clr/1994/1994_2_37.pdf

(1)—Δικαίωμα έρευναςκατά τηνόμιμη σύλληψη ατόμου από την Αστυνομία. 37 Δημοκρατίαν.Κυπριανϋη*uu

(1994)Ευρωπαϊκή Σύμβασηγια την προάσπιση των ΑνθρωπίνωνΔικαιωμά­ των, άρθρο 5 — Κατοχυρώνει το δικαίωμα προσωπικής ελευθε­ ρίας. Το πρωί της4ης Δεκεμβρίου 1992 διαπράχθηκεένοπλη ληστεία στο χωριό Γιόλου στην επαρχίαΠάφου.Κατάτη διεξαγωγή ερευ- 5 νών για σύλληψητων δραστών, ένας υπαστυνόμος και δυο αστυ­ νομικοί χωρίς νακατέχουν στοιχεία πουδημιουργούσανοποιαδή­ ποτε υποψία πως οι κατηγορούμενοι ήταν ενδεχομένως οι δράστες,ανέκοψαν αυτοκίνητο πουοδηγούσε οκατηγορούμενος 1 με συνεπιβάτες τους κατηγορουμένους 2 και 3ότανήτανσταθμευ- *0 μένο σεφώταδιασταύρωσης. Ουπαστυνόμος μπήκεστοαυτοκίνη­ το αποκαλύπτονταςτην αστυνομική του ταυτότητα.Κατάτην εκ­ δοχή του υπαστυνόμου τουςζήτησε να μεταβούν στον αστυνομικό σταθμό Πάφου για νατους ρωτήσει σχετικά μετο έγκλημα. Οικα­ τηγορούμενοι ανέφεραν ότι επρόκειτο για διαταγή στην οποία 15 αντελήφθηκανότι είχανυποχρέωση ναυπακούσουν. Στη συνέχεια οι κατηγορούμενοι μεταφέρθηκαν στον αστυνο­ μικό σταθμό για λήψη ανακριτικών καταθέσεων. Ο κατηγορούμε­ νος 3 έδωσε γραπτή κατάθεση δυνάμει του δικαστικού κανόνα 1 -_ αλλάαρνήθηκενατηνυπογράψει. ^υ Στη δίκη το Κακουργιοδικείο απέκλεισε τη γραπτή κατάθεση του κατηγορουμένου 3και τηνπροσαγωγή ρουχισμού τωνκατηγο­ ρουμένων 2 και 3 που λήφθηκε κατά την παραμονή τους στον αστυνομικό σταθμό τα οποία η κατηγορούσα Αρχή επεχείρησε να προσάψει ως αποδεικτικάστοιχεία. 25 Λόγοι αποκλεισμού των πιο πάνω αποδεικτικών στοιχείων από το Κακουργιοδικείο:

1. Ηκατάθεσηήτανπροϊόν παραβίασηςτης προσωπικής ελευ­ θερίας που κατοχυρώνεται από το άρθρο 11.1 του Συντάγματος αφού η κράτηση των κατηγορουμένων κατά την οποία λήφθηκε 30 ήτανπαράνομη.
2. Ηλήψητου ρουχισμού ήταν ουσιωδώς συναφής με τηνπα­ ράνομηκράτηση με συνέπεια να μολύνεται απόαυτήπαρά την έκ­ δοση στο μεταξύ εντάλματοςσύλληψηςτων κατηγορουμένων. Το Κακουργιοδικείο έκρινε επίσης ότι υπό τις περιστάσεις ο 35 εξαναγκασμός σε ακινητοποίηση τουαυτοκινήτου τωνκατηγορου­ μένων συνιστούσεστέρησητηςπροσωπικής τουςελευθερίας.Ακρι­ βώς το ίδιο συμπέρασμα έβγαλε και για τη μετάβασητων κατηγο­ ρουμένων στον αστυνομικό σταθμό. Οι διαπιστώσεις του Κακουργιοδικείου οδήγησαν στη μη αποδοχή της κατάθεσης του 40 κατηγορουμένου
3. Εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα ζητήθηκε ηεπιφύλαξη των πιο κάτω τεσσάρων νομικών ερωτημάτων για γνωμάτευση από το 38 2 ΑΛΛ. Δημοκρατίαν.Κυπριανίόηκ.α. Ανώτατο Δικαστήριο. Τα ερωτήματα αυτά κρίθηκαν ως νομικά απότο Κακουργιοδικείο καιεπιφυλάχθηκανμεβάσητο άρθρο 148 του Κεφ.
4. Ερώτημαπρώτο 1 _ Κατάπόσο μεβάση ταπρωτογενήπραγματικάθέματα,το συμ­ πέρασμα του Κακουργιοδικείου ότι η αστυνομική ανακοπή τον οχήματος για το διάστημαπου ήταν ακινητοποιημένο με τηνπα­ ρουσία του αστυνομικού οργάνου εντός του αυτοκινήτου, προκά­ λεσε στέρηση της προσωπικής ελευθερίας των κατηγορουμένων, σανθέμαπραγματικό,ήτανεύλογο. Ερώτημαδεύτερο 15 Κατάπόσο μεβάσηταπρωτογενήπραγματικά θέματα,το συμ­ πέρασματου Κακουργιοδικείου ότι ημετάβασηκαι παραμονήτων κατηγορουμένων στον αστυνομικό σταθμό δεν ήταν με τη θέληση τους αλλά σαν αποτέλεσμα παραβίασης του δικαιώματοςπροσω­ πικής ελευθερίας που τους παρέχει το άρθρο 11.1 τουΣυντάγμα­ τος,σανθέμαπραγματικό,ήταν εύλογο. Ερώτηματρίτο 20 Κατάπόσο πάνωστηβάσητων γεγονότων που διαπιστώθηκαν από το Κακουργιοδικείο, η κατάθεση του κατηγορουμένου 3 δεν αποτελούσε αποδεκτήμαρτυρίααφούδεν δόθηκε με την ελεύθερη θέληση του. Ερώτηματέταρτο ~e' 30 Κατά πόσο υπό το φως των γεγονότων, πουδιαπιστώθηκαν από το Κακουργιοδικείο,ο ρουχισμός των κατηγορουμένων 2και 3 δεν αποτελούσε αποδεκτήμαρτυρίαγιατονλόγοότι λήφθηκε t-ξ αιτίας παραβίασηςτης προσωπικήςτους ελευθερίας. Στοερώτημα αυτόηκατηγορούσαΑρχή αμφισβήτησε τηνύπαρξηαιτιώδουςσυ­ νάφειας μεταξύ της στέρησης της προσωπικής ελευθερίας τωνκατηγορουμένων και των όσων επακολούθησαν και προσπάθησενα τα αποσυνδέσει για να αποδείξει ότι το προηγούμενο καθεστώς δεν μόλυνετηλήψη του ρουχισμού των κατηγορουμένων. Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκεότι: 35 1.Το πρώτο και δεύτερο ερώτημα εγείρουν πραγματικάΟέματα γι' αυτόκαι δεν μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο γνώ­ μηςστοπλαίσιοτουάρθρου 148τουΚεφ.
5. ^
6. Το τρίτο ερώτημα αφορά νομικό ζήτημα. Ηκατάληξη του Κακουργιοδικείου είναι ορθή και η απάντηση στο τρίτο νομικό ερώτημα είναικαταφατική. Μεγνώμονα τηνομολογία μαςη κατάθέσηδεν ήτανδυνατόναγίνει δεκτήως μαρτυρίααφούαποτελού­ σε προϊόν παραβίασης δικαιώματος προσωπικής ελευθερίας του 4 υ 39 Δημοκρατίαν.Κυπριανίδη ΗΛ.

(1994)κατηγορουμένου 3,γεγονόςπουδιαπιστώθηκεωςπραγματικό από το Κακουργιοδικείο. 3.Το τέταρτοερώτημαείναι επίσηςπραγματικό καιδενμπο­ ρεί νααποτελέσει τοαντικείμενογνώμηςστο πλαίσιο του άρθρου 148τουΚεφ.155. 5 Υποθέσειςποναναφέρθηκαν: Edwards νBairstow[1955]3All E.R. 48InReHadfiCostas

(1984)1CLR513PoliceνGeorghiades

(1983)2CLR 3310 Geoxghiou νRepublic

(1984)2CLR 65Merthodja νPolice

(1987)2CLR 227· ΑστυνομίανΓιάλλουρος

(1992)2ΑΑΔ 147· Χ ν TheFederalRepublicof GeimanyAppl.No. 8819/79, D&R.24HadfiSawas νRepublic

(1988)2 CLR 37Paipas νRepublic

(1988)2CLR

1. Νομικά ερωτήματα. Νομικά ερωτήματα επιφυλαχθέντα απότο Κακουργιο­ δικείο Πάφου(Γ. Νικολάου,Π.Ε.Δ., Κραμβής,Α.Ε.Δ. και Κληρίδης, Ε.Δ.) (ΥπόθεσηΑρ.4/93) με αίτησητουΓενικού ΕισαγγελέατηςΔημοκρατίαςδυνάμειτουΑρθρου148του 20 Περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155 κατά πόσο, μεταξύάλλων,προσφερότανεύλογαηδυνατότηταναοδη­ γηθεί το Μόνιμο Κακουργιοδικείο συμπερασματικά στη διατύπωσητης θέσηςότι ηαστυνομική ανακοπή τουοχή­ ματος στο οποίο επέβαιναν οι κατηγορούμενοι 2 και 3 25 προκάλεσε, γιατο διάστημαπουτοόχημαπαρέμεινε ακι­ νητοποιημένο κάτω από την παρουσία του αστυνομικού οργάνου εντόςτου αυτοκινήτου,στέρηση τηςπροσωπικής ελευθερίαςτωνκατηγορουμένων, σανθέμαπραγματικό. Γλ. Χ" Πέτρου, ΑνώτεροςΔικηγόροςτηςΔημοκρατίας, γιατηνΚατηγορούσαΑρχή. 40 15 2ΑΛΛ. Δημοκρατία ν.Κυπριανίδη κ.α. Καμιάεμφάνισηγιατονκατηγορούμενο
2. Χρ. Πονργονρίδης,γιατουςκατηγορούμενους 2 και
3. Cur. adv. vult. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Την απόφασητου Δικαστηρίου θα δώσει ο 5 δικαστής Γ. Κωνσταντινίδης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ.: Η Κατηγορούσα Αρχή επι­ χείρησε να προσάξει ως αποδεικτικά στοιχεία στη δίκη των κατηγορουμένων για ένοπλη ληστεία, !0 (α)γραπτήκατάθεσηπου έδωσε οκατηγορούμενος 3το απόγευμα της 4 Δεκεμβρίου 1992 σε αστυνομικό ανακριτήστον Αστυνομικό ΣταθμόΠάφου και (β) τεμάχια ρουχισμού που φορούσαν οι κατηγορούμε­ νοι 2 και ; 3 τα οποία λήφθηκαν ενώ βρίσκονταν το ίδιο απόγευμαστον ίδιο,σταθμό!* Ην ' '. . 15 Το Κακουργιοδικείο θεώρησε πως και τα δύο, ηκάτινθέσηκαι ο ρουχισμός, θα έπρεπε να αποκλειστούν. Η κα­ τάθεση ήταν το προϊόν παραβίασης του'θεμελιώδους δι­ καιώματος τηςπροσωπικής ελευθερίας πουδιασφαλίζεται από το άρθρο 11.1 του Συντάγματος και όχι το προϊόν 20 της ελεύθερης θέλησης του κατηγορούμενου
4. Δόθηκε κατά τη διάρκεια παράνομηςκράτησης των κατηγορουμέ­ νων στον Αστυνομικό ΣταθμόΠάφουπου ακολούθησε τη μή καταδειχθείσα ως το αποτέλεσμα της δικής τους θέλη­ σης ανακοπήκαι μεταφορά τους εκεί. Η λήψητου ρουχι25 σμού ήτανουσιωδώς συναφήςπρος την παράνομηκράτη­ ση. Παρά την έκδοση, στο μεταξύ, εντάλματος σύλληψης των κατηγορουμένων, μολυνόταν από το προηγούμενο καθεστώς εκείνης τηςκράτησης. Εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα ζητήθηκε ηεπιφύ30 Χαξητεσσάρων ερωτημάτων ως νομικών και ως εγειρομένων κατά τη διάρκεια της δίκης για γνωμάτευση από το Ανώτατο Δικαοτήριο. Δεν αμφισβητήθηκε η φύση τους<ος 41 Κων/δης, Δ. Δημοκρατίαν.Κυπριανίδη χ.α.

(1994)νομικών και ο συσχετισμός τους προς τη δίκη. Το Κα­ κουργιοδικείο δέχθηκε πωςπάνωστηβάσητων υποθέσε­ ων Edwards v.Bairstow[1955]3All E.R. 48 και InRe HadjiCostas

(1984)1CLR513,ήταννομικάκαιτα επιφύ­ λαξε κατάτις διατάξειςτου άρθρου 148 του περί Ποινι- 5 κής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155. Τατρία απόταερωτή­ ματα συνθέτουν μια ενότητα. Απολήγουν σε θέση υπό κρίση του συμπεράσματος του Κακουργιοδικείου πως, πάνω στη βάση των πρωτογενών του διαπιστώσεων ως προςταγεγονότα,οκατηγορούμενος 3εκρατείτοπαρανό- ™ μως κατά παραβίασητου δικαιώματος της προσωπικής ελευθερίας. Είναιταακόλουθα:

(1)Κατά πόσο, στη βάση των πρωτογενών πραγμα­ τικών θεμάτων,προσφερόταν εύλογα στο Μόνιμο Κακουργιοδικείοηδυνατότηταναοδηγηθείσυμπε- 1 5 ρασματικά στηδιατύπωσητηςθέσηςότι η αστυνο­ μική ανακοπήτου οχήματος στο οποίοεπέβαιναν οι Κατηγορούμενοι 2 και3προκάλεσε,γιατοδιά­ στημα που το όχημα παρέμεινε ακινητοποιημένο κάτωαπότηνπαρουσία τουαστυνομικούοργάνου 20 εντός του αυτοκινήτου, στέρηση της προσωπικής ελευθερίας των Κατηγορουμένων, σανθέμα πραγ­ ματικό.

(2)Κατάπόσο,στη βάσητων πρωτογενώνπραγματι­ κών θεμάτων, προσφερόταν εύλογα στο Μόνιμο ^5 Κακουργιοδικείοηδυνατότηταναοδηγηθείσυμπε­ ρασματικά στη διατύπωσητης θέσηςότι η μετάβα­ ση και παραμονή των Κατηγορουμένων 2 και 3 στον αστυνομικό σταθμό μέχρι την 3.10 μ.μ. και 3.05 μ.μ. αντίστοιχα, δεν ήταν με τη θέλησητους, 30 αλλά.σαν αποτέλεσμα παραβίασηςτουδικαιώμα­ τος προσωπικής ελευθερίας που τους παρέχει το άρθρο 11.1 του Συντάγματος,σαν θέμα πραγματι­ κό.

(3)Κατάπόσο,υπότοφωςτωνγεγονότων πουτοΜό- 35 νιμο Κακουργιοδικείοβρήκεναυπάρχουν,η κατά­ θεση του Κατηγορούμενου 3 ημερομηνίας 42 2 ΑΛΛ. Δημοκρατίαν.Κνπριανώηκ.α. Κων/όης,Δ. 4.12.1992, δενείναικατάνόμοαποδεκτή μαρτυρία, ως αποτελούσα κατάθεση που δεν δόθηκε με την ελεύθερη θέλησητου." Τοτέταρτοερώτημαεισάγει ωςπρόσθετοστοιχείο την 5 παρεμβληθείσαέκδοσηεντάλματοςσύλληψηςτωνκατηγο­ ρουμένων. θέτει υπόκρίση το συσχετισμότης λήψης του ρουχισμού προς το προηγηθέν καθεστώς που θεωρήθηκε ότι συνιστούσεπαραβίαση τουδικαιώματοςτηςπροσωπι­ κήςελευθερίαςτωνκατηγορουμένων.Είναιτοακόλουθο: 10 15 "4. Κατάπόσο, υπό το φως των γεγονότων που το Μόνιμο Κακουργιοδικείο βρήκε ναυπάρχουν,τατρία τεμάχια ρουχισμού που λήφθηκαν από τους Κατηγο­ ρούμενους 2 και 3δεν είναι κατάνόμο αποδεκτή μαρ­ τυρία επειδή η λήψη τους κατέστη δυνατή εξαιτίας προηγηθέντος καθεστώτος παραβίασης προσωπικής ελευθερίας." Το πρωΐ της 4 Δεκεμβρίου 1992 διαπράχθηκεένοπλη ληστεία στο χωριό Γιόλου. Υπαστυνόμος καιδύοάνδρες της Αστυνομίας Πάφου περιπολούσαν με αστυνομικό 20 όχημα για να βοηθήσουν στις έρευνες και στη σύλληψη των δραστών. Είδαν το αυτοκίνητο του κατηγορούμενου 1, τον οποίο γνώριζαν ως άνθρωποπου διήγε νυκτερινή ζωή,καισ'αυτό,ως επιβάτες, δύονεαρούς.Κατάταστοι­ χεία που τους είχαν δοθεί οι δράστες της ληστείας ήταν 25 δύονεαροίπουδιέφυγανμεαγωνιστικήμοτοσυκλέττακαι τουςκινήθηκεη"περιέργεια".Τουςακολούθησανκαιτους ανέκοψαν οδηγώνταςτο αστυνομικό όχημα μπροστάαπό το αυτοκίνητοτου κατηγορούμενου 1 τηστιγμήπου ήταν σταματημένο στα φώτα διασταύρωσης. Ο υπαστυνόμος 30 προχώρησε προς το αυτοκίνητο των κατηγορουμένων, άνοιξε τηνπισινή δεξιάπόρτα,μπήκε σ' αυτόκαικάθησε αποκαλύπτοντας την αστυνομική.του ιδιότητα.Ημαρτυ­ ρία του υπαστυνόμου και των κατηγορουμένων 2 και 3 πουκατέθεσανενόρκως ωςπροςταδιαμειφθένταστο αυ35 τοκινητο, δεν ήταν ταυτόσημη. Ο υπαστυνόμος κατέθεσε πως παρακάλεσετους κατηγορούμενους ήόπως τοέθεσε μετά "τους ζήτησε" ή"τους είπε" να μεταβούν στοναστυ43 Κων/δης, Δ. Δημοκρατίαν.Κυπριανίδη ΜΛ.

(1994)γομικό σταθμό για να τους ρωτήσει σχετικά με το έγκλη­ μα. Η μετάβαση τουςστοναστυνομικόσταθμόήταν, όπως ισχυρίστηκε, το αποτέλεσμα της επιλογής που έκαμανοι κατηγορούμενοι. Οι κατηγορούμενοι 2 και 3 μίλησαν για διαταγή στην οποίαν αντελήφθησαν πως έπρεπε να υπα-5 κούσουν. Δεν είχαν εκλογήκαι κατευθύνθηκανπρος τον αστυνομικό σταθμόχωρίς ακόμαναγνωρίζουνπερίτίνος επρόκειτο. Στοναστυνομικό σταθμόαπομονώθηκαν οκαθένας σε ξεχωριστό δωμάτιο με εντολήγια λήψηανακριτικών κα- 10 ταθέσεων. Περιοριζόμαστε στα απολύτως σχετικά με την κατάθεσηπουέδωσεοκατηγορούμενος 3.'Οταντου δόθη­ κεηπροειδοποίησητουδικαστικούκανόνα2, δήλωσεπως εφόσον δεν ήταν υπόχρεως δεν θα έδιδε κατάθεση. Ο αστυνομικός ανακριτής δεν άφησε το θέμα εκεί. Ενόψει 15 της στάσης του κατηγορούμενου 3 προχώρησε στη λήψη ανοικτήςκατάθεσης,δηλαδή κατάθεσηςδυνάμειτου δικα­ στικού κανόνα 1 πουδενπρούποθέτειοποιαδήποτεπροει­ δοποίηση. Ο κατηγορούμενος 3 απάντησε στις ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν αλλά αρνήθηκε να υπογράψει το 20 κείμενο πουκατέγραψεο ανακριτής. Ταγεγονότα πουσυνδέθηκαν με τηνανακοπήτου αυ­ τοκινήτου των κατηγορουμένων ήταναδιαμφισβήτητα. Τα αστυνομικά όργανα δεν είχαν στοιχεία που δημιουργού­ σαν οποιαδήποτευποψίαπωςοι κατηγορούμενοι ήτανεν- 25 δεχομένως οι δράστες, όσο και αν,όπως αναγνώρισε το Κακουργιοδικείο, ήταν εύλογη η επιθυμία τους να τους προσεγγίσουν. Το Κακουργιοδικείο έκρινε ότι στην απου­ σία ερείσματος που να πηγάζει απόνομική διάταξη που προωθείσυγκεκριμένο σκοπόαναγνωρισμένο απότοΣύν- 30 τάγμα, ο εξαναγκασμός σε ακινητοποίησησυνιστά στέρη­ ση τηςπροσωπικής ελευθερίας. Ηανακοπήτου αυτοκινή­ τουτωνκατηγορουμένων ήταν τέτοιααναγκαστική ακινη­ τοποίηση. Το Κακουργιοδικείο δεν δέχτηκε ως ασφαλήβάσητη 35 μαρτυρία του υπαστυνόμου αναφορικάπρος ταλεχθέντα στο αυτοκίνητο των κατηγορουμένων. Για λόγους που 44 2ΑΛΛ. Δημοκρατίαν.Κυπριανίόηχ.α. Κων/δης,Δ. εξήγησεστην προσεκτικά διατυπωμένη απόφασητου για τους σκοπούς της δίκης εντός δίκης, έκρινεπαρακινδυ­ νευμένο τονπαραμερισμότης μαρτυρίαςτωνκατηγορου­ μένων. Πάνωσ' αυτή τηνπραγματική βάση, καθοδηγούμε5 νο από άρθρο του καθηγητή Glanville Williams που δημοσιεύτηκε στοCriminal Law Reviewτου 1954 στησελί­ δα 6, βρήκε ως πραγματικόγεγονός ότι δεν είχε αφεθεί στους κατηγορούμενους επιλογή. Εξαναγκάστησανναμε­ ταβούν στον αστυνομικό σταθμό, δεν πήγαν εκεί με την 10 ελεύθερητουςθέλησηκαι,επομένως,στερήθηκαντηςπρο­ σωπικήςτουςελευθερίας. ΟιδιαπιστώσειςτουΚακουργιοδικείου ωςπροςταγε­ γονόταπουσυναρτήθηκανπροςτην ίδιαπλέον τηνπαρα­ μονήτωνκατηγορουμένων στον αστυνομικόσταθμό,συμ15 πληρώνουν την εικόνα των δεδομένων πουοδήγησανστη μήαποδοχήτης γραπτήςκατάθεσης του κατηγορουμένου 3ωςαποδεικτικούμέσου.ΤοΚακουργιοδικείο,αφού ανα­ φέρθηκε μελεπτομέρεια σταπεριστατικά,κατέληξε πωςη παραμονήτων κατηγορουμένων στον αστυνομικόσταθμό 20 δεν ήταν εκούσια όπως υποστήριζε η κατηγορούσα αρχή αλλάχωρίς τηνελεύθερηθέληση τους ως αποτέλεσμα πα­ ραβίασης και σ' αυτή την περίπτωση του δικαιώματος προσωπικής ελευθερίας που τους παρέχει το άρθρο 11.1 του Συντάγματος. 25 Δεν θα επεκταθούμεπέρααπόό,τι είναι αναγκαίοκαι δεν θαδιατυπώσουμε γνώμη ως προς τις συνθήκες κάτω απότις οποίεςγενικάη ανακοπήοχήματοςαπότηναστυ­ νομία συνιστά στέρησητης προσωπικής ελευθερίας κατά παραβίαση του Συντάγματος. Στην πραγματικότητα δεν 30 εγείρεται στη δίκη ενώπιον του Κακουργιοδικείου τέτοιο αυτοτελές ερώτημα. Εκείνο που έχει σημασία και ουσια­ στικά έτσιτοείδε καιτο Κακουργιοδικείο,είναιτο πραγ­ ματικό γεγονός ότι επεβλήθη·στους κατηγορουμένους η ακινητοποίηση του οχήματος τους. Ησημασία του έγκει35 ται στην επενέργεια του πάνω στα όσα επακολούθησαν. Ειδικάπάνωσεεκείναπουοδήγησανστηδιαπίστωσηπως η κατάθεση τουκατηγορουμένου 3λήφθηκεενώ εκρατείτο στον αστυνομικό σταθμό κατάπαραβίαση τουδικαιώμα45 Κων/δης,Δ. Δημοκρατίαν.Κνπριανίδηχ.α.

(1994)τός του της προσωπικής ελευθερίας. Η διαπίστωση τέ­ τοιου γεγονότος δεν μπορεί νααποτελέσει το αντικείμενο γνώμηςστοπλαίσιοτουάρθρου 148τουΚεφ.155. Ισχύουν τα ίδια και ως προς το δεύτερο ερώτημααν και σ' αυτήτην περίπτωση εγείρονται καιάλλα.Τοδεύτε- 5 ρο ερώτημα, όπως διατυπώθηκε, εμπεριέχει αντίφαση. Ενώ υποβλήθηκεπάνω"στηβάσητων πρωτογενώνπραγ­ ματικών θεμάτων",επιζητεί ευθέως τηνανατροπήτουευ­ ρήματος του Κακουργιοδικείου πως η μετάβασητωνκα­ τηγορουμένων στον αστυνομικό σταθμό δεν έγινε με την 10 ελεύθερηθέλησητους.Το αντο Κακουργιοδικείοκατέλη­ ξεσυμπερασματικάστοεύρημααυτό,δεντομετατρέπεισε νομικό. Μπορεί ένα συμπέρασμα ναεγείρει νομικόζήτη­ μα εφόσον υπαγάγειδοσμέναγεγονότα σεορισμένηνομι­ κή έννοια. Ο προσδιορισμός των χαρακτηριστικών που 15 συνθέτουν την έννοια της παράνομηςκράτησης ως συνι­ στώσας παραβίαση του θεμελιώδους δικαιώματος της προσωπικής ελευθερίας πουκατοχυρώνει το Άρθρο 11.1 του Συντάγματος, είναι νομικό ζήτημα. Από εκεί και πέρα, υπότην αίρεση της ορθότηταςτηςκαθοδήγησηςως 20 προς το πότε η κράτηση είναι "αντισυνταγματική",είναι πραγματικότοζήτηματηςσυνύπαρξηςτωνστοιχείωνπου τη συνθέτουν στην ορισμένη περίπτωση.Τοκατά πόσο οι κατηγορούμενοι ενήργησαν με την ελεύθερηθέλησητους είναι ζήτημαπραγματικό.Τοερώτημαπουτέθηκεθαήταν 25 νομικό μόνο στο βαθμόπουθα διατυπωνότανπάνω στη βάσηότι οι κατηγορούμενοι οδηγήθηκανστον αστυνομικό σταθμό χωρίς την ελεύθερηθέληση τους. Υπάρχει όμως και κάτι άλλο. Η κατηγορούσα αρχή στήριξε την άποψη της ως προς το νόμιμο της μετάβασης στον αστυνομικό 30 σταθμό πάνω στη θέση πως ο υπαστυνόμος παρακάλεσε τους κατηγορούμενους να κατευθυνθούν προς τα εκεί. Αυτό θέτει ευθέως υπό αμφισβήτηση την ορθότητα της κρίσης του Κακουργιοδικείου ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρωνκαι,εξ ορισμού πλέον,θααποχαρακτήριζε 35 το ερώτημα που τέθηκε ως νομικό ήτουλάχιστον θατου αφαιρούσετοδηλωθένωςυπόβαθροτου. Η αφετηριακήθέση αναφορικάμε το τρίτο ερώτημα, 46 2ΑΛΛ. Δημοκρατίαν.Κνπριανώηxxt. Κων/δης, Δ. που είναι και το κρίσιμο ως προς την πρώτη ενότητα, είναικοινή.ΔενυπάρχειστηνΚύπρο,ενόψειτωνδιατάξε­ ων των άρθρων 34 και 35 του Συντάγματος δυνατότητα έγκρισης της προσαγωγής ως αποδεικτικούμέσου μαρτυ5 ρίαςπουλήφθηκεκατάπαραβίαση δικαιωμάτωνκαιελευ­ θεριών που κατοχυρώνει το Σύνταγμα. Κατάθεση που εξασφαλίζεταιωςεκτηςαντισυνταγματικήςκράτησηςτου κατατεθέντοςδενείναιαποδεκτή ως μαρτυρία,(βλ. Police v. Georghiades

(1983)2 CLR 33, Georghiou v. Republic 10

(1984)2 CLR 65, Merthodja v. Police

(1987)2 CLR 227, Αστυνομία v. ΧριστόδουλοςΠάλλουρος

(1992)2Α,Α^Δ.

1. Επιζητείται η γνώμη του Ανωτάτου Δικαστηρίου ως προς το αν πάνω στη βάση των γεγονότων που το Κα15 κουργιοδικείοβρήκεότι υπάρχουν, ηκατάθεση αποτελού­ σε "προϊόν προερχόμενο απότη παραβίαση συνταγματι­ κούδικαιώματος".Πάνωστηβάση των όσωνυποδείξαμε, τοζήτημαείναινομικό.Τοτρίτο ερώτημααναφέρεται και στηνπαράλληληκρίσητουΚακουργιοδικείουπωςη κατά20 θέση δενδόθηκεμετηνελεύθερη θέληση τουκατηγορούμε­ νου 3.Σ'αυτήτηνπερίπτωση,η πιοπάνωκρίσηδενσυνι­ στά διαπίστωση ως προς πραγματικό γεγονός. Η κατάθεση,όπως εξήγησετο Κακουργιοδικείο,ενώδόθηκε με τη θέλησητου κατηγορούμενου 3 δεν ήταν το προϊόν 25 της ελεύθερης θέλησης του αφούήταντο αποτέλεσμα της παραβίασηςσυνταγματικούτουδικαιώματος. Το Κακουργιοδικείο διαπίστωσε τα ακόλουθα ως πραγματικάγεγονότα.Οικατηγορούμενοι αφού ανεκόπησαν και οδηγήθηκανστον Αστυνομικό ΣταθμόΠάφου με -*0 τον τρόπο που εξηγήθηκε, παρέμειναν εκεί απότις 10.30 π.μ.ωςτις3.00 μ.μ.περίπουοπότεσυνελήφθησανδυνάμει δικαστικούεντάλματοςπουεκδόθηκεστο μεταξύ.Απομο­ νώθηκανκαιεπιχειρήθηκεη ανάκριση τους.Ο κατηγορού­ μενος2, απόπολύνωρίς,επέλεξενατηρήσει σιγή. Τοίδιο, 35 κατάτην πρώτηαπόπειρατης αστυνομίας,και ο κατηγο­ ρούμενος
2. Η παραμονήτους στον αστυνομικό σταθμό παρετάθηκαι μετά τη συμπλήρωση της ανοικτής κατάθε­ σης του κατηγορούμενου
3. Μεταξύ της 1.00 μ.μ. - 1.30 47 Κων/δης, Δ. Δημοκρατίαν.Κυπριανίδη κ,α.

(1994)μ.μ. ο αξιωματικός πουήταν υπεύθυνος γιατις έρευνες έδωσεοδηγίεςγιατηνεξασφάλισηδικαστικούεντάλματος σύλληψης'των κατηγορουμένων. Προηγουμένως οιαστυ­ νομικοί πρόσεξαν κηλίδα πουέμοιαζε με αίμα στο ένα απόταπαπούτσιατουκατηγορούμενου 3.Το Κακουργιο-5 δικείοέκρινεπως "δημιουργείται περισσότερο καιαπόεύλογη υποψία ότι,σαναποτέλεσμα τηςανακοπήςκαιακινητοποίησης του αυτοκινήτουστο οποίο επέβαινανοικατηγορούμε­ νοι 2και 3καιενσυνεχεία τηςμετάβασηςκαιπαραμο- 10 νής τους στον αστυνομικό σταθμό μέχρι τις 3.05 μ.μ. και3.10μ.μ. αντίστοιχα,δενενεργούσαν μετηνελεύθε­ ρητουςθέληση καιτούτο,σαναποτέλεσμαπαραβίασης του δικαιώματοςπροσωπικήςελευθερίας πουτους πα- ^ ρέχειτοάρθρο 11.1 του Συντάγματος". Άλληπροσέγγιση, όπως εξήγησετοΚακουργιοδικείο, θα άφηνε αναπάντητοτο κρίσιμο ερώτημα ως προς το γιατί παρέμειναν οι κατηγορούμενοι στον αστυνομικό σταθμό μετά τηνεπιλογή τους ναμην καταθέσουν ή στη συνέχεια μετά την συμπλήρωση της ανοικτής κατάθεσης 20 του κατηγορούμενου 3 ότανεξ αρχής είχαν δηλώσει την επιθυμία τουςναμεταβούνστηΛεμεσόαμέσως. Αντίθετα, αυτήηκατάληξηθεωρήθηκε ότιεναρμονιζόταν μετην κί­ νησητου μηχανισμού γιαεξασφάλιση εντάλματος σύλλη­ ψης, ενέργεια πουέδειχνε τουλάχιστον ότιτααστυνομικά 25 όργανα επιθυμούσαν ναδιασφαλίσουν τηνπαρουσίατων κατηγορουμένων στοσταθμόμέχρι τηνενδεχόμενη έκδοση τους. Συμφωνούμε μετηνκατάληξητουΚακουργιοδικείου και ηαπάντησηστονομικό ερώτημα 3είναι καταφατική. 30 Ηκατηγορούσα αρχήεπικαλέστηκε απόφασητηςΕπιτρο­ πής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευ­ ρώπης στην υπόθεση Χ. v. The FederaJ Republic of Germany, Appl. No.8819/79, D& R.,24.σελ. 158 στην οποία η κράτησηανηλίκου, πουδενήτανποινικάυπεύθυ- 35 νος,γιαδυόπερίπουώρεςσεαστυνομικόσταθμόδενθεω­ ρήθηκεότισυνιστούσεστέρησητηςπροσωπικήςτου ελευ48 2ΑΛΛ. Δημοκρατίαν. Κνπριανίόηκ.α. Κων/δης,Δ. θερίας κατά παραβίασητου άρθρου 5 της Ευρωπαϊκής ΣύμβασηςγιατηνπροάσπισητωνΑνθρωπίνωνΔικαιωμά­ των, με αναφορά και στο σκοπό της αστυνομίας.Δεν δι­ καιολογείται να επεκταθούμε στην παρούσα υπόθεση σε εξέταση της σημασίαςπουθαμπορούσε ναέχειοσκοπός 5 της αστυνομίας κατάτη συζήτηση τέτοιου θέματος.Στην παρούσα υπόθεση τα πρωτογενή ευρήματα του Κακουρ­ γιοδικείου ήτανδιαφορετικά. Πάνωστη βάσηαυτώντων ευρημάτων,η παραμονή τωνκατηγορουμένων στονΑστυ10 νομικό Σταθμό Πάφουσυνιστούσε αποστέρηση τηςπρο­ σωπικής τους ελευθερίας.Το Κακουργιοδικείο διαπίστω­ σεωςπραγματικόγεγονός ότιηκατάθεση ήταντοπροϊόν τηςπαραβίασηςτουδικαιώματοςπροσωπικής ελευθερίας τουκατηγορούμενου 3.Ακολουθεί ότι, μεγνώμονα τη νο15 μολογίαμας, δενήτανδυνατόναγίνειδεκτήως μαρτυρία. Το τελευταίο ερώτημα συναρτάται,όπως σημειώσαμε, προς την απόφασητου Κακουργιοδικείου για τον απο­ κλεισμό, ως αποδεικτικώνστοιχείων, ρουχισμού πουφο­ ρούσαν οι κατηγορούμενοι. Τα ρούχα λήφθηκαν αφού 2 0 πλέον είχαν εκδοθεί και εκτελεστεί δικαστικάεντάλματα σύλληψης των κατηγορουμένων. Επομένως, εισηγείται η κατηγορούσα αρχή,ανεξάρτητα από τα προηγηθέντα, θα έπρεπεναγίνουν δεκτάαφού κατάτον κρίσιμο χρόνο οι κατηγορούμενοι βρίσκονταν υπό νόμιμη σύλληψη. Ησυ25 ζήτηση έδειξε πως στην πραγματικότηταηκατηγορούσα αρχή επιδιώκει όχι τηναπάντηση κάποιουνομικούερωτή­ ματοςαλλάτηναναθεώρηση τηςορθότηταςτων διαπιστώ­ σεων του Κακουργιοδικείου ως προς το ποιαήτανταγε­ γονότα. 30 Δέχθηκε η κατηγορούσα αρχή πως θα επιβαλλόταν ο αποκλεισμός τους,παρά το ότι κατάτηλήψητους οικα­ τηγορούμενοι βρίσκοντανυπόνόμιμησύλληψη καιτουπό άλλες συνθήκες εφαρμόσιμο του άρθρου 10

(1)του Κεφ. 155, στην περίπτωση που δεν θα αποκλειόταν ότι, όπως 35 έκρινε το Κακουργιοδικείο, το προηγούμενο καθεστώς στέρησης της προσωπικής ελευθερίας των κατηγορουμέ­ νων επέδρασε έτσι ώστε να μολύνει όσαεπακολούθησαν, ως αιτιωδώςσυναφήπρος τηπαραβίαση. Εκείνο που αμ49 Κων/δης, Δ. Δημοκρατίαν.ΚνπριανίόηΗΛ.

(1994)φισβήτησε ήτανηδιαπίστωση του Κακουργιοδικείου πως δεν αποκλειόταν τέτοια αιτιώδης συνάφεια και πωςη λήψη τουρουχισμού μολυνόταν απότηνπροηγηθείσα πα­ ραβίαση. Γι' αυτό καιη προσπάθεια της κατηγορούσας αρχής κατά τη συζήτηση της νομολογίας (Βλ. Policeν.5 Georghiades (ανωτέρω) Merthodja v. Police (ανωτέρω) HadjiSawas v. Republic

(1988)2 CLR 37, Parpasv. Republic

(1988)2CLR5)δεν απέβλεπε στην αμφισβήτηση οποιασδήποτε αρχήςαλλά στην υπόδειξη όσων, κατά τον ισχυρισμό της,αποσύνδεαν τα δύο. Ισχύει τοίδιο και σε 10 σχέσημετην ίδιατηναναφοράστην αρχή πουκαθιερώθη­ κεστις ΗΠΑγνωστής ως "thefruits ofthepoisonoustree". Αντίθετα προςό,τιεμφανίζεταιωςεγειρόμενο ζήτημαστο τέταρτο ερώτημα, η αναφορά στηνομολογία των ΗΠΑ δεν απέληξε σεδιαμόρφωσηεισήγησης ως προς την εφαρ- 15 μογή ήτην έκτασητης εφαρμογής της στην Κύπρο.Κάτω απόαυτέςτις συνθήκες δενθαεπεκταθούμεσε εξέτασηθέ­ ματος που δεν προωθήθηκε.Αντικείμενοτηςδιαδικασίας στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 148 του Κεφ.155 μπορείναείναι μόνοτοορισμένο ερώτημαπουεπιφυλάσ- 20 σεται εφόσον είναι νομικό και εγείρεται στη δίκη.Το τέ­ ταρτο ερώτημα, όπως διαμορφώθηκε ενώπιον μας, είναι πραγματικόκαιδενμπορεί ναμαςαπασχολήσει σ'αυτήτη διαδικασία. Απόφασηωςανωτέρω. 50