3 ΑΛΛ. 16 Μαΐου, 1994 [Α.Ν.ΛΟΙΖΟΥ.Π, ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ, ΠΙΚΗΣ. ΚΟΥΡΡΗΣ.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΠΟΠΑΤΖΗΣ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, ΔΛπές) ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 140 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αιτητής, ν. ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ (ΑΡ.5), Καθ' ων η αίτηση. (Αναφορά Αρ. 3/92). Συνταγματικότητα νόμων — Αναφορά από τον Πρόεδρο της Δημο κρατίας δυνάμει τον άρθρον 140 τον Συντάγματος για γνωμάτευοη από το Ανώτατο Δικαστήριο κατά πόσο ο Περί Παγκϋπριας Ένωσης Προσφύγων (Σύσταση, Σκοποί, Αειτουργία, Δομή, Αρμο διότητες και Άλλα Συναφή Θέματα) Νόμος του 1992 βρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνος προς τις διατάξεις των Αρθρων
- 28, 3S, 54, 61, 80.2 και 179 τον Συντάγματος και προς την Αρχή της διάκρισης των Εξουσιών. Αντισυνταγματικότητα μερικών προνοιών τον νόμου — κενά αλλά δεν εξαρθρώνουν τον νομό. Αφήνουν Το Ανώτατο Δικαστήριο ερεύνησε το νόμο που τέθηκε υπό την κρίση του και έδωσε την ακόλουθη γνωμάτευση:
- Οι σκοποί του οργανισμού δημόσιου δικαίου που συστήνε ται με το νόμο εκτίθενται στο άρθρο 4 και έχουν ως αντικείμενο την προστασία των δικαιωμάτων των προσφύγων και στόχο την αποκατάσταση τους. Οι σκοποί αυτοί συνιστούν σκοπούς δημόοιας ωφελείας και μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τη σύστα ση οργανισμού δημόσιου δικαίου.Το άρθρο 3 του νόμου προβλέ πει για τη σύσταση του οργανισμού δημόσιου δικαίου "ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ" (η Ένωση), τη διάλυση και τον τόπο που θα είναι η έδρα της Ένωσης. Οι πρόνοιες τουάρ θρου 3 δεν παραβιάζουνοποιαδήποτεσυνταγματική διάταξη ούτε περιορίζουν το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι που κατοχυρώνεται με το Άρθρο 21.2 τουΣυντάγματος.
- Οι διατάξεις του άρθρου 19
(1)του νόμου είναι ασύμφωνες 275 ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.Βουλής Avt. (Αρ,5)
(1994)με τις πρόνοιες του Άρθρου 80.2 του Συντάγματοςεφόσον συνε πάγονται την αύξηση των κρατικώνδαπανών χωρίς τηνπροηγού μενη έγκριση της Εκτελεστικής Εξουσίας ηοποία υποβάλλεται με νομοσχέδιο από Υπουργό.
- Το άρθρο 22 ορίζει ότι μέχρι τη διεξαγωγή των επόμενων βουλευτικών εκλογών τα μέλητων οργάνων της Ένωσης θαδιορί ζονται από τους αρχηγούςήτους εκπροσώπους των κοινοβουλευ τικών κομμάτωνσε ίση αναλογίαπροςτην εκπροσώπηση τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Η διάταξη αυτή συνεπάγεται την άσκηση εκτελεστικής λειτουργίας από τη Βουλή των Αντιπροσώ- 10 πων κατά παράβαση των άρθρων 54 και 61,παραβιάζειτην αρχή της ισότηταςκαι τηναρχήτηςδιάκρισηςτων Εξουσιών.
- Οι διατάξειςτου άρθρου23 του Νόμουδεν παραβιάζουν το δικαίωμα του συνεταιρίζεσΟαι που κατοχυρώνεται από το άρθρο 212 του Συντάγματος και ηπροβλεπόμενη διαδοχήδεν είναι αντί- 15 συνταγματική.
- Οι πρόνοιες του νόμου που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές διαχωρίζονται από το υπόλοιπο μέρος της νομοθεσίας το οποίο μπορεί να δημοσιευθεί. Σύμφωνα με το άρθρο 1402 του Συντάγματοςηπαρούσα γνω μάτευση κοινοποιείται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και στη Βουλήτων Αντιπροσώπων. Γνωμάτευσηως ανωτέρω. Υποθέσεις πουαναφέρθηκαν: Ρ.Ι.Κ. &.Άλλοι ν.Καραγιώργη &Άλλων
(1991)3Α.Α.Δ. 159. 2 5 Σημείωση: Ο νόμος πουαποτελεί αντικείμενο τηςΑναφοράς επισυ νάπτεται στο τέλος τηςπαρούσαςαπόφασης. Αναφορά. Αναφορά απότονΠρόεδρο τηςΔημοκρατίαςστο Ανω- ^ τατοΔικαστήριο γιαγνωμάτευσηκατάπόσον οΠερίΠαγκύπριαςΈνωσηςΠροσφύγων(Σύσταση,Σκοποί,Λειτουρ γία, Δομή, Αρμοδιότητες και άλλα Συναφή Θέματα) Νόμοςτου 1992 βρίσκεται σε αντίθεσηή είναι ασΰμφωνος προςτις διατάξειςτωνΑρθρων21,28,35,54,61,80.2 και 179τουΣυντάγματος. 35 Λ. Λονκαΐδης,Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας τηςΔημο κρατίας, Τ. Πολνχρονίδον (Δ/νις), Δικηγόρος τηςΔη μοκρατίαςΑ', γιατον αιτητή. 276 3 ΑΑ.Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςAvt. (Αρ.5) Ι.Νικολάου, γιατουςκαθ'ωνη αίτηση. Cur. adv. wit. Α. ΛΟΙΖΟΥ, Π. ανάγνωσε την γνωμάτευση του Δικα στηρίου. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καταχώρησε στο Ανώτατο Δικαστήριο, δυνάμει του Άρθρου 140 τουΣυν5 τάγματος,Αναφορά για Γνωμάτευση κατά πόσον ο "Περί Παγκύπριας Ένωσης Προσφύγων (Σύσταση,Σκοποί, Λει τουργία,Δομή,Αρμοδιότητες και Άλλα Συναφή Θέματα) Νόμοςτου 1992" βρίσκεται σεαντίθεσηκαιείναιασΰμφω νοςπροςτιςδιατάξειςτωνΆρθρων 21,28,35,54,61,80.2 10 και 179 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας και, επίσης προς την Αρχήτου Διαχωρισμού των Εξου σιών που διέπει το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρα τίας. 15 Κατά την ακρόαση της Αναφοράς ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας περιόρισε την επιχειρηματολογία του στα άρθρα 3, 5, 19
(1), 22 και 23 του Νόμου, το κείμενο των οποίωνεπισυνάπτεται. ΟιΚοινοβουλευτικές ΟμάδεςτουΔημοκρατικού Συνα γερμού, του ΑΚΕΛ-Αριστερά-Νέες Δυνάμεις, του Δημο20 κρατικού Κόμματος και του Σοσιαλιστικού Κόμματος ΕΔΕΚ κατάθεσανΠροτάσεις Νόμουσχετικά μετησύστα σηΠαγκύπριας Οργάνωσης Εκτοπισμένων καιτηνεκλογή των Μελών των Οργάνων της Παγκύπριας Επιτροπής Προσφύγων. Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Προσφύγων, 25 Εγκλωβισμένων, Αγνοουμένων και Παθόντων μελέτησε τις πιο πάνω Προτάσεις Νόμου σε συνεδρίες της που πραγματοποιήθηκανστο διάστημααπό9Οκτωβρίου 1991 μέχρι 8 Απριλίου 1992. 30 Η Βουλή των Αντιπροσώπων, βάσει των πιο πάνω Προτάσεων Νόμου,ψήφισε, στις 4 Ιουνίου 1992, τον επί δικοΝόμο.(Τοκείμενο του Νόμου επισυνάπτεταιως Πα ράρτημαIII). ΗΒουλή των Αντιπροσώπων κοινοποίησε τον επίδικο ΝόμοστονΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςγιαέκδοση,σύμφω35 ναμετοΆρθρο 52 του Συντάγματος. 277 Α. Λοΐζου, Π. ΠρόεδροςΔημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντ. (Αρ.5)
(1994)Στις 11 Ιουνίου 1992 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίαςανά πεμψε τον επίδικο Νόμο στη Βουλήτων Αντιπροσώπων για επανεξέταση, σύμφωνα με το Άρθρο 51.1 του Συ ντάγματος. Στις 19 και 24 Ιουνίου 1992 η Κοινοβουλευτική Επι- 5 τροπή Προσφύγων, Εγκλωβισμένων, Αγνοουμένων και Παθόντων επανεξέτασετονεπίδικοΝόμοενόψει τηςΑνα πομπής. Στις 25 Ιουνίου 1992 η Βουλή των Αντιπροσώπων επανεξέτασε τον επίδικοΝόμοκαιαποφάσισενα εμμείνει στην απόφασητης για τη ψήφιση του,και πληροφόρησε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίαςγια την εν λόγωαπόφαση της. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας,ύστερα από συμβουλή του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, αποφάσισε 15 πριν εκδώσει τονυπόκρίσηΝόμονακαταχωρήσειτηνπα ρούσα Αναφορά στο Ανώτατο Δικαστήριο, σύμφωνα με τοΆρθρο 140του Συντάγματος. Ύστερα απόεπανειλημμένες αναβολέςκατόπιν αιτήσε ως των δύοπλευρών καικυρίως του δικηγόρουτης Βου- 20 λής των Αντιπροσώπων 6ιά περαιτέρω μελέτη του όλου θέματος στις 17 Σεπτεμβρίου 1993 ο δικηγόρος της Βου λής των Αντιπροσώπων δήλωσε ότι είχε οδηγίες ότι η Βουλήδεν επροτίθετοναυπερασπίσειτηναναφορά, αλλά άφηνετοθέματης Συνταγματικότηταςή μητουΝόμου να το κρίνει το Δικαστήριο. Μετά από τη δήλωση αυτή η 25 Αναφορά ορίστηκε για ακρόαση στις 8 Φεβρουαρίου. Κατά την έναρξητηςακροάσεως οδικηγόρος της Βουλής των Αντιπροσώπων επανέλαβετηνπροηγούμενηθέσητης Βουλής. Το Ανώτατο. Δικαστήριο στις 8 Φεβρουαρίου 1994, αφούάκουσετις απόψειςτουΠροέδρουτης Δημοκρατίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων σύμφωνα με το Άρθρο 140.2 του Συντάγματος, ερεύνησε το θέμαπουτέ θηκευπότηνκρίσητουκαιη Γνωμάτευσητουείναιη ακό λουθη: 278 30 35 3ΑΛΛ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒονλήςΑντ. (Αρ.5) Α*Αοΐζον, Π.
- Ησύσταση του οργανισμού δημόσιου δικαίουσυνι στά παραδεκτό μέσο για την προαγωγή σκοπών κοινής ωφελείας. Οι σκοποί του οργανισμού δημόσιου δικαίου που συστήνεται με το νόμο εκτίθενται στο άρθρο 4 και 5 έχουν ως αντικείμενο την προστασία των δικαιωμάτων των προσφύγων και στόχο την αποκατάστασητους. Οι σκοποί αυτοί συνιστούν σκοπούς δημόσιαςωφελείαςκαι επομένως μπορεί νααποτελέσουν τηβάση γιατησύσταση οργανισμού δημόσιου δικαίου. Το άρθρο 3 του νόμου 10 προβλέπει για τη σύσταση του οργανισμού δημόσιου δι καίου "ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗΠΡΟΣΦΥΓΩΝ",τη διάλυ ση του οργανισμού με τη λήξητης έκρυθμηςκατάστασης και τον τόποόπουθαεδρεύει ηΈνωση.Οι πρόνοιεςτου άρθρου3δενπροσκρούουνσεοποιαδήποτεσυνταγματική 15 διάταξη ούτεανταγωνίζονταιήπεριορίζουντηνελευθερία του συνεταιρίζεσθαι που κατοχυρώνεται με το Άρθρο 21.2 του Συντάγματος. Το άρθρο5 του νόμου κατοχυρώνει το δικαίωματων προσφύγωνναείναιμέλητηςΈνωσης.Η νομοθετικήαυτή 20 διάταξηδεν προσβάλλει οποιαδήποτεπτυχήτουδικαιώ ματοςτου συνεταιρίζεσθαι,θετικήήαρνητική. Κάθε πρό σφυγας είναι ελεύθερος να μετέχει ή να μη μετέχει ως μέλος του οργανισμού ο οποίος συστήνεται. Ηεισήγηση του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα ότι με τις διατάξειςτου 25 άρθρου5 θίγεται ηαρνητικήπτυχήτου δικαιώματοςτου συνεταιρίζεσθαι, δηλαδήηελευθερία του μησυνεταιρίζε σθαι, δενευρίσκει έρεισμαστιςδιατάξειςτουάρθρου
- 2.Τοάρθρο 19
(1)τουνόμουπροβλέπειτη χρηματοδό τησητηςλειτουργίας τηςΠΑΓΚΥΠΡΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟ30 ΣΦΥΓΩΝ από τον Προϋπολογισμό τουΤαμείουΑνακουφίσεως Εκτοπισθέντων και Παθόντων τηςΔημοκρατίας. Μετηθέσπιση τουνόμου εξουσιοδοτείται ηπαροχή κρα τικής χορηγίας και επομένως η επαύξηση τωνδαπανών τουΠροϋπολογισμού χωρίςτηνέγκρισητης Εκτελεστικής 35 Εξουσίας. Ονόμος θεσπίστηκε μετά απόπρότασηνόμου που υποβλήθηκε από τα κοινοβουλευτικά κόμματα. Οι πρόνοιες του άρθρου 19
(1)προσκρούουν στις διατάξεις του Άρθρου 80.2 του Συντάγματοςεφόσονσυνεπάγονται τηναύξησητωνκρατικώνδαπανώνχωρίςτηνπροηγούμε40 νη έγκριση της Εκτελεστικής Εξουσίας εκδηλουμένης με 279 Α. Αοΐζον, Π. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντ. (Αβ.5)
(1994)τηνυποβολήνομοσχεδίου απόΥπουργό. Οιδιατάξειςτου άρθρου 19
(1)του νόμου έρχονται σε αντίθεση και είναι ασύμφωνες μετις πρόνοιες τουΆρθρου 80.2 τουΣυντάγ ματοςκαιγιατολόγοαυτόείναιαντισυνταγματικές. 3. Ενώ το άρθρο6
(1)του νόμου προβλέπει ότι ταόρ- 5 γανα της ΠΑΓΚΥΠΡΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ θα εκλέγονται με άμεση, μυστική και καθολική ψηφοφορία των μελών, τοάρθρο22 ορίζει ότι μέχρι τηδιεξαγωγήτων επόμενων βουλευτικών εκλογών ταμέλη τωνοργάνωντης Ένωσης θαδιορίζονται απότους αρχηγούςή τουςεκπρο σώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτων σε αναλογία ίο ίσηπρος την εκπροσώπηση τους στηΒουλή των Αντιπρο σώπων. Η μεταβατικήαυτήδιάταξηαντίκειται προς την αρχήτης διάκρισης των εξουσιών, συνεπάγεται τηνάσκη ση εκτελεστικής λειτουργίας απότη Βουλήτων Αντιπρο σώπων,κατάπαράβαση τωνπρονοιών τωνάρθρων54και 15 61και,τέλος, παραβιάζειτηναρχή τηςισότητας: Βλ. Ρ.Ι.Κ &Άλλοι ν.Καραγιώργη& Αλλων
(1991)3Α.Α.Δ.
- 4.Οι διατάξειςτουάρθρου23τουΝόμουδενπαραβιά ζουν το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι που κατοχύρωνε- 2ο ται απότο Άρθρο 21.2 του Συντάγματοςκαι δενπροκύ πτει παραβίαση από την προβλεπόμενη διαδοχή. Η πρόβλεψηγιατηδιαδοχή δεν μπορεί ναερμηνευτεί ωςκα ταργούσα την υπάρχουσαΠαγκύπριαΕπιτροπή Προσφύ γων η οποίαδιατηρείτηνοντότητατης.Ηρύθμισηγιατην αντιπροσώπευση των προσφύγων αφήνει ανέπαφοτο 6L- 25 καίωματου συνεταιρίζεσθαι.
- Οι πρόνοιες του νόμου που έχουν κριθεί αντισυν ταγματικές και θααπαλειφθούν,αφήνουν κενά αλλά δεν εξαρθρώνουν το νόμο- διαχωρίζονται από το υπόλοιπο 30 μέρος τηςνομοθεσίας τοοποίομπορεί ναδημοσιευθεί.
- Η παρούσα Γνωμάτευση σύμφωνα με το Άρθρο 140.2 του Συντάγματος κοινοποιείται στον Πρόεδρο της ΔημοκρατίαςκαιστηΒουλή των Αντιπροσώπων. Γνωμάτευσηωςανωτέρω.35 280 3Α.Α.Δ. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.Βουλής Αντ. (Αρ.5) Α. Αοΐζου, Π. ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΑΣΗ, ΤΟΥΣ ΣΚΟΠΟΥΣ, ΤΗΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΤΗΔΟΜΗΚΑΙ ΤΙΣΑΡ ΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟ ΣΦΥΓΩΝ 5 Σύστασητης 3.
(1)Καθιδρύεταινομικό πρόσωποδημόΈνωσης δικαίου, καλούμενο "Παγκύπρια σιου ΈνωσηΠροσφύγων".
(2)Η Ένωση διαλύεται με τη λήξητης έκρυθμηςκατάστασης. 10
(3)Έδρα της Ένωσης είναι η Λευκωσία, αλλά αυτή μπορεί να διατηρεί γραφεία σε επαρχιακόή τοπικόεπίπεδο, ανάλογαμετις εκάστοτεανάγκες. 15 Μέλη της Ενωσης 20 5. Μέλητης Ένωσης δύνανται να είναι 0 χ ο ι ο ι πρόσφυγες: Νοείται ότι πρόσφυγες θεωρούνται και τα άτοματων οποίων οποιοσδήποτε γονέας ήκαι οι δύο γονείς είναι πρόσφυγες καιτα οποία έχουν συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτοςτηςηλικίαςτους. 25 Χρηματοδό19.
(1)Όλα τα αναγκαίαγια τη λειτουρτησητης γία της Ένωσης έξοδα καταβάλλονται από Ένωσης τονΠροϋπολογισμό τουΤαμείου Ανακουφίσεως Εκτοπισθέντων και ΠαθόντωντηςΔη μοκρατίας. 281 Α. Αοΐζου, Π. ΠρόεδροςΔημοκρατίαςν.ΒονλήςΑντ. (Αρ.5)
(1994)Μεταβατικές 22.
(1)Μέχρι τηδιεξαγωγήτων επόμενων βουλευτικών εκλογών,ταμέλη τωνοργάνων διατάξεις της Ένωσηςδιορίζονται απότους αρχηγούς 5 ήτους εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτωνκατά την αναλογίατης εκπροσώ πησηςτουςστηΒουλή.
(2)Οι κατάλογοι με τα προτεινόμενα μέλητου Κεντρικού Συμβουλίου υποβάλλο- 10 νται μέσασε δύο μήνες απότηνψήφισητου παρόντος Νόμουστον Πρόεδροτης Παγκύπριας Επιτροπής Προσφύγων, ο οποίος μέσα σε ένα μήνα από την υποβολή τους συγκαλεί την πρώτη συνεδρία του Κεντρί- 15 κού Συμβουλίου στην οποία προεδρεύει το γηραιότερομέλος.
(3)Το Κεντρικό Συμβούλιο μεριμνάγια τησυγκρότηση των υπόλοιπων οργάνωντης Ένωσης,σύμφωνα μετασχετικά άρθρατου 20 παρόντοςΝόμου. Έναρξη 23.Η ΠαγκύπριαΈνωσηΠροσφύγωναρλειτουργίας χίζει να λειτουργεί από την ημερομηνία της Ενωσης έναρξης της ισχύος του παρόντος Νόμου και αναλαμβάνει μέσα σε ένα μήνααπότην 25 ημερομηνία αυτήνα υποδείξει ταπρόσωπα που θασυμμετέχουν σεοποιαδήποτεεπιτρο πή, όργανο ή κυβερνητικό σώμα σεαντικα τάσταση όσων είχαν διοριστεί προηγουμέ νως από την Παγκύπρια Επιτροπή Προσ- 30 φύγων,τηνοποίακαιδιαδέχεταιπλήρως. 282