Έφεσηεναντίοντηςκαταδίκηςκαιτηςποινήςαπό τον ΗλίαΑδαμου Ηλίαοοποίος βρέθηκεένοχος στις 9Απρι λίου, 1993 από το Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας (Αριθμός ΠοινικήςΥπόθεσης8758/90) στηνκατηγορία (α) της οικοδόμησης κτιρίου κατά παράβασητων όρων της άδειας για ανέγερση οικοδομής και (β) της χρήσης της ίδιας οικοδομής μετάτηναποπεράτωσητης,χωρίςπιστο ποιητικό έγκρισης, και καταδικάστηκε από Μ. Παπαμιχαήλ Ε.Δ.σε £75πρόστιμο στηπρώτηκατηγορία,£50στη δεύτερη κατηγορία, £150 έξοδα και διάταγμα κατεδάφι σης. Γ.Πιττάτζης, γιατονεφεσείοντα. Ν.ΓερολέμουκαιΣ. Σάββα,γιατους εφεσίβλητους. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει οΔικαστής Γ.Μ. Πικής. ΠΙΚΗΣ,Δ.: Οεφεσείων προσβάλλει τηνκαταδίκητου για(α)την οικοδόμησηκτιρίου κατά παράβασητων όρων τηςάδειαςγιατηνανέγερσητηςοικοδομής,και (β)Χρήοη της ίδιαςοικοδομής μετάτην αποπεράτωση τηζ»χωρίςπιστοποιητικόέγκρισης. Το ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λάρνακος έκρινε τον εφε σείοντα ένοχο καιστις δύοκατηγορίες καιτονκαταδίκα σε σε πρόστιμο. Διατάχθηκε επίσης ηκατεδάφισητου μέ ρους της οικοδομής, της περίφραξης, που ανεγέρθηκε κατά παράβαση των όρων της άδειας,δηλαδή σε σημείο άλλοαπότοεγκριθέν. 139 ΠικήςΑ. Ηλία ν.Συμ(1 Βελτιώσεωςδυλοφάγου
(1994)Η έφεση στοιχειοθετείται με αναφοράστους ακόλου θουςτρεις λόγους: "1. Το Δικαστήριο στηρίχθηκε πάνω σε μη αποδεκτή μαρτυρία. 2.Δεν αποδείχθηκαντασυστατικάστοιχεία των άδικη- 5 μάτων,και 3.ΤοΔικαστήριο εσφαλμένα αποδέχθηκεότιοόροςτης άδειας οικοδομής για παραχώρηση507 τ.μ. οικοπέ δουήτανέγκυροςκαι δεσμευτικός." 'Αλλοι δύο λόγοι που προβλήθηκαν στην ειδοποίηση 10 έφεσης εγκαταλείφθηκαν κατά την ακρόαση. Αυτοί αφο ρούσαν (α)στο παραδεκτότηςκατάθεσηςτουφακέλουμε τα στοιχεία για την άδειακαιτους λόγους για την μηέκ δοση πιστοποιητικού έγκρισης, και (β) στην επιβληθείσα ποινήστηδεύτερηκατηγορία. Ο πρώτος λόγος εξειδικεύθηκε κατάτην ακρόαση ως αφορώνστο απαράδεκτομέροςτης μαρτυρίαςτουμάρτυ ρακατηγορίαςΣωτήρηΣπύρου,πουπροέκυψε από καθο δηγητική ερώτηση. Ο μάρτυρας Σωτήρης Σπύρου ήταν υπάλληλος της ΕπαρχιακήςΔιοίκησης, ο οποίος είχευπό 20 τηφύλαξητουτοδιοικητικό φάκελο τον οποίοείχενωρί τερακαταθέσει στο Δικαστήριο ωςτεκμήριο. Η ενστάσιμη κατά τον εφεσείοντα ερώτηση μετά την επαναδιατύπωσή της (μετά απόπαρέμβασητου Δικαστηρίου) ήτανη εξής: "θα ήθελαναμαςαπαντήσειςκύριε μάρτυς,υπάρχειήδεν 25 υπάρχει μέσα στο φάκελο που έχετε ενώπιον σας πιστο ποιητικό τελικής έγκρισης;" Ηαπάντηση πουδόθηκε, που αποτελεί την απαράδεκτηκατά τον εφεσείοντα μαρτυρία, ήτανηακόλουθη:"Δενυπάρχει." Καθοδηγητική είναι η ερώτηση η οποία εισηγείται ή 30 υποδηλώνει την επιθυμητή για τον ερωτούντα απάντηση. Καθοδηγητικές ερωτήσεις απαγορεύονται επειδή παρεμ βαίνουν στην πηγαίααποκάλυψητων γεγονότων πουσυ νιστά το παραδεκτόμέσογιατη στοιχειοθέτηση τηςμαρ140 2ΑΛΛ. Ηλία ν.Σνμφ.ΒελτιώσεωςΒνλοφαγον Πικής,Δ. τυρίας. Ενστάσιμες είναι επίσης οι ερωτήσεις οι οποίες περιορίζουντις επιλογές του μάρτυρα,μετον περιορισμό της πιθανής απάντησηςτου σε "ναί" ή "όχι" χωρίς άλλη επεξήγηση ή αναφοράσε άλλες επιλογές. Ηκυρίωςεξέτα5 ση, για την οποία ομιλούμε, πρέπει να αποβλέπει στην αποκάλυψη της μαρτυρίας τουμάρτυρα οοποίοςκαταθέ τειχωρίςκαθοδήγηση και περιοριστικές ερωτήσεις. Στηνπροκείμενηπερίπτωσηηερώτησηδενήτανκαθο δηγητική ούτε περιοριστική ως προς την απάντηση.Η 10 ερώτησηδενυποδήλωνετηνεπιθυμητήαπάντησηούτεπε ριόριζε τις πιθανές απαντήσεις του μάρτυρα δεδομένου ότι στο ερώτημα εξ αντικειμένου θα μπορούσε να δοθεί μια από τις δυοαπαντήσεις, ότι υπήρχεήότι δενυπήρχε στο φάκελο πιστοποιητικό έγκρισης. Ανεξάρτητα απότη 15 διαπίστωση αυτήη ερώτηση δεν απέβλεπε στην εισαγωγή νέας μαρτυρίαςαλλάστη διαφώτισητουδικαστηρίου για τα στοιχεία της υπάρχουσας μαρτυρίας δοθέντος ότι ο φάκελοςήταντεκμήριοενώπιοντου δικαστηρίου. Οι πιο πάνω διαπιστώσεις καθιστούν θεωρητικό το 20 ερώτημαως προς την υπόσταση μαρτυρίαςηοποία προ κύπτειαπό καθοδηγητική ερώτησηπουέθιξεστηναγόρευ σητου οδικηγόροςτου εφεσείοντα. Επισημαίνουμε όμως ότι ο βασικός κανόναςγια το παραδεκτότης μαρτυρίας συναρτά την αποδοχή της με τη σχετικότητα της 25 (relevance) προς τα επίδικα θέματα και το σύμφωνο της προςτουςκανόνεςτηςαπόδειξης (admissibility). Γιατηνεξέτασητωνεγερθέντων θεμάτωνείναιανάγκη να κάμουμεσύντομη αναφοράσταγεγονότα. Ο εφεσείων, μεαίτησητουημερομηνίας25.4.88, αποτάθηκεστην αρμό30 διαΑρχήγια την παροχήσ*αυτόν άδειαςοικοδομήςγια την ανέγερση κατοικίας σύμφωνα με τα σχέδια και τις στατιστικές μελέτες που επισυνάφθίηκαν στην αίτηση.Η άδεια χορηγήθηκε υπό όρους, μεταξύ των οποίων και ο όρος (γ)τουΠαραρτήματος Α, ο οποίος είχεως εξής:(γ) 35 Το περιτείχισμα θατοποθετηθεί κατάμήκος τηςγραμμής ρυμοτομίας και των λοιπών συνόρων του τεμαχίου". Το σχέδιο πρόβλεπε την περίφραξητου κτήματος με "τσιμε141 Πικτ& Δ. Ηλία ν.SvpjLΒελτιώσεωςΒνλοφάγον
(1994)ντομπλόκς και ττέλλι μπακλαβωτό", όπως σημειώνεται στοΠαράρτημα2τωνσχεδίων. Μετάτην αποπεράτωση της οικοδομής ο εφεσείων ζή τησετην έκδοση πιστοποιητικού έγκρισης το οποίο ηαρ- 5 μόδιαΑρχήαρνήθηκενατουπαράσχειγιατονλόγοότιη περίφραξη αναγέρθηκε κατάπαράβαση του όρου (γ) της άδειαςοικοδομής. 'Οπως αποκαλύπτει η αλληλογραφία του εφεσείοντα με την αρμόδια Αρχή, ο εφεσείων θεωρούσε τον όρο (γ) 0 άδικοκαικαταπιεστικό.Στηντελευταίατου επιστολή της 25.2.92, επαναλαμβάνειότι οι εργασίες για την ανέγερση της οικοδομής είχαν αποπερατωθείκαι για το λόγοαυτό παρακαλούσεόπωςεκδοθείπιστοποιητικό έγκρισης. Ο εφεσείων κάλεσετοΔικαστήριο ν'ακυρώσει τις κα- ^ τάδικες και στις δύο κατηγορίες,στην απουσία,όπως ει σηγήθηκε,μαρτυρίαςγιατηνοικοδόμησητουπεριφράγματος ή, ακόμα, για το χρόνο οικοδόμησης του κτιρίου γενικά.Στηναπουσίαμαρτυρίαςγιατονχρόνο ανέγερσης της οικοδομής δεν μπορείνααποκλεισθεί,όπωςεισηγήθη- 2 η κε ο δικηγόρος του εφεσείοντα, ότι η οικοδομή είχεανε γερθεί πριν το 1946, χρόνο κατάτον οποίο ηάδειαοικο δομής δεν αποτελούσε προϋπόθεση για την ανέγερση κτιρίου. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο έκρινε ότι ημαρτυρίακατέ- 25 δείξε ότι το κτίριο οικοδομήθηκε το 1989 και ότι ήταν αδιάφορο αν το οικοδόμησε προσωπικά ο-εφεσείων ή μέσω υπαλλήλων ή αντιπροσώπων του. Η ίδια η αίτηση του εφεσείοντα για την παροχήάδειαςοικοδομήςαποτε λεί ουσιαστικήμαρτυρίαγιατιςπροθέσεις τουωςπροςτη ^Q χρήση του οικοπέδου, ενώ η αλληλογραφία του με τις Αρχέςεπιμαρτυρείτηνανέγερσηκαιαποπεράτωση τηςοι κοδομής μετάτηνχορήγησηάδειαςοικοδομής. Επρόκειτο για οικοδομή μέσα σε δικό του ακίνητογια την οποίαεξασφάλισε άδειαοικοδομής καιμετάτην απο- 35 περάτωση της ζήτησε την έκδοση πιστοποιητικού έγκρι142 Ζ ΑΛΛ. 5 10 Ηλία ν.Σνμβ. ΒελτιώσεωςΒνλοφαγου Πιχης, Λ. σης. Ορθά διαπιστώνεται απότο πρωτόδικο Δικαστήριο ότιηαπουσίαμαρτυρίαςότιοίδιοςοεφεσείων οικοδόμη σε το κτίριο ήτην περίφραξη,δεν καταρρίπτειτηνκατη γορία.ΤοΆρθρο20τουΠοινικού Κώδικακαθιστάποινικά υπεύθυνους για διαπραχθέν αδίκημα εκτός από τους φυσικούς αυτουργούς καικάθεένα οοποίος συνδράμει ή ενθαρρύνει τηδιάπραξητουόπωςκαικάθεπρόσωποπου συμβουλεύει ήπαροτρύνειάλλο ναδιαπράξειτοαδίκημα. Άλλη εισήγησητου εφεσείοντα είναι ότι ηπερίφραξη δε συνιστούσε οικοδομή. Ανεξάρτητα από την ύπαρξη μαρτυρίαςπουέτεινενακαταδείξειότι ηπερίφραξησυνί στατο από περιτείχισμα ο όρος "οικοδομή" στο πλαίσιο του περί Οδών και Οικοδομών Νόμου-ΚΕΦ.96 (Άρθρο 2), όπως σωστά υπέδειξε ο δικηγόρος των εφεσίβλητων, περιλαμβάνει κάθε μορφήπερίφραξης που διαχωρίζει το οικόπεδοαπόόμορακτήματαή το δρόμο. Στηνπροκείμε νη περίπτωση, αν η περίφραξη δεν ήταν σύμφωνη με το σχέδιο, αυτό θα αποτελούσε πρόσθετη παραβίαση των όρων οικοδομής. 20 Ως προς τηδεύτερη κατηγορία,υπήρχεαδιαμφισβήτη τη μαρτυρία ότι ο εφεσείων κατείχε και χρησιμοποιούσε τηνοικοδομήχωρίςπιστοποιητικό έγκρισης. Τέλος, οδικηγόροςτου εφεσείοντα υπέβαλε ότι ο όρος 25 3της άδειαςοικοδομής ήτανκαταφανώςάκυρος, γεγονός πουκαθιστούσε ευχερή τηνπαραγνώριση τουαπό τοποι νικόδικαστήριοκαικατ'ακολουθίατηναπαλλαγήτουκα τηγορουμένου απότηνκατηγορίαγιαπαράβαση του.Η ει σήγηση προϋποθέτει την ύπαρξη δικαιοδοσίας στο 30 ποινικό δικαστήριο να διερευνήσει την νομιμότητα διοι κητικήςπράξηςπράγμαπουρητάαποκλείεται απότοΣύ νταγμα. Αποκλειστικήδικαιοδοσίαγιατον έλεγχοτης νομιμό τητας αποφάσεων,πράξεων ήπαραλείψεων αρχών ήορ35 γάνωντηςΔημοκρατίαςπουασκούνεκτελεστικήή διοικη τική λειτουργία έχει το Ανώτατο Δικαστήριο. Μόνο το Ανώτατο Δικαστήριο είναιαρμόδιοναπροβείστηναναθε143 Πικής, Δ. Ηλία ν.Σνμβ.ΒελτιώσεωςΞυλοφάγου
(1994)ώρηση πράξεων της Διοίκησης και να τις ακυρώσει για τους λόγους πουπροβλέπονται στο 'Αρθρο 146.1. Ηανα θεωρητική δικαιοδοσίατουΑνωτάτου Δικαστηρίουβάσει του Άρθρου 146.1, όπως και πρόσφατα επαναλάβαμε, 5 διαχωρίζεται θεσμικά απότην πολιτική δικαιοδοσία του Επαρχιακού Δικαστηρίου (Βλ. Συμβούλιο Εγγραφής Αρ χιτεκτόνων και ΠολιτικώνΜηχανικών ν. Κωνσταντίνου και Άλλων
(1994)3 Α.ΑΑ 453). Το ίδιο ισχύεί:και σε σχέσημε την ποινικήδικαιοδοσίατου ΕπαρχιακούΔικα στηρίου. Μόνο στην περίπτωση νόσφησης εξουσίας μπο ρεί πράξη να αγνοηθεί διότι στην περίπτωση εκείνη το προϊόν της νόσφησης δενπεριέρχεται στησφαίρατουδι καίου. Ηέφεσηαπορρίπτεται. Δικαστήριο προςτουςδικηγόρους:Ποιεςείναιοι ειση γήσεις σαςωςπροςτα έξοδα; κ.Γερολέμου: Ζητούμεταέξοδαμας. κ.Πιττάτζης: Συμφωνώ. Δικαστήριο: Επιδικάζονταιέξοδαυπέρτων εφεσιβλή- 20 των. •.. ." Ηέφεσηαπορρίπτεταιμε έξοδαυπέρτωνεφεσίβλητων. 144 15