clr/1994/1994_3_167.pdf

(1994)τηνκαταδίκη τωνατόμωνπου συμμετείχανστηνπραξικοπηματική κυβέρνηση. ΗΟλομέλεια τουΑνωτάτουΔικαστηρίουαποφάσισεμεπλειο­ ψηφία εννέα Δικαστών έναντι τεσσάρων ότι ο κρινόμενος νόμος είναιαντισυνταγματικός. 5 Α. Υπό ΠικήΔ.,συμφωνούντων και των Δικαστών Κούρρη, Παπαδόπουλου,Χατζητσαγγάρη, Πογιατζή,Χρυσοστομή,Νικήτα, ΑρτεμηκαιΚωνσταντινίδη:

1. Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου της 22/4/93δεν αποτελεί επίδικοθέμαστην παρούσα Αναφοράούτε θαμπορούσε 10 να αποτελέσει το αντικείμενο Αναφοράς βάσει του Άρθρου 140 του Συντάγματος Εκείνο πουερευνάταιστην παρούσαΑναφοράείναιτοκείμε­ νο τουκρινόμενου Νόμου καικατάπόσοσυνιστά άσκησηνομοθε­ τικής εξουσίας ήδιοικητικής ενέργειαςυπότον μανδύατηςνομό- 15 θετικήςλειτουργίας.
2. Κεντρικός σκοπόςτουΆρθρου 3

(1)τουκρινόμενουΝόμου είναι ηακύρωσητηςαπόφασηςτου Υπουργικού Συμβουλίουημερομ.22/4/1993μετηνοποίαανακαλούσεπροηγούμενεςαποφάσεις του για τερματισμό των υπηρεσιών 62 κρατικών υπαλλήλων για 20 λόγους δημόσιου συμφέροντος, στο πλαίσιο εφαρμογής του περί ΑναστολήςτηςΔιαδικασίαςτηςΠρονοουμένηςυπότωνπερίΩρισμένων ΠειθαρχικώνΠαραπτωμάτων(ΔιεξαγωγήΕρεύνηςκαιΕκδίκασις)Νόμων 1977-1978 Νόμουτου 1978 (Ν.57/78). 3. Η κατάργησηή ανάκληση διοικητικής απόφασης συνιστά 25 πράξηηοποίαανάγεταιστο πεδίοτης εκτελεστικής ή διοικητικής λειτουργίας. 4. Οι πρόνοιες του Άρθρου 3

(1)του Νόμου στοχεύουν στην κατάργησηαπόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου κατ'αντίθεση προςτιςδιατάξειςτουΆρθρου 61 τουΣυντάγματος πουπεριορί- 30 ζουντηνλειτουργία τηςΒουλήςστονομοθετικόπεδίοκαιτου Άρ­ θρου54 πουκατανέμει την εκτελεστικήεξουσία, με εξαίρεση των θεμάτων που ορίζονται στο ίδιο το Άρθρο, στο Υπουργικό Συμ­ βούλιο και κατά παράβαση της Αρχής της Διάκρισης των Εξου­ σιών. 35 5. Ηαντισυνταγματικότητακάλυπτακαι το Άρθρο 3

(2)του Νόμου λόγω του ότι προϋποθέτει την ύπαρξητου Άρθρου 3

(1), δενέχειαυτοτελήυπόστασηκαιδενδιαχωρίζεταιαπόαυτό. Ενόψει των ανωτέρω δίδεται γνωμοδότηση ότι ο Νόμοςπου αποτελεί το αντικείμενο τηςΑναφοράςαυτήςείναιαντισυνταγμα- 40 τικός επειδήαντίκειται προς ταΆρθρα 54 και61 του Συντάγμα- 168 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ.(Αρ.4} τος,παραβίαζατηναρχήτηςΔιάκρισηςτων Εξουσιώνκαιδεν δύ­ ναταιναεκδοθεί. Β. Υπό Λοίζου, Π.,συμφωνούντων και των Δικαστών Δημη­ τριάδη,ΣτυλιανίδηκαιΑρτεμίδη. 5 10 15 (Ο Δικαστής Αρτεμίδης θαπροσθέσει σε ξεχωριστήαπόφαση τιςσκέψειςτουγιαόλεςτιςΑναφορές). 1.Ταθέματαταοποίαρυθμίζονταιμετονκρινόμενο Νόμοκαι πουανάγονταιστοδιορισμό,επαναδιορισμό,επαναπρόσληψη,κα­ τοχήθέσηςκαισυνταξιοδοτικήκατάστασηπροσώπουπου απολύθηκεαπόθέσηστην ΚρατικήΥπηρεσία δυνάμειτουΝόμου 57/78, βρίσκονται, με βάση το Άρθρο 61 του Συντάγματος, μέσα στο πλαίσιοτωνεξουσιών τηςΒουλήςτων Αντιπροσώπων. 2.ΤοΥπουργικό Συμβούλιοδενείχε,δυνάμειτουΝόμου57/78 εξουσία να ανακαλέσει τις Αποφάσεις τερματισμού των υπηρεσιών των 62 κρατικών υπαλλήλων, γιατί η εξουσία του,μεβάση τονΝόμοαυτό,εξαντλήθηκε μετιςΑποφάσειςτερματισμού. Η Απόφασητης22αςΑπριλίου, 1993 είναιέξωαπόταπλαίσια τουΆρθρου 54του Συντάγματος. 20 25 30 3.ΣύμφωναμεΑπόφασητηςΟλομέλειας τουΑνωτάτουΔικαστηρίου,μετο κατάλοιποεξουσίας μπορεί μεν νασυμπληρωθούν περιστασιακά κενά που δεν ήταν δυνατό να προβλεφθούν από τουςσυντάκτεςτου Συντάγματος, υποτάσσεταιόμως στοΣύνταγ­ μα,στουςνόμουςκαιστουςκανόνεςφυσικήςδικαιοσύνης". ΗπιοπάνωΑπόφασηοριοθετεί περιοριστικάτιςεξουσίεςτου Υπουργικού Συμβουλίου. 4. Ο υπόκρίσηΝόμοςδενβρίσκεταισε αντίθεσημεταΆρθρα του Συντάγματοςπου αναφέρονται πιο πάνω ούτε με την Αρχή της διάκρισης των Εξουσιών, γιατί τα θέματαπου ρυθμίζει βρί­ σκονται στην αρμοδιότητα της ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων,δυνάμει τουΆρθρου 61του Συντάγματος, και,ως εκτούτου,δενείναι αντισυνταγματικός, (Γ) Γνωμάτευση υπό ΑρτεμίδηΔ., στην Αναφορά 5/93 καιαι­ τιολογία στιςΑναφορές 1/93,2/93,3/93,4/93'1/94. Ανα<ροοέί:1.2.3καί4: 35 40 1.Το Υπουργικό Συμβούλιο δεν έχεικαμμιάαρμοδιότητα να τερματίζει, και κατάσυνέπεια να ανακαλεί,τον τερματισμό των υπηρεσιών κρατικώνλειτουργών. Οι πρόνοιες τουάρθρου54 του Συντάγματος είναι παντελώς άσχετες μετέτοιαςφύσεως εξουσία. Αυτές οι αρμοδιότητες δίδονται από το Σύνταγμακαι τουςΝόμους,σεάλλαόργανα. 169 ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ.(Αρ.4)

(1994)2.Η θεσμικήρύθμισηόλωντωνζητημάτωνπουανάγονταιστην πρόσληψη, προαγωγή,τερματισμό υπηρεσιών, αφυπηρέτησηκαι άλλουςσυναφείςόρουςυπηρεσίας,όληςτηςκρατικήςμηχανήςκαι ημικρατικώνοργανισμών ανήκει στην αρμοδιότητατηςΝομοθετι­ κής Εξουσίας. Στις νομοθετικές αυτές ρυθμίσεις περιλαμβάνεται 5 και η απαγόρευση διορισμού καθορισμένων κατηγοριών ατόμων όπως π,χ. καταδικασθέντωνγια σοβαρά αδικήματαπου ενέχουν έλλειψητιμιότηταςήηθικήαισχρότητα. 3.Το Υπουργικό Συμβούλιοάντλησετηνεξουσία τουγιατερ­ ματισμότωνυπηρεσιών των62 μόνοαπότονπερί Αναστολήςτης 10 ΔιαδικασίαςτηςΠρονοουμενηςυπότωνΠερίΩρισμένων Πειθαρ­ χικώνΠαραπτωμάτων(ΔιεξαγωγήΕρεύνηςκαιΕκδίκασις)Νόμων του 1977 έως 1978,57/78, πουψηφίστηκε μετάτηνυποβολήνομο­ σχεδίου εκ μέρους της Εκτελεστικής εξουσίας. ΟΝόμοςδίδειμια μοναδικήκαιπεριοριστική εξουσίαστοΥπουργικό Συμβούλιογια 15 την"ταχείακαιαποτελεσματικήεκκαθάρισητωνδιαφόρωνυπηρε­ σιών τηςΔημοκρατίαςκαιτων ΗμικρατικώνΟργανισμών απότα αμετανόηταεπιβλαβήστοιχεία".ΤοΥπουργικό Συμβούλιοδενέχει άλλη εξουσία εκτός από αυτήπουρητάπροβλέπεται στο1Νόμο. Ο ΝόμοςαυτόςκρίθηκεαπότοΑνώτατοΔικαστήριο ωςσυνταγματι- 20 κόςοιδεσχετικές αποφάσειςτουΥπουργικού Συμβουλίουγια την απόλυσητων 62 επικυρώθηκαναπότηνΟλομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου (στην υπόθεσηΧριστοδουλίδης κ.α. νΔημοκρατίας). Η εισήγηση για ανατροπήτης απόφασηςστην πιο πάνωυπόθεση είναινομικάπαντελώςεσφαλμένη. 25 4. ΗΒουλήμεόλους τουςΝόμους,πουείναι αντικείμενοτων Αναφορών 2,3,4 και5,δενεπενέβησταπλαίσιατηςαρμοδιότητας του Υπουργικού Συμβουλίου, εφόσον το Υπουργικό Συμβούλιο δενείχεκαμμιάεξουσίαπάνωστο θέμα. Αναα)οοά 1/94 30 Η αποδοχήτηςεισήγησης ότιη επιφύλαξηστοΆρθρο3 καιτο εδάφιο 4 του Άρθρου 5 του περί Προϋπολογισμού Νόμου του 1994, αντίκεινται προςτο Σύνταγμα,ισοδυναμεί μεεξαναγκασμό της Βουλής να εγκρίνει δαπάνεςτης πολιτείας,γιατις οποίεςθα επιβαρυνθούν οι πολίτες, και τις οποίες, ενεργώντας αυστηρά * " μέσασταπλαίσιατηςσυνταγματικήςτηςαρμοδιότητας,δενεπιθυ­ μείναεγκρίνει. Αναφορά 5/93 Μετον περί Κρατικών Υπαλλήλων (Ύπαρξη Ασυμβίβαστου) Νόμο του 1993, η Βουλήπαίρνει ένα μέτρο για αποκλεισμό ατό- 40 μωναπό τηνστελέχωση τηςκρατικήςμηχανήςτωνοποίωνοιυπη­ ρεσίες τερματίστηκαν βάσει των διατάξεων του Νόμου 57/78.Η ρύθμισηαυτήανάγεταιαπόλυταστιςεξουσίεςτης Βουλής. 170 3ΑΛΛ. 5 10 ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ.(Αρ.4) Ηφρασεολογίαπουχρησιμοποίησεη Βουλή στιςκαταληκτικές πρόνοιεςτουάρθρου3

(1)τουεπίδικουΝόμουδενμπορείνααπο­ τελείαντικείμενοσυζήτησηςκαικρίσηςαπότοΑνώτατοΔικαστή­ ριο,ότανη λατουργικήέννοιατουπεριεχομένουτουεμπίπτειστη νομοθετικήτηςαρμοδιότητα Μόνο με τη συναίνεση της Νομοθετικής και Εκτελεστικής εξουσίας,μπορείνααναθεωρηθείη στάση τηςπολιτείαςπάνωστο θέματηςμεταχείρισηςαπότηνπολιτείατωνκρατικώνλειτουργών πουαναμείχθηκανστοπραξικόπημακαι τουασυμβίβαστου αυτής της συμπεριφοράς τους μετην κατοχήδημόσιουλειτουργήματος. Ανδενγίνει αυτό,τοαποτέλεσμαθα είναι ότι το ίδιοΥπουργικό Συμβούλιο,ήάλλο μεδιαφορετικήσύνθεση,θα μπορεί ναανακα­ λέσειτηνπρόσφατη ανακλητικήαπόφαση,καιούτωκαθεξής. Γνωματεύσειςωςανωτέρω. 15 Σημείωση: Ο περί Κρατικών Υπαλλήλων (Ύπαρξη Ασυμβίβαστου) Νόμοςτου 1993, επισυνάπτεταιστοτέλοςτηςπαρούσαςαπόφα­ σης. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Christodoulides&Others νRepublic

(1984)3 C.L.R. 1297· 20 Fakas νRepublic

(1988)3 C.L.R. 1928Παπαγεωργίονκ.α. νΔημοκρατίας.Απόφασηημερομ. 10/4/90· Ρ.Ι.Κ. κ.α. νΚαραγιώργη& Αλλων

(1991)3ΑΛΛ. 159· ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςνΒουλήςτωνΑντιπροσώπων

(1992)3 Α.Α.Δ. 458- 25 DiagorasDevelopment νNationalBank

(1985)1C.L.R. 581ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςνΒουλήςτωνΑντιπροσώπων

(1991)3 Α.Α.Δ. 252President ofRepublic ν House ofR/htatives

(1986)3 C.LJi. 1439, 1450(Αναφορά 1/86)· 30 PresidentofRepublic νHouseofR/htatives

(1985)3 C.L.R. 2022ΘεοδοσίουΛτδ νΔήμουΛεμεσού

(1993)3ΑΛΛ. 25ΛιασήνΓενικούΕισαγγελέα& Άλλου

(1975)3 C.L.R.558Paviou νAttorneyGeneral

(1979)1 J.S.C. 172 (απόφαση Επ. Δικα­ στηρίου)· 171 ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ.(Αρ.4)

(1994)Cosma νAttorney Genera/

(1980)1J.S.C 94(απόφασηΕπ.Δικα­ στηρίου)· Righa νAttorneyGeneral

(1980)1J.S.C. 94(απόφασηΕπ. Δικαστη­ ρίου)Anastasiou νDemetiiou&Another

(1981)1CLR. 589 5 Αναφορά. Αναφορά από τονΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςστοΑνώ­ τατοΔικαστήριο γιαγνωμάτευσηκατάπόσονοΠερί Κρα­ τικών Υπαλλήλων (Ύπαρξη Ασυμβίβαστου) Νόμος του 1993 βρίσκεται σε αντίθεση ή είναι ασυμφωνος προς τις 10 διατάξειςτων Αρθρων 12,23,25,28,30,33,35,54,61και 179του Συντάγματος. Μ. Τριανταφυλλίδης, ΓενικόςΕισαγγελέας τηςΔημο­ κρατίας μεΤ. Πολνχρονίδον (Δ/δα)Δικηγόρο τηςΔη­ μοκρατίας Α\ Ε.Νικολαΐδον (πα)και Μ. Τσαγγαρί-15 δη,ΔικηγόροιτηςΔημοκρατίας, γιατοναιτητή. Ε. Ευσταθίου με Α.Σ. Αγγελίδη και Αρ. Γεωργίου, για τουςκαθ'ωνηαίτηση. CUT. adv. vult. ΠΙΚΗΣ, Δ. : Το κείμενο που ακολουθεί αντανακλά, 20 εκτός από τη δική μου απόφασηκαι τις θέσεις μου,και τηναπόφασηκαιτιςθέσεις τωνΔικαστώνΚΟΥΡΡΗ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ,ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗ, ΠΟΓΙΑΤΖΗ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗ, ΝΙΚΗΤΑ, ΑΡΤΕΜΗ και ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ. 25 ΠΙΚΗΣ, Δ. : Μετην Αναφορά 5/93 επιζητείται ηγνω­ μάτευσητουΑνωτάτου Δικαστηρίουγιατησυνταγματικό­ τητατουπερί ΚρατικώνΥπαλλήλων(Ύπαρξη Ασυμβίβα­ στου)Νόμουτου 1993 (ονόμος),συγκεκριμένα κατάπόσο βρίσκεται σε αντίθεση ή ασυμφωνία προς τις διατάξεις 30 των Άρθρων 12,23,25.28, 30, 33,35,54, 61 και 179 του 172 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςArt. (Αρ.4) Πικής, Δ. Συντάγματος και την αρχή της διάκρισης των Εξουσιών που διέπει το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.Η πρόταση για τη θέσπιση του νόμου εξετάστηκε από την Κοινοβουλευτική ΕπιτροπήΝομικών, μαζίμετρεις άλλες 5 προτάσεις νόμου που θεσπίστηκαν σε νόμο την ίδια ημε­ ρομηνία, ως(α)"Οπερί Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως(Τροποποιητι­ κός)(Αρ.2)Νόμοςτου1993", 10 (β) "Ο περί Συντάξεων Καθηγητών (Τροποποιητικός) (Αρ.2)Νόμοςτου 1993"και, (γ) "Ο περί Συντάξεων (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμοςτου1993", καιαποτέλεσαν το αντικείμενο των Αναφορών 2/93, 3/93 και 4/93. Σε κοινή έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτρο15 πής Νομικών της 3/11/93,έγινε εισήγηση (κατά πλειοψη­ φία)γιατη θέσπισησενόμοκαιτωντεσσάρων προτάσεων η οποία υιοθετήθηκε από το σώμα στη συνεδρία της 4/11/93. Οι σκοποί των τεσσάρων νομοθετημάτων συ­ νοψίζονται ως εξής από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή 20 Νομικών στην προτελευταία παράγραφο της έκθεσης της ".... για νακαταστεί απόλυτα σαφές ότι τα προτεινόμενα μέτρα ακυρώνουν επίσης την ανάκληση με οποιοδήποτε τρόπο του τερματισμού των υπηρεσιών που έγινε, περι­ λαμβάνοντας τις συνακόλουθες συνέπειες του ασυμβίβα25 ότου πουκαθορίζεταικαι την προϋπηρεσίαήτηναρχαιό­ τητατωνεπηρεαζόμενων κρατικώνυπαλλήλων ". Η ταυτόχρονη θέσπιση των τεσσάρων Νόμων και οι κοινές επιδιώξεις με τη"ψήφιση τους δεν εξομοιώνουν το περιεχόμενο τους για σκοπούς κρίσης της συνταγματικό30 τητάςτους βάσει του Άρθρου 140, ούτε ταυτίζουνταεπί­ δικαθέματατων τεσσάρων Αναφορών. Όπως επισημάνα­ μεστην απόφασημαςτης28/2/94 (απόφασηπλειοψηφίας), "....Το Άρθρο 140.1 του Συντάγματος προσδιορίζει ως αποκλειστικό αντικείμενο κάθε Αναφοράς τη συ173 Πικής, Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒονλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)νταγματικότητα του νόμου ήτης απόφασης ή ορισμέ­ νης διάταξηςαυτώνηοποίααναφέρεταιγιατη γνωμά­ τευση του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Το πεδίο ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων και αποφάσεων,ή μέρους αυτώνπουαναφέρονταιστοΑνώτατο Δικαστή­ ριο,περιορίζεται εξ αντικειμένου στηδιαπίστωσηκατά 5 πόσο υπάρχει ή όχι σύγκρουση μεταξύ των προνοιών τουελεγχόμενου νόμου ή αποφάσεωςκαιτων σχετικών διατάξεων του Συντάγματος, καθώς και της αρχής της διάκρισης των Εξουσιών. Αυτό επιτυγχάνεται με την αντιπαραβολή των διατάξεων του κρινόμενου νόμου 10 προς τις σχετικές διατάξειςτου Συντάγματος.Οιλόγοι που οδήγησαν τονομοθέτη στη θέσπιση τουνόμου,δεν ελέγχονται ούτε αποτελούν μέσο διαπίστωσης ήελέγ­ χουτης συνταγματικότητας τους. Ησκοπιμότητα καιη σοφίατωνπρονοιών τουνόμου εκφεύγουν τουσυνταγ- 15 ματικού ελέγχου....". Οι νόμοι ["Ο περί Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως (Τρο­ ποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 1993", "Ο περί Συντάξε­ ων Καθηγητών (Τροποποιητικός)(Αρ.2)Νόμοςτου 1993" _„ και "Ο περί Συντάξεων (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 1993"], που αποτέλεσαν το αντικείμενο των Αναφο­ ρών 2/93, 3/93 και4/93, αντίστοιχα,κρίθηκανσυνταγματκοί για τους λόγους που εξηγούνται στην απόφαση της 28/2/94. Οι τρεις νόμοι είχαν κοινό στόχο τη ρύθμιση των συνεπειών επαναπρόσληψης στους αντίστοιχους κλά- 25 δους της υπηρεσίας υπαλλήλων παυθέντων απότηνκρα­ τική υπηρεσία στο πλαίσιο εφαρμογής του περί Αναστο­ λής της Διαδικασίας της Προνοουμένης υπό των περί Ορισμένων Πειθαρχικών Παραπτωμάτων (Διεξαγωγή Ερεύνης και Εκδίκασις) Νόμων 1977 έως 1978 Νόμουτου 3 0 1978 (Ν57/78).Αντίθετα, ο νόμος πουαποτελεί το επίδι­ κο θέμα αυτήςτης Αναφοράς,έχειως στόχο τον αποκλει­ σμό της δυνατότητας επαναπρόσληψης ατόμων παυθέ­ ντων στο πλαίσιο του Ν57/78 και αποβλέπει ρητά στην ακύρωση οποιασδήποτε προηγούμενης απόφασηςγια την 3 5 ανάκληση της απόλυσης τους. Όπωςκαι στην περίπτωση των νόμων που αποτέλεσαν το αντικείμενο των Αναφο­ ρών 2/93, 3/93 και 4/93, έτσι και στην προκείμενη περί174 3 ΑΛΛ, ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Πικής,Δ. πτώσητοαντικείμενοτηςΑναφοράς,ονόμος τουοποίου ερευνάται η συνταγματικότητα,θα εξεταστεί αυτοτελώς, μεγνώμονα τοκριτήριοπουθέτει το Άρθρο 140τουΣυ­ ντάγματος, δηλαδή,εάν είναι αντίθετος ή ασύμφωνος με 5 τις διατάξεις του Συντάγματος που καθορίζονται στην Αναφορά και,κατ'επέκταση,τηναρχήτηςδιάκρισηςτων Εξουσιών. Το κείμενο του νόμου αναφέρεται στον αποκλεισμό (α) τουδιορισμού,(β)τουεπαναδιορισμού,καιγ)της επα10 ναπρόσληψης υπαλλήλου, του οποίου αποφασίστηκε ο τερματισμός των υπηρεσιών του απόκατάνόμοαρμόδιο όργανο στο πλαίσιο του Ν57/78.Δε σταματάόμως εκεί. Συνεχίζει καιπροβλέπει γιατον αποκλεισμό τηςκατοχής θέσηςστηνκρατική υπηρεσίακαιπροςάρση κάθε αμφιβο15 λίας ωςπροςτοσκοπόκαιτοαποτέλεσματηςεφαρμογής του,κηρύσσει εξυπαρχής άκυροκαιως μη γενόμενοκάθε διορισμό, επαναδιορισμό, πρόσληψη ή επαναπρόσληψη που ενδεχομένως ήδηείχε γίνει και ακόματην ανάκληση τερματισμούτωνυπηρεσιώνή τηνκατοχή θέσης.Πασιφα20 νής σκοπόςτου νομοθέτη μετηθέσπιση του Άρθρου 3

(1)του νόμου, είναι η ακύρωση της απόφασηςγια την ανά­ κληση της απόφασης για την απόλυση των υπαλλήλων απότηνκρατικήυπηρεσίαγιαλόγους δημόσιουσυμφέρο­ ντος στο πλαίσιο εφαρμογήςτουΝ 57/78.Το Άρθρο 3

(2)25 του νόμου αποβλέπει στην επίτευξητων ίδιων στόχων με τα νομοθετήματα που αποτέλεσαν το αντικείμενο των Αναφορών 2/93, 3/93 και4/93, μετη διαφορά ότι σ* αυτή την περίπτωσηο νόμος δεστοχεύει στη ρύθμιση των επι­ πτώσεωνεπαναπρόσληψηςαλλάστοναποκλεισμότης. 30 Εξέτασητου Άρθρου 3

(1)τουνόμουδεναφήνει αμφι­ βολία ότι βασικός σκοπός είναι ηακύρωσηκάθεαπόφα­ σης για την ανάκληση προηγούμενων αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου με τις οποίες είχαν τερματιστεί οι υπηρεσίες αριθμού κρατικών υπαλλήλων στο πλαίσιο 35 εφαρμογής του Ν57/78. Το Άρθρο 3

(2)του νόμου είναι δύσκολο να συνταυτιστεί με το Άρθρο 3

(1), εφόσον έχει ως αντικείμενο τον αποκλεισμό παροχής οποιουδήποτε 175 Πιχής,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)δικαιώματοςσεπρόσωποπουεπηρεάζεταιαπότοΆρθρο 3

(1). Ο σκοπός του νόμου,όπως συνάγεται απότο κείμενο του,είναι ηακύρωσηκάθεαπόφασηςγιαανάκληση προη­ γούμενων αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου για 5 την παύση κρατικών λειτουργών που απολύθηκαν στο πλαίσιο εφαρμογής του Ν57/78. Η απόφασητης οποίας σκοπείται η κατάργηση,είναιη απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της22/4/93, μετην οποίαανακλήθηκανπέντε προηγούμενες αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου, ίο μετις οποίες απολύθηκαν62 κρατικοί υπάλληλοι για λό­ γουςδημόσιου συμφέροντος. Οι προσφυγές των απολυθέντων στο Ανώτατο Δικα­ στήριο απορρίφθηκαν στη Christodoulides and Others v. Republic

(1984)3 CL.R. 1297 (απόφασηολομέλειας). [Βλ. 15 επίσης Fakas v. Republic

(1988)3 C.L.R. 1928, πουήταν επίσης προσφυγήαπολυθέντοςη οποίαπαρέμεινε ναεκδι­ κασθεί μετά τη Qinstodoulides (ανωτέρω) και στην οποία ακολουθήθηκε η Christodoulides πρωτόδικα και κατ' έφεση].Ηανάκλησηέγινεμεαφετηρία τηνημερομηνία έκ- 20 δόσης της απόφασης(ex nunc). 'Ερεισμα γιατην απόφαση τουΥπουργικού Συμβουλίου,όπωςαναφέρεταιστοκείμε­ νο της,αποτέλεσε ηκρίση τουΑνωτάτου Δικαστηρίου στη Νεόφυτος Παπαγείοργίου κ.α.ν.ΚυπριακήςΔημοκρατίας (Α.Ε. 941 και 944 της 10/4/90) και συγκεκριμένα ηθεώρη- 25 σητων εξουσιών πουπαρέχονταιστο Υπουργικό Συμβού­ λιο, βάσει των Άρθρων 6(στ') και 7 του περί Συντάξεων Νόμου - ΚΕΦ. 311. Το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφασηστηνΠαπαγεα)ργίον,κρίθηκεότισυνιστούσενέα προσέγγιση ως προς τις εξουσίες του Υπουργικού Συμ- 30 βουλίου να διατάξει τον τερματισμό των υπηρεσιών μελώντηςκρατικήςυπηρεσίας,ώστεναδικαιολογείται ως θέμα τάξεως ηανάκληση των προηγούμενων αποφάσεων τουΥπουργικού Συμβουλίου: "είναι αδιανόητο ... να θεωρηθεί ότι η γενική διεύ- 35 θυνση,οέλεγχοςτηςδιακυβέρνησης,οσυντονισμός και εποπτεία των δημοσίων υπαλλήλων, δίδει καιδικαίω­ μαστο Υπουργικό Συμβούλιο τερματισμού τωνυπηρε176 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Πιχής,Δ. σιών μελών τηςΑστυνομικής Δύναμης...". Ηθέσητου Γενικού Εισαγγελέα είναι ότι ο υπό κρίση νόμος εκφεύγει τουπεδίουτης νομοθετικής καιότι συνι­ στάεπέμβασηστον τομέατηςεκτελεστικής λειτουργίας.Η 5 απροκάλυπτη ακύρωση με νομοθεσία απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου, υπέβαλε,δε συνιστά νομοθέτη­ μα,δηλαδήθεσμοθέτηση κανόναδικαίου,αλλάδιοικητική ενέργεια συνεπαγόμενη άμεση ανάμιξη στο πεδίο της Εκτελεστικής Εξουσίας. 10 Ο Γενικός Εισαγγελέας αναφέρθηκεσε μεγάλο αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου πουκαθορίζουν, (α) τον αυστηρό διαχωρισμό των Εξουσιών που ισχύει κάτω απότο Κυπριακό Σύνταγμακαι, (β)την απόρριψη από τοδικαστήριο κάθεεπέμβασης κάτωαπό οποιοδήπο15 τεμανδύαοποιασδήποτεαπότιςτρεις Εξουσίες στοπεδίο τηςάλλης. Ηνομολογία τουΑνωτάτου Δικαστηρίου όντωςκατα­ δεικνύει ότι τοπεδίο λειτουργίας των τριών πολιτειακών εξουσιών διαχωρίζεταιαυστηράκαιαποκλείεταιηανάλη20 ψηήη άσκησηοποιασδήποτεαρμοδιότηταςαπό οποιαδή­ ποτε από τις τρεις Εξουσίες που δεν αποδίδεται σ' αυτή από το Σύνταγμα ή δεν εμπίπτει στο πεδίο της λειτουρ­ γίας της λόγω των εγγενών χαρακτηριστικών της [βλ. με­ ταξύάλλων, Ρ.Ι.Κ. κ.α.ν.Καραγιώργη και Άλλων

(1991)25 3 Α.ΑΆ. 159 και Πρόεδροςτης Δημοκρατίαςν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1992)3Α.Α.Δ.458].Τοκριτήριογια την ταξινόμηση των κρατικών λειτουργιών, όπου αυτές δενκατανέμονται ρητάαπότο Σύνταγμα, είναι ουσιαστι­ κό και συναρτάται με τα εγγενήχαρακτηριστικά και την 30 εσώτερη φύση τους [βλ. μεταξύ άλλων, Diagoras Developmentv.NationalBank

(1985)1 C.L.R. 581]. ΟιδικηγόροιτηςΒουλής δεναμφισβήτησαντοναυστη­ ρό διαχωρισμό που καθιερώνει το Σύνταγμα μεταξύ των τριών Εξουσιών τηςΠολιτείας.Εισηγήθηκε όμως οκ. Αγ35 γελίδης που ανέπτυξε το κεντρικό μέρος των θέσεων της Βουλής, ότι ηαπόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου της 177 Πικής,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν.ΒουλήςΑντ.(Αρ.4)

(1994)22/4/93 μπορεί να αγνοηθεί ολοσχερώς για σκοπούς κρί­ σης τ^ς συνταγματικότηταςτου επίδικουνόμου,λόγω(α) της κακήςσυγκρότησης τουΥπουργικού και (β)τουδεδι­ κασμένου που επέφερε η Christodoulides (ανωτέρω).Σύμ­ φωνα μετις θέσεις τηςΒουλής η απόφαση της22/4/93 στε- 5 ρείται ολοσχερώς κύρους λόγω συμμετοχής στη λήψη της της Υπουργού Παιδείας.Παρόλοπουαναγνωρίστηκε ότι ο περί Μεταβιβάσεως της Ασκήσεως των Αρμοδιοτήτων της Ελληνικής Κοινοτικής Συνελεύσεως καιπερί Υπουρ­ γείου ΠαιδείαςΝόμοςτου 1965 (Ν12/65) συνιστά νομοθέ- 10 τημαπουθεμελιώνεται στο δίκαιοτηςανάγκης,ο δικηγό­ ρος της Βουλής υπέβαλεότι δεν επιτρέπεταιη συμμετοχή του ήτης Υπουργού Παιδείας στο Υπουργικό Συμβούλιο καιστιςαποφάσειςπουλαμβάνονται* καιότιεφόσονσυμ­ μετέχει (ο Υπουργός Παιδείας) το Υπουργικό Συμβούλιο 15 δενμπορείναθεωρηθείότιασκείτις εξουσίες πουτουπα­ ρέχει το Άρθρο

1. Ωςπροςτο δεδικασμένο,υπέβαλεότι μετάτηνεπικύρωσητωναρχικώναποφάσεωντου Υπουρ­ γικού Συμβουλίου από το Ανώτατο Δικαστήριο στη Christodoulides, δεν είναι νομικά παραδεκτήη ανάκληση 20 έστω και αν αφήνει, όπως στην προκείμενη περίπτωση, ανεπηρέαστητη νομιμότητα των αποφάσεωντου Υπουρ­ γικού Συμβουλίου για απόλυσηπριν την 22/4/93.Εισηγή­ θηκε επίσης ότι το Υπουργικό Συμβούλιο εστερείτο πα­ ντελώς αρμοδιότητας ανάκλησης των προηγούμενων 25 αποφάσεων του πουλήφθηκανβάσει του Ν 57/78και ότι τοθέμαεξέρχεταιτηςσφαίραςτηςδιοικητικήςαρμοδιότη­ τας. Ο Γενικός Εισαγγελέας υπεστήριξε ότι είναιαπαράδε­ κτη η διερεύνηση σ' αυτήτη διαδικασίατης εγκυρότητας 30 της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου της22/4/
2. Το αντικείμενο, υπέβαλε,αυτήςτης Αναφοράς,όπωςκαι κάθε Αναφοράς, είναι η διερεύνηση τηςσυνταγματικότη­ τας των προνοιών του νόμου που επιτυγχάνεται με την αντιπαραβολή τους προς τις σχετικές πρόνοιες του Συ- 35 ντάγματοςκαιτηδιαπίστωσηκατάπόσοπαραβιάζουντην αρχήτης διάκρισης των Εξουσιών. Εισηγήθηκε ότι αντο Δικαστήριοαποδεχθείότι είναιδυνατήη εξέτασητηςαπό­ φασης της 22/4/93, η απόφαση εκείνη αποτελεί έγκυρη 178 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Πικής,Δ. άσκηση της Εκτελεστικής Εξουσίας που παρέχεται στο Υπουργικό Συμβούλιοαπό τοΆρθρο
3. Επίσηςυπέβαλε ότι η επικύρωση διοικητικής απόφασηςαπότοΔικαστή­ ριοδεναναιρείτοδικαίωματουΥπουργικού Συμβουλίου 5 να ανακαλέσει απόφαση του σε μεταγενέστερο στάδιο, ιδίως όπως στην προκείμενηπερίπτωση μετην πρόσδοση μελλοντικής ισχύος στην απόφαση(ex nunc) πουαφήνει ανεπηρέαστητηνομιμότητατης απόφασης κατάτο χρόνο τηςαρχικήςτης έκδοσης όπως επικυρώθηκεαπότοΔικα10 στήριο. Ηθέσητων δικηγόρων της Βουλής για την υπόσταση της απόφασηςτου Υπουργικού Συμβουλίου της22/4/93, υποβλήθηκε παρά την αναγνώριση ότι ηαπόφασηεκείνη δενμπορεί ναακυρωθείστοπλαίσιοτης παρούσας διαδι15 κασίας.Οι δυοθέσεις είναιδύσκολο νασυμβιβαστούνδε­ δομένουότιαποκήρυξητηςαπόφασηςτης22/4/93 ωςανυ­ πόστατης για τους σκοπούς κρίσης της συνταγμα­ τικότητας του νόμου, συνεπάγεται στην ουσία κρίση της εγκυρότηταςτηςαπόφασηςτουΥπουργικού Συμβουλίου. 20 Ηδικαιοδοσίατου Ανωτάτου Δικαστηρίου βάσει του Άρθρου 140, περιορίζεται στην κρίση τηςσυνταγματικό­ τηταςτουνόμουπουαποτελεί τοαντικείμενοτηςΑναφο­ ράς, με σημείο αναφοράς τα άρθρατου Συντάγματοςτα οποία κατ' ισχυρισμόν παραβιάζει, σε συνάρτηση με την 25 αρχή της διάκρισηςτων Εξουσιών. ΤοΆρθρο 140δενπα­ ρέχει δικαιοδοσίαγια τηνκρίση τηςσυνταγματικότηταςή της εγκυρότητας οποιασδήποτε απόφασης ή θέματος άλλου απότο νόμο ήαπόφασηςπουαποτελεί τοαντικεί­ μενο της Αναφοράς. Απόφαση,πράξηή παράλειψη προ30 σώπου,αρχήςήοργάνουπουασκεί εκτελεστικήή διοικη­ τικήλειτουργία,μπορεί νααναθεωρηθείκαιη εγκυρότητα της νακριθεί μόνο στο πλαίσιο προσφυγής πουασκείται δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος. Ηαπόφαση τουΥπουργικού Συμβουλίουτης22/4/93 δεναποτελείεπί35 δικό θέμα στην παρούσαΑναφορά ούτε θα μπορούσε να αποτελέσει το αντικείμενο Αναφοράς βάσει του Άρθρου 140 του Συντάγματος.Ηεγκυρότητα της απόφασης μπο­ ρούσε να ελεγχθεί μόνο στο πλαίσιο της αναθεωρητικής 179 Πιχής,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)δικαιοδοσίας που καθιερώνει το Άρθρο 146 τουΣυντάγ­ ματος. ΤοαντικείμενοτηςΑναφοράςείναιη συνταγματικότη­ τα του υπό εξέταση νόμου- κατά πόσο οι διατάξεις του προσκρούουν σταάρθρατουΣυντάγματοςπουκαθορίζο- 5 νταιστην Αναφοράσεσυσχετισμόμετηναρχή της διάκρι­ σης των Εξουσιών. Ό,τι ερευνάται είναι το κείμενο του νόμου και κατά πόσο συνιστά άσκηση νομοθετικής εξου­ σίαςή διοικητικήςενέργειαςυπότο μανδύατηςνομοθετι­ κήςλειτουργίας. Όπωςέχουμε διαπιστώσει,βασικόςσκο- 10 πός της νομοθεσίας είναι η ακύρωση της απόφασηςτου Υπουργικού Συμβουλίουτης22/4/93.Εάνη ενέργειααυτή συνιστά εκτελεστικήή διοικητική λειτουργία, είναι αδιά­ φορο εάν ηαπόφασηπουκαταργεί είναι έγκυρηή άκυρη. Και στις δύο περιπτώσεις απαγορεύεται εξίσου διότι η 15 ακύρωση διοικητικής απόφασης ή άσκησηοποιασδήποτε πτυχής διοικητικής λειτουργίας, εκφεύγει του νομοθετι­ κού πεδίου και αποτελεί επέμβαση στο πεδίο της εκτελε­ στικής λειτουργίας. Οι δικηγόροι της Βουλής υπέβαλαν ότι εφόσον ο 20 Ν 57/78 είχε ως αντικείμενο την κάθαρση και ότι είναι μέσω της νομοθεσίας που θέματα που ανάγονται στην κάθαρση έχουν αντιμετωπισθεί, ο υπό κρίση νόμος πρέπεινακριθεί συνταγματικός εφόσον σκοπείστηθεσμι­ κή ρύθμισηθεμάτωνπουάπτονταιτηςκάθαρσης. 25 Εάν το αντικείμενο του υπό κρίση νόμου ήταν η κα­ τάργηση πράξεων της πραξικοπηματικής κυβέρνησης, η θέσπιση νομοθεσίας θα συνιστούσεπλεονασμό.Το πραξι­ κόπημαδε δημιούργησε δίκαιοόπωςέχεικατ'επανάληψη διακηρυχθεί από το Δικαστήριο. Αυτό όμως δεν είναι το 30 αντικείμενο του νόμου ο οποίος είναι υπό διερεύνηση. Ό,τι εξετάζεται είναι ηκατάργηση απόφασης του Υπουρ­ γικού Συμβουλίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων με την οποία ανακλήθηκαν προηγούμενες αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου. 35 Παρόμοιαεισήγησηείχευποβληθεί εκ μέρους τηςΒου180 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Πικής, Δ. λής των Αντιπροσώπων στην Αναφορά 4/90(Πρόεδρος της Δημοκρατίαςν. ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων

(1991)3 Α.Α.Δ. 252,τοαντικείμενο τηςοποίαςήτανη παροχήγνω­ μάτευσης για τη συνταγματικότητα του περίΠραξικοπή5 ματος (Ειδικαί Διατάξεις) (Τροποποιητικού) Νόμου του

1. Με το νόμο εκείνο εσκοπείτο η τροποποίηση του περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) Νόμου του 1975 (Ν57/75)έτσι ώστε τα μέλητης πραξικοπηματικής κυβέρνησης να αποστερηθούν του δικαιώματος τουεκλέ10 γειν και του εκλέγεσθαι σε Προεδρικές, Βουλευτικές, Δη­ μοτικές και Κοινοτικές εκλογές. Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε το νόμο ως αντισυνταγματικό,διακηρύσσοντας ότι ένας είναι ο υπέρτατος νόμος, το Σύνταγμα της Κυ­ πριακής Δημοκρατίας. Η απόφασητου Ανωτάτου Δικα15 στηρίου ήτανομόφωνη. Σεμια απότις δύο συγκλίνουσες ως προς την προσέγγιση αποφάσεις, η οποία απηχούσε εκτός απότις δικές μου και τις θέσεις των Δικαστών Νι­ κήτακαιΑρτεμίδη, επισημαίνεται ότι κανέναςνόμος, όσο σημαντικός κιανείναι οσκοπός του, δενεξισώνεται μετο 20 Σύνταγμα που προσδιορίζει το πλαίσιο λειτουργίας της Πολιτείαςκαισυνιστά τον αποκλειστικό γνώμονα γιατην κρίση τηςσυνταγματικότηταςτων νόμωνπουθεσπίζονται από τη Βουλήτων Αντιπροσώπων. Το πιοκάτω απόσπα­ σμααπότηναπόφασημας,είναιχαρακτηριστικότηςαντι25 μετώπισης τουθέματος: 30 35 "
2. Οκρινόμενος νόμος αποτελεί συνέχεια και είναι συνυφασμένος με τον περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) Νόμο του 1975 (Ν57/75), με τον οποίο θε­ σμοθετήθηκε ότι οι πράξεις της πραξικοπηματικής κυβέρνησης ' ουδεμίαν νομικήν υπόστασιν εκέκτηντο*. Οι διατάξεις του Ν57/75 βεβαιώνουν και νομοθετικά το ανυπόστατο των πράξεων της πραξικοπηματικής κυ­ βέρνησης. Όπως διαπιστώνεται σε σειρά αποφάσεων των κυπριακών δικαστηρίων, οι πράξεις τηςπραξικοπηματικήςκυβέρνησης καιτων πραξικοπηματιών γενι­ κότερα,εστερούντο ολοσχερώς νομικού ερείσματοςκαι έπεσαν στο κενό της ανομίας που επέφερε το έγκλημα του πραξικοπήματοςμε τηνκατάλυσητης συνταγματι­ κήςτάξης.[Βλ. μεταξύάλλων,Λιασή ν.Γενικού Εισαγ181 Πικής, Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)γελέα και Αλλον,

(1975)3 C.L.R. 558· Pavlou ν. Attorney-General

(1979)1J.S.C. 172(απόφασηΕπ. Δι­ καστηρίου)· Cosma v.Attorney- General

(1980)1 J.S.C. 94 (απόφαση Επ. Δικαστηρίου)· Righa v. AttorneyGeneral

(1980)1J.S.C. 94(απόφασηΕπ.Δικαστηρίου) 5 και Anastassiouv. DemetriouandAnother

(1981)1 C.L.R.589]". Σε άλλο σημείο της ίδιας απόφασης (Αναφορά 4/90), επισημαίνεται ότιηπαράλειψηδίωξης των πραξικοπημα­ τιών δενομιμοποιούσε τηΒουλήτωνΑντιπροσώπων να 10 υποκαταστήσει τηδικαστική Εξουσία στηδιαπίστωση της διάπραξης αδικήματοςτοοποίο θααποστερούσε τον πα­ ραβάτητου δικαιώματος του εκλέγεσθαι, όπωςκαθορίζε­ ται σταΆρθρα 40 και 64τουΣυντάγματος. Ηίδιαπρο­ σέγγιση χαρακτηρίζει καιτο σκεπτικό της πλειοψηφίας 15 των Δικαστών, όπωςφαίνεταικαιαπότοαπόσπασμαπου ακολουθεί:".... Η δεσυμμετοχή στηνπραξικοπηματική κυ­ βέρνηση απόμόνη της δεν ικανοποιεί τις προϋποθέσεις των παραγράφων40(γ)και64(γ)του Συντάγματος που εκτίθενται πιο πάνω.ΟιΝομοθετικές προβλέψεις καιδια- 20 πιστώσεις δεν μπορούν ναυποκαταστήσουν την καταδίκη ήαπόφασηαρμόδιουδικαστηρίου ...". Ο λόγος της απόφασηςστην Αναφορά 4/90είναι ότι η μη δίωξη τωνπραξικοπηματιών δενπαρέχει έρεισμαγια παρέκλιση απότο Σύνταγμαήχαλάρωση τωνκριτηρίων 25 ελέγχουτηςσυνταγματικότηταςτωννόμων.Πρέπεινα ση­ μειωθεί ότιοκ.Αγγελίδης,εκμέρους της Βουλής, διευκρίνησεότιηεπιχειρηματολογία τουσ'αυτή τηνΑναφορά δε σκοπεί μεοποιοδήποτε τρόπο ναυποβαθμίσει τησημασία του Συντάγματοςωςτουυπέρτατουνόμουτης Κυπριακής 30 Δημοκρατίας,ή τηςσημασίαςπουενέχειηπροσήλωση στο Σύνταγμα για την ευημερία τηςχώρας.Συναφώς αναφέρ­ θηκε στις παρατηρήσεις που περιέχονται στις αποφάσεις μου, στην President of Republicv. Houseof R/ntatives

(1986)3 C.L.R. 1439, 1450 (Αναφορά 1/86), και στην 35 PresidentofRepublic v.House ofR/ntatives

(1985)3 C.L.R. 2202 (Αναφορά 11/85),γιατησημασία που ενέχει η τήρη­ ση του Συντάγματος για την προάσπιση της οντότητας 182 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Πικής, Δ. τουκυπριακούκράτους. Εξετάσαμε το τεθέν μετηνΑναφορά θέμα συνταγματι­ κότηταςτουνόμου. Η κατάληξημας είναι:

(1)ΜετοΆρθρο 3

(1)τουνόμου επιδιώκεται ηακύρω5 ση της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου της 22/4/93. Αυτός είναι ο κεντρικός σκοπός του.

(2)Η κατάργησηή ανάκληση διοικητικής απόφασης συ­ νιστά πράξηηοποίαανάγεταιστο πεδίο της εκτελεστικής ή διοικητικής λειτουργίας. JQ Στη Μιχαήλ Θεοδοσίου Ατδ. ν. Δήμου Λεμεσού

(1993)3 Α.Α.Δ. 25, (απόφαση Ολομέλειας) αποφασίστηκε ότι ηκατάργηση με νομοθεσία διατάγματος απαλλοτρίω­ σης συνιστούσε επέμβαση στον τομέα της Εκτελεστικής Εξουσίας κατ'αντίθεση προς την αρχήτης διάκρισης των 15 Εξουσιών [βλ. επίσης Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν.Βου­ λής τωνΑντιπροσώπων(Αναφορά 4/92 -10/9/92)].

(3)Μετις πρόνοιες του Άρθρου 3

(1)του νόμου σκοπείται ηκατάργηση απόφασης του Υπουργικού Συμβου­ λίου κατ'αντίθεση προς τις διατάξεις του Άρθρου 61 που 20 περιορίζουν τη λειτουργία της Βουλής στο νομοθετικό πεδίο,και του Άρθρου 54 που κατανέμει την εκτελεστική εξουσία, με την εξαίρεση των θεμάτων που ορίζονται στο ίδιοτο Άρθρο, στο Υπουργικό Συμβούλιο καικατάπαρά­ βασητης αρχήςτηςδιάκρισης των Εξουσιών. 25

(4)Το Άρθρο 3

(2)του νόμου προϋποθέτει την ύπαρξη του Άρθρου 3

(1)στο οποίοαναφέρεται,δενέχει αυτοτελή υπόσταση και δε διαχωρίζεται απόαυτόκαι,επομένως, η αντισυνταγματικότητα εκτείνεται καισ' αυτό. . Ενόψει των ανωτέρω,γνωματεύουμε ότι οπερί Κρατι30 κών Υπαλλήλων (Ύπαρξη Ασυμβίβαστου) Νόμος του 1993, που αποτελεί το αντικείμενο αυτής της Αναφοράς (επισυνάπτεται), είναι'αντισυνταγματικός επειδή αντίκει­ ταιπρος ταΆρθρα 54 και 61 του Συντάγματος,παραβιά­ ζει την αρχήτης διάκρισης των Εξουσιών και δεδύναται 35 να εκδοθεί. 183 ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ (του Προέδρου του Δικαστηρίου, κ. Α. Λοΐζου, και των Δικαστών Δ. Δημητριάδη, Δ.Γ. Στυλιανίδη και Χρ. Αρτεμίδη) (Ο κ. Χρ. Αρτεμίδης, που συμφωνεί με την παρούσα 5 Γνωμάτευση, θα προσθέσει, σεξεχωριστό κείμενο,τις σκέ­ ψεις τουγιαόλεςτις Αναφορές.) Α. ΛΟΙΖΟΥ,Π.:Μετην Αναφορά αυτή,που καταχω­ ρίστηκε δυνάμει του Άρθρου 140 του Συντάγματος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ζητά από το Ανώτατο Δικά- 10 στήριο γνωμάτευση "κατά πόσο ο 'Περί Κρατικών Υπαλ­ λήλων (ΎπαρξηΑσυμβίβαστου) Νόμοςτου 1993' ευρίσκε­ ται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς τις διατάξεις των Άρθρων 12,23,25,28, 30, 33, 35,54, 61 και 179 του Συντάγματοςτης ΚυπριακήςΔημοκρατίας ήκαιπρος την 15 Αρχή του Διαχωρισμού των Εξουσιών που εμπεριέχεται στο, και διέπει το, Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρα­ τίας". Το Ανώτατο Δικαστήριο άκουσε,μέσωτων συνηγόρων τους,τις απόψεις τουΠροέδρουτηςΔημοκρατίαςκαιτης 20 Βουλής των Αντιπροσώπων, σύμφωνα μετο Άρθρο 140.2 τουΣυντάγματος. 1.Στις 15Ιουλίου, 1974, διαπράχθηκεαιματηρό πραξι­ κόπημα για κατάλυση της συνταγματικής τάξης και την ανατροπή του Προέδρου της Δημοκρατίας, Αρχιεπισκό- 25 που Μακαρίου.

1. Ηέκρυθμηκατάσταση, πουδημιουργήθηκε λόγω του πραξικοπήματος,επέβαλλε ταχείακαιαποτελεσματικήεκ­ καθάρισητων διαφόρωνΥπηρεσιών τηςΔημοκρατίαςκαι των Ημικρατικών Οργανισμών από τα αμετανόητα επι- 30 βλαβή στοιχεία. Για το σκοπό αυτό θεσπίστηκαν οι περί Ωρισμένων Πειθαρχικών Παραπτωμάτων (Διεξαγωγή Ερεύνης και Εκδίκασις)Νόμοι του 1977 έως 1978, (Αρ.3/ 77,38/77και12/78). 184 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Α. Λοΐζου, Π.
2. Επειδή αποδείχθηκεότι σημειώθηκε σημαντικήκαθυ­ στέρησησε ό,τι αφορούσετην ταχείαέρευνα και εκδίκαση των πειθαρχικώνπαραπτωμάτων πουπρονοούσαν οι πιο πάνωΝόμοι και,επειδήθεωρήθηκε αναγκαίακαιαπαραί5 τητη η διερεύνηση και εκδίκαση των παραπτωμάτων αυτών με ταχύ ρυθμό, ψηφίστηκε ο περί Αναστολής της Διαδικασίας της Προνοουμένης υπότων περίΩρισμένων Πειθαρχικών Παραπτωμάτων (Διεξαγωγή Ερεύνης και Εκδίκασις) Νόμων του 1977 έως 1978, Νόμος του 1978, 10 (Αρ.57/78). 4.ΤοΥπουργικό Συμβούλιο,μετις Αποφάσεις: (α) Αρ. 18.370, ημερομηνίας 20Σεπτεμβρίου, 1979, (β) Αρ. 18.767, ημερομηνίας 31 Ιανουαρίου, 1980, (γ)Αρ. 18.768, ημερομηνίας 31 Ιανουαρίου,1980, 15 (δ)Αρ. 18.769, ημερομηνίας 31 Ιανουαρίου,1980και (ε)Αρ. 18.700,ημερομηνίας 31Ιανουαρίου, 1980, τερμάτισε τις υπηρεσίες 62 κρατικών λειτουργών αστυνομικών, δημοσίων υπαλλήλων, μελών του στρατού καιεκπαιδευτικών. 20 Οι πιο πάνωΑποφάσεις επικυρώθηκαν απότην Ολο­ μέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου - (βλ. Christodoulides andOthers v. Republic

(1984)3C.L.R.1297).

1. Στις 22 Απριλίου, 1993, το Υπουργικό Συμβούλιο, με ψήφους έξι προς πέντε, με Αριθμό Απόφασης 39.204, 25 ανακάλεσε "απόσήμερα" - (δηλ.22 Απριλίου, 1993) - όλες τιςπιοπάνωΑποφάσεις τερματισμού υπηρεσιών.
2. Στις 6 Οκτωβρίου, 1993, ο Γραμματέαςτου Υπουρ­ γικού Συμβουλίου, με επιστολή, πληροφόρησε το δικηγό­ ροτων 62 ενδιαφερομένων ότι,με βάσητην Απόφασητης 30 22ας Απριλίου, 1993, οι πελάτες του δικαιούνταννα ανα185 Α. Αοΐζου, Π. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)λάβουν τα καθήκοντατους στη θέσηπου είχαν όταντερ­ ματίστηκαν οι υπηρεσίες τους και τον παρακάλεσε να τους ειδοποιήσει ναπαρουσιαστούν στις Υπηρεσίες τους απότην 1ηΝοεμβρίου,

2. Στις 4 Νοεμβρίου, 1993, η Βουλήτων Αντιπροσώ- 5 πωνψήφισε τέσσεριςΝόμους:(α) Ο περί Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως (Τροποποιητι­ κός)(Αρ.2)Νόμοςτου
3. (β) Ο περί Συντάξεων Καθηγητών (Τροποποιητικός) (Αρ.2)Νόμοςτου
4. 10 (γ) Οπερί Συντάξεων (Τροποποιητικός) (Αρ. 2)Νόμος του
5. (δ)Οπερί Κρατικών Υπαλλήλων (Ύπαρξη Ασυμβίβα­ στου)Νόμοςτου
6. Οι τρεις πρώτοι Νόμοι αποτέλεσαν το αντικείμενο των 15 Αναφορών Αρ. 2/93, 3/93 και 4/93 και,σύμφωνα με ομό­ φωνες Γνωματεύσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, κρίθη­ κανσυνταγματικοί.
7. Οέλεγχοςτηςσυνταγματικότηταςτων νόμωνπεριο­ ρίζεται στην αντιπαραβολήτων διατάξεωντου υπόκρίση 20 νόμου προςτις πρόνοιες του Συντάγματος,για αντικειμε­ νική διαπίστωση ανονόμος, ήμέρος του,είναι αντίθετος ή ασύμφωνος με οποιαδήποτε διάταξητουΣυντάγματος, ήμετηνΑρχή Διαχωρισμού των Εξουσιών. Οι λόγοι που οδήγησαν το νομοθέτη στη θέσπιση του 25 νόμου δεν ελέγχονται, ούτε αποτελούν μέσο διαπίστωσης ήελέγχου τηςσυνταγματικότητας του.Η σκοπιμότητακαι ησοφία των προνοιών του νόμου εκφεύγουν του συνταγ­ ματικού ελέγχου.
8. Ουπό κρίση Νόμος ρυθμίζει θεσμικά ζητήματαπου 30 ανάγονταιστοδιορισμό, επαναδιορισμό, επαναπρόσληψη, κατοχή θέσης και συνταξιοδοτική κατάσταση προσώπου 186 3 ΑΛΛ. Πρόεδρος Δημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Α. Αοΐζου, Π. που έχει απολυθεί προηγουμένως απόοποιαδήποτεθέση στην Κρατική Υπηρεσία, δυνάμειτωνδιατάξεωντουπερί Αναστολής της Διαδικασίας της Προνοουμένης υπό των περί Ωρισμένων Πειθαρχικών Παραπτωμάτων (Διεξαγω5 γή Ερεύνης και Εκδίκασις) Νόμων του 1977 έως 1978, Νόμουτου 1978,(Αρ. 57/78). 10.Τα θέματααυτάβρίσκονται μέσαστις εξουσίες της Βουλής των Αντιπροσώπων, δυνάμειτου Άρθρου 61 του Συντάγματος,τοοποίοαπονέμειστηΒουλήτωνΑντιπρο10 σώπωνεξουσίανανομοθετεί "ενπαντίθέματι". ΕίναιχαρακτηριστικόότιοιπερίΔημόσιας Υπηρεσίας Νόμοι του 1990 και 1991, (Αρ. 1/90, 211/91),και οι περί Δημόσιας ΕκπαιδευτικήςΥπηρεσίας Νόμοι του 1969 έως (Αρ. 5) του 1992 (Αρ. 10/69, 67/78, 53/79, 4/85, 100/85, 15 168/86, 65/87,129/87,157/87,162/87,180/87,245/87,76/88, 107/88, 234/88, 105/90, 135/91, 151/91, 251/91, 12/92, 50(Ι)/92, 78(Ι)/92, 80(0/92, 81(Ι)/92) απαγορεύουν το διορισμό προσώπου που δεν είναι καλού χαρακτήρα, ή καταδικάστηκεγιαδιάπραξηαδικήματος σοβαρήςμορφής 20 πουενέχει έλλειψη τιμιότητας ήηθικήαισχρότητα,ή απο­ λύθηκε, ήτερματίστηκαν οι υπηρεσίες του στο παρελθόν απότηΔημόσιαή ΕκπαιδευτικήΥπηρεσία, ή οποιαδήποτε Υπηρεσία τηςΔημοκρατίας,ήοργανισμό δημοσίουδικαί­ ου,γιαπειθαρχικόπαράπτωμα. 25
9. Στην προκειμένη περίπτωση, το Υπουργικό Συμ­ βούλιο δεν είχε, δυνάμει του Νόμου 57/78, εξουσία να ανακαλέσει τις πιο πάνω αναφερόμενες Αποφάσεις τερ­ ματισμού τωνυπηρεσιών,γιατί ηεξουσία του,μεβάση το Νόμοαυτό,εξαντλήθηκε μετιςΑποφάσειςτερματισμού. 30 ΗΑπόφαση της 22ας Απριλίου, 1993, καιτοπεριεχό­ μενο της επιστολής του Γραμματέατου Υπουργικού Συμ­ βουλίου, ημερομηνίας 6 Οκτωβρίου, 1993, είναι έξωαπό ταπλαίσιατουΆρθρου 54τουΣυντάγματος. Ο διορισμός, η ένταξη, η τοποθέτηση, η μετάθεση, 35 κ.λ.π., κρατικών λειτουργών, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τους νόμους, ανάγονταιστην αρμοδιότηταάλλωννο187 Α. Αοΐζου, Π. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)μοθετημένωνοργάνων.

1. Η Απόφασητης Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικα­ στηρίου στις Αναθεωρητικές Εφέσεις Αρ. 941 και 944 Νεόφυτος Παπαγεωργίου και Άλλοι ν. ΚυπριακήςΔημο­ κρατίας -πουδόθηκεστις 10Απριλίου, 1990,καιδεδήμο- 5 σιεύτηκε ακόμα,καθορίζει περιοριστικά τις εξουσίες του Υπουργικού Συμβουλίου μεβάσητην παράγραφο (α)του Άρθρου 54 του Συντάγματος,πουπρονοεί ότι στις εξου­ σίες του Υπουργικού Συμβουλίου περιλαμβάνονταικαιη γενική διεύθυνση και ο έλεγχος της διακυβερνήσεως της 10 Δημοκρατίας και ηδιεύθυνση της γενικής πολιτικής,την παράγραφο (δ),πουπρονοεί ότι έχει το συντονισμό και την εποπτεία πασώντωνδημοσίων υπηρεσιών,καιτοκα­ τάλοιποτηςεξουσίας. Στησελ. 9 αναφέρεται:"Μετοκατάλοιποεξουσίας μπορείμεννασυμπληρω­ θούν περιστασιακά κενάπουοι συντάκτεςτου Συντάγμα­ τος δεν ήταν δυνατό να προβλέψουν ή να καλυφθούν απρόβλεπτεςανθρώπινεςκαταστάσεις,υποτάσσεταιόμως στο Σύνταγμα,τουςνόμους καιτουςκανόνες φυσικήςδι­ καιοσύνης." ΗΑπόφασηαυτή δεδημιουργεί,αλλάοριοθετείπεριο­ ριστικάτις εξουσίες τουΥπουργικού Συμβουλίου.
2. Ο υπό κρίση Νόμος δεν ευρίσκεται σε αντίθεση, ούτε είναι ασύμφωνος μετα Άρθρα 12,23,25,28,30,33, 35,54,61 και 179 τουΣυντάγματος,ούτεμετηνΑρχή του 25 Διαχωρισμού των Εξουσιών, γιατί τα θέματαπουρυθμί­ ζει ευρίσκονται στην αρμοδιότητα της Βουλής των Αντι­ προσώπων, δυνάμει του Άρθρου 61 του Συντάγματος, και,ως εκτούτου, δενείναι αντισυνταγματικός. ΗπαρούσαΓνωμάτευσηκοινοποιείται,σύμφωναμετο ^0 Άρθρο 140.2 του Συντάγματος, στον Πρόεδροτης Δημο­ κρατίαςκαιστηΒουλή των Αντιπροσώπων 188 15 20 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) (Γνωμάτευση στην Αναφορά 5/93 και Αιτιολογία στις Αναφορές1/93,2/93,3/93 και4/93). ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Θαεκφράσωτις σκέψεις μου σε συ­ ντομία, με την ελπίδα να κριθούν ως συμπυκνωμένη δια5 τύπωση των δικών μου θέσεων πάνω στα ζητήματαπου έχουμε ερευνήσει στις Αναφορές του Προέδρου τηςΔημο­ κρατίας. Σαν ένα μικρό προοίμιο ενθέτω παρακάτωκάτι που είπα σε προηγούμενη απόφασημου. Πιστεύω πως η περικοπή αυτή εξυπηρετεί ένα και μοναδικό σκοπό. Εκ10 φράζειτηδικήμουταπεινή γνώμηστηνκοινή προσπάθεια για την εμπέδωση εύρυθμης λειτουργίας στην Πολιτεία, στο επίπεδο των φορέων της εξουσίας μέχρι και του απλού πολίτη. Είναι πεποίθηση μου πως ηθέσηπου δια­ τυπώνεται είναι νομικά ορθή,αλλάσυγχρόνως καιεπιθυ15 μητή,για να λειτουργεί αρμονικάτο οργανωμένο σύνολο τηςκοινωνίαςμας. 20 25 "Η απονομήτης δικαιοσύνης απόταΔικαστήρια γί­ νεται μέσα σταπλαίσιατης δικαιοδοσίαςπουτους πα­ ρέχουν το Σύνταγμακαι οΝόμοι της Πολιτείας. Ηδικαιοδοσια μας προεκτείνεται μέχρι των συνόρων που καθορίζονται από το Σύνταγμα και τους Νόμους και πέραν από αυτά μετατρέπεται σε σεβασμό των ορίων δικαιοδοσίας των άλλων δύο φορέων εξουσίας στην Πολιτεία, της Νομοθετικής και Εκτελεστικής. Έχω τη γνώμη πως ηεπίδειξη υπέρμετρου ζήλου στηδιαφύλα­ ξη της δικαιοδοσίας των άλλων φορέων εξουσίας, παρά των ιδικών μας,βοηθάστην προσπάθειαεμπέδω­ σηςτηςευνομούμενης πολιτείας." Η ίδια θέση ισχύει βέβαια και σε ό,τι αφορά τη λει30 τουργίατηςΝομοθετικήςκαιΕκτελεστικής εξουσίας. Κυρίαρχο στοιχείο στην επιχειρηματολογία του Γενι­ κού Εισαγγελέα είναι ηεισήγηση πως, με τους επίδικους στις Αναφορές Νόμους και Απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων, έκδηλα επιδιώκεται ηανατροπήκαι ακύ35 ρωση της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου, που ελήφθηστις 22.4.93,καιμε την οποίαανακλήθηκαν προη189 Αρτεμίόης,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)γούμενες αποφάσειςτου(20.9.79 και31.1.80), γιατοντερ­ ματισμό των υπηρεσιών απότις κρατικές λειτουργίες 62 ατόμων. Ηθέσπιση των επίμαχωνΝόμωνκαι ηλήψη ^ης Απόφασης από τη Βουλή των Αντιπροσώπων έγιναν, ισχυρίζεται ο Γενικός Εισαγγελέας, χωρίς εξουσία και 5 βρίσκονται σε αντίθεση με το Σύνταγμα μαςγιατί παρα­ βιάζουν την αρχή του διαχωρισμού των εξουσιών που εμπεριέχεται σ' αυτό, και ειδικότερα παραβιάζουν τα άρθρα του 54, 61 και

1. Αυτό, συνεχίζει ο Γενικός Ει­ σαγγελέας, συνιστά πασιφανήεπέμβαση της νομοθετικής 10 εξουσίας στη σφαίρα της διοικητικής αρμοδιότητας του Υπουργικού Συμβουλίου, που διασφαλίζεται στο άρθρο 54 του Συντάγματος.Πλήττει επομένως καίρια, καταλήγει η εισήγηση, την αρχήτου διαχωρισμού των τριών εξου­ σιών. 15 Είναι βολικό εδώτο σημείο γιαναανοίξω μια παρέν­ θεση καινασυνδέσωτοπεριεχόμενο της μεαυτάπου είπα πιο πριν. Ο Γενικός Εισαγγελέας στην αρχήτηςαγόρευ­ σης του παρατήρησεπως σύγχρονοι μελετητές συνταγμα­ τικών ζητημάτων χρησιμοποιούν τους όρους "διάκριση 20 εξουσιών", αντί "διαχωρισμός εξουσιών", ενώάλλοιπρο­ τιμούν τουςόρους "διάκριση λειτουργιών", γιανακαθορί­ σουν τουςτρεις φορείςτωνεξουσιών τηςπολιτείας. Η μεταβολή αυτή της ορολογίας δεν είναι κατά τη γνώμη μου τυχαία,γιατίδενυπάρχεισεκαμιάγνωστή δη- 25 μοκρατία,όπου λειτουργεί ηδιάκρισητων εξουσιών, χω­ ριστός στεγανός και αδιαπέραστος χώρος προορισμένος για τηνκάθεμια,όπουη άλληδενεισχωρεί. Η Νομοθετική και Εκτελεστική εξουσία λειτουργούν σε πολλούς τομείς επάλληλα ή εφάπτονται, ακόμα και διατέμνονται. Γι' 30 αυτό και ηδιάκρισητου πεδίου αρμοδιότηταςτους είναι πολλές φορέςδύσκολη. Τούτοκαταδεικνύεταικαιαπότην πορεία της δικής μαςΔημοκρατίας με τη συχνή επίκληση της τελεσίδικης γνώμης του Ανωτάτου Δικαστηρίουόταν υπάρχει τέτοια διαφωνία αναφορικά με το πλαίσιο των 35 αρμοδιοτήτωντηςεκτελεστικής καινομοθετικής εξουσίας. Όταν έγινεημείζων πρόταση του Γενικού Εισαγγελέα, 190 3ΑΛΛ.. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Αρτεμίδης, Δ. ηεισήγηση του δηλαδή πωςη Νομοθετικήεξουσία επιδιώ­ κει με τους επίδικους ΝόμουςκαιΑπόφαση της,ναεπέμ­ βει στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της Εκτελεστικής εξου­ σίας, όπως αυτές διαφυλάσσονται στο άρθρο 54 του 5 συντάγματος, ζήτησα από αυτόν να διευκρινίσει ποίο, κατάτηγνώμη του,είναιτοθέμαστο οποίοέχει αρμοδιό­ τητατοΥπουργικό Συμβούλιοκαιστοοποίοεπεμβαίνουν οι επίδικοι Νόμοι και Απόφαση. Προσωπικά θεωρώ την απάντησηστοερώτημακαθοριστική. 10 Ο Γενικός Εισαγγελέας ευγενώς ανάλωσε αρκετό χρόνο πάνω στο ζήτημα αυτό. Η αρχική του θέσηήταν πως ηαρμοδιότητα του Υπουργικού Συμβουλίου αντλεί­ ταιαπότις διατάξειςτουάρθρου 54 του Συντάγματος και το θέμα της είναι ηεξουσία του να ανακαλεί τις αποφά15 σεις του. Στην προκείμενη περίπτωση η ανάκληση της προηγούμενης απόφασηςτου,αναφορικάμετους 62κρα­ τικούς υπαλλήλους, των οποίων οι υπηρεσίες είχαν τερ­ ματιστεί. Σε προχωρημένο στάδιοτηςδιαδικασίαςοΓενι­ κός Εισαγγελέας δέχθηκε πως στο ζήτημα μπορεί να 20 υπεισέλθει και εξέταση του Νόμου57/
2. Και αυτόγιατί το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να αποκαταστήσει τους 62, με έρεισμα την ηθικήυποχρέωση λόγω νεότερης νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην οποία κρί­ θηκε πως το Υπουργικό Συμβούλιο δεν μπορεί νατερμα25 τίζειτιςυπηρεσίες κρατικώνλειτουργών γιαλόγους δημο­ σίου συμφέροντος βάσει των περί Συντάξεων Νόμων. Ο Γενικός Εισαγγελέας διατείνεταιπωςοι Νόμοιαυτοίαπο­ τέλεσαν τονομικό υπόβαθρογια τηλήψητης προηγούμε­ νηςαπόφασηςτουΥπουργικού Συμβουλίου γιανατερμα30 τίσει τις υπηρεσίες των
3. Γίνεται δε αναφορά στην νεώτερη, όπως την αποκαλεί νομολογία που υιοθετήθηκε στην υπόθεση Παπαγεωργίου ν. Δημοκρατίας Α.Ε.941, ημερ. 10.4.90, γιαναθεμελιώσειαυτή τηνπρόταση. Η πληθώρα των θεμάτων που μας απασχόλησαν,και 35 πουδενκαταγράφονται εδώ,οφείλεται στην απόφασητου Δικαστηρίου νααφήσει τους δικηγόρους να ενδιατρίψουν σε όλεςτις πτυχές των νομικών ζητημάτων,ώστενα γίνει πλήρης έρευνα προτού εκδοθεί η γνωμάτευση του Δικα191 Αρτεμίδης,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)στηρίου, όπως προνοεί το άρθρο 140 του Συντάγματος. Εδώθασυζητήσω μόνον ταζητήματαπουκατά τηγνώμη μου εμπίπτουν στο πλαίσιο της έρευνας που το Ανώτατο Δικαστήριο κάμνει, σε Αναφορά που καταχωρείται σύμ­ φωναμετιςδιατάξεις τουάρθρου 140του Συντάγματος. 5 Δεν συμφωνώ με τις θέσεις που υιοθέτησε ο Γενικός Εισαγγελέας πάνωστο θέμα,καιτην απόφασητηςπλειο­ ψηφίαςτουΔικαστηρίου.Τοζήτημα, πουκατ' ισχυρισμόν εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα μιας των εξου­ σιών τηςπολιτείας, καιπουσ' αυτόεπεμβαίνειάλλη,πρέ- *0 πει να διακριβωθείαπότο Δικαστήριο. Όταν γίνει αυτό, και χαρακτηρισθεί ηφύση του θέματος,τότεαποφασίζε­ ταισεποιας εξουσίας τηςπολιτείαςτηναρμοδιότηταανή­ κει. Στις υπόκρίση Αναφορές δεν αμφισβητείται,κατά τη 15 γνώμη μου, η γενική εξουσία του Υπουργικού Συμβου­ λίου,όπωςκαιάλλων φορέωνπουασκούνδιοικητική λει­ τουργίαναανακαλούντιςαποφάσειςτους.Τοκρίσιμοζη­ τούμενο είναι το θέμα, με το οποίο καταπιάνεται η απόφαση. Στηνπαρούσαδε περίπτωση είναι η ανάκληση 20 του τερματισμού των υπηρεσιών των

1. Έχω τη γνώμη πως τόσο οτερματισμός,όσοκαιη επίδικηανάκληση του, είναι ακριβώς το θέμα, αντικείμενο της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Το Υπουργικό Συμβούλιο όμως,κι'αυτόείναικοινώς παραδεκτό, δενέχεικαμιά αρ- 25 μοδιότητα νατερματίζει,και κατά συνέπεια να ανακαλεί, τον τερματισμό των υπηρεσιών κρατικών λειτουργών. Αυτό έχει ρητά αποφασιστεί στην υπόθεσηΠαπαγεωργίου. Δεν έχει,επομένως,το Υπουργικό Συμβούλιο καμιά εξουσία πάνωστοζήτημα.Οιπρόνοιεςτουάρθρου 54 του 30 Συντάγματος, είναι παντελώς άσχετες με τέτοιας φύσεως εξουσία. Αυτές οι αρμοδιότητες δίδονται απότοΣύνταγ­ μα,καιτουςΝόμους, σεάλλα όργανα. Αντίθετα μετηνπιοπάνωεισήγηση, ηνομική αλήθεια, κατά τη γνώμη μου,είναι πως ανήκει στην αρμοδιότητα 35 της Νομοθετικής Εξουσίας η θεσμική ρύθμιση, λεπτομε­ ρώς μάλιστα, όλων των ζητημάτων που ανάγονται στην 192 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Αρτεμίδης,Δ. πρόσληψη,προαγωγή,τερματισμόυπηρεσιών,αφυπηρέτηση,και άλλους συναφείς όρους υπηρεσίας,όλης τηςκρα­ τικής μηχανήςκαιημικρατικώνοργανισμών. Στιςνομοθε­ τικές αυτές ρυθμίσεις περιλαμβάνεται και η απαγόρευση 5 διορισμού καθορισμένων κατηγοριών ατόμων, όπως π.χ. καταδικασθέντων για σοβαρά ποινικά αδικήματα, που ενέχουν έλλειψη τιμιότητας ή ηθική αισχρότητα (Ο περί Δημόσιας ΥπηρεσίαςΝόμος, 1/90). ΤοΥπουργικόΣυμβούλιο άντλησε την εξουσία τουγια 10 τερματισμό των υπηρεσιών των 62 μόνον απόΝόμο που θέσπισε η Βουλή, δηλαδήτον περί Αναστολής της Διαδι­ κασίας της Προνοουμένης υπότων Περί Ωρισμένων Πει­ θαρχικών Παραπτωμάτων (Διεξαγωγή Ερεύνης και Εκδίκασις) Νόμων του 1977 έως 1978, 57/
2. Παρενθετικάδε 15 επισημαίνω πως οΝόμος αυτόςψηφίστηκε μετά τηνυπο­ βολήνομοσχεδίου εκ μέρους της Εκτελεστικής εξουσίας. Οι βασικές πρόνοιες του περιέχονται στα άρθρα4 και 5, πουέχουνωςεξής: 20 25 30 35 "4.Πάσακαταγγελίαυποβληθείσα συμφώνως προςτας διατάξεις των Νόμων και πάσα έρευνα διεξαχθείσα βάσει τούτων διαβιβάζεταιυπότης αρχής ενώπιον της οποίας αύτηευρίσκεται συμφώνως προς ταςδιατάξεις τωνΝόμωνκαιεις όστάδιοναύτηέχειφθάσεικατάτην ορισθείσαν ημέραν προς τον Υπουργον Δικαιοσύνης όπως υποβάλη ταύτην προς το Υπουργικόν Συμβούλιον. Το Υπουργικόν Συμβούλων δύναται, εκτός εάν κατά την γνώμην του υφίστανται ισχυροί λόγοιδημο­ σίουσυμφέροντος όπωςμη χωρήσηπεραιτέρωδιαδικα­ σία,εν τη ενασκήσει των εξουσιών αυτούναπροβήεις τερματισμόν της υπηρεσίας του υπαλλήλου διαλόγους δημοσίου συμφέροντος ή τηναναγκαστικήναφυπηρέτησιν τουυπαλλήλου βάσειτηςκειμένης νομοθεσίας, ή να παραπέμψη την όλην υπόθεσιν προς την αρμοδίαν αρχήν βάσει του οικείου νόμου προς περαιτέρω έρευναν ή εκδίκασιν και εν τοιαύτη περιπτώσει διαβιβάζει άπαντα τα εις αυτό διαβιβασθέντα έγγραφα προς την αρχήν ταύτην.Τα έγγραφαταύταθεωρούνται ως ανα­ φερόμενα εις έρευναν δυνάμει του οικείου νόμου. Η 193 Αρτεμίδης,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)αρμοδία αρχή προβαίνει τοταχύτερον εις τηναναγκαίανπροςτούτοενέργειαν. 5.ΟυδέντωνεντωπαρόντιΝόμωκωλύει το Υπουρ­ γικόν Συμβούλιον όπως λάβητοιαύταμέτρα (συμπερι­ λαμβανομένουκαιτουδιοικητικού μέτρουτουτερματι- 5 σμού των υπηρεσιών του υπαλλήλου δια λόγους δημοσίου συμφέροντος) τα οποία ηδύνατο να λάβη ή προβήεις τοιαύτηνενέργειαν εις την οποίανθα ηδύνα­ το ναπροβήβάσει των διατάξεωνοιουδήποτε εν ισχύϊ Νόμου." 10 Το νομοθέτημα αυτό είναι λεκτικά σαφέστατο, οι δε σκοποί τουεξίσου εναργείς,ιδιαίτεραανληφθεί υπόψητο προοίμιο του. Ο Νόμος δίδει μια, μοναδικήκαι περιορι­ στική εξουσία στο Υπουργικό Συμβούλω για την "ταχεία και αποτελεσματική εκκαθάριση των διαφόρων υπηρε- 15 σιών της Δημοκρατίας και των ημικρατικών οργανισμών από τα αμετανόηταεπιβλαβήστοιχεία", για να παραθέσω αυτούσιο το κυριώτερο μέρος του προοιμίου τουΝόμου. Το Υπουργικό Συμβούλιο δεν έχει άλλη εξουσία εκτός από αυτή που ρητά προβλέπεται στο Νόμο. Ο Νόμος 20 αυτός κρίθηκε απότοΑνώτατο Δικαστήριο ωςσυνταγμα­ τικός,οι δε σχετικές αποφάσειςτου Υπουργικού Συμβου­ λίου γιατην απόλυσητων 62 επικυρώθηκαναπότην Ολο­ μέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου στη γνωστή υπόθεση Χριστοδουλίδης κ.α. ν. Δημοκρατίας

(1984)3 Α.Α.Δ. 25 1297. Δεν είναι, έχω την άποψη,απολύτως επίδικο ζήτημα να εξεταστεί σ' αυτές τις Αναφορές ηεισήγηση πως μετα­ γενέστερηνομολογία (υπόθεση Παπαγεωργίου), αλλοίωσε ή ανέτρεψε την απόφασηστην υπόθεση Χριστοδουλίδης. 30 Περιορίζομαι ναπωμόνοπωςτέτοια εισήγηση είναι νομι­ κά παντελώς εσφαλμένη. Στην υπόθεση Χριστοδουλίδης κρίθηκε από την Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου πως τοΥπουργικό Συμβούλιοάντλησετηνεξουσίατερμα­ τισμού των υπηρεσιών των 62 απότοΝόμο57/78, πουθε- 35 σπίστηκε ειδικά για τοσκοπό πουαναφέρεταιστο προοί­ μιοτου.Δεν πρέπειναρίχνεταικαμιάσκιάστηνορθότητα 194 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Αρτεμίδης,Δ. τηςαπόφασηςαυτήςκαιτοτελεσίδικο αποτέλεσματης. Έχω επομένως τη γνώμη πως ηΒουλήτων Αντιπρο­ σώπων μεόλους τους Νόμους,πουείναι αντικείμενοτων Αναφορών 2, 3,4 και5,δεν επενέβηστα πλαίσιατης αρ5 μοδιότηταςτου Υπουργικού Συμβουλίου,γιατί πάνωστο ζήτημαδενείχεκαμιάεξουσίατοΥπουργικό Συμβούλιο. Σεό,τι αφορά τον περί Προϋπολογισμού Νόμο, αντι­ κείμενο της αναφοράς1/94, υιοθετώ αυτάπουαναφέρθη­ καν από την μειοψηφίατου Ανωτάτου Δικαστηρίου,στην 10 οποίαμετέχω,ταοποίακαιθεωρώωςπλήρη αιτιολόγηση της απόφασης. Προσθέτω μόνον το εξής. Ηαποδοχή της εισήγησης του Γενικού Εισαγγελέα ότι η επιφύλαξη στο άρθρο 3 του Νόμου και το εδάφιο4 του άρθρου5 είναι αντισυνταγματικές,δεναπολήγει μόνοστη μη δημοσίευση 15 απότον Πρόεδρο της Δημοκρατίαςτων επίμαχωνδιατά­ ξεων, αλλά ταυτόχρονα ισοδυναμεί με εξαναγκασμό της Βουλής ναεγκρίνει δαπάνες τηςπολιτείας,γιατις οποίες θα επιβαρυνθούν οι πολίτες, και τις οποίες, ενεργώντας αυστηρά μέσα στα πλαίσια της συνταγματικής τηςαρμο20 διότητας,δεν επιθυμεί να εγκρίνει. Δεν επιθυμώ να προ­ σθέσω τίποτε άλλο στην αιτιολογία της μειοψηφίας του Δικαστηρίου που δόθηκε για νακριθούν ως συνταγματι­ κοί οι Νόμοι,αντικείμενο των Αναφορών 2, 3 και 4,και σε ό,τι ελέχθη από αυτή για την επίμαχη Απόφαση της 25 Βουλής,(Αναφορά1/93). Μετον περί ΚρατικώνΥπαλλήλων (ΎπαρξηΑσυμβί­ βαστου)Νόμοτου 1993,αντικείμενοτηςΑναφοράς5/93,η Βουλή,κατάτηγνώμη μου,παίρνειένα μέτροπου αφορά στη στελέχωση της κρατικής μηχανής,αποκλείονταςαπό 30 αυτή άτομα, των οποίων οι υπηρεσίες τερματίστηκαν βάσειτωνδιατάξεωντουΝόμου57/78, καιη σχετικήαπό­ φαση επικυρώθηκε τελεσίδικα απότο Ανώτατο Δικαστή­ ριο. Παρόμοια διάταξη υπάρχει, και επισημαίνεται πιο πάνω, στον περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμο.Τέτοιαρύθ35 μίσηανάγεταιαπόλυταστις εξουσίεςτηςΒουλής. Είναι γεγονός πως οι καταληκτικές πρόνοιες του άρ195 Αρτεμίδης,Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)θρου 3

(1)του επίδικου Νόμου,δεν είναι διατυπωμένες με νομοπαρασκευαστικήτέχνη.Δεννομίζω όμωςότιτοΑνώ­ τατοΔικαστήριο μπορεί νασυζητάκαι να κρίνει τηφρα­ σεολογία που χρησιμοποιεί η Βουλήσε ένα νομοθέτημα, όταν κρινόμενη η λειτουργική έννοια του περιεχομένου 5 του,εμπίπτειστηνομοθετικήτης αρμοδιότητα. Και μιαγενικήπαρατήρηση.Το θέματης μεταχείρισης από την πολιτεία των κρατικών λειτουργών πουαναμεί­ χθηκανστο πραξικόπημακαιτουασυμβίβαστουαυτήςτης συμπεριφοράς τους μετηνκατοχήδημόσιου λειτούργημα- 10 τος,απασχόλησε απόκοινού καιγιαπολύ τηΝομοθετική και Εκτελεστική εξουσία. Με νομοσχέδιο της κυβέρνησης ψηφίστηκε ο Νόμος 57/78 με συγκεκριμένες διατάξεις. Έχω την άποψηπωςμόνο μετην ίδιασυναίνεση, καιτων δύοφορέων τηςεξουσίας, μπορεί νααναθεωρηθείη στάση 15 της πολιτείας πάνω στο ζήτημα. Αλλως πως, το ίδιο Υπουργικό Συμβούλιο, ή άλλο με διαφορετική σύνθεση, μπορεί να ανακαλέσει την πρόσφατηανακλητικήαπόφα­ ση,καιούτωκαθεξής. Προτιμώ οι λειτουργίες της πολιτείας να διαπνέονται 20 από το πνεύμα της ταπεινής σκέψης που εξέφρασα στην περικοπή,πουενθέτωστηναρχή τουκειμένουαυτού. Γνωματεύσειςωςανωτέρω. 196 3 ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ.4) Α. Αοΐζου, Π. ΝΟΜΟΣΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙΓΙΑ ΤΗΝΥΠΑΡΞΗ ΑΣΥΜ­ ΒΙΒΑΣΤΟΥ ΣΤΟΔΙΟΡΙΣΜΟ, ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΛΗΨΗ, ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΉΑΛΛΩΣ ΠΩΣΚΑΤΟΧΗ ΘΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ. 5 Η Βουλήτων Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός 1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο τίτλος. περί Κρατικών Υπαλλήλων (ΎπαρξηΑσυμ­ βίβαστου)Νόμος του 1993. 10 Ερμηνεία. 15 2. Στον παρόντα Νόμο "κρατική υπηρε­ σία" σημαίνει τη δημόσια υπηρεσία της Δη­ μοκρατίας, τη δημόσια εκπαιδευτική υπηρε­ σία, την Αστυνομική Δύναμη,το Στρατό της Δημοκρατίας και περιλαμβάνει κάθε νομικό πρόσωπο δημόσιουδικαίου. Ασυμβίβαστο 3.

(1)Ανεξάρτητα από τις πρόνοιες διορισμού οποιουδήποτε άλλου νόμου, κανένας δε διοκ.λ.π. ρίζεται, επαναδιορίζεται,επαναπροσλαμβά­ νεται ήάλλως πως κατέχει θέση στην κρατι20 κή υπηρεσία είτε ως μόνιμος, προσωρινός με σύμβαση, είτε με οποιοδήποτε άλλο τρόπο, και ουδενός ανακαλείται ο τερματι­ σμός των υπηρεσιών του που αποφασίστηκε από το κατά νόμο αρμόδιο όργανο, αν έχει 25 απολυθεί προηγουμένως από οποιαδήποτε θέση στην κρατική υπηρεσία δυνάμει των διατάξεων τουπερί Αναστολής τηςΔιαδικα57 του 1978. σίας της Προνοούμενης υπό των περί Ωρι­ σμένων Πειθαρχικών Παραπτωμάτων (Διε30 ξογωγή Ερεύνης και Εκδίκασις) Νόμων του 1977 έως 1978 Νόμου, εφόσον η απόφαση για απόλυση του απορρίφθηκε από το Ανώ­ τατο Δικαστήριο, αν δε υπήρξε κατά ισχυρι­ σμό τέτοιος διορισμός, επαναδιορισμός, 197 Α. Λοΐζον, Π. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντ. (Αρ.4)

(1994)πρόσληψη,επαναπρόσληψηή ανάκλησητερ­ ματισμούτωνυπηρεσιών ήκατοχήθέσηςθε­ ωρούνται ως ουδέποτε γενόμενα, άκυρα εξ υπαρχής και χωρίς κανένανομικό αποτέλε­ σμα.

(2)Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε άλλη διάταξηάλλου νόμου,γιασκοπούς τουπερί Συντάξεων Νόμου η χρονική περίοδος από την ημέρα απολύσεως μέχρι σήμεραοποιου­ δήποτε προσώπου που καλύπτεται από το 10 άρθρο 3

(1)πιο πάνω δε θα λογίζεται για σκοπούς υπολογισμού συντάξεως ή καθορι­ σμού τηςδιάρκειαςπροϋπηρεσίαςή αρχαιό­ τητας ή για σκοπούς καταβολής οποιουδή­ ποτεάλλουωφελήματος ή αποζημίωσης." 15 198 5