clr/1994/1994_4_597.pdf

(1)τουπερίΑνα­ γκαστικήςΑπαλλοτριώσεως Νόμου,(Ν.15/62). J5 ΟΈ ότι: ΤοΑνώτατοΔικαστήριοαπορρίπτονταςτηνπροσφυγή;αποφάσι- 20 Στην υπόθεση Kaniklides Υ. R. 2 R.S.GC 49, το Ανώτατο Συ­ νταγματικόΔικαστήριο αποφάνθηκεότι οόρος 'Εφικτός' πουαπα­ ντάται στηνπαράγραφο5 τουΑρθρου 23 του Συντάγματος,δεν ενέει Χ ^ έννοιατου 'πραγματοποιηθείς';αλλάτηνέννοιατου'δυνάμε­ νοςνάπραγματοποιηθείή επιτευχθεί':Κατάσυνέπεια,ημηυλοποίη­ σητου σκοπού της απαλλοτρίωσης μέσα στην περίοδο της τριετίας, δενκαταδεικνύειαφ' εαυτήςότιοσκοπόςγιατονοποίοέγινεηαπαλ­ λοτρίωση κατέστη ανέφικτος. 597 Καλλιχάν.Δημοκρατίας

(1994)Ταπιοπάνωισχύουν κατ'αναλογίακαιόσοναφοράτις πρόνοι­ εςτου Αρθρου 15

(10)του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νό­ μου (Ν.15/62). Από εξέτασητων στοιχείων πουκατατέθηκανστοΔικαστήριο και 5 ειδικότερα απόταπρακτικάτης συνεδρίασης της ΕπιτροπήςΣυντο­ νισμούΠολεοδομικών καιΟδικών Μελετών(Σ.Ε.Π.Ο.Μ.), όχι μόνον οσκοπός τηςεπίδικηςαπαλλοτρίωσης ουδέποτεεγκαταλείφθηκε,αλ­ λάτουναντίον, το έργοχαρακτηρίστηκε σανάμεσης προτεραιότητας και τονίστηκε η ανάγκη εξασφάλισης των απαραίτητων πιστώσεων 10 γιαενεργοποίηση των μηχανισμών υλοποίησης του. Το μεγαλύτερο μέρος τουέργουγιατοοποίοέγινεηαπαλλοτρίω­ σηέχειήδησυμπληρωθεί καικαμιάδιαφωνίαδενεξεφράσθηωςπρος την αναγκαιότητακατασκευήςκαιτουυπόλοιπου μέρους. Είναι φα- 15 νερό,πωςησταδιακήεκτέλεση του δεν είναι παράζήτημα εξασφάλι­ σης τωναναγκαίωνπιστώσεοιν, μέσωτου προϋπολογισμού. Η αιτήτριαδεν κατόρθωσε να αποδείξει ότι ο σκοπός της απαλ­ λοτρίωσηςδενεπετεύχθηήότιη επίταξητουεγκαταλείφθηκεή ότιτο 20 όλοήμέρος της ιδιοκτησίαςτης,υπερέβαινετιςπραγματικέςανάγκες τηςαπαλλοτριούσης αρχής. Ηπροσφυγήαπορρίπτεται. 25 Αναφερόμενες υποθέσεις: Kaniklides v.Republic2R.S.C.C. 49, Cyprus TanneryLtd v. Republic

(1980)3C.L.R. 405, 3 0 Nicolaidou v.Republic

(1985)3C.L.R. 88, Georgfrios Lordos & SonsLtda.o.v. Minister of Communications and Works

(1986)3 C.L.R. 21, 35 Ιερωνυμίδουκ.ά.v.Δημοκρατίας

(1990)3Α.Α.Δ. 2589, Τσαγγαρίόηςκ.ά ν.Δημοκρατίας

(1990)3ΑΛΛ. 3392, 40 Κιτρομηλίδης κ.ά.ν.Δημοκρατίας

(1991)4ΑΛΛ. 2454, Κυριακίδης ν.Δημοκρατίας

(1992)4ΑΛΛ.

1. 598 4ΑΛΛ. Καλλιχά ν. Δημοκρατίας Προσφυγή. 5 Προσφυγήεναντίοντηςαπόφασηςτων καθ'ων η αίτησημετην οποίααπερρίφθη αίτηματηςαιτήτριαςγιαεπιστροφήσ' αυτήντου κτήματοςμεαριθμότεμαχίου 744 (μέρος)τουσυμπλέγματος Εστο χωρίο Λατσια,πουείχε απαλλοτριωθεί. Αλ. Μαρκίδης, γιατην Αιτήτρια. 10 Γ.Παπαϊαιάννον, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,γιατους Καθ'ων η αίτηση. Cur. adv. vult. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ;: Μετηνπροσφυγήαυτήηαιτήτρια ζητά 15 από τοΔικαστήριο τιςπιοκάτωθεραπείες: 20 "
2. ΔιακήρυξητουΔικαστηρίουότιηδιοικητικήαπόφασηκαι/ή πράξηπουκοινοποιήθηκεστοδικηγόροτηςαιτούσας Ευθύ­ μιο Ευθυμίου με επιστολήημ. 23.3;1992 και με την οποία απερρίφθηαίτηματηςαιτήτριαςγιαεπιστροφήσεαυτήτου κτήματος με αριθμό τεμαχίου 744 (μέρος),του συμπλέγμα­ τος Εστοχωρώ Λατσια,πουείχεαπαλλοτριωθεί καιανήκε στην Κυπριακή Δημοκρατία, είναι άκυρη και στερείται οποιουδήποτεεννόμου αποτελέσματος. 25 2 30 Διακήρυξη του Δικαστηρίου ότι ηπαράλειψη της Κυπρια­ κήςΔημοκρατίαςκαι/ή οποιασδήποτετων ανωτέρωαρχών να επιστρέψουν και/ή προσφέρουν επιστροφήν επίτηκατα­ βολήτηςτιμήςκτήσεωςστηναιτήτριατουπιοπάνωτεμαχύουείναι άκυρη καιστερείται οποιουδήποτεεννόμου αποτε­ λέσματος." Η αιτήτρια ήταν η εγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια του τεμαχίου με αριθμό εγγραφήςΕ744, Φ/ΣχΧΧΧ/31W2,Τμήμα Έ \ τεμάχιο 744, 35 στο χωριό Λατσια τηςεπαρχίαςΛευκωσίας. 40 Μετηδιοικητικήπράξη αρ;266,πουδημοσιεύτηκε στην Επίση­ μηΕφημερίδατηςΔημοκρατίας με αρ. 1676 καιημερομηνία 3.4.81, δόθηκε η υπό του Νόμου προβλεπόμενη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης, με την οποία εκοινοποιείτο ηπρόθεση των καθ' ων η αί­ τηση νααπαλλοτριώσουν, μεταξύ άλλων, μέροςτουπιοπάνω ακι­ νήτουτηςαιτήτριας. Όπωςαναφέρετοστην ενλόγω Γνωστοποίη­ ση,η απαλλοτρίωση κρίθηκεαναγκαία, 599 Χρυσοστομής,Δ. Καλλικάν.Δημοκρατίας

(1994)"...διάτηνδημιουργίαν,συντήρησιν καιανάπτυξιντων συγκοι­ νωνιώνκαικατασκευήνέργωνυποδομήςεντόςτηςπεριοχήςτων χοορίωνΛατσια, ΓέρικαιΔάλι,καιηαπαλλοτρίωσις αυτήςεπι­ βάλλεταιδιάτουςακολούθουςλόγους,ήτοιδιάτηνσύνδεσιντης βιομηχανικήςζώνηςδι'οχληράςβιομηχανίαςΓερίου-Ιδαλίουμε- 5 τάτηςυπεραστικήςοδούΛευκωσίαςτΛεμεσού." Με διάταγμααπαλλοτρίωσης αρ.293, που δημοσιεύτηκε στην ΕπίσημηΕφημερίδατηςΔημοκρατίαςμεαρ. 1134 καιημερ.9.10.81, διατάχθηκεηαπαλλοτρίωση τηςακίνητηςαυτής ιδιοκτησίας. Στις 10 1.6.85 ηαπαλλοτριούσααρχήκατέβαλεστην αιτήτριατοποσότων £7.639,σαναποζημίωσηγιατηναπαλλοτρίωση μέρους τουτεμαχί­ ουτηςκαιτομέροςαυτότης ιδιοκτησίας ενεγράφηεπ' ονόματιτης απαλλοτριοΰοηςαρχής. 15 Με επιστολή ημερ. 20.4.89,που απηύθυνε μέσωτου δικηγόρου της προς το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, ηαιτήτριχχζήτησε τηνεπιστροφήτηςαπαλλοτριωθείσης ιδιοκτησίαςισχυριζόμενηότι, παρά την παρέλευση 31/2 και πλέον ετών, ο σκοπός τηςαπαλλο­ τρίωσης δενεπιτεύχθη. 20 Μεεπιστολή του ημερ.24,5.89,τοΤμήμαΠολεοδομίας καιΟι­ κήσεως πληροφόρησε τηναιτήτριαότιτοαίτηματηςδεν μπορούσε να ικανοποιηθεί για το λόγο ότι το απαλλοτριωθέν κτήμαεξακο­ λουθούσενα είναι αναγκαίογιατο σκοπό για τον οποίο απαλλο- 25 τριώθηκεκαιότι μέρος τουυπόαναφοράδρόμουπροσπέλασης εί­ χε ήδη κατασκευαστεί,το δευπόλοιπο μέρος,τοοποίοπεριλάμβα­ νεκαιτοαπαλλοτριωθέντεμάχιοτης, θαεκατασκευάζετοσεεύθετο χρόνο. 30 Μενέο αίτηματης προς τοΤμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως ημερ.22.2.92,ηαιτήτριαζήτησεκαιπάλινεπανάκτησητηςιδιοκτη­ σίαςτης. Μεεπιστολή ημ£ρ.23.3.92, τοΤμήμαΠολεοδομίας καιΟικήσε- 35 ωςτηνπληροφόρησε ότι τοαίτηματηςεπανεξετάστηκε,πληνόμως δεν μπορούσε ναγίνει αποδεκτόγιατολόγοότι το υπό αναφορά κτήμαεξακολουθούσε ναείναιαναγκαίογιατοσκοπότηςαπαλλο­ τρίωσης. 40 Εναντίον της πιο πάνωαπόφασης,ηαιτήτριακαταχώρησετην παρούσαπροσφυγή. Ο λόγος που ηαιτήτριαζητάτην επιστροφή σ' αυτήτουκτή600 4 ΑΛΛ. Καλλικάν.Δημοκρατίας Χρυσοστομής, Δ. ματόςτης,όπωςαντανακλάταιαπότις επιστολές τηςκαιτοαιτητικότηςπροσφυγήςτης,είναιγιατίοσκοπόςγιατονοποίοαπαλ­ λοτριώθηκε, ανκαιέχουν παρέλθει έντεκαχρόνια,δενέχειακόμα πραγματοποιηθεί. 5 Αναπτύσσοντας την εισήγηση του ο δικηγόρος της αιτήτριας, ανάφερεπως ηεπίδικηαπόφασηλήφθηκε κατάπαράβασητουαρ. 233 του Συντάγματος και του αρ. 15

(1)του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, (Ν. 15/62), στα οποία-προνοείται επι10 στροφήτηςαπαλλοτριωθείοης περιουσίαςστον ιδιοκτήτηεάνμετά παρέλευση τριών ετών απότην ημερομηνία απότηνοποίαηιδιο­ κτησίαπεριήλθε στην απαλλοτριούσα αρχή,οσκοπόςτηςαπαλλο­ τρίωσης δενκατέστηεφικτός. 15 Ακόμα ανάφερεπωςοι καθ' ωνηαίτησηεγκατέλειψαν τοσκο­ πό της επίδικης απαλλοτρίωσης, γιατο λόγο ότι ενώ κατασκεύα­ σαν μέρος του δρόμουπουσυνέδεετηβιομηχανικήπεριοχήΓερίου-Ιδαλίουμετον παλαιόδρόμο Λευκωσίας-Λεμεσού,έκτοτε δεν προχώρησαν μετηνκατασκευήοποιουδήποτε μέρους τουδρόμου 20 πουπεριλάμβανετο επίδικοαπαλλοτριωθέντεμάχιο. Περαιτέρω,οδικηγόροςτηςαιτήτριαςυπέβαλεπωςη απαλλοτριωθείσα έκτασηυπερέβαινε τις πραγματικέςανάγκεςτηςαπαλ­ λοτριούσης αρχής,εφόσονοιανάγκεςαυτέςεξυπηρετούντο πλέον 25 απότουφιστάμενο οδικόδίκτυοκαιαπότουςδρόμους οι οποίοι θα εκατασκευάζοντο μελλοντικά σύμφωνα μετοδημοσιευθένΤο­ πικό Σχέδιο Λευκωσίας. Αντικρούοντας τα πιο πάνω επιχειρήματα ο δικηγόρος των 30 καθ' ων η αίτηση υπέβαλε πως,οι απόψεις της απαλλχπριούσης αρχής επί τουθέματοςήτανεκδιαμέτρου αντίθετες,γιατους πιο κάτω λόγους: 35 40 1. Ημόνηπρόσβασηπουυπάρχεισήμερα στο νέο υπεραστικό δρόμο Λευκωσίας-Λεμεσούαπότη Βιομηχανική Ζώνηψη­ λού βαθμούοχληρίας Γερίου-Δαλιού είναι οπλήρηςανισό­ πεδος κόμβος Λατσιών, ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση τριών χιλιομέτρων περίπου από το σημείο συμβολής του υπόκατασκευήδρόμουμετονέουπεραστικόδρόμοΛευκωσίας-Λεμεσού. ΤόσοοπλήρηςανισόπεδοςκόμβοςΛατσιών, όσο.και κάποιοι δρόμοι που βρίσκονται πλησίον του υπό κατασκευή δρόμου, είναι τοπικής σημασίας και δεν μπο­ ρούν να υποκαταστήσουν τον υπό κατασκευή δρόμο που απαιτείται όπως έχει άμεση πρόσβαση στο νέο υπεραστικό 601 Χρυσοστομής,Δ. Καλλιχάν.Δημοκρατίας

(1994)δρόμοΛευκωσίας-Λεμεσού.

1. Από πολεοδομικής καιλειτουργικής άποψηςείναιαπαράδε­ κτο να διοχετεύεται κίνηση βαρέων οχημάτων μέσααπό πε­ ριοχές κατοικίας,ήπεριοχές πουμελλοντικά πιθανόνναγί- 5 νουνπεριοχέςκατοικίαςή από βιομηχανικέςζώνεςπεριορι­ σμένου βαθμούοχληρίας.
2. Ηκατασκευήμεγάλουπεριμετρικούδρόμουπουπρογραμμα­ τίζεται να υλοποιηθεί μελλοντικά, ο οποίος θα συνδέει την 10 ευρύτερη περιοχήγύρωαπότηΛευκωσίακαιθαπερνάδια­ μέσου της βιομηχανικής ζώνης Λατσιών που είναι περιορι­ σμένουβαθμούοχληρίας,είναιφανερόότιθαεξυπηρετείάλ­ λους σκοπούς και δεν ενδείκνυται να χρησιμοποιείται για διελεύσειςβαρέωνοχημάτων. 15 Τοάρθρο233 τουΣυντάγματοςπροβλέπει ταακόλουθα: "Οιαδήποτεακίνητοςιδιοκτησία,ήδικαίωμαήσυμφέρονεπί τοιαύτηςιδιοκτησίαςαπαλλοτριωθείσααναγκαστικώςθαχρησι- 20 μοποιηθήαποκλειστικώςπροςτονδι'οναπηλλοτριωθησκοπόν. Εάν εντός τριών ετών απότης απαλλοτριώσεως δεν καταστή εφικτός οτοιούτος σκοπός,η απαλλοτριωσασααρχή,ευθύςμε­ τά την εκπνοήν της ρηθείσης προθεσμίας των τριών ετώνυπο­ χρεούται ναπροσφέρη την ιδιοκτησίαν επί καταβολήτης τιμής 25 κτήσεως εις το πρόσωπον παρ' ου απηλλοτρίωσεν αυτήν. Το πρόσωποντούτοδικαιούταιεντόςτριώνμηνώναπότηςλήψεως της προσφοράς να γνωστοποίηση την αποδοχήν ή μηταύτης. Εφ' όσον δε γνωστοποίηση ότι αποδέχεται την προσφοράν,η ιδιοκτησία επιστρέφεται ευθύς άμααποδοθή παρά τουπροσώ- 30 που το τιμήμα εντός περαιτέρω προθεσμίας τριών μηνώναπό τηςτοιαύτηςαποδοχής." Τοάρθρο 15(ι)τουπερίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου του 1962,όπωςτροποποιήθηκε,προβλέπει ότι: 'Όσάκις ακίνητος ιδιοκτησία απηλλοτριωθη μετά τηνέναρξιν της ισχύος τουΣυντάγματος,καιεντός τριών ετών,από της ημερομηνίας καθ*ηνηιδιοκτησίαπεριήλθεν ειςτηναπαλλοτριούσαν αρχήν,δεν επετεύχθηοσκοπός δι' ον εγένετοηαπαλλο- 40 τρίωσις ή η επίτευξις του τοιούτου σκοπού εγκαταλεύρθηυπό τηςαπαλλοτριούσης αρχής,ήτοόλονή μέροςτηςτοιαύτηςιδιο­ κτησίαςαπεδείχθηότιυπερβαίνειταςπραγματικαςανάγκαςτης απαλλοτριούσης αρχής,θαεφαρμόζωνταιοι ακόλουθοι διατά602 35 4ΑΛΛ. Καλλικάν.Δημοκρατίας Χρυσοστομής, Δ. ξεις, ήτοι(α) 5 10 15 20 25 ηαπαλλοτριούσα αρχήδι' εγγράφου αυτής γνωστοποιή­ σεως προσφέρει την ιδιοκτησίαν ειςηντιμήν απέκτησεν ταύτην,ειςτο πρόσωπον εις οαύτηανήκεπροτηςαπαλ­ λοτριώσεωςή,εάντούτοαπέθανεν, ειςτους προσωπικούς αντιπροσώπους ήτους κληρονόμους αυτού,οίτινεςυπο­ χρεούνται όπωςεντόςτριώνμηνώναπότηςτοιαύτηςγνω­ στοποιήσεως αποστείλωσιν ειςτην απαλλοτριούσαν αρχήν έγγραφον αποδοχής ή μηαποδοχής τηςγενομένης προσφοράς· εάν εντός της προμνησθείσης περιόδουδεν δοθήαπάντησιςειςτην γενομένηνπροσφορά,αύτηλογί­ ζεταιως μηγενομένη αποδεκτή: Νοείται ότιεάν διαρκούσης της κατοχής ακινήτου ιδιο­ κτησίας διατον σκοπόν δι' ονεγένετοη απαλλοτρίωσης δυνάμει του παρόντος Νόμου,εγένετο επί ταύτης οιαδή­ ποτεπροσθήκη,αφα^ρεσιςήετέρατροποποίησις,ήεάνμέ­ ρος μόνον της απαλλοτριωθείοης, δυνάμει τουπαρόντος Νόμουακινήτου ιδιοκτησίας προσφέρεται υπότης απαλ­ λοτριούσηςαρχήςδυνάμειτουπαρόντοςάρθρου,ηαπαλ­ λοτριούσα αρχή καθορίζειεύλογοντίνατιμήνηναναγρά­ φει εντηανωτέρω αναφερθείση γνωστοποιήσει· και το πρόσωπον ειοεδόθηη τοιαύτηγνωστοποίησις δύναταιεν τω εγγράφωτης αποδοχήςτηςγενομένηςπροσφοράς της ιδιοκτησίας ν' αμφισβήτηση τηνως ανωτέρω καθοριοθείσανκαιδηλωθείσαν τιμήν·εάνδενεπιτευχθήσυμφωνία,η τιμήκαθορίζεταιυπότουδικαστηρίου." Στηνυπόθεση Kanikiidesv.R.,2R.S.C.C. 49, το ΑνώτατοΣυ­ νταγματικόΔικαστήριο αποφάνθηκε ότι οόρος 'εφικτός' πουαπα­ ντάται στην παράγραφο5 του άρ. 23 του Συντάγματος,δενενέχει την έννοια του 'πραγματοποιηθείς',αλλά την έννοια του 'δυνάμε­ νος να πραγματοποιηθεί ήεπιτευχθεί'. Κατά συνέπεια, ημη υλο35 ποίησητουσκοπούτηςαπαλλοτρίωσης μέσαστηνπερίοδοτηςτριε­ τίας,δενκαταδεικνύει αφ' εαυτήςότι οσκοπόςγιατονοποίοέγινε η απαλλοτρίωση κατέστη ανέφικτος. [Βλ., σχετικά, Cyprus Tannery Ltd v.R.

(1980)3C.LR. 405, Olympia Nicolaidou v.R.

(1985)3C.L.R. 88,GeorghiosLordos &Sons Ltd &Others v. 40 Ministerof Communications and Works

(1986)3C.L.R. 21,ΑΘψ νονλλα Ιερωννμίδον κ,ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)3 ΑΛΛ. 2589, Τσαγγαρίδηςκ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)3Α.Α.Δ.3392, Κιτρομηλίδηςκ,ά.ν.Δημοκρατίας

(1991)4ΑΛΛ. 2454και ΤάκηςΚνριακίόηςν.Δημοκρατίας

(1992)4ΑΛΛ. 8], 30 603 Χρυσοστομής,Δ. Καλλικάν.Δημοκρατίας

(1994)Τα πιο πάνωισχύουν κατ'αναλογίακαι όσον αφοράτιςπρό­ νοιες του άρθρου 15(L) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου. Από εξέταση των στοιχείων που κατατέθηκανστο Δικαστήριο 5 και ειδικότερα από τα πρακτικάτης συνεδρίασης της Επιτροπής Συντονισμού Πολεοδομικών και Οδικών Μελετών (Σ.Ε.Π.Ο.Μ.), όχι μόνον οσκοπόςτηςεπίδικηςαπαλλοτρίωσηςουδέποτεεγκατα­ λείφθηκε, αλλά τουναντίον, το έργο χαρακτηρίστηκε σαν άμεσης προτεραιότηταςκαιτονίστηκε η ανάγκηεξασφάλισης των απαραί- 10 τητων πιστώσεων για ενεργοποίηση των μηχανισμών υλοποίησης του. Το μεγαλύτερο μέρος του έργου για το οποίο έγινε ηαπαλλο­ τρίωση έχει ήδη συμπληρωθεί και καμιάδιχχφωνίαδεν εξεφράσθη 15 ως προςτηναναγκαιότητακατασκευήςκαιτουυπόλοιπουμέρους. Είναιφανερό,πωςησταδιακήεκτέλεσητουδενείναιπαράζήτημα εξασφάλισης των αναγκαίων πιστώσεων μέσω του προϋπολογι­ σμού. 20 Ηαιτήτριαδενκατόρθωσενααποδείξειότιοσκοπόςτηςαπαλ­ λοτρίωσης δεν επετεύχθηήότιη επίταξητουεγκαταλείφθηκεήότι τοόλοήμέροςτηςιδιοκτησίαςτηςυπερέβαινετιςπραγματικέςανά­ γκες τηςαπαλλοτριούοηςαρχής. 25 Ενόψει τωνπιοπάνω,ηπροσφυγήαποτυγχάνεικαιαπορρίπτε­ ται. Η προσφυγή απορρίπτεται. 604