2 ΑΛΑ. 22Δεκεμβρίου, 1994 [ΠΙΚΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΑΡΤΕΜΗΣ.Δ/σιές] ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, Εφεσείουσα, ν. ΛΩΡΗ ΗΡΑΚΛΕΟΥΣ (Αρ.2), Εφεσίβλητου. (Υπόμνημα Αρ. 286). 5 Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα Άρθρο 113.2 — Εξουσίες του Γε νικού Εισαγγελέα — Κατά πόσο περιορίζουν τις εξουσίες του Δι καστηρίου να εξετάζει σ' οποιοδήποτε στάδιο της δίκης θέματα που άπτονται των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου βάσει του Άρθρου 30.2του Συντάγματος. Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα Άρθρο 35—Αρμοδιότητα των δι χαστικών αρχών για αποτελεσματική διασφάλιση των ανθρωπί νωνδικαιωμάτων. 1Q 15 20 25 Ανθρώπινα Δικαιώματα — Δικαίωμα για διάγνωσηποινικής ευθύνης κατηγορουμένου εντός ευλόγου χρόνου — Άρθρο 30.2 του Συ ντάγματος. Ο κατηγορούμενος αφούαρνήθηκε ενοχή σε κατηγορίες πλα στογραφίας, κυκλοφορίας πλαστού εγγράφου, ψευδείς λογαρια σμούς και απόσπασηχρημάτων με ψευδείς παραστάσεις,υπέβαλε ότι ηδίωξητου διενεργείται έξω απόταχρονικάπλαίσια που κα θορίζει το άρθρο 30.2 του Συντάγματος για τηδιάγνωση ποινικής ευθύνης και ως εκ τούτου δεν μπορεί να προχωρήσει. Ηκατηγο ρούσα αρχή έθεσε θέμα "εξουσίας ή δικαιοδοσίας" του Δικαστη ρίου να επιληφθεί του θέματος που ήγειρε ο κατηγορούμενος. Το Κακουργιοδικείο αποφάνθηκε ότι είχε δικαιοδοσία να εξετάσει στο στάδιο εκείνο της δίκης το θέμαπου εγέρθηκε. Ο Γενικός Ει σαγγελέας ζήτησε όπως επιφυλαχθείβάσει του 'Αρθρου 148
(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155, το νομικό ερώτημα "κατά πόσο ενόψει τουάρθρου 113.2 τουΣυντάγματος,το Μόνιμο Κακουργιοδικείο δύναται στο παρόν στάδιο της διαδικασίαςνα επιληφθεί ένστασης ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 30.2 του Συντάγματος με ενδεχόμ£νο νασταματήσει την εκδίκασητης υπό θεσης καινααπαλλάξειτονκατηγορούμενο. Εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα προβλήθηκε ο ισχυρισμός 225 Δημοχοατίαν.Ηρακλέους(Αρ.2)
(1994)ότιοιεξουσίεςπουτουπαρέχειτοΆρθρο 113.2 του Συντάγματος, αποκλείουντηνεξέτασηοποιουδήποτεθέματοςαπότοΔικαστήριο που άπτεται της ποινικής ευθύνης τουκατηγορουμένου έξωαπό τοπλαίσιοτηςτελικήςετυμηγορίαςτουΔικαστηρίου. Εκ μέρους του κατηγορουμένου έγινεαναφορά στο άρθρο 35 τουΣυντάγματοςκαιυποβλήθηκεότιοιθέσειςτουΓενικούΕισαγ γελέαπροσκρούουν στιςδιατάξειςτουάρθρουαυτούτου Συντάγ ματος. ΤοΑνώτατο Δικαστήριοαποφάνθηκεότι: 1.ΔενυπάρχειπροηγούμενοστηνΑγγλίαήστηνΚύπροπουνα υποστηρίζει τηθέσηότι ηάσκησηδίωξης απότο ΓενικόΕισαγγε λέαπεριορίζει μεοποιοδήποτετρόποτηνκυριαρχίατουποινικού δικαστηρίου στη διεξαγωγή της ποινικής δίκης σύμφωνα με τον περί ΠοινικήςΔικονομίας ΝόμοΚεφ.155καιτησύμφυτηεξουσία τουναρυθμίζειτηνενώπιοντουδιαδικασία 10 15 2.Οι εξουσίεςτου ΓενικούΕισαγγελέα βάσειτουάρθρου 113.2 τουΣυντάγματος,δεντουπαρέχουνοποιοδήποτελόγοστονκαθο ρισμότηςδιαδικασίαςκατάτη δίκη,ούτεπεριορίζουντηνεξουσία τουΔικαστηρίου ναεξετάζει,εφόσοντοκρίνειαναγκαίο, παράπο νακαιπαραβιάσειςτωνδικαιωμάτων πουκατοχυρώνει τοΆρθρο 20 30.2σ*οποιοδήποτεστάδιοτηςδίκηςτοκρίνειεπιβεβλημένο. . 3. Το Άρθρο 113.2 του Συντάγματοςδεν περιορίζει ούτε δη μιουργεί οποιοδήποτεκώλυμαστην εξέταση τουτεθέντοςθέματος στοστάδιοπουέχειτεθεί. Ηαπάντησηστονομικόερώτημα 25 πουεπιφυλάχθηκεείναικαταφατική. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: ΕυσταθίουνΑστυνομίας
(1990)2ΑΛΛ. 294ΒίκτωροςνΧριστοδούλου
(1992)1ΑΛΛ. 512Γρηγορίουν ΤραπέζηςΚύπρουΛτδ.
(1992)1 ΑΛΛ. 1222- 30 ΜακρήνΧατζηεναγγέλου. Πολ. εφέσειςημερ. 14.4.1993Αγγελή νΗλία&ΆλλωνΠολ. έφεσηημερ. 3012.1993ΚαυκαρήςνΔημοκρατίας
(1990)2ΑΛΛ. 203'ΕλληναςνΔημοκρατίας
(1989)2ΑΛΛ. 149· Αστυνομία νΦάντη& Άλλων
(1994)2ΑΛΛ. 160Xeaopbontosν TheRepublic2R.S.C.C. 89· 226 35 2AAA. Δημοκρατίαv.Ηρακλέους(Αφ.2) GourietνUnionofPostOffice WorkenAC[1978]435BCI1YDJ>J>. ofJamaica[1985]AC937· CentralCriminal CourtexparteRandle &Pottlefl99l]Crim. LR. 55l· 5 PolicevAthienitis
(1983)2CUt. 194· ΓενικόςΕισαγγελέαςνΛαξαρίδη& Άλλον
(1992)2ΑΛΛ. 8. ΝομικόΕρώτημα. Νομικό ερώτημα με το οποίο ο Γενικός Εισαγγελέας της ΔημοκρατίαςζήταγνωμάτευσηαπότοΑνώτατοΔικα10 στήριο κατά πόσο, ενόψει των προνοιών του άρθρου 113.2 του Συντάγματοςτο Μόνιμο Κακουργιοδικείο μπο ρεί να επιληφθεί ένστασης ότι υπήρξε παραβίασητουάρ θρου 30.2 του Συντάγματος με ενδεχόμενο νααποφανθεί ότι δεν θα προχωρήσει η εκδίκαση της υπόθεσης και να 15 απαλλάξειτον κατηγορούμενο. Γλ. Χατζηπέτρου, ΑνώτεροςΔικηγόρος της Δημοκρα τίας,γιατηΚυπριακήΔημοκρατία. Χρ. Τριανταφυλλίδης, γιατον κατηγορούμενο. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα 20 δώσειοΔικαστής Γ. Μ.Πικής. ΠΙΚΗΣ, Δ. : Εναντίον του ΛώρηΗρακλέους απαγγέλθηκαν οι ακόλουθες κατηγορίες ενώπιον του Κακουργιοδικείου: Α.Πλαστογραφία. 25 Β. Κυκλοφορία πλαστούεγγράφου. Γ. Ψευδείς Λογαριασμοί.Και, Δ. Απόσπασηχρημάτων μεψευδείςπαραστάσεις. 227 HluttfeΔ. ΔημοκοανΙα ν.Ηρακλέους(AQ.2)
(1994)Οκατηγορούμενος αρνήθηκεενοχή. Μετάτηναπάντησηστιςκατηγορίες,οκατηγορούμενος υπέβαλεότι η δίωξητουδιενεργείται έξω από τα χρονικά πλαίσιαπουκαθορίζειτοΣύνταγμα (εύλογος χρόνος)για τη διάγνωση της ποινικήςτου ευθύνης καιεπομένως δεν 5 μπορείναπροχωρήσει μεεπακόλουθοτηναπαλλαγήτου. ΤοΔικαστήριο έκρινε ορθόναπροβείστην εξέτασητου θέματος στο στάδιο που είχε εγερθεί, βάσειπαραδεκτών γεγονότων ως προς τα χρονικά πλαίσια μέσα σταοποία ασκήθηκεκαιπροωθήθηκεηδίωξη.Αφού άκουσετις διΐ- ίο στάμενεςεισηγήσειςτηςΚατηγορίαςκαιτης Υπεράσπισης ως προς το αναφυένθέμα,επεφύλαξε την απόφαση του. Πριν την έκδοση της απόφασης η Κατηγορούσα Αρχή έθεσεθέμα"δικαιοδοσίαςή εξουσίας"τουΔικαστηρίουνα επιληφθεί της ένστασης της υπεράσπισης. Μετάτην από- " φάση του Κακουργιοδικείου ότι είχε "δικαιοδοσία και εξουσία" να εξετάσει το εγερθέν θέμαστο στάδιοπουτέ θηκε, οΓενικός Εισαγγελέαςζήτησεόπωςεπιφυλαχθείκαι το Δικαστήριο επεφύλαξε,βάσει του 'Αρθρου 148
(1)του περί ΠοινικήςΔικονομίας Νόμου-ΚΕΦ. 155 τοακόλου- 20 θο νομικό ερώτημαγιατηγνωμάτευσητουΑνωτάτου Δι καστηρίου: "Κατάπόσο,ενόψειτωνπρονοιώντουάρθρου 113.2 του Συντάγματος,το Μόνιμο Κακουργιοδικείο δύναται στο παρόνστάδιοτηςδιαδικασίαςναεπιληφθείένστάσης ότι υπήρξεπαραβίαση τουάρθρου30.2 του Συ ντάγματος με ενδεχόμενο να αποφανθεί ότι δεν θα προχωρήσει η εκδίκασητηςυπόθεσηςκαινααπαλλάξει τονκατηγορούμενο." Τοεπιφυλαχθένθέμααφοράαποκλειστικάτις επιπτώ- 30 σεις και τις συνέπειες πουενέχουν οι εξουσίεςπου παρέ χονται στο Γενικό Εισαγγελέα από το 'Αρθρο 113.2 του Συντάγματος,στις εξουσίεςτουποινικούδικαστηρίουνα ρυθμίζειτηνενώπιοντουδιαδικασίακαιναεξετάζει, εφό σον τοκρίνειπρέπον,παράποναγιαπαραβιάσειςτου'Αρ- 35 θρου 30.2 τουΣυντάγματοςκαι,συγκεκριμένα,παράπονα 228 2 AAA Δημοκρατία v. Ηρακλέους(Αρ. 2) Πικής, Α για καθυστερήσεις που τείνουν να εκτρέψουν τη διαπί στωσητηςποινικήςευθύνηςτουκατηγορουμένου έξω από το συνταγματικό πλαίσιο. Δεν καλούμεθα να εξετάσουμε τιςεπιπτώσεις πουσυνεπάγεταιπαρέκλισηαπότιςδιατά5 ξεις του Άρθρου 30.2 τουΣυντάγματοςούτετις εξουσίες του δικαστηρίου,γενικά,να επιλαμβάνεται θεμάτων που άπτονται των συνταγματικών δικαιωμάτων τουκατηγο ρουμένου καιτο στάδιοστο οποίο μπορεί ναεξεταστούν* [Ωςπροςταδικαιώματαπουκατοχυρώνειτο Άρθρο 30.2 10 καιτις συνέπειες απότηνπαραβίασητους,διαφωτιστικές είναι(μεταξύάλλων) οι αποφάσειςΕυσταθίουν. Αστυνο μίας
(1990)2 Α.Α.Δ. σ. 294. Βίκτ<ορος ν.Χριστοδούλου
(1992)1 Α.Α.Δ.512, Γρηγορίου ν. ΤραπέζηςΚύπρου Ατό.
(1992)1 Α.ΑΛ. 1222, Μακρήν.Χατζηεναγγέλου (Πολιτι15 κές Εφέσεις 8334,8336,14.4.93). Αγγελή ν.Ηλία χ.α. (Πο λιτική Έφεση8082,30.12.93). Καυκαρής ν. Δημοκρατίας
(1990)2Α.Α.Δ. 203 και'Ελληνας ν.Δημοκρατίας(\9S9) 2 Α.Α.Δ.149]. Το ερώτημα που καλούμεθα ν' απαντήσουμε επικε20 ντρώνεται στις εξουσίες του Γενικού Εισαγγελέα, βάσει τουΆρθρου 113.2 του Συντάγματος καιαναυτέςεπιβάλ λουνοποιουσδήποτεπεριορισμούς ωςπροςτοστάδιοτης ποινικήςδίκηςκατάτοοποίοισχυρισμοί για παραβιάσεις τουΆρθρου 30.2 μπορείναεξεταστούν. 25 Στηνπρόσφατηαπόφασητης Ολομέλειας του Ανωτά του Δικαστηρίου [Αστυνομία ν. Φάντη χ.ά. - Ν.Ε. 290,
(1994)2Α.ΑΛ. 160],επισημαίνεται: "Συμμεριζόμαστετην άποψηότι μπορείναεγερθείζήτημαενώπιονοποιουδήπο τεΔικαστηρίου πουνααφοράστηδίκαιηδίκη,καιδιάφο30 ραάλλα, όπωςεπιτρέπει ονόμοςκαιτοΣύνταγμα....".Το Δικαστήριο δεν επεκτάθηκεσε περαιτέρωδιερεύνηση του θέματος εφόσον έκρινε ότι το επίδικο θέμαπεριοριζόταν στις επιπτώσεις πουμπορείναέχουνστηνποινικήευθύνη τουκατηγορουμένουδυσμενήδημοσιεύματα. 35 Η εισήγηση του κ. Χατζηπέτρου, εκ μέρους του Γενι κού Εισαγγελέα, όπως την έχουμε αντιληφθεί και μπορεί 229 Efafe Δ. Δΐΰβοη^ανία ν,fflQottUoeg(Αφ.3)
(1994)να συνοψισθεί, είναι ότι η θέσητου Γενικού Εισαγγελέα στο νομικό μας σύστημα και ειδικά οι εξουσίες πουτου £5α$£χει το Άρθρο 113.2 του Συντάγματος,αποκλείουν την εξέταση (από το ποινικό δικαστήριο) οποιουδήποτε θέματος που άπτεται της ποινικής ευθύνης του κατηγο- 5 ρονμενου έξω από το πλαίσιο της τελικής ετυμηγορίας του δικαστηρίου-διότι αυτόθασυνιστούσε επέμβαση με το συνταγματικό δικαίωμα του Γενικού Εισαγγελέα να προβαίνει στη δίωξη κατηγορουμένου. Έκαμε αναφορά στιςπρόνοιεςτουΆρθρου 113.2 τουΣυντάγματοςκαιστηIQ Xenopbantos v. TheRepublic, 2 R.S.CC 89, όπουεξετά στηκε η φύση των αποφάσεωντου Γενικού Εισαγγελέα Στην υπόθεση εκείνηκρίθηκε ότι οι αποφάσειςτουΓενι κούΕισαγγελέα για την ποινικήδίωξηατόμου συναρτώ νται μετηδικαστικήδιαδικασίακαιγιατολόγοαυτό δεν 1 5 υπόκεινται στον αναθεωρητικό έλεγχο που προβλέπεται οπότοΆρθρο 146 τουΣυντάγματος.Αναφοράέκαμεεπί σηςστιςεξουσίεςτουΓενικού ΕισαγγελέαστηνΑγγλία, σε σχέσημε ποινικές διώξεις, όπως εξηγούνται σε σειράδι καστικώναποφάσεων[βλ.μεταξύάλλων, Gourietv. Union 20 of PostOffice WorkeisAC [1978] 435,487. Bellv. DPP. of Jamaica /1985]AC 937 και Central Criminal Court, ex paxURandh&Pottle[1991] Grim.L.R,551].Δενυπάρχει προηγούμενο στην Αγγλία ή στην Κύπρο πουνα υποστη ρίζειτηθέσηότιηάσκησηδίωξηςαπότοΓενικό Εισαγγε- 25 λέα περιορίζει με οποιοδήποτε τρόπο την κυριαρχίατου ποινικού δικαστηρίου στη διεξαγωγή της ποινικήςδίκης σύμφωνα με τον περί ΠοινικήςΔικονομίας Νόμο- ΚΕΦ. 155 καιτησύμφυτη εξουσία τουναρυθμίζει την ενώπιον τουδιαδικασία. 30 Οκ.Τριανταφυλλίδης,εκμέρουςτουκατηγορουμένου, έκαμεειδικήαναφοράστο Άρθρο35 τουΣυντάγματος το οποίο εναποθέτει στις δικαστικές αρχές την προστασία, μέσασταόριατηςαρμοδιότηταςτους,τωνθεμελιωδώνδιηαιωμάτων και ελευθεριών του ανθρώπου(Μέρος IIτου 35 Συντάγματος)καιυπέβαλεότιοι θέσειςπουπροβλήθηκαν απότηνάλληπλευράπροσκρούουνστιςδιατάξειςτουάρ θρου αυτού του Συντάγματος. Οποιοσδήποτε περιορι σμός,εισηγήθηκε,στην εξουσίατουδικαστηρίουναεξετά230 ΙΑ Α Α Δημοκρατίαν.Ηφχχλέονς (Αφ.2) Πιχή&Λ. ζει εφόσον τοκρίνει αναγκαίο,σ* οποιοδήποτεστάδιοτης δίκης, ισχυρισμούς για παραβιάσεις των διατάξεων του Άρθρου 30.2, θαήταναντίθετος με το συνταγματικόκα θήκοντηςΔικαστικήςΕξουσίαςναμεριμνάγιατηναποτε5 λεσματική εφαρμογήτων δικαιωμάτωνπουκατοχυρώνο νται από το Μέρος Π του Συντάγματος. Ως προς το κείμενο του Άρθρου 1137 τουΣυντάγματος, υποστήριξε ότι οι εξουσίες του Γενικού Εισαγγελέα δεν εκτείνονται πέρανεκείνων πουρητάκαθορίζονται "....νακινή,διεξά10 γη, επιλαμβάνηται και συνεχίζη ή διακόπτη οιανδήποτε διαδικασίαν ή διατάσση δίωξιν καθ' οιουδήποτε προσώ πουεντηΔημοκρατίαδι'οιονδήποτεαδίκημα. ..Λ Τοερώτημα,επαναλαμβάνουμε,πουπρέπει Vαπαντή σουμεαφοράαποκλειστικάτοΆρθρο 113.2 καιανοιπρό15 νοιές τουπεριορίζουν τις εξουσίεςτουποινικούδικαστη ρίου ως προς το στάδιο της δίκης κατά το οποίο ισχυρισμοί για παραβιάσεις των δικαιωμάτων του κατη γορουμένου, βάσει του Άρθρου 30.2, μπορεί να εξετα στούν. 20 Οι εξουσίες του Γενικού Εισαγγελέα βάσει του Άρ θρου 113.2, δεντουπαρέχουνοποιοδήποτελόγοστονκα θορισμό τηςδιαδικασίας κατάτηδίκη. Η ανάμιξητουΓε νικού Εισαγγελέα στην ποινική δίκη είτεδιότι άσκησε τη δίωξηή καιωςδημόσιου κατηγόρουκατάτηδίκη,δενπε25 ριορίζει τηνκυριαρχίατου δικαστηρίου στηδιαδικασίαη οποίαακολουθείταικαιδενεισάγει οποιουσδήποτεπεριο ρισμούς στην εξουσία του Δικαστηρίου να εξετάζει, εφό σον το κρίνει αναγκαίο,παράποναγια παραβιάσεις των δικαιωμάτων πουκατοχυρώνει το Άρθρο 30.2 σε οποιο30 δήποτε στάδιο της δίκης το κρίνει επιβεβλημένο. Το Άρθρο 35 του Συντάγματος εναποθέτει στις δικαστικές αρχές την αποτελεσματική διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσα στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους. Οι αρμοδιότητες τους (των δικαστικών αρχών) εκτείνο35 νται,όπως είναι αυτονόητο,στηδιεξαγωγήτηςδίκης, πε ριλαμβανομένης της διαδικασίας που ακολουθείται για τηναποτελεσματικήδιασφάλισητωνανθρωπίνωνδικαιω μάτων. Στην άσκηση των συνταγματικών τουαρμοδιοτή231 HHwifeΔ. AtijsoMQaiUs ν, Ηρακλέους(Ας. 2)
(1994)των, ο Γενικός Εισαγγελέας δεν υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο [βλ. Poi/ce v. Athienitis
(1983)2 GL.R. 194]. Τα όρια όμως των αρμοδιοτήτων του δεν επεκτείνονται πέραν εκείνων που του παρέχει το Άρθρο 1132 και ο νόμος [βλ.σεσχέσημετοδικαίωμαέφεσης Γενικός Εισαγ- 5 γάέας ν. Ααζαρίόη «.α.
(1992)2 Α Λ Α 8. θα ήταν εν πάση περιπτώσει παράδοξο, δοθείσας της φύσης του λει τουργήματοςτου,ανπαρεχότανοποιαδήποτεεξουσία στο Γενικό Εισαγγελέα που θαπεριόριζε τις εξουσίες του δι καστηρίου να εξετάζει, στο στάδιο πουκρίνει επιβεβλημέ- 10 νο, θέματαπου άπτονταιτης ποινικής ευθύνης του κατη γορουμένου. Στην ποινική δίκη ο Γενικός Εισαγγελέας (καιοι εκπρόσωποί του) υπέχει ρόλο δημόσιουκατηγόρου και εκπροσωπεί τη μια από τις δύο πλευρές που αντιπα ρατάσσονται στο πλαίσιο του δικαιΐκού μας συστήματος, 15 ενώπιον του δικαστηρίου με αντίστοιχους ρόλους για τη διάγνωσητης ποινικής ευθύνης του κατηγορουμένου. Συμπεραίνουμε ότι το Άρθρο 1132 του Συντάγματος δεν περιορίζει τις εξουσίες του δικαστηρίου να εξετάζει σ' οποιοδήποτε στάδιο της δίκης θέματα που άπτονται των 20 δικαιωμάτων τουκατηγορουμένου βάσειτου Άρθρου 30.2 του Συντάγματος. Εφόσον εκ του λόγου του Άρθρου 113.2 δεν επιβάλλονται περιορισμοί στο στάδιο της ποινι κής δίκης στο οποίο μπορεί να εξεταστούν ενστάσεις του κατηγορουμένου για παραβιάσεις των δικαιωμάτων που 25 κατοχυρώνει το 'Αρθρο 30.2, ηαπάντησηστο τεθέν ερώτη μα είναι καταφατική.Το Άρθρο 1132 δεν περιορίζει ούτε δημιουργεί οποιοδήποτε κώλυμα στην εξέταση του τεθέ ντος θέματος στο στάδιοπουείχε τεθεί. Η απάντησηστο ερώτημα είναι καταφατική. 3Θ Η απάντηση στο ερώ τημα είναι καταφατική. 232