(1995)8 Δεκεμβρίου, 1995 [ΠΙΚΗΣ, Πρόεδρος,ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,ΝΙΚΟΛΑΪΔΗώ,ΝΙΚΟΛΑΟΥ, Δ/στές] ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗ, Αιτητής, ν. ΒΟΥΛΗΣΤΩΝΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝΚΑΙΑΛΛΩΝ(ΑΡ.2), Καθ' ων ηΑίτηση, (Αίτηση Αρ. 1/95). Δικονομία Εκλογοδικείον —Συνένωσηδιαδίκου — ΕφαρμογήτηςΔ.9 θ.10 των Θεσμών τηςΠολιτικήςΔικονομίας — Προϋποθέσειςσυ νένωσηςδιαδίκον σεεκλογικήαίτηση. Φίλος τον Δικαστηρίου — Αποκλεισμός ενδιαφερομένου πρόσωπον να εμφανιστεί σαν "φίλος τον Δικαστηρίον". 5 Προνομιακά εντάλματα — Quo warranto — Αμφισβήτηση νομιμότη τας κατοχής βονλευτικον αξιώματος με προνομιακό ένταλμα της φύσης quo warranto. 10 Δεσμεντικότητα αποφάσεων Ανωτάτου Δικαστηρίου — Αρχή τηςανα δρομικότητας αναφορικά με τις αποφάσεις τον Ανωτάτον Δικα στηρίον — Επηρεασμός δικαιωμάτων από ανατροπή απόφασης τον Ανωτάτον Δικαστηρίου με νεότερη. 15 Ανατροπή απόφασης Ανωτάτου Δικαστηρίου — Δεσμεντικότητα — Αναδρομικότητα — Επηρεασμόςδικαιωμάτωνλόγω τηςανατροπής. Ενώ η ακρόασητης ένστασης στην εκλογή του βουλευτήτου 20 κόμματος του Δημοκρατικού Συναγερμού κ. Χρ. Κατσαμπά είχε περατωθεί στις 12Σεπτεμβρίου 1995 καιηαπόφασηείχεεπιφυλα χθεί, τρεις βουλευτές του Δημοκρατικού Κόμματοςκαιτρεις του Δημοκρατικού Συναγερμού,καταχώρησανδύο αιτήσεις με τις οποίες ζητούσαν να παρέμβουν στη διαδικασία και να εμφανι- 25 στοΰν,ώστεναακουστούν σταεπίμαχαζητήματα. 1034 1 ΑΛΛ. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνχ.ά. (Αφ. 2) Οι αιτητές, στήριξαν το αίτημα τους, στο ενδεχόμενο επηρεα σμού της βουλευτικής τους ιδιότητας και των δικαιωμάτωντους, από το αποτέλεσμα της απόφασηςεπί της ένστασης κατά τηςβου λευτικής ιδιότηταςτουκ. Χρ.Κατσαμπά. 5 10 ι5 20 25 Οι δικηγόροι των αιτητών, εισηγήθηκαν ότι οι αιτητές νομιμο ποιούνται ναπαρέμβουνγιατηνπροστασίατων δικώντους συμφε ρόντων, ότι είναι δυνατή η παροχή ευκαιρίας σ' αυτούς ν' ακου στούνωςφίλοιτουδικαστηρίου(amicus curiae),ότιείναιπιθανόστο μέλλον να προσβληθεί ηβουλευτική υπόσταση τους μέσω του προ νομιακούεντάλματος quo warranto τοοποίοκαθιστάδυνατήτη διε ρεύνηση του βάθρουστο οποίο εδράζεταιηκατοχήδημόσιουαξιώ ματος προς το σκοπό καθαίρεσης του κατόχου,εφόσο διαπιστωθεί ότικατέλαβετοαξίωμαχωρίςδικαιϊκόέρεισμακαιότιη σπουδαίο τητα του θέματος σε συσχετισμό με τις προεκτάσεις τηςαπόφασης που μπορεί να εκδοθεί, συνιστά αυτοτελή ανεξάρτητο λόγο νομιμο ποίησης τηςπαρέμβασηςτους. Ο δικηγόρος του αιτητή στην κυρίως αίτηση, εισηγήθηκε ότι η αίτηση των αιτητών,δεν έχει δικονομικό ούτε νομικό έρεισμακαι ότι η παρέμβαση ενδιαφερομένου προσώπου ως φίλου του δικα στηρίου είναι απαράδεκτη. Η αίτηση των τριών Βουλευτών του Δημοκρατικού Κόμματος απορρίφθηκεγια διαφορετικούς λόγους, διαφωνούντοςτουΔικα στή Αρτεμίδη. Ηαίτησητων τριών Βουλευτών του Δημοκρατικού Συναγερμού απορρίφθηκε ομόφωνα για λόγους οι οποίοι επίσης δεν είναι ταυτόσημοι. 30 Αποφασίστηκε κατά πλειοψηφία, με απόφαση που εξέδωσεο Πρόεδροςτον Ανωτάτου Δικαστηρίου Πικής Γ.με το σκεπτικό της οποίας συμφώνησαν οι Δικαστές Δημητριάδης,Παπαδόπουλος, Χατζητσαγγάρης,Νικήτας και Αρτεμης, ότι: 35
(1)Ηένστασηκατάτης εκλογής προσώπουστο βουλευτικόαξίωμα ανάγεται αποκλειστικά στη δικαιοδοσία του Ανωτάτου Δικα στηρίου ως Εκλογοδικείου. 40
(2)Οπερί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικός Κανονισμός έχει εφαρμογή στην εκδίκαση εκλογικών αιτήσεων, σύμφωνα με τον Κ. 25 του περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπρο σώπων (Εκλογικαί Αιτήσεις) Διαδικαστικού Κανονισμού του 1981 και συνεπώς τυγχάνει εφαρμογής ηΔ.9 θ.10 των Θεσμών της Πολιτικής Δικονομίας που παρέχει εξουσία για τηνέκδο1035 Μαυρογένην.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αο.2)
(1995)ση διαταγής συνένωσης προσώπου ως διαδίκουπρος επίλυση διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου.
(3)Ησυνένωση, συναρτάταιάμεσα μετηθεραπείαηοποία επιδιώ κεται και στην περίπτωση εκλογικής αίτησης είναι η ακύρωση της εκλογής προσώπου στο βουλευτικό αξίωμα.
(4)Μόνο πρόσωπα άμεσααναμεμειγμένα στη διαφοράέχουν λόγο στη δίκηγια την επίλυση της,όσο σπουδαίακαι αν είναι ταθέ ματα που εξετάζονται δε διευρύνουν το πλαίσιο ούτε επεκτείνουν το πεδίοτηςδίκης. 5 10
(5)Οι αιτητές,ως ενδιαφερόμεναπρόσωπα,δεθαμπορούσανποτέ να εμφανιστούν στη διαδικασία σαν φίλοι του Δικαστηρίου. 15
(6)Αποκλείεται ηαπόφασηεπίτηςκυρίωςαιτήσεωςναανοίξειτοδρό μο για την αμφισβήτηση μέσω του προνομιακού εντάλματος quo warranto καιτηςεκλογήςήπαραμονήςτωναιτητώνστοβουλευτικό αξίωμαενόψειτηςαποκλειστικήςαρμοδιότηταςτουΕκλογοδικείου. 20
(7)Τα δικαιώματα των αιτητών να παραμείνουν στο βουλευτικό αξίωμα, δεν ήτανυπόκρίση ούτε υπήρχε το ενδεχόμενο να θι γούν απόοποιαδήποτεαπόφασηηοποίαθαμπορούσε ναεκδο θεί επίτης κυρίως αιτήσεωςκαισυνεπώς δεντουςπαρείχετοτο δικαίωμαπαρέμβασης. 25
(8)Τα δικαιώματα των αιτητών να παραμείνουν στο βουλευτικό αξίωμα δεν ήταν υπό διάγνωση και δεν ήταν δυνατό να τους παρασχεθεί το δικαίωμαακροάσεως.
(9)Οι αιτητές δεθαμπορούσαννασυμμετάσχουν στην διαδικασία εκδίκασης της κυρίως αίτησης, όποια και αν θα ήταν ηπροο πτική επιτυχίας πιθανήςαίτησης για την έκδοσηπρονομιακού εντάλματος quo warranto. Ο δικαστήςΝικολάονΓ., συμφώνησεμε την απόφαση της πλει οψηφίαςτόσο ωςπρος τηνέλλειψηδικονομικού ερείσματος για πα ρέμβαση των έξι βουλευτών στην Εκλογική Αίτηση, όσο και ως προς την έλλειψη δυνατότητας να πάρουν μέρος στη διαδικασία σαν "φίλοι τον Δικαστηρίου", αποφάσισεόμως, ότι:
(1)Η έκβαση της Εκλογικής Αίτησης ενδεχομένως να επηρέαζε τους έξι βουλευτές-αιτητές, ως απόρροια της αρχής της ανα δρομικότητας, δηλαδή,όχι μετο διατακτικότης απόφασηςαλ1036 40 1 Α.Α.Δ. Μαυρογένην. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκά.(Αρ.2) λά μετο δίκαιοπουδημιουργεί ο λόγος της. 5
(2)ΤοΔικαστήριο,διατηρείτηδυνατότηταναδιερευνήσει καιναπλη ροφορηθεί,στο βαθμόπουτο ίδιοκρίνει σκόπιμο,περί τωνόποιων ενδεχομένων επιδράσεων,αλλάαυτόδεδημιουργεί αντίστοιχο δικαίωμασεοποιονδήποτεπουθαμπορούσεναυποστείεπίδραση.
(3)Οι έξι βουλευτές δεναρύονταιαπότηναρχή της αναδρομικότη τας δικαίωμαναακουστούν. 10 15 20 25 30 Ο Δικαστής Γ. Κωνσταντινίδης, συμφώνησε ότι δεν υπήρχεενδε χόμενοναεπηρεαστούνοιαιτητέςσεσχέσημεταδικαιώματατουςσαν βουλευτές εκ του αποτελέσματος επί της κυρίως αιτήσεως, για τους λόγους που εκτίθενται στην απόφασητου Προέδρου Γ. Πική καιότι ως πρόσωπα με ενδιαφέρον στην έκβασητης υπόθεσης δεν θα μπο ρούσαν να ακουστούν ως "φίλοι του Δικαστηρίου". Ο Δικαστής Γ. ΚωνσταντινίδηςαναφέρθηκεστηναπόφασητουΠροέδρουΓ.Πικήότι οιαιτητέςδεθαμπορούσαννασυμμετάσχουν στηδιαδικασίατης κυ ρίωςαίτησης,όποιακαιανθαήτανηπροοπτικήεπιτυχίαςπιθανήςαίτησης για την έκδοση προνομιακού εντάλματος quo warranto. Ανα φέρθηκεεπίσηςστηναπόφασητουΔικαστήΓ.Νικολάουότιοιαιτητές θα εδικαιούντοναακουστούνπαράτηδιαπίστωσητουπωςβασίμως ήπαραδεκτώς θαμπορούσε νατεθεί ζήτημαέκδοσης τέτοιουπρονο μιακού εντάλματος αν αποφασιζότανότι η συζητούμενη πτυχήτου Νόμουείναιαντισυνταγματικήκαιαποφάσισεότι
(1)δενενδείκνυται ναεκφραστείάποψη,έστωκαιεκπρώτηςόψεωςαναφορικάμετοπως θα έπρεπε ήθααναμενόταννακαταλήξει πιθανήμελλοντικήαίτηση τρίτωνγια έκδοση εντάλματοςτηςφύσηςquo warranto. Σε διισταμένη απόφαση, ο ΔικαστήςΧρ. Αρτεμίδης αποφάσισε, ότι: 35 40 ; ?j
(1)Το δικαίωματων αιτητώννα συνεχίσουν να κατέχουντοαξίω μαπουανέλαβανκατ' εφαρμογήτουάρθρου3
(2)τουπερίΠληρωσεως Κενωθείσης Βουλευτικής Έδρας Νόμου του 1986 (Ν. 95/86),συναρτάται με την τελικήετυμηγορία του Δικαστηρίου στην κυρίως αίτηση,στην οποίαηαπόφασηεπιφυλάχθηκε.
(2)Ηαίτησητης ομάδαςτων Βουλευτών του Δημοκρατικού Κόμματοςπουκαταχωρήθηκεστις 19.9.1995,πέντε μέρεςδηλαδή με τάτην επιφύλαξητης απόφασηςστην κυρίως αίτηση,πρέπεινα γίνει αποδεκτή.
(3)Αντίθετα, ηαίτησητων Βουλευτών του Δημοκρατικού Συναγερ1037 Μαυρογένην.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ά. (Αρ.2)
(1995)μού,πουκαταχωρήθηκεπολύαργότερα,στις3.10.1995,πρέπεινα απορριφθεί γιατί αποτελείκατάχρησητηςΔιαδικασίαςτουΔικα στηρίου,αφούπροφανήςσκοπός τηςήτανηπαρακώλυση της εύ ρυθμης πορείαςτηςακρόασηςτης εκλογικής αίτησης απότοορθό πλαίσιο, πολύπερισσότερομάλιστα, αφούοδήγησεσεαυτοεξαίρεσηενός τωνΔικαστώντουΑνωτάτουΔικαστηρίου, που συνε δρίαζε μεπλήρηολομέλεια,λόγωσυγγενείαςμεένατωναιτητών. 5 Οι αιτήσεις απορρίφθηκαν κατά πλειοψηφία. 10 Αναφερόμενες υποθέσεις: Vorkas andOthersv.Republic
(1984)3C.L.R. 87, 15 Theodosiadou andOthers v.Republic
(1985)3CLR.178, Angelidesv.Petas andOthers
(1988)1C.L.R. 173, Γεωργιάδης v.Χάσικου και Άλλων
(1991)1 Α.Α.Δ. 1136, 20 Kendall v. Hamilton, 4App. Cas. 504, Wilson v.Balcarres[1893] 1Q.B. 422, 25 C.A. Robinsonv.Geisel[1894]2 Q.B. 685, Κονδοννάρης καιΆλλοι v.Γενικού Έφορου Εκλογών και Άλλων
(1991)1ΑΛΛ. 1000, 30 Graham Thomas Peece ν. "Εστία" Ανώνυμος Ασφαλιστική και Αντασφαλιστική Εταιρεία
(1990)1 ΑΛΛ. 695, Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων, Ανα φορά Αρ.4/90, ημερ.16.11.1990, 35 Hussein Ramadan andElectricityAuthorityof CyprusandAnother 1 RSCC49, Republic(CouncilofMinisters)v. Qmstakis VassiliaOes
(1976)3CLR.82, Αθηνής v.Δημοκρατίας
(1989)2ΑΛΛ. 71, Δημοκρατία v.Ηρακλέους(Αρ. 1)
(1994)2ΑΛΛ. 213, 1038 40 1 ΑΛ.Δ. Μαυρογένην. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά. (Αρ.2) ΔημοκρατίακαιΆλλοιν. ΓιάλλονρονκαιΆλλης
(1995)3ΑΛΛ.363, Geelong Harbor TrustCommissioners v. Gibbs Bright and Co., [1974] 2 W.L.R. 507, 5 Jonesv. SecretaryofStateforSocialServices[1972] 1AllE.R. 145, Linkletterv.Walker 14 Led2d601, 10 Mapp v. Ohio 6Led2d, Desist v. UnitedStates22L ed2d248, Cipriano v. CityofHouma23L ed2d647, 15 CityofPhoenix v. Kolodjiejski26L ed2d523, Republicv. Demetriades
(1977)3CLR. 213, 20 Pavlides v. Republic
(1967)3 CLR. 217, TheodoridesandOthersv. Plousiou
(1976)3 CLR. 319, Panayidesv. Republic
(1966)3C.L.R. 107, 25 TheAttorney-Generalv. Imbrahim andOthers
(1964)CLR. 195, ΤονβλοποιείαΠαλαικύθρονΓΙΓΑΣΑΤΔ ν. ΜαρούλαςΠολνδώρον Ονστά (Αρ.1)
(1994)1ΑΛΛ.
- 30 Αιτήσεις. 35 Αιτήσεις σε Εκλογική Αίτηση με τις οποίες οι αιτητές οι οποίοι είναι βουλευτές ζητούν να τους παρασχεθεί η ευκαιρία να εμφανιστούν και να προβάλουν τις θέσεις τους ως προς τα επίδικα θέματατης εκλογικήςαίτησης. Τ. Παπαδόπουλος και Ν. Παπαενσταθίον, για τους Αιτητές στην αίτησηημερομηνίας 19/9/
- 40 Π.Δημητρίου, για τους Αιτητές στην αίτηση ημερομηνίας 5/10/
- Χρ. Κληρίδης,για τον Αιτητήστηνκυρίως Αίτηση. 1039 Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αρ. 2)
(1995)Ε. Ευσταθίου, για τους Καθ' ων η Αίτηση
- Λ. Μαρκίδης,Γενικός Εισαγγελέας τηςΔημοκρατίας,Π.Πο λυβίου και Γ. Φράγκου (κα), ΑνώτεροςΔικηγόρος τηςΔη μοκρατίας,για τον Καθ'ουηαίτηση
- 5 Ν. Ιαχίννον (κα)για Γ.Αγαπίου, γιατον Καθ*ουηαίτηση
- Π. Δημητρίου, για τους Καθ' ων ηαίτηση
- 10 Καμιά εμφάνιση για τους Καθ'ων ηαίτηση
- Γ. Μαυρογένης,Αιτητής,παρών. Χρ. Κατσαμπάς, Καθ'ου ηαίτηση5, παρών. 15 Cur.adv.vult. ΠΙΚΗΣ,Π.: Θααποστούμεσ' αυτήτην υπόθεσηαπότηνκα θιερωμένη πρακτικήκαιθαανακοινώσουμε τοαποτέλεσμα πριν τηναπαγγελίατουσκεπτικού τωναποφάσεωνπουθαεκδοθούν. Διαφωνούντος του Δικαστή Αρτεμίδη, η αίτηση των τριών Βουλευτών τουΔημοκρατικού Κόμματος απορρίπτεται. Οι λό γοι για τους οποίους απορρίπτεταιδεν είναι ταυτόσημοι. 20 25 Η αίτηση των τριών Βουλευτών τουΔημοκρατικούΣυναγερ μούαπορρίπτεταιομόφωνα. Καιπάλινοι λόγοιγια τους οποί ους απορρίπτεταιδεν είναι ταυτόσημοι. 30 Η πρώτη απόφασηη οποία θαδοθεί είναι εκείνη την οποία εγώ θα εκδώσω, με το σκεπτικό της οποίας είναι σύμφωνοι οι Δικαστές Δημητριάδης, Παπαδόπουλος, Χατζητσαγγάρης, Νι κήτας καιΑρτεμης. 35 Θαακολουθήσει ηαπόφασητουΝικολάου, Δ.,καιστησυνέ χεια ηαπόφασητου Κωνσταντινίδη,Δ., μετην οποία συμφωνεί και ο Νικολαΐδης, Δ. Τέλος,θαδοθείηαπόφασημειοψηφίαςτουΔικαστήΑρτεμίδη. ΠΙΚΗΣ, Π.: Το αντικείμενο της εκλογικής αίτησης είναι η εγκυρότητα της εκλογής του κ. Χρ. Κατσαμπά στο βουλευτικό αξίωμα. Η αίτηση υποβλήθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο και 1040 40 1 Α.Α.Δ. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά. (Αρ. 2) Πικής, Π. εξετάστηκε στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας του ως το προβλεπό μενο απότο το Σύνταγμα Εκλογοδικείο. 5 10 15 20 25 30 Ηδικαιοδοσίατου Εκλογοδικείου καθορίζεταιαπόταΑρθρα 85 και 145 του Συντάγματοςκαι ηενάσκηση της ρυθμίζεταιαπό εκλογικό νόμο (οοποίος θεσπίζεται απότη Βουλήτων Αντιπρο σώπων), όπως ρητάπροβλέπει το Αρθρο 145 τουΣυντάγματος. Η δικαιοδοσία του Εκλογοδικείου επεκτείνεται στην εκδίκαση κάθεένστασης πουεγείρεται στην εκλογήτων Αξιωματούχων της Πολιτείας που καθορίζονται στο Αρθρο 145 -τον Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο τηςΔημοκρατίαςκαιταμέλητης Βουλής τωνΑντι προσώπωνκαιτων Κοινοτικών Συνελεύσεων. Η ακρόαση της ένστασης στην εκλογή του κ. Κατσαμπά,η οποία υποβλήθηκε βάσει του περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων, Νόμουτου 1979 (Ν.72/79), (ο"νόμος"),και τουπερί Εκλογής Μελών τηςΒουλής τωνΑντιπροσώπων (Εκλο γικοί Αιτήσεις)ΔικαδικαστικούΚανονισμού του 1981,(ο"Διαδι καστικός Κανονισμός"), αποπερατώθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου, 1995, καιη απόφασητουΔικαστηρίου επιφυλάχθηκε. Σεμεταγε νέστερο στάδιο υποβλήθηκαν διαδοχικά δύο αιτήσεις- η πρώτη από τρεις Βουλευτές τουΔημοκρατικού Κόμματοςκαιηδεύτερη από τρεις Βουλευτές του Δημοκρατικού Συναγεργμού, με τις οποίες εξαιτούνται όπως τους επιτραπεί να παρέμβουν στηδιαδικασίακαιναεμφανιστούν,ώστεναακουστούν σταεπίμαχαζη τήματα. Ηαίτησητων Βουλευτών τουΔημοκρατικού Κόμματος υποβλήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου, 1995, και εκείνη των Βουλευ τών τουΔημοκρατικού Συναγερμούστις 5Οκτωβρίου,
- Οι αιτήσεις θεμελιώνονται στο νόμο, στο Διαδικαστικό Κα νονισμό (Κ.22 και Κ.25), στο Διαδικαστικό Κανονισμό του Ανωτάτου ΣυνταγματικούΔικαστηρίου 1962 (Κ.10, Κ.17, Κ.18 και Κ.19), στους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας (Δ.9, θ.1 και θ.10, καιΔ.48),καθώςκαιστο Αρθρο 30 τουΣυντάγματος. 35 40 Ο επηρεασμός τηςβουλευτικής τους ιδιότηταςκαιτωνδικαι ωμάτων που απορρέουν απόαυτήσυνιστά το βάθροστο οποίο OLαιτητές θεμελιώνουν το αίτημανα τους παρασχεθεί ηευκαι ρία να εμφανιστούν και να προβάλουν τις θέσεις τους ως προς ταεπίδικαθέματατης εκλογικής αίτησης. Απέδωσαν τηνκαθυ στέρηση στην υποβολή του αιτήματος τους στο γεγονός ότι δε συνειδητοποίησαν εξαρχής τις συνέπειες που μπορεί να έχει η απόφασητουΔικαστηρίου στο βουλευτικό"τουςαξίωμακαι ζή τησαν τηνεπιείκεια του Δικαστηρίου στο θέμααυτό. 1041 Πικής,Π. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπων κ,ά.(Αρ. 2)
(1995)Οκ. ΠαπαδόπουλοςυπέβαλεότιοΚ.17τουΔιαδικαστικού Κα νονισμού του Ανωτάτου ΣυνταγματικούΔικαστηρίου 1962παρέ χει ευρείαδιακριτικήευχέρειαστοδικαστήριοναπαράσχειοποια δήποτε θεραπείατην οποίααπαιτείηδικαιοσύνη. Είναι,επομέ νως, ενδεχόμενο τοΔικαστήριο, κατάτηνέκδοση τηςαπόφασης 5 τουστην παρούσαεκλογική αίτηση,νααποκηρύξει,εκτός από την εκλογή του κ. Κατσαμπά,καιτην εκλογήτων αιτητών,οιοποίοι εξελέγησαν στοβουλευτικόαξίωμαβάσειτηςίδιαςνομοθεσίας,δη λαδή τωνσχετικών διατάξεων του περί Πληρώσεως Κενωθείσης Βουλευτικής ΈδραςΝόμουτου 1986(Ν.95/86),ήνα καταστήσει 10 αναπόφευκτη την κένωσητων βουλευτικών εδρών πουκατέχουν. Υπέβαλε ότιοι αιτητές νομιμοποιούνται ναπαρέμβουν για την προστασία ιδίου συμφέροντος, σύμφωνα μετην καθιερωμένηαρ χήτηςδιοικητικής δικαιοσύνης,η οποίααναγνωρίζειδικαίωμασε επηρεαζόμενο πρόσωπο ναπαρέμβει στη διαδικασίαωςενδιαφε- 15 ρόμενο μέρος και ναακουστεί κατάτηναναθεώρησηαπόφασης που τον επηρεάζει, βάσει του Αρθρου 146.1 τουΣυντάγματος. (Έγινε αναφοράσταΠορίσματαΝομολογίαςτουΣυμβουλίου της Επικρατείας(1929-1959)· στοΔιοικητικό Δικονομικό Δίκαιο,Δεύ τερηΈκδοση,τουΠ.Δαγτόγλου,σελ.269-275· καιστη Vorkasand 20 Others v.Republic
(1984)3C.L.R. 87.) Κατ'ανάλογοτρόπο,πρέ πει να επιτραπεί, εισηγήθηκε, καιστους αιτητές ναπαρέμβουν, εφόσον και σ' αυτή τηνυπόθεση εξετάζεται απόφαση που τους αφορά καιάπτεταιτων συμφερόντων τους. Αλλωστε,ο Διαδικα στικός Κανονισμός του 1962 διαγράφειτοίδιο δικονομικό πλαί- 25 σιογιατηνεξέτασητόσοπροσφυγώνόσοκαιεκλογικών αιτήσεων. Δυνατή είναι, επίσης, ηπαροχή ευκαιρίας στους αιτητέςνα ακουστούν ωςφίλοι του δικαστηρίου (amicuscuriae) (εισηγήθηκε ο κ. Παπαδόπουλος),σύμφωνα μετιςαρχέςπουδιέπουντοθεσμό 30 αυτό, όπως διατυπώνονται στη Theodossiadou and Others v. Republic
(1985)3C.L.R. 178. Ησυνένωσητουςωςδιαδίκων, βά σει της Δ.9, θ.10, των ΘεσμώνΠολιτικής Δικονομίας, είναι,όπως αναγνώρισε οκ.Παπαδόπουλος,δυσχερέστερο εγχείρημα, παρό λο που δεν πρέπει νααποκλειστεί ολοσχερώς τοενδεχόμενο δι- 35 καίωσης των αιτητώνκαιβάσειαυτήςτηςθεσμικής διάταξης. Τέλος, πιθανολόγησε και τοενδεχόμενο προσβολής, σεμελ λοντικό χρόνο, τηςβουλευτικής υπόστασης τωναιτητών μέσω του προνομιακού εντάλματος quowarranto, το οποίο καθιστά δυνατή, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, τηδιερεύνησητου βάθρου στο οποίο εδράζεται η κατοχή δημόσιου αξιώματος, προς το σκοπό καθαίρεσηςτουκατόχου, εφόσο διαπιστωθεί ότι κατέλαβετο αξίωμα χωρίς δικαιϊκό έρεισμα. 1042 40 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ό. (Αρ. 2) Πικής, Π. Ο κ. Δημητρίου υιοθέτησε την επιχειρηματολογία τουκ. Παπα δόπουλου. Ήταν,όμως,πιοεπιφυλακτικόςωςπροςτο ενδεχόμενο επηρεασμούτωνδικαιωμάτωντωναιτητώναπότοαποτέλεσματης εκλογικής αίτησης. Θαέχει,όμως, υποστήριξε, πολιτικές επιπτώσειςγιατουςαιτητέςηακύρωσητης εκλογής τουκ.Κατσαμπά, γε γονός πουμπορεί ναεπιμετρήσει υπέρτουαιτήματοςτουςγιαπα ρέμβαση. Ησύγχρονητάσηστοδιοικητικόδίκαιο,επεσήμανε,ευνο είτηδιεύρυνσητουδικαιώματοςπαρέμβασης,γεγονός πουδενπρέ πειναπαραγνωριστεί,όπωςεισηγήθηκε,στηναξιολόγησητουαιτήματοςτων Βουλευτών ναακουστούν. (Έγινεαναφοράστο"Δίκαι οντωνΔιοικητικώνΔιαφορών"-Στασινόπουλου,ΤέταρτηΈκδοση, 1980, σελ. 245-"ΑίτησιςΑκυρώσεως"-Τσάτσου,σελ. 379' "Πολιτι κήΔικονομία"- Κωνσταντίνου Μπέη,Τόμος Α,σελ. 438,σελ. 439.) ΟΓενικόςΕισαγγελέας,εκμέρουςτουΕφόρουΕκλογής,οκ. Ευ σταθίου,εκ μέρους της Βουλής των Αντιπροσώπων, υποστήριξαν ότι,εκτόςαπότουςλόγους πουπροβλήθηκαναπότουςδικηγόρους των έξι Βουλευτών, αυτήτούτη ησπουδαιότητατου θέματοςπου εξετάζεται, σε συσχετισμό με τις προεκτάσεις της απόφασηςπου μπορεί να εκδοθεί,αποτελεί ανεξάρτητο αυτοτελή λόγοπου νομι μοποιεί την παρέμβασητους. Οδικηγόρος τουκ. Κατσαμπά,επί σης,συναινεί στο αίτηματωνέξι Βουλευτών γιαόμοιους λόγους. Ο κ. Κληρίδης υπέβαλε ότι ηάσκηση τηςδικαιοδοσίας Εκλογοδικείου διέπεται αποκλειστικά απότο Διαδικαστικό Κανονι σμό, ο οποίος καθορίζει τους διαδίκουςκαι προσδιορίζει επα κριβώς το αντικείμενο της διαδικασίας,καθώςκαι τις θεραπεί ες που μπορεί να χορηγηθούν. Η παρέμβαση ενδιαφερομένου προσώπου ως φίλου του δικαστηρίου είναι απαράδεκτη, όπως προκύπτει από τη Theodossiadou,ενώ η πιθανολόγηση αμφι σβήτησης της βουλευτικής ιδιότητας των αιτητών, μέσω του προνομιακού εντάλματος quo warranto, στερείται νομικού ερεί σματος. Ησυνένωσητων αιτητών ως διαδίκων,βάσει της Δ.9, θ.10, των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας, αποκλείεται, ενόψει τουπλαισίου που διέπει την εφαρμογήτους,όπωςδιαγράφεται από σειρά Αγγλικών αποφάσεων, ερμηνευτικών του αντίστοι χου Αγγλικού Θεσμού που αποτέλεσε το πρότυπο για τον Κυ πριακό Δικονομικό Κανόνα (Ord. 16, r.ll, των παλαιών Θε σμών τουΑνωτάτου Δικαστηρίου της Αγγλίας). 40 Εξετάσαμε κάθε πτυχή των εγερθέντων θεμάτων, χωρίς να παραγνωρίζουμε το νομικό υπόβαθρο της εκλογικής ένστασης πουυποβλήθηκεαπότον κ. Μαυρογένη,πουέγκειται στην ανα τροπή της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην 1043 Πικής, Π. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ό. (Αρ. 2)
(1995)Angelides v.Peta andOthers
(1988)1 C.L.R. 173,στην οποίαο νόμος, βάσει του οποίου οκ. Κατσαμπάςαναδείχθηκεστοβου λευτικό αξίωμα,κρίθηκε ότι δεν προσκρούει στις διατάξεις του Αρθρου 66.2του Συντάγματος, οιοποίες διέπουν την πλήρωση κενωθείσης βουλευτικής έδρας μέσω τηςδιεξαγωγής συμπληρωμαηκής εκλογής. 5 Κρίνουμε ότι:
- Η ένσταση κατά της εκλογής προσώπου στο βουλευτικό 10 αξίωμα ανάγεταιαποκλειστικά στη δικαιοδοσίατου Εκλο γοδικείου - (βλ.Αρθρα 85 και 145 του Συντάγματος). Η δι καιοδοσία Εκλογοδικείου, ηοποίαπαρέχεταιστο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο, περιήλθε στο Ανώτατο Δικα στήριο βάσει τουΑρθρου 9τουπερί Απονομής τηςΔίκαιο- 15 σύνης (Ποικίλαι Διατάξεις) Νόμουτου 1964(Ν.33/64). Η δικαιοδοσία Εκλογοδικείου ασκείται σύμφωνα με τον εκλογικό νόμο (Αρθρο 145). Το Σύνταγμα αφήνει τη θε σμοθέτηση της άσκησης της εξουσίας Εκλογοδικείου στη Νομοθετική Εξουσία. Η άσκησητηςδικαιοδοσίαςΕκλογο- 20 δικείου διέπεται αποκλειστικά απότον εκλογικό νόμο, όπως ορίζει τοΣύνταγμα. Ο περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων, Νόμος του 1979(όπως τροποποιήθηκε) συνιστά εκλογικό 25 νόμο,οοποίος εντάσσεται στοπλαίσιο τουΑρθρου
- Ο νόμος προβλέπει την υποβολή ένστασης στην εκλογή προ σώπου στο βουλευτικό αξίωμα μέσω τηςυποβολής εκλογι κής αίτησης. Το Αρθρο 57τουνόμου ορίζει ότιηδιαδικα σία που ακολουθείται προβλέπεται σε Διαδικαστικό Κανό- 30 νισμό,οοποίος,εξορισμού, εκδίδεται απότο Ανώτατο Δι καστήριο (βλ.Αρθρο 17τουΝ.33/64καιΑρθρο 135 τουΣυ ντάγματος). Οπερί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντι προσώπων (Εκλογικαί Αιτήσεις) Διαδικαστικός Κανονι σμός του 1981συνταυτίζει το Διαδικαστικό Κανονισμό με 35 τον εκλογικό νόμο, η θέσπιση του οποίου ανάγεταιστο Αρθρο 145του Συντάγματος. Ηδικαιοδοσία του Εκλογο δικείου ασκείται, όπως ορίζεται στοΑρθρο 57
(1)του νό μου: "συμφώνως προς τονεκάστοτε ισχύοντα Διαδικαστικόν Κανονισμόν". 40 Ο Διαδικαστικός Κανονισμός συνιστάτοδικονομικόκανόνα, ο οποίος διέπειτην άσκησητηςδικαιοδοσίαςΕκλογοδικείου(βλ. Γεωργιάδηςν. ΧάσικονκαιΆλλων{\99\) 1 Α.ΑΛ. 1136). 1044 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπων κ.ά. (Αρ. 2) Πικής, Π. ΟΔιαδικαστικός Κανονισμός δενκάμνειπρόνοιαγιατηνπα ρέμβασηήτησυνένωση τρίτουπροσώπου άμεσαεπηρεαζόμε νου απότην εκλογική αίτησηως διαδίκου- συνεπώς, ισχύει η ρύθμισηπουπροβλέπειοπερίΠολιτικήςΔικονομίαςΔιαδικαστικός Κανονισμός,σύμφωναμετον Κ.25 τουΔιαδικαστικού Κανονισμού. Ο κανονισμός αυτός ενσωματώνει τους Θε σμούς Πολιτικής Δικονομίας και καθιστά τις πρόνοιες τους εφαρμοστέεςσεθέματαπουδενκαλύπτονταιαπότοΔιαδικα στικό Κανονισμό. ΗΔ.9,θ.10,των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίαςπαρέχει εξουσία γιατην έκδοσηδιαταγής γιατη συνέ νωση προσώπου ως διαδίκου,εφόσον ηπαρουσίατου κρίνε ταιαναγκαίαγιατηνεπίλυσητηςδιαφοράςπουεκκρεμεί ενώ πιοντουδικαστηρίου. Η Δ.9,θ.10,είναιπροσαρμοσμένη στις διατάξειςτηςOrd. 16,r.l1, τωνπαλαιώνΘεσμών του ΑνωτάτουΔικαστηρίου της Αγγλίας. Όπως προκύπτειαπότην Αγ γλική νομολογία, αποκαλυπτική της ερμηνείας των αντίστοι χων Αγγλικών δικονομικών διατάξεων,σκοπός τουδιαδικα στικούαυτούκανόναείναινακαταστήσειδυνατήτησυνένωση μηδιαδίκουως διαδίκου, χάριν της διεξοδικής επίλυσηςπαντός εγειρομένου θέματος -(Βλ. White Book, 1958, σελ. 345· Kendallv.Hamilton, 4 App. Cas. 504- Wilsonv. Balcarres, [1893]1 Q.B.422,C.A.-Robinson v.Geisel[1894]2Q.B. 685). Ησυνένωση συναρτάταιάμεσαμετηθεραπείαη οποίαεπιδιώκεται,καθώςκαι τηθεραπείαηοποία μπορεί ναχορη γηθεί. Στην περίπτωση εκλογικής ένστασης, η θεραπεία που μπορεί ναπαρασχεθεί προβλέπεται απότο ίδιο τοΣύ νταγμα και είναι η ακύρωση της εκλογής προσώπου στο βουλευτικό αξίωμα, του οποίου η εκλογή προσβάλλεται στην εκλογική αίτηση. Το αντικείμενο της εκλογικής αίτη σης δεν μπορεί ναείναιάλλο από τηνεγκυρότητατης εκλο γής προσώπου στο βουλευτικό αξίωμα. Αυτό βεβαιώνεται και από την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην άσκηση της δικαιοδοσίας Εκλογοδικείου, στην Κονδοννάρηζ και Αλλοι ν. Γενικού Εφορον Εκλογών και Αλλων
(1991)1 Α.Α.Δ. 1000·αποφασίστηκε ότι ταεπίδικα θέματα εκλογικής αίτησης περιορίζονται σε εκείνα τα οποία αφο ρούν την εκλογή προσώπου στο βουλευτικό αξίωμα, η οποία αμφισβητείται. Επομένως, στο βαθμόπου η εκλογική αίτηση στρεφόταν, σ' εκείνη την υπόθεση, εναντίον της Βουλής των Αντιπροσώπων και του Γενικού Εισαγγελέα, ως διαδίκων, διαγράφηκε. Η θέσηαυτήσυνάδει μετη γενι κή αρχήότι μόνο πρόσωπα άμεσα αναμεμειγμένα στη δια φορά έχουν λόγο στη δίκηγια την επίλυση της. Σπουδαία 1045 Πικής, Π. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπων κ.ά. (Αρ. 2)
(1995)όσο και ανείναι ταθέματαπουεξετάζονται, δε διευρύνουν το πλαίσιο ούτε επεκτείνουν το πεδίο της δίκης.
- Ούτε η θεραπεία τηνοποία επιδιώκει ο αιτητής, ηοποία εξαντλεί τις θεραπείες πουθαμπορούσαν ναπαρασχεθούν από το Εκλογοδικείο, επηρεάζει ήθαμπορούσε να επηρεά σει τηθέσηήτα δικαιώματαάλλου μέλουςτης Βουλήςτων Αντιπροσώπων. Και ανκρινόταν, αντίθετα μετην απόφα ση μας,ότιισχύει οΔιαδικαστικός Κανονισμός του Ανω τάτουΣυνταγματικούΔικαστηρίου 1962, το αποτέλεσμα δε θα ήτανδιαφορετικό. 5 10 Η εξουσία ηοποίαπαρέχεται απότον Κ.17 του Διαδικαστι κού Κανονισμού του 1962 γιατηνέκδοση οποιασδήποτεδια ταγής,την οποία επιβάλλει ηδικαιοσύνη,δεδιευρύνει τηδι- 15 καιοδοσια του δικαστηρίου, ούτε προεκτείνει τιςθεραπείες οι οποίες μπορούν ναπαρασχεθούν και οιοποίες, στην πε ρίπτωση τουΕκλογοδικείου, καθορίζονται στοίδιο το Σύ νταγμα. Καιστοπεδίοτηςαναθεωρητικήςδικαιοδοσίας,στο οποίο τυγχάνει εφαρμογήςοΔιαδικαστικός Κανονισμός του 20 1962,οιθεραπείεςπουμπορείναπαρασχεθούνκαθορίζονται καιπάλιν στο Σύνταγμα, σ*εκείνη τηνπερίπτωση στοΑρθρο 146.
- Διαταγήη οποίαμπορεί ναεκδοθεί βάσειτου Κ.17 συ ναρτάται μετο αντικείμενο τηςδίκης, τις θεραπείες πουεπι διώκονται,καθώςκαιεκείνεςπουμπορεί ναχορηγηθούν βά- 25 σει του Συντάγματοςή δικαιοδοτικού νόμου ανδενκαθορί ζονται στο Σύνταγμα. Πρέπει, επίσης, να επισημάνουμε ότι και οΔιαδικαστικός Κανονισμός του Ανωτάτου Συνταγμα τικού Δικαστηρίου 1962υιοθετεί, τηρουμένων των αναλο γιώνπουαντανακλούντις ιδιαιτερότητες τηςαναθεωρητικής 30 δικαιοδοσίας, τους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας ως την εφεδρεία της δικονομίας πουεγκαθιδρύει (Κ.18).
- Η δυνατότητα εμφάνισης μηδιαδίκου, υπότην ιδιότητα του φίλου τουδικαστηρίου (amicus curiae), περιορίζεται, 35 ανεξάρτητα από το ακριβές πλαίσιο τηςδικαιοδοσίας,σε τρίτο πρόσωπο τοοποίο, λόγω της απόστασης που το χω ρίζει απόταεπίδικαθέματα, αφενός,καιτης θέσης που κα τέχει, όπως ο Γενικός Εισαγγελέας, αφετέρου, είναι επιθυ μητόν'ακουστεί καιναεκφέρει τις απόψεις του στα επίδι- 40 κα θέματα,ορώμενα απότη σκοπιά του δημοσίου. Οπως υποδεικνύεται στη Theodossiadou, ενδιαφερόμενο πρόσωπο στην έκβαση της υπόθεσης δεν μπορεί ποτένα 1046 1 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ά. (Αρ. 2) Πικής, Π. ακουστεί υπό τηνιδιότητα του φίλου του δικαστηρίου. (Η Theodossiadou υιοθετήθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο στην Graham ThomasPeeceν."ΕΣΤΙΑ"ΑνώνυμοςΑσφα λιστική&Αντασψαλιστική Εταιρεία
(1990)1Α.Α.Δ.695) καιστην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής τωνΑντι προσώπων(Αναφορά Αρ. 4/90 - ενδιάμεση απόφαση 16/11/1990, (Ολομέλεια).)
- Ηπιθανολόγηση ότιείναι ενδεχόμενο η απόφασηηοποία θα εκδοθεί ναανοίξει τοδρόμο για την αμφισβήτηση, μέσωτου προνομιακού εντάλματος quowarranto, καιτηςδικής τους εκλογής ήπαραμονής στοβουλευτικό αξίωμα φαίνεται αδι καιολόγητη, ενόψει της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Εκλογοδικείου ναεπιλαμβάνεται κάθε θέματος πουάπτεται της εκλογής και παραμονής ατόμου στο βουλευτικό αξίωμα, αφενός, καιτουαποκλεισμού απότις αρμοδιότητες τουΑνω τάτουΔικαστηρίου (High Court),στηδικαιοδοσίατουοποίου υπάγεται και ηέκδοση ενταλμάτων τύπου quowarranto, θε μάτων που ανάγονται στην αρμοδιότητα του Ανωτάτου Συ νταγματικού Δικαστηρίου, αφετέρου. (Σχετική είναι ηαπό φαση στηHussein Ramadan andElectricityAuthority of Cyprus and Another1 R.S.C.C.
- Ως προς τιςαρμοδιότη τες του Ανωτάτου Δικαστηρίου και το πλαίσιο άσκησης των δικαιοδοσιών του,βλέπε, μεταξύ άλλων. Republic (Council of Ministers) v. Christakis Vassiliades
(1967)3 C.L.R.82' Αθηνήςv.Δημοκρατίας
(1989)2Α.Α.Δ.71.). Δεθαεξετάσου με, όμως, το ζήτημα εξαντλητικά, ούτε θαδώσουμε τελική απάντηση,γιατί ηβουλευτική ιδιότητα των αιτητώνδεν απο τελείεπίδικο θέματηςπαρούσαςεκλογικής αίτησης. 30 35 40 Τοδικαίωμαακροάσεωςσεεκλογική αίτηση,όπωςκαισεκά θε άλληδικαστική υπόθεση, προσδιορίζεται από ταεπίδικα θέματακαιέχειως άξονατον επηρεασμό προσώπουαπότην απόφαση ηοποία είναι νομικά εφικτό να εκδοθεί στην υπό θεση. Στηνπροκείμενη εκλογικήαίτηση,ταδικαιώματατων αιτητών ναπαραμείνουν στοβουλευτικό αξίωμα δενείναι υπό κρίση, ούτε υφίσταται το ενδεχόμενο να θιγούναπό οποιαδήποτεαπόφασηηοποίαθαμπορούσε να εκδοθεί. Οεπηρεασμός οοποίος μπορεί ναπροκύψει καιτονοποίοοι αιτητές επικαλούνται γιατη νομιμοποίηση της εμφάνισης τους σ' αυτή τηδιαδικασία,δε συναρτάται με απόφασηη οποία είναι δυνατό να εκδοθεί, αλλά μετην αρχήδικαίουη οποίαείναιενδεχόμενο ναυποστηλώσει τηναπόφασητουΔι1047 Πικής, Π. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά. (Αρ. 2)
(1995)καστηρίου. Δεν επικαλούνται επηρεασμό των δικαιωμάτων τους από αυτή τούτη την απόφαση,αλλά από το σκεπτικό της. Τέτοιο δικαίωμαδεν τους παρέχεται. Αν το δικαίωμα ακροάσεως προσώπου σε δικαστική υπόθεση συναρτάτο με τις αρχές δικαίου που εξετάζονται ή είναι υπό συζήτηση σε 5 υπόθεση, θαήταν παραδεκτήη εμφάνιση οποιουδήποτε τρί του,ανάλογαμετονπιθανόεπηρεασμότωνδικαιωμάτωντου σε άγνωστο χρόνο στο μέλλοναπό τηναρχή δικαίου,η οποία θα μπορούσε να υιοθετηθεί. Το δικαίωμαακροάσεως σχετί ζεταικαιταυτίζεται μετηναπόφαση τουδικαστηρίουκαιόχι 10 με την αιτιολόγηση της,δηλαδήτηναρχήστην οποία μπορεί ναθεμελιωθείηαπόφαση. Δεν είναι το συμφέρον στη διαπί στωσητου δικαίουκαιτων αρχών του μέσωτης νομολογίας που παρέχει δικαίωμα εμφάνισης σε δικαστική υπόθεση,αλ λά ο επηρεασμός των δικαιωμάτων του επικαλούμενου δι- 15 καίωμα εμφάνισης από το αποτέλεσμα της απόφασης. Στο δικαιϊκό μαςσύστημα,τοδικαστικόπροηγούμενο οικοδομεί ταιαπόυπόθεση σευπόθεση, όπωςειπώθηκεχαρακτηριστικά στηΔημοκρατία ν.Ηρακλέους (Αρ. 1)
(1994)2 Α.Α.Δ.213:20 "Ως προς την εξέλιξη της νομολογίας, πρέπει να τονίσουμε ότι αυτήοικοδομείται απόυπόθεση σε υπόθεση και ότι ο λόγος (ratio) της κάθε απόφασης συναρτάται με την αρχή δικαίουπουπροκύπτειαπότηλύσητουεπίδικουθέματος." 25 Είναι η δυναμική της διαφοράς και ο συσχετισμός της με τις αρχές δικαίου που επενεργούν στην επίλυση της που προσδιορίζει το λόγο της απόφασης. Είναι γι' αυτό που παρατηρήσεις του δικαστηρίου ως προς το περιεχόμενο του δικαίου όχι απαραίτητες για τη λύση της διαφοράς 30 (obiter dicta) δε συνιστούν μέρος του λόγου της απόφασης και,συνεπώς, δε δημιουργούν νομολογιακή δέσμευση. Η εκλογήτων αιτητών και ηανάδειξητους στο βουλευτικό αξίωμαδεν είναι υπόκρίση σ' αυτή τηνυπόθεση,ούτε είναι 35 ενδεχόμενο ναεπηρεαστεί απότηναπόφασηηοποίαθαεκ δοθεί. Εάν προσβληθεί μελλοντικά σε οποιαδήποτεδιαδι κασία, οι αιτητές θα έχουν, αναμφίβολα, το δικαίωμα να υπερασπίσουν ταδικαιώματατους. 40 Είναι για τους πιο πάνω λόγους που η πιθανότητααμφι σβήτησης του βουλευτικού αξιώματος των αιτητών σεμελ λοντική διαδικασία για την έκδοση εντάλματος quo warrantoδεν τους παρέχει το δικαίωμαναακουστούν,εφό1048 1 ΑΛΛ. Μαυρογένην. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ά.(Αρ. 2) σο δεν υφίσταται δυνατότητα επηρεασμού των δικαιωμά των τους απότο αποτέλεσμα τηςαπόφασης. 5 10 15 20 5. Το δικαίωμα του ατόμου να ακουστεί σε διαδικασία που αφοράτα δικαιώματατου πηγάζειαπό τουςκανόνεςτηςφυ σικής δικαιοσύνης. Κανέναςδικονομικός κανόναςδενμπο ρείνατοαποκλείσει. Τοδικαίωμαπροσώπουν' ακουστεί σε υπόθεση που άπτεταιτων δικαιωμάτων του είναι συνυφα σμένο μετηνπεμπτουσίατης δικαιοσύνης. Δικαίωμαακροάσεως κατοχυρώνεται σε κάθε υπόθεση που τα δικαιώματα τουατόμου είναι υπόδιάγνωση (Αρθρο 30.2 τουΣυν:άγματος). Στηνπροκείμενηυπόθεση, τα δικαιώματατωναιτητών δεν είναι υπό διάγνωση,ούτε είναι δυνατόνα επηρεαστούν από την απόφασηπουθα εκδοθεί. Οεπηρεασμόςδικαιώματος από την ίδια την απόφασηείναι το κριτήριο το οποίο οριοθετεί το δικαίωμαακροάσεως στη δίκη (οι δικονομικοί κανόνες ρυθμίζουν τηνάσκησητου). Δικαίωμα εμφάνισης ή παρέμβασηςσε δίκηπουδεν αφοράταδικαιώματα του,δεν παρέχεταισεκανέναπρόσωπο,ζωηρόόσοκαιανείναιτοενδιαφέροντουγιατην έκβασητης. 25ψ Τα δικαιώματα των αιτητώνναπαραμείνοι-νστο βουλευτι κό αξίωμα δεν τελούν υπό διάγνωση στην παρούσαδιαδι κασία,δεν αποτελούν αντικείμενο της δίκης,ούτε είναι ενδεχόμενο ναθιγούν απόαπόφασηηοποία μπορεί ναεκδο θεί. Το επίδικοθέματηςπαρούσαςδιαδικασίαςείναι απο κλειστικά ηεγκυρότητατηςεκλογής καιανάδειξηςστοβου λευτικό αξίωματου κ.Χρ. Κατσαμπά. 30 Οι αιτήσειςαπορρίπτονται. 35 40 ΝΙΚΟΛΑΟΥ,Δ.: Συμφωνώ με την απόφασητης πλειονότη τας τόσο ως προς την έλλειψηδικονομικού ερείσματος γιαπα ρέμβαση των έξι βουλευτών στην Εκλογική Αίτηση, όσο και ως προς την έλλειψηδυνατότηταςνα μετάσχουν εν προκειμένω ως φίλοι του δικαστηρίου (amici curiae). Η δική μου όμως κατάληξη αναφορικά με το κατά πόσο υπάρχει ήόχι ενδεχόμενο ναεπηρεαστούν είναι διαφορετική.Το ενδεχόμενο αυτό,αποτελεί βασικό άξονακαι στις δύο αιτήσεις. Και καλεί, ως εκ τούτου, για δικαστική απόφανση. Χωρίς βέ βαιαναπαραγνωρίζεται ηεξής διάσταση. Ότιενώο συνήγορος των βουλευτών στην πρώτη αίτηση υπογράμμισε την ανησυχία 1049 Νικολάου,Α. Μαυρογένην.ΒουλήςΑντιπροσώπων κ,ά.(Αρ.2)
(1995)για επηρεασμό απόνομικής άποψης,οσυνήγορος τωνβουλευ τών στηδεύτερη αίτηση,οοποίος δενφάνηκενα συμμερίζεται αυτήτηνανησυχία,έδωσε έμφαση στον επηρεασμό από πολιτι κής άποψης που,καθώς εισηγήθηκε, επίσης ενέχει σημασία. Θα ασχοληθώ μετο πρώτο είδος επηρεασμού ηκατάληξηστο οποίο υπερακοντίζει τοδεύτερο. 5 Έχω τηγνώμη ότιτυχόν ανατροπή(overruling)τηςαπόφα σης στην υπόθεσηAngelides v.Petasand Others
(1988)1C.L.R. 173, μπορεί ναεπιδράσει νομικώς έτσι ώστε ναοδηγήσει ενδε- 10 χομένως, με κατάλληλη διαδικασία,σεαναίρεση τουδικαιώμα τος τωνενλόγω βουλευτών να κατέχουν τιςαντίστοιχες έδρες τους. Ωστόσο,καθώςθαεξηγήσω, τέτοια επίδραση, με τοντρό πο που κατά την άποψη μου μπορεί να προκύψει, δεν τουςπα ρέχει δικαίωμανα ακουστούν. 15 Τηνκατάληξημουπερί ενδεχόμενης επίδρασηςτηντοποθετώ σε ό,τιθεωρώ ωςτα βασικάγνωρίσματα του Κυπριακού νομι κού συστήματος όπως είναι σήμερα. Καιπροκύπτει από την εξέταση εν τέλει του κατά πόσο, σε περίπτωση ανατροπήςτης απόφασης στην Angelides v.Petas and Others (ανωτέρω), δι καιοδοσία γιαεξέταση θέματος νομιμότητας τηςκατοχήςτων βουλευτικών εδρών θαείχε το πρώην Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο, ή το πρώην Ανώτατο Δικαστήριο δεδομένου ότι, παρά τησυνένωσητωνδύο δικαστηρίων μετονπερί της Απονομής τηςΔικαιοσύνης (ΠοικίλαιΔιατάξεις)Νόμο(Ν.33/64),οι δικαιοδοσίες, με μια μόνο εξαίρεση, ήτοι, εκείνη του Αρθρου 144.1, παραμένουν ξεχωριστές. 2 0 2 5 Ξεκινώ απότοδόγμα -όπως συνήθως αποκαλείται -της δεσμευτικότητας τωναποφάσεων Ανωτάτων Δικαστηρίων σε ό,τι αφορά τον λόγο τους. Το δόγμα προέκυψε απότην αναγνώριση στην Αγγλία, κατά τον19ο αιώνα,της αναγκαιότηταςγια εμπέ δωσητηςβασικήςαρχής,ότι τοδίκαιοπρέπει,όσο είναι δυνατό, „ να διέπεται απόβεβαιότητα. Τακατώτεραδικαστήρια δεσμεύο νταιαπόλυτααπότις αποφάσειςτουΑνωτάτουΔικαστηρίου,αλ λάγιατο ίδιοτοΑνώτατο Δικαστήριο ηδεσμευτίκότητα δενείναι ίσως παρά μόνο αποτέλεσμα χάραξης γενικότερης πολιτικής η οποία, όπως διαμορφώθηκε τόσο στην Κύπρο όσο και σεάλλες .„ δικαιοδοσίες πουπροέρχονται απότοΑγγλικό σύστημα, επιτρέ πει εξαιρέσεις. Αυτέςδεν είναιτουπαρόντος. Τοδόγματηςδεσμευτικότητας δικαστικώναποφάσεωνσυνδέεται, κατά μιαάπο ψη, μετην υπόσταση που ενέχουν οιδικαστικές αποφάσεις. Με 1050 30 1 Α.Α.Λ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αρ. 2) Νικολάου, Δ. τηνεπικράτησητουδόγματοςτηςδεσμευτικότητας,εμπεδώθηκεη αναγνώρισηότι ηκάθεδεσμευτική απόφαση δημιουργεί αφ'εαυ τής δίκαιο, αποτελώντας έτσι πηγήδικαίου. Αυτήτην υπόσταση τηςδικαστικήςαπόφασηςτηδιακηρύξαμεκαιπρόσφαταστιςσυνενωμένες εφέσεις Δημοκρατίαν. ΓιάλλονρονκαιΑλλης(\995) 3 Α.Α.Δ.363. ΟΑγγλοςδικαστής Diplock, εκδίδονταςτηναπόφα ση του Ανακτοσυμβουλίου (ακριβέστερα τη συμβουλή προς το Στέμμα) στην Αυστραλιανή υπόθεση Geelong Harbor Trust Commissioners v.GibbsBright&Co.,[1974] 2 W.L.R. 507,που αφορούσε την ερμηνεία νομοθετήματος σε σύστημα παρόμοιο με τοδικό μας,ανέφερεσχετικά ταεξής (στησελ. 513): "... the power to state authoritatively what the words that Parliament has usedmean for the purpose of applyingthem to particular circumstances necessarily involves a power in the courts tomake law even though this be,in thephrase of Justice O.W. Holmes,but interstitially. Whenfor thefirst timeacourt of final instance interprets a written law as bearing one of two or more possible meanings, as the High Court did in the Townsville case, the effect of the exercise of its interpretative role is to make law." To δόγμα της δεσμευτικότητας είχε επίδραση διάχυτη σε ολό κληρο το σύστημα. Εφαρμόστηκε ομοιόμορφα σε όλους τουςτομείς: στοντομέατουκοινούδικαίου,τηςεπιείκειαςκαιστηνερμη νείανομοθετημάτων. Ηεφαρμογήτου, προσέδωσε νέο νόημα στη συζήτηση αναφορικάμε την προέλευση του κοινού δικαίου. Με αποκρίσεις πουεπενήργησανεπίτηςλειτουργίας τουδόγματος. Σύμφωνα με την πρώτη θεωρία περί του κοινού δικαίου,οι δικαστικές αποφάσειςσε συγκεκριμένες υποθέσεις δεν ήταν πα ρά μόνο δηλωτικές των αρχώντου,ήτοι,δεν εξέθεταν παρά μό νοό,τι ίσχυε απόκαταβολήςτου,μεδυνατότηταεπεκτάσεωνκαι εξειδικεύσεων μόνο σε ό,τι αφορούσε τη λειτουργία και την εφαρμογήαρχώνυπότοφωςτωνκοινωνικών εξελίξεων καιτης πείρας όσο καιανάλογαμε τις ανάγκεςτηςκάθε συγκεκριμένης περίπτωσης. Αυτήηπρώτηθεωρία,όσο καιανήτανεν πολλοίς πλασματική, θεμελίωσε και κληροδότησε την αρχή τηςαναδρο μικότητας της ισχύος δικαστικών αποφάσεων. Εφόσον η δικαστική απόφασηδήλωνε τι ήτανπάντοτετοδίκαιο,μια μεταγενέ στερη απόφαση που ανέτρεπε προηγούμενη επί του ίδιουθέμα τος,δήλωνε τοπώςήτανεξαρχήςτοδίκαιο. Μεαποτέλεσμανα προκύπτει εκτων υστέρων ότι το δίκαιοδεν ήτανποτέ όπως εί χε διακηρυχθεί με την προηγούμενη απόφαση. Και ναακολου1051 Νικολάου, Δ. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ό. (Αρ. 2)
(1995)θεί αναπόφευκτα ότι το κάθε τι που είχε γίνει στη βάση του προηγούμενου καθεστώτος, του διακηρυχθέντος μετην ανατραπείσα απόφαση,κατέρρεε ως γενόμενο χωρίς εξουσιοδότηση δι καίου. Αυτήηαρχήτηςαναδρομικότηταςσυνεχίζει να ισχύεισε όλες τις δικαιοδοσίες πουέχουν ως πρότυποτο Αγγλικό σύστη5 μα,πλην στο βαθμό πουυπήρξε συνειδητά παρέκκλιση. Το τι επάγεται η αρχή της αναδρομικότητας δεν παρίσταται ανάγκη νατο εξετάσω εξαντλητικά. Θαεπισημάνω μόνο τοπώς έχειαντικρυστει το δεδικασμένο (res judicata) γιανατονίσω την 10 ενδεχόμενη δραστικότητα της αναδρομικότητας. Και έπειταθα σταθώ στην περίπτωση παραγραφής δικαιωμάτων. Το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών, εφαρμό ζοντας, σε αριθμό αποφάσεων του,την αρχή της αναδρομικότη- 15 τας, έκρινε ότι ακόμα καιδικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημαστηβάσητουνομικού καθεστώ τοςπουίσχυεπριναπότηνανατροπή,καθίσταντοάκυρες εφόσον παρέμεναν πιαχωρίς νομική ήσυνταγματική θεμελίωση: βλ.για παράδειγμα τις υποθέσεις Fay v.Noia 9 Led 2d 837 και Reck v. 20 Pate6 Led 2d
- Ωστόσο,στην Αγγλία στην υπόθεσηJones v. Secretary of State for SocialServices [1972]1All E.R. 145,οδι καστής Simon, της Δικαστικής Επιτροπής της Βουλής των Λόρ δων,εξέφρασε obiter αβεβαιότηταεπί του προκειμένου (στη σελ. 197). Αυτήηπτυχήδεν εγείρεται εδώκαιδεν είναι ανάγκηνατη 25 συζητήσω. Πάντως -και αυτό είναι που ενδιαφέρει -εκεί όπου δεν μεσολάβησε δικαστική διάγνωση δικαιωμάτων και υποχρεώ σεων,παρέχεται οπωσδήποτε δυνατότηταπροώθησης των δικαι ωμάτων που προκύπτουν αναδρομικάαπό την ανατροπή προη γούμενης απόφασης,εφόσον ταόποιαδικαιώματαδεν έχουν ήδη 30 παραγραφεί: βλ. την απόφαση στην Geelong Harbor Trust Commissioners v. GibbsBrightand Co.,(ανωτέρω)στησελ. 513 A-D. Γιαπαραγραφένταδικαιώματα,η πολιτική τουδικαίουδεν φαίνεται νααναγνωρίζει δυνατότηταθεραπείας όσο καιαναυτό μπορεί να φανερώνει ασυνέπεια. Υπενθυμίζω όμως ότι το συ- 35 στημα δενδομήθηκε επιστημονικά αλλάεμπειρικά. Ηπερίπτωση παραγραφής στην οποία αναφέρομαι ενέχει κρισιμότητα στην προκείμενη περίπτωση καιθαεπανέλθωγιαναεξηγήσω πώςδια γράφει την κατάληξη σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο επηρεασμού των εν λόγωβουλευτών. 40 Συνεχίζω επισημαίνοντας ότι η υιοθέτηση της αρχήςτηςανα δρομικότητας δεν αποτελεί απαραίτητηήαναπόφευκτηεξέλιξη κατά τη χάραξητης πολιτικής του δικαίουαπότο Ανώτατο Δι1052 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένην.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αρ.2) Νικολάου,Δ. καστήριο της κάθεχώρας που έχει ως πρότυπο το Αγγλικό σύ στημα. Και τούτο διότι,σύμφωνα με άλληνεότερη θεωρία περί του κοινού δικαίου,αμφισβητείται ηεξ υπαρχής οντότητα του, τουλάχιστο ως συμπαγές σώμα δικαίουκαι εμφανίζεταιωςκυρίως δικαστικό δημιούργημα διαμέσου δικαστικών αποφάσεων στηβάσητης εκάστοτε αντίληψης ως προςτο τι επέβαλλε το μέ τρο στη διαμόρφωση δικαιωμάτωνκαι υποχρεώσεων. Δυνάμει αυτής της θεωρίας,ό,τι ίσχυε προηγουμένως ορθά εξέφραζε το δίκαιο μέχρι πουαυτόαντικαταστάθηκεμε μεταγενέστερη ανατρεπτική απόφαση ως αποτέλεσμα δικαστικής δικαιοπλαστικής λειτουργίας. Ηοποία εξέθετε πλέον το νέο ισχύον δίκαιο. Το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών έκρινε, επικα λούμενο αυτή τη νεότερη θεωρία, ότι δεν συνέτρεχε λόγος -ή ακριβέστερα ότι δενσυνέτρεχε απαραίτηταλόγος - γιαπρόσδοσηαναδρομικότηταςστο δίκαιοτο οποίο διακήρυσσε μεταγενέ στερη απόφασηη οποία ανέτρεπε προηγούμενη. Κατέληξε λοι πόν ότι διατηρεί τη δυνατότητανα επιλέγει είτε την αναδρομι κότητα είτε τη μελλοντική ισχύ του δικαίου όπως αυτό τελευ ταίαδιακηρύχθηκε- ακόμακαιχωρίς εφαρμογήστην υπό κρίση υπόθεση -είτε και ταδύο με εξειδίκευση τομέων, ανάλογαμε το πώς έκρινε σκόπιμο, λαμβανομένων υπόψη των αναγκών της όποιας συγκεκριμένης περίπτωσης. Αυτή η δυνατότητα επιλογής συζητήθηκε εκτενώς στη Lin kletter v. Walker 14 Led2d 601 όπουη πλειονότητααποφάσι σε ότι τέτοια δυνατότηταπροσφερότανκαι σε σχέσημεσυνταγ ματικά θέματα:σε άλλα θέματαείχε ήδη κριθεί ότι υπήρχε. Λέ χθηκαν αναφορικάμε το θέματαεξής (στη σελ. 608): "It is true that heretofore, without discussion,we have applied new constitutional rules to cases finalized before the promulgation of therule. Petitionercontendsthatourmethodof resolvingthose prior casesdemonstrates thatan absolute rule of retroaction prevails in the area of constitutional adjudication. However we believethat the Constitution neither prohibits nor requires retrospective effect. As Justice Cardozo said,"We think thefederal constitutional has novoiceupon thesubject."" To ζήτημαστη Linkletter v. Walker (ανωτέρω)ήταντοκατά πόσο θα ήταν ή όχι σκόπιμο να δοθεί στην απόφαση στη Mapp v. Ohio6 L ed 2d, που αφορούσε θέμα αντισυνταγματι κότητας, αναδρομική ισχύ. Το ίδιο πρόβλημα προέκυψε και στην Desist v. United States 22 L ed 2d 248 σε σχέση με την Katz v. UnitedStates 19 Led 2d
- Και στις δύοπεριπτώ1053 Νικολάου,Δ. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνΧΛ. (AD. 2) (199S) σεις, ενώμετην προηγούμενη απόφαση,που ήτανη ανατρεπτι κή,δεν είχεγίνει πρόνοιαπερί μή αναδρομικότητας,κρίθηκεότι προσφερόταν τέτοια δυνατότητα ακόμα και εκ των υστέρων. Μεταγενέστερα όμως προτιμήθηκε ο εκτωνπροτέρων καθορι σμός: βλ.Ορη'βιιοv.City of Houma23 Led2d 647 και City of 5 Phoenix v.Kolodjiejski, 26 Led 2d
- Συνοπτικήαλλάχρή σιμησυζήτηση τουθέματοςγίνεται στοσύγγραμμα"Introduction to Jurisprudence" τουκαθηγητή Lord Lloyd (4η έκδ. 1979) στη σελ.
- 10 Πάντως,καιαυτόείναιπουπρέπειναυπογραμμιστεί,παρότι ηενλόγω αρχήτηςαναδρομικότηταςκαιηδυνατότητα μελλοντι κής ισχύος προέκυψαν απόθεωρητικές και φιλοσοφικές αντιλή ψεις περί τουκοινού δικαίου, εντούτοις ηεφαρμογήτουςυπήρ ξεκαθολικήσεολόκληρο τοφάσματουδικαίου. Μάλιστα,η ανα- 15 ζήτησηερεισμάτων στις ΗνωμένεςΠολιτείες έγινεκυρίως σεσχέ σημε εξέταση όχι θεμάτωνπουαφορούσαντοκοινό δίκαιοαλλά τη συνταγματικότητα νομοθετημάτων. Η καθολικότητα στην εφαρμογήκαιη ως εκτούτουεντέλειαποσύνδεσητηςυπόστασης δικαστικών αποφάσεωνκαι τηςδεσμευτικότητας απόταγενεσι- 20 ουργάτουςαίτιαέχειως raison d'etre τησκοπιμότητατουδικαί ουόπως τηχαράζειηεκάστοτε πολιτική τουδικαστηρίου. θ α μπορούσε ίσως ναδιερωτηθεί κανείς ως προς το πώς συμβιβάζεται ηυπόσταση δικαστικής απόφασης, όπως τηνεξέ- 25 θεσα στοπλέγμα του δόγματος της δεσμευτικότητας, μετη σχε δόν απόλυτη διάκριση εξουσιών τηνοποία καθιερώνει το Κυ πριακό Σύνταγμα. Γεγονός όμως είναι ότιηαρχήτης δεσμευτι κότηταςδιατηρήθηκε μετάτηνανακήρυξητης ΚυπριακήςΔημο κρατίαςωςμέρος του ισχύοντος συστήματος. Και μάλιστα επε- 30 κτάθηκεσενέους τομείς. Ενώ θαμπορούσε ναείχεσετούτο υι οθετηθεί άλλο σύστημα, κατά το πρότυπο τουΡωμαϊκούπου επέδρασε σεπολλές χώρες της Ηπειρωτικής Ευρώπης. Υπενθυ μίζωότιεκεί, μετηδικαστική απόφασηδεν επέρχεται διάπλαση του δικαίου και δενείναι ωςεκτούτου δεσμευτική ηαπόφαση 35 παρόλον που προηγουμένως εκδοθείσες αποφάσεις Ανωτάτων Δικαστηρίων είναι σεβαστές καικατά κανόνα ακολουθούνται ενόψει της πειστικής τους αξίας. Πάντως έχουν περάσει τώρα τριανταπέντε χρόνια χωρίς ποτέ ναεγερθεί τέτοιο ζήτημα. Το εκλαμβάνω, χωρίς οριστικά νααποφαίνομαι επ' αυτού, ότι η 40 διάκριση εξουσιών δενστερεί το Ανώτατο Δικαστήριο (πρώην Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο και πρώην Ανώτατο Δικα στήριο),δικαιοπλαστικήςδυνατότηταςμετέτοια φυσιογνωμία. 1054 1 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά. (Αρ. 2) Νικολάου,Δ. Την επέκταση του δόγματος και στην αναθεωρητική δικαιο δοσία,δυνάμει του Αρθρου 146 του Συντάγματος,με την εξέτα ση εντός τουπλαισίου της και συνταγματικών θεμάτων,τηνκαταδείχνει όγκος νομολογίας. Θααναφέρωενδεικτικά δύο περιπτώσεις. Στην υπόθεση Republic v. Demetriades
(1977)3 C.L.R. 213, θεωρήθηκε δεδομένο ότι το δόγματης δεσμευτικότη τας κάλυπτε και την εξέταση συνταγματικού θέματος εγειρομένου στην αναθεωρητικήδικαιοδοσία. Και ορθάβέβαια. Το ίδιο καιεντελώςπρόσφαταστις συνενωμένεςυποθέσειςΔημοκρατία ν.Γιάλλουρονκαι Δημοκρατία ν.Κεφάλα (ανωτέρω). Ωστόσο, ανάμεσα στον όγκο αποφάσεων υπάρχει και μια που βρίσκεται σε απομονωτικήασυμφωνία μεόλεςτις υπόλοιπες,προ γενέστερες και μεταγενέστερες. Πρόκειται γιατην Pavlides ν. Republic
(1967)3C.L.R. 217. Εκεί κρίθηκε ότι ηαπόφασηεπίσυ νταγματικού θέματος εντός του πλαισίου του Αρθρου 146ενείχε επιπτώσεις*μόνοσεσχέσημετησυγκεκριμμένη υπόθεσηστηνοποία έγινεηεξέταση καιόχι σεσχέσημεοποιαδήποτεάλλη,ότι δηλαδή δεν αποτελούσε διακήρυξηεπί συνταγματικότητας μεγενικήεφαρμογή. ΣτηTheodoridesand Othersv.Plousiou
(1976)3CLR.319 ο Τριανταφυλλίδης, Π., (όπακ;ήταντότε) επανέλαβε αυτήτηθέση αλλάobiter. Είναιόμως ενδιαφέροντοότιστην υπόθεσηRepublic v.Demetriades(ανωτέρω),οίδιος τότε Πρόεδρος δεν επικαλέστη κεαυτότονλόγοτηςPavlidesv.Republic(ανωτέρω),αποδίδοντας την κατάληξη στοότι, καθώς θεωρούσε, ηαπόφαση περί αντισυ νταγματικότητας στην Panayides v.Republic
(1966)3C.L.R. 107, για την οποίαγινόταν λόγος, δεν είχεαναδρομική ισχύ αλλά απο τελούσεπαράδειγμααπόφασηςμεμόνομελλοντικήισχύ. Αδυνατώ ναδιακρίνωο,τιδήποτεπουνατουποστηρίζει αυτό. Προσθέτωκαι τηνεξής παρατήρηση που αφοράτην εξουδετέρωση της σημασίας τηςαναδρομικότηταςαπότηνέλευσηπαραγραφής, διότι συνδέεται με ό,τι θα ασχοληθώ εκτενώς αργότερα. Στην περίπτωση της Pavlidesv.Republic (ανωτέρω), οεφεσείων-αιτητής δεν μπορούσε ναεπιτύχει,παράτηναρχήτηςαναδρομικότητας,δεδομένου ότιμετάτην προσβληθείσα πράξη και μέχρις ότου εκδοθεί η απόφαση στηνPanayidesv.Republic(ανωτέρω),παρήλθανοι 75ημέρεςπου ορίζει το αρθ. 146.3 του Συντάγματος χωρίς να κινηθεί ο μηχανι σμόςκαιεπομένως τοόποιοδικαίωματουείχεπαραγραφεί. Αυτός, θαέλεγαμεεκτίμηση,θαέπρεπεναήτανολόγοςτηςαπόφασηςστην Pavlidesv.Republic(ανωτέρω). Γιασυνταγματικάθέματα,ταοποίαενέπιπτανστη σφαίρατου Αρθρου 144.1 του Συντάγματος, δεν εγειρόταν αρχικάζήτημαγε νικής δεσμευτικότητας ενόψει ρητής αντίθετης περί τούτου πρό1055 Νικολάου, Δ. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αρ. 2)
(1995)νοιας στην παράγραφο 3τουάρθρου. Ωστόσο, μετάτη σιωπηρή κατάργησητουΑρθρου 144.1 απότον περί Απονομής τηςΔικαι οσύνης (Ποικίλαι Διατάξεις) Νόμο,(Ν.33/64) -βλ.την υπόθεση The Attorney-General v.lmbrahim and Others
(1964)C.L.R. 195 -εφόσον θέματασυνταγματικότηταςεξετάζονταικαιαπότα 5 κατώτερα δικαστήρια όπωςκαι πρωτόδικααπότονυν Ανώτατο Δικαστήριο, ηόποια ενσυνεχεία κατ' έφεση απόφασητουΑνω τάτου Δικαστηρίου διέπεται και αυτήπια απότοδόγμα της δε σμευτικότητας. Έτσι έχεικαθιερωθεί. Θεωρώχρήσιμο ναεπιση μάνωσυναφώςκαιταακόλουθα. Παρόλονπουτόσοστο Άρθρο 10 146 όσο και στο Αρθρο 145 τουΣυντάγματοςδεναναφέρεται ρη τάότιτοΑνώτατο ΣυνταγματικόΔικαστήριοεξετάζειθέματασυ νταγματικότητας,ηδυνατότητατέτοιας εξέτασης θεωρήθηκε δε δομένη. Σχετικά μετοΑρθρο 146 έχω ήδηαναφερθεί. Σεσχέση με το Αρθρο 145, δυνάμει του οποίου ασκείται ηδικαιοδοσίασε 15 εκλογικές ενστάσεις, αυτήηδυνατότηταδιακηρύχθησε σεενδιά μεση απόφαση στην Angelides v. Petas and Others
(1987)1 C.L.R. 450. Όλες οιάλλες περιπτώσεις στις οποίες,σύμφωναμε ρητέςδιατάξειςστο Μέρος IX τουΣυντάγματος,θαμπορούσενα τεθεί θέμα συνταγματικότηταςδεναφορούσαν,με μόνο μιαεξαί- 20 ρεση,δημοσιευθέντες νόμους. Ηεξαίρεση βρίσκεται στοΑρθρο 139τοοποίοπαρείχεστο Ανώτατο ΣυνταγματικόΔικαστήριοδι καιοδοσίανααποφαίνεται επίσυγκρούσεων εξουσίας ή αρμοδιό τητας μεταξύ της Βουλής των Αντιπροσώπων και τωνΚοινοτι κώνΣυνελεύσεων όπως και μεταξύτων δεύτερωνκαιοργάνων ή 25 αρχών στη Δημοκρατία. Στηνπερίπτωση του Αρθρου 139,εξει δικεύεται,ανάμεσασεάλλα,ότιτοδικαστήριο μπορεί να διακη ρύξει ότι ονόμος - καισε τούτο εξυπονοείται ήδηδημοσιευμένος νόμος εφόσον σεάλλα άρθρα ορίζεται πως ηδικαιοδοσίαασκεί ται στο στάδιο πριν απότηδημοσίευση - είναι άκυρος είτε αφό- 30 τουπροέκυψε ησύγκρουση ήηαμφισβήτηση,είτεεξυπαρχής. Στην προκείμενη περίπτωση,που αφοράτοΑρθρο 145, δεν είναι χωρίς σημασία τοότικατάτηνακροαματική διαδικασία απασχόλησε το δικαστήριο - ως αποτέλεσμα παρατηρήσεωναπό 35 την έδρα -καιτοπότε είναι που δικαιολογείται "παρέκκλιση" από προηγούμενες αποφάσεις. Ηαπασχόληση μεαυτότοζήτη μα αντικατοπτρίζει τη γενική αντίληψη που λαμβάνειως δεδο μένη την καθολική εφαρμογή του λόγου τηςτελικής απόφασης στηνAngelides v.Peta andOthers (ανωτέρω)δυνάμειτουδόγ- 40 ματος της δεσμευτικότητας. Αναφέρθηκα σεπρόνοιες του Συντάγματοςσχετικά μετη δυ νατότητα έγερσης συνταγματικών θεμάτων σεπεριπτώσεις δημο1056 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένην.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αρ.2) Νικολάου,Δ. σιευθέντων νόμωνγιαναυποδείξωότι,μεεξαίρεσητοΑρθρο 139 όπωςκαιτοτώραανενεργό Αρθρο 144.1,τοΣύνταγμαδεν ορίζει γενικά την υπόσταση δικαστικών αποφάσεων και δεν καθιστά απαραίτητο το δόγμα της δεσμευτικότητας. Όπωςπροανέφερα, τοδόγματηςδεσμευτικότηταςαποτέλεσε επιλογήτωνΚυπριακών Δικαστηρίων. Τίποτε δεν υπάρχει στο Σύνταγμαπουναεπιβάλ λειτηνυιοθέτησηοποιουδήποτεμέρουςτουΑγγλικούνομικούσυ στήματος. Ακόμα καιστον τομέατουκοινούδικαίουκαιτηςεπι είκειας που ενσωματώνει ο περί Δικαστηρίων Νόμος του 1960, (Ν.14/60) ως επέκτασητουπαρελθόντος,δενκαθίστατο,κατάτην άποψημου,απαραίτητηησυνέχισητουδόγματοςτηςδεσμευτικό τητας. Αλλάαυτόδενείναιανάγκηνατοσυζητήσω. Το λιγότερο πουμπορεί ναλεχθείείναιότι σεθέματαδιοικητικούκαισυνταγ ματικού δικαίου, η πολιτική των Κυπριακών Δικαστηρίων θα μπορούσεναείχεπάρειάλληκατεύθυνση. Εντούτοις,οι αποφά σεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου σε όλους ανεξαίρετα τους νυν υπάρχοντεςτομείς,ακολούθησανό,τι ισχύειστο νομικό σύστημα που έχει ως πρότυπο το Αγγλικό. Προσδίδεται στις αποφάσεις υπόστασηδικαίου. Καιεπενεργούν όλεςμεακριβώςτον ίδιοτρόπο δυνάμει του δόγματος της δεσμευτικότητας. Ηαπόφασητου Εκλογοδικείου στην υπόθεση Angelides v. Petas and Others (ανωτέρω),τηςοποίαςεπιδιώκεταιμετην Εκλογική Αίτησητουκ. Μαυρογένηηανατροπή,ενέχει, όπωςκαιοποιαδήποτεάλλη από φασητου Ανωτάτου Δικαστηρίου, αυτήτην υπόσταση. Και ακολουθούν,απότην ενδεχόμενη ανατροπήτης,οι ίδιες επιπτώσεις. Η ενδεχόμενη ανατροπή της Angelides v. Petas and Others (ανωτέρω),δενθαμπορούσεναεδράζεταισελόγοάλλοαπότοότι, αντίθετα με ό,τι διακηρύχθηκεσε αυτή,ο περί Πληρώσεως Κενωθείσης Βουλευτικής ΈδραςΝόμος(Ν.95/86),είναιαντισυνταγματι κός. Εκεί εμπλεκόταν άμεσατοάρθρο3
(2)(α). Αλλάτην ίδιαυφή έχει ολόκληρο το νομοθέτημα. Ηενδεχόμενη ανατροπήθασημαί νει,μετηνεπενέργειατηςαρχήςτηςαναδρομικότητας,πωςό,τιέγι νε στη βάση του προηγούμενου καθεστώτος θαστερείται πιασυνταγματικού ερείσματος. Δηλαδή, ενώ με το καθεστώς της Angelides v.Petasand Others (ανωτέρω),ό,τι προβλέπεται στο Νόμο95/86εμπίπτειεντόςτηςέννοιαςτηςαναπληρωματικήςεκλο γής,όπως αυτήαπαντάται στο Αρθρο66.2 του Συντάγματος-αυ τός είναιο λόγοςτηςαπόφασης τηςπλειονότητας στην Angelides v.Petasand Others(ανωτέρω)- μετονέοκαθεστώς,πουθαπρο κύψει απότηνενδεχόμενη ανατροπή της,ηπροβλεπόμενη στοΝό μο 95/86 ως αναπληρωματικήεκλογήδεν θα μπορούσε ποτέ να ήτανεκλογήεντός τηςέννοιας τηςσχετικής συνταγματικήςδιάτα ξης. Αρα,θαπροκύψειότιτουλάχιστον οι έξιβουλευτές - τοδεδι1057 Νικολάου,Δ. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ά.(Αρ. 2)
(1995)κασμένο στην ιδίατην Angelides v. PetasandOthers (ανωτέρω) δεντοαγγίζω-κατείχανεξαρχήςβουλευτικήέδραχωρίςδιεξαγω γήεκλογής. Καισυνεπώς χωρίς εξουσιοδότηση δικαίου. Δεν συμμερίζομαι την άποψηότιεπειδήηκατοχή έδρας από 5 τους έξι βουλευτές δεν αποτελεί επίδικο θέμα στην παρούσα Εκλογική Αίτησηκαι δεν καταχωρήθηκεΕκλογική Αίτηση αμφι σβήτησης εντός της προθεσμίας του ενός μηνός που τάσσει ο πε ρί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμος (Ν.72/79)δεν θαυπόκειται σεπροσβολή. Ως προς τοπρώτο ση- 10 μείο η άποψη απηχεί, κατά τηναντίληψη μου, την προσέγγιση στηνPavlides v. Republic (ανωτέρω)ηοποίαβρίσκεται σενομο λογιακή απομόνωση. Καθώς εξήγησα, ηεπίδραση επέρχεταιεν προκειμένω όχιωςαποτέλεσμα διάγνωσης επίδικου θέματος τε θέντος σεσχέσημετους ενλόγωβουλευτές, αλλά απότην αρχή 15 της αναδρομικότητας. Εκτός βέβαιααντοδικαστήριο θα έκρινε ότι μπορεί τώραναχαράξεινέαγραμμή,υιοθετώνταςτηλύσητης μελλοντικής ισχύος αποφάσεων. Ως προςτο δεύτερο σημείο,εί ναι νομίζω αυτόδηλο ότιαπότηστιγμήπου,όπως θα προκύψει εκ των υστέρων, εκλογή δεν διεξήχθη ποτέ σεσχέσημετους έξι 20 βουλευτές, αυτόθασημαίνει ότι ποτέδεν θαμπορούσε να χρησι μοποιηθείομηχανισμός τηςΕκλογικής Αίτησηςγια αμφισβήτηση κατοχής τωνεδρών τους. Ηδικαιοδοσία του πρώην Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου δυνάμει τουΑρθρου 145του Συ ντάγματος, την οποία ασκεί το νυν Ανώτατο Δικαστήριο, ως 25 Εκλογοδικείο,περιορίζεταισεπεριπτώσεις"εκλογικής ένστασης" πουκατά τηγνώμη μουσαφώςπροϋποθέτει την ύπαρξη εκλογής και, συνακόλουθα, τον αποκλεισμό της περίπτωσηςανυπαρξίας της,δηλαδήτης μήεκλογής. Την ύπαρξη εκλογής ωςτηνπροϋ πόθεσηγιά τηδικαιοδοσίατου Εκλογοδικείου, είχετονίσειόλως 30 ιδιαίτερα καιο νυνΠρόεδρος, τότε Πικής, Δ.,στην ενδιάμεση απόφασητουστηνAngelides v.Petasand Others(ανωτέρω)στις σελ.454^55. Όπωςόμως επισήμανα, ηεκλογή,πουαποτελεί την προϋπόθεση γιαδικαιοδοσία τουΕκλογοδικείου, θαέχει κατα στεί εξυπαρχήςανύπαρκτη στην περίπτωση των έξι βουλευτών 35 αν η Angelides v.Petasand Others(ανωτέρω) ανατραπεί. Αναφορικά μετηνπροϋπόθεσηεκλογής θεωρώχρήσιμοναπρο σθέσωκαι ταακόλουθα. Στοεδάφιο
(1)τουάρθρου57τουπερί Εκλογής Μελών τηςΒουλήςτων Αντιπροσώπων Νόμου(Ν.72/79), η δικαιοδοσία τουΕκλογοδικείου εμφανίζεται ναεκτείνεταιεπί παντός θέματος "όπερ δύναταινα πρόκυψηενσχέσηπρος το δι καίωμαπροσώπουναγίνηή ναπαραμείνηβουλευτής". Πρόκειται για πολύ πλατιάδιατύπωση. Όμωςονόμος, στην απουσίαρητής 1058 40 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑιτιπροσώπωνκ.ά.(Αρ. 2) Νικολάου, Δ. συνταγματικής πρόνοιας,όπως εκείνης στο Αρθρο 155.2 τουΣυ ντάγματοςαναφορικάμετηδικαιοδοσίατουπρώην Ανωτάτου Δι καστηρίου,δεν μπορεί ναεπεκτείνει τηδικαιοδοσίαπουτο ίδιο το Σύνταγμα παρέχει. Καθώς τσιοδεικνύεται στην ίδια ενδιάμεση απόφαση στηνAngelides v.Petasand Others(ανωτέρω) στη σελ. 455: "The electoral lawcannot but beread subject tothe pertinent provisions of the Constitution ...Jurisdiction isassumedin virtue of theConstitution ..." IVαυτό, τοεδάφιο
(1)τουάρθρου57 θα πρέ πει νααντικρύζεται υπό το φως τηςπροϋπόθεσης της ύπαρξης εκλογής πουθέτει το Αρθρο 145 του Συντάγματος. Αυτό συνάδει άλλωστε μετηνεν συνεχεία αναφοράπουγίνεται απότοάρθρο57 σε εκλογή τόσο ωςπρος τη δυνατότητα καταχώρησης Εκλογικής Αίτησης, όσο καιως προς τις προσφερόμενες θεραπείες παρόλον που, σεσχέση μεαυτές τιςτελευταίες, ορθά υποδεικνύεται στην ίδιαενδιάμεση απόφαση ότιδενμπορούνναπεριορίσουν τηδικαι οδοσίατουδικαστηρίου. Όπωςάλλωστε τίποτεδενμπορεί- μετην επιφύλαξηπουέθεσαενωρίτερα - νατην επεκτείνει. Επανέρχομαι στη διάσταση της ύπαρξης -ανυπαρξίας εκλογής. Ίσωςη εξήςυποθετικήπερίπταχτηνασυμβάλει στην κατανόησητου σημείου το οποίο θαήθελανατονίσω. Ας υποθέσουμε ότιο Νόμος προέβλεπε πωςκενωθείσα βουλευτική έδραθακαταλαμβάνεται από πρόσωποτηςκοινήςέγκρισης τωνπολιτικών αρχηγών. Θαυποστή ριζε μήπωςκανείςόχι τοζήτημαθαμπορούσε νααχθείενώπιον του Εκλογοδικείου με Εκλογική Αίτηση όταν η κατάληψη τηςέδρας επήλθε χωρίς εκλογή; Η απάντησηθαπρέπειοπωσδήποτε ναείναι αρνητική. Γιατον ίδιολόγοαρνητική θαπρέπειναείναικαιη απά ντηση στην προκείμενη περίπτωση εφόσον ητελική απόφασηστην Angelides v.Petas andOthers(ανωτέρω),ανατραπεί. Γιατί θα προκύψει ότιοι έξιβουλευτές κατέλαβαν έδρες χωρίς διεξαγωγή εκλογής. ΣτηνυπόθεσηAngelides v.Petasand Others(ανωτέρω), ο αιτητής, παρόλον που προέβαλλε ότιδεν διεξήχθη εκλογή, μπο ρούσεεντούτοιςναπροχώρησα μεΕκλογικήΑίτησηδεδομένου ότι, σύμφωναμετονισχύονταΕκλογικόΝόμο-ησυνταγματικότητατου οποίου ετεκμαίρετο - υπήρξεαναπληρωματικήεκλογή. Το ίδιοκαι ο αιτητήςστην παρούσαΕκλογική Αίτηση γιατίκαιαυτόςκινήθηκε εντός τουυφιστάμενουκαθεστοποςτοοποίο εδραίωσε ηAngelides v.Petasand Others(ανωτέρω). Αν όμωςανατραπείαυτότοκαθε στώςτότε, εφόσον μετονέοκαθεστώς,στηνπερίπτωσητωνέξιβουλευτών ποτέ δεν θαείχεδιεξαχθεί εκλογή -ήακριβέστερααναπλη ρωματικήεκλογή - δικαιοδοσία δενθαμπορούσε,ως εκτούτου, πο τέναείχετοπρώηνΑνώτατο ΣυνταγματικόΔικαστήριο νυν-Ανώ τατοΔικαστήριοωςΕκλογοδικάο-δυνάμειτουΑρθρου 145τουΣυ ντάγματος: βλ, την Hussein Ramadan v.ElectricityAuthorityof 1059 Νικολάου,Δ. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ά.(Αρ. 2)
(1995)CyprusandAnother 1 R.S.C.C.49.Δικαιοδοσίαθαμπορούσεναεί χε μόνοτοπρώην Ανώτατο Δικαστήριο -νυν Ανώτατο Δικαστήριο στον ίδιο/ενπροκειμένωρόλο-δυνάμειτουΑρθρου 155.4 πουπρο βλέπειγιατηδυνατότηταέκδοσης,ανάμεσασεάλλακαιενταλμάτων quowarranto. Ταοποίαείναιπρόσφορακαιγιατονέλεγχοδικαιώματοςκατάληψηςέδραςχωρίςεκλογή. Τοποιαβέβαιαμπορείναεί ναιηέκβασητηςόποιαςτέτοιαςδιαδικασίαςδενείναιτουπαρόντος. 5 Εκείνο πουπρέπει πάντωςναυπογραμμιστεί, σεσχέσημετα ανωτέρω,είναιτοότιηπαραγραφήδικαιώματοςακολουθείκατ' 10 ανάγκη τη φύση του εγειρομενου θέματος. Αν υπήρξε εκλογή, δικαιοδοσίαέχει το Εκλογοδικείο όπωςορίζει τοάρθρο 145 του Συντάγματος. Και, όπου εγείρεται ένσταση στην εκλογή, ηαί τηση γιά προώθηση της ένστασης καταχωρείται εντός ενός μη νός από"της δημοσιεύσεως του αποτελέσματος της εκλογής εις 15 την επίσημον εφημερίδα της Δημοκρατίας" όπως ορίζει τοάρθρο57£4) του Νόμου 72/79. Αλλιώς παραγράφεται το όποιο δι καίωμαπροσβολής. Αν όμως δεν υπήρξε εκλογή,ο όποιος χρό νος παραγραφής -ανυπάρχει πρόνοιαγια παραγραφή - ανάγε ται και.θα πρέπει να αναζητηθείστον ιδιαίτεροτομέαπου ενδε- 20 χομένώς παρέχειτοδικαίωμαπροσβολής. Επί του προκειμένου στη διαδικασία για quo warranto. Σε σχέση με την οποία δεν διακρίνω,πρόνοια για παραγραφή. Συνοψίζω αυτή την πτυχή με τα^εξής. Ηδιαφοράστηφύσητου ενός θέματος απότο άλλο σημαίνει και ανάλογη τοποθέτηση τους στη δικαιοδοσία στην 25 οποία ανήκουν- σε διαφορετικήτο ένααπότοάλλο -μεαποτε λέσματα διέπονταικαιαπόδιαφορετικέςπρόνοιες ωςπροςτην παραγραφή. Καταλήγωλοιπόν ότι ηέκβασητης Εκλογικής Αί τησης ενδεχομένως να επηρεάσει τους έξι βουλευτές. ,,J' • 3 0 Ωστόσο, παρά την κατάληξη μου αυτή, δεν θεωρώ ότι οι έξι βουλευτές έχουν δικαίωμα να ακουστούν. Η αρχή ubi jus ibi remedium δεντυγχάνει εφαρμογήςεφόσοντοκαθαυτόεπίδικοθέ μα δεν περιλαμβάνει εγγενώς προς εξέταση ο,τιδήποτε το δικό τους.ΠΣυνεπώς,δεντίθεταισε λειτουργία οκανόναςaudi alteram 35 partem. ,Ηεπ:ίδρασησεαυτούς μπορεί ναεπέλθει μόνο ως απόρ ροια της αρχής της αναδρομικότητας. Δηλαδή,όχι με το διατα κ τ ι κ ο ύ ς απόφασης αλλά με το δίκαιο που δημιουργεί ο λόγος της. Που υπερβαίνει τα όρια της αντιδικίας στην όποια συγκε κριμένηυπόθεση. Χωρίς αυτόνα(ίημαίνει ότι ηόποιαενδεχόμε- 40 νη επίδρασηδεν αποτελεί παράγοντα που μπορεί ναληφθείυπό ψηστηντελικήκρίσητουδικαστηρίουεντόςτουπλαισίουτηςπολιτικίίς^,την οποία καθορίζει αναφορικάμε την ανατροπή προη γούμενων αποφάσεων του. Το δικαστήριο διατηρεί, κατά την 1060 1 Α.Α.Δ. 5 10 Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά.(Αρ.2) άποψημου,δυνατότηταναδιερευνήσει καιναπληροφορηθεί,στο βαθμόπουτο ίδιοκρίνει σκόπιμο,περίτων όποιων ενδεχόμενων 1 επιδράσεων. Αυτή όμως η δυνατότητατου δικαστηρίου δενμε ταφράζεται και σεαντίστοιχο δικαίωματων οποιωνδήποτε που θα μπορούσαν να υποστούν επίδραση. Οι έξι βουλευτεί δεν αρύονται απότηναρχήτηςαναδρομικότηταςδικαίωμα'να'ακουστούν. Στηνπροκείμενηπερίπτωσητοδικαστήριοήδηκατέβειτα σχετικά στοιχεία. Έδαφος πέραντούτουδενπροσφέρεται. ω Οι αιτήσεις απορρίπτονται. ' ^ 3 fT μ> 15 20 25 30 35 40 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ.: Εφόσονθακαταφαινόταν ενδεχόμε νο επηρεασμού των αιτητών απότοαποτέλεσμα της αίτησηςμε τηνοποίαπροσβάλλεται τοκύροςτηςεκλογής τουκ. Χρ/Κατσαμπάστο βουλευτικό αξίωμα, θαέπρεπεοιαιτητέςνα έχουνπρό σβασηστη διαδικασία γιαναακουστούν. Στηνυπόθεση'ΫουβλοποιείαΠαλαικύθρουΓΙΓΑΣΑΤΔ ν.ΜαρούλλαςΠολυδώρουΟυστά (Αρ. 1)
(1994)1Α.Α.Δ. 109 κρίθηκε πως επιβάλλετα^'ή δια σφάλιση τουδικαιώματοςπουκατοχυρώνει τοάρθροSO.^) του Συντάγματος ανεξάρτητα από τηνύπαρξη ειδικής δικονομικής ρύθμισης. Επομένως,το κρίσιμο ερώτημαπουτίθεταιαναφέρε ται στην επίδραση που θα έχει ηπου ενδεχομένως θαέχει^πάνω στους αιτητές,ειδικάσεσχέσημετην ιδιότητατουςως βουλευτές, ήόποιααπόφασηεκδοθεί στο πλαίσιο τηςτωρινής διαδικασίας. ™ Συμφωνώπωςγιατους λά/ους που εκτίθενται στην'απόφαση τουΠροέδρουΠικήδεν υπάρχειτέτοιο ενδεχόμενο. Το^αγτικείμενο της παρούσας διαδικασίαςείναι προσδιορισμένο.'°Ή από φασηπουθαεκδοθείδενθαμπορείπαράνααναφέρεται μόνο στο κύρος της εκλογής τουκ.Χρ. Κατσαμπά. Επίσης συμφωνώ πως οιαιτητές,ωςπρόσωπαμεενδιαφέρονστην έκβασητηςυπόθεσης, δεν μπορούν ναακουστούνως "φίλοι του Δικαστηρίου-'?1'"' Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων έγινε αναφοράκάι',στοενδεχόμενο να επηρεαστούν οι αιτητέςαν στο μέλλοναμφισβητη θεί η νομιμότητα της κατοχής απόαυτούς του βουλευτικού αξιώματος με αιτήσεις πουίσως καταχωριστούν για''έκδοση προνομιακού εντάλματος της φύσης quo warranto. ΔενΓεπεκτάθηκανοιαιτητές στις προϋποθέσεις έκδοσης τέτοιου προνομιακού εντάλματος και μάλιστα σεσυσχετισμό προς άλλες'διατά ξεις του Συντάγματοςή προς τις διατάξεις του Νόμού'δυνάμει τουοποίου κατέχουν το βουλευτικό αξίωμα,αλλά δεν είναιαυ τό τοθέμα. Σεσχέση προς αυτό τοζήτημα,προτείνουνJva μή κριθείχωρίς καιτηδικήτουςσυνεισφορά στην επιχειρήματολο1061 Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά. (Αρ. 2)
(1995)γία ησυνταγματικότητατουΝόμουαναφορικά με την"αναπλη ρωματική εκλογή", όχιεπειδή θατους επηρεάσει ήόποιακατά ληξητηςαίτησης κατάτουκύρουςτηςεκλογής τουκ. Κατσαμπά αυτήκαθ' εαυτήν,αλλά επειδήηαπόφαση που θαεκδοθεί ενδε χομένως θαεπιδράσει σεμελλοντικές πιθανέςδιαδικασίες. 5 Όπως εξηγείται στην απόφασητου Προέδρου OL αιτητές δεν μπορούννασυμμετάσχουν στηνπαρούσαδιαδικασίαόποιακαιαν θα ήταν ηπροοπτική επιτυχίας πιθανής αίτησης για την έκδοση τουπρονομιακούεντάλματοςπουαναφέρθηκε. Ομοίως αναφορι- 10 κάμετην απόφασητουδικαστήΝικολάουαφούκαιεκείκρίνεται πωςοιαιτητέςδενδικαιούνταιναακουστούνεδώ, παράτη διαπί στωσητουπωςβασίμωςή έστωπαραδεκτώςθαμπορούσενατεθεί ζήτημα έκδοσης τέτοιου προνομιακούεντάλματος αν αποφασιζό τανότι ησυζητούμενη πτυχήτουΝόμουείναιαντισυνταγματική. 15 Εκδίδω ξεχωριστή απόφασημόνο για ένα λόγο. Θεωρώ πως αφούαναγνωρίζουμεπωςαυτότοθέμαδενμπορείνασυσχετισθεί μετηνκατάληξητωναιτήσεωνπουεξετάζουμε,δενενδείκνυταινα εκφραστείάποψηέστωκαιεκπρώτηςόψεωςαναφορικάμετοπώς 20 θαέπρεπεήθααναμενόταννακαταλήξειπιθανήμελλοντική αίτη σητρίτων γιαέκδοση εντάλματος τηςφύσης quo warranto. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: ΑνμετείχασΓησύνθεσητουΑνωτάτου Δι καστηρίου, που αποφάσισε την Εκλογική Αίτηση στην υπόθεση Angelidesv.Petasand Others
(1988)1 C.L.R. 173,(πουστο εξής θααναφέρωως ηυπόθεση Angelides), ηάποψημουθασυνταυ τιζόταν μεαυτήτης μειοψηφίας,γιατους λόγους πουεκτίθενται στην απόφασητης. 25 30 Όταν επεφυλάχθητηνπρώτηφοράη απόφασηστηνπαρούσα Εκλογική Αίτηση, υποστήριξα στις διαβουλεύσεις τηνανατροπή της απόφασης τουΔικαστηρίου μας στην υπόθεση Angelides. Εντούτοις μετάαπόπολύπροβληματισμό γιατηνορθότητατης σκέψης τούτης,μετέφερα στους συναδέλφους, στις αμέσως επό- 35 μενεςμέρες,τασοβαράνομικά ερωτήματαπουμεανησυχούσαν. Και άλλοι συνάδελφοι εξέφρασαν απόψεις πάνωσε διαφορετι κά θέματα.Τελικά οδηγηθήκαμε,μετη γνωστή διαδικασία, στο επανάνοιγμα της υπόθεσης για να ασχοληθούμε μεδυο νομικά ζητήματα που διετύπωσε το ίδιο τοΔικαστήριο,ταεξής: 40 "(α) Δυνατότητα μηαναδρομικότητας ή μόνο μελλοντικής ισχύος τυχόν ανατρεπτικήςαπόφασηςτηςAngelides v.Petas and Others
(1988)1CLR.173 ( xai, 1062 1 Α.Α.Δ. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά. (Αρ. 2) Αρτεμίοης, Δ. (β) ηκατά το Σύνταγμαδυνατότηταανατροπήςπροηγούμε νης απόφασηςτου Ανωτάτου Δικαστηρίου,στην άσκησητων αρμοδιοτήτων του ως Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο, με την οποίακηρύσσεται νόμος συνταγματικός." 5 10 15 20 25 30 35 40 Ο Γενικός Εισαγγελέας, ο οποίος εμφανίστηκε αυτοπροσώ πως κατά την επανασυζήτησητης υπόθεσης, ο κ.Πολυβίου που ενδιέτριψε εκ μέρους του στο πρώτο απόταδύο ζητήματα,και ο κ. Χρ. Κληριδης, συνήγορος του αιτητή, μας παρουσίασαν, στη δικήμουεκτίμηση,αξιόλογη εργασίακαιακριβοδίκαια ενασχολήθηκαν με τις διαφορετικές προσεγγίσεις νομικών συστη μάτων,όπως των Η.Π.Α.καιχωρών τηςΕυρώπης. Αναφέρω ταπιο πάνωγιχχ νατονίσω πωςηδιαφωνίαμου με την πλειοψηφία των συναδέλφων, που θα εκφραστεί παρακάτω, βασίζεταιστηδικήμουκρίσηγιαταθέματα,πουγιαπρώτηφορά ανέκυψαν και συζητήθηκαν ενώπιον μας. Το ερώτημα, πότε το Δικαστήριο του τελευταίου βαθμούανατρέπει αρχήδικαίουπου καθιέρωσεσεπροηγούμενηαπόφασητου,όπουβεβαίωςισχύειτο σύστημα τηςδεσμευτικότητας τωναποφάσεωντων ανωτέρων ιε ραρχικά Δικαστηρίων, απασχόλησε,και συνεχίζει να απασχολεί, ταΔικαστήρια,τηνομική επιστήμη καιβιβλιογραφία. Εμείς επι λέξαμε και εφαρμόζουμε την αρχή της δεσμευτικότητας, τόσο στον τομέατουιδιωτικούόσοκαιτουδημοσίου - συνταγματικού δικαίου. Υιοθέτησητηςαρχήςπουισχύεισεάλλη χώρα,στηνπε ρίπτωση μας την Αγγλία, είναι εύκολη επιλογή, οι δυσχέρειες όμως προκύπτουνστον τρόπο εφαρμογήςτης. Κυρίαρχο κριτήριο για τηλειτουργία της αρχής είναι, κατά την ταπεινή μου άποψη,η εκτίμηση των ιδιαιτέρων συνθηκών που επικρατούν στη χώρα μας,με ευρύτερες προεκτάσεις,ώστε να καλύπτεται το πολιτικό,κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτι σμικό επίπεδο του λαού μας,καθώς επίσης, και αυτό είναι ση μαντικό,ηεπιθυμίαλειτουργίας κράτουςδικαίουμετονανάλογοσεβασμό τουαπότουςφορείςτηςεξουσίαςκαιτουπολίτηως του μικροκύτταρουστο σώμα της. Αυτήηεπιθυμίακαιεπιδίω ξηνομίζω πως συνυπάρχουν στηχώραμας. Τοπιοπάνωσχόλιομεφέρνει στην ουσίατηςυπόθεσης. Δεν συμφωνώ με την ανατροπήτης απόφασης μας -του Ανωτάτου Δικαστηρίου -στηνυπόθεσηAngelides. Έχωτηγνώμηπωςτού το δεν ενδείκνυται ναγίνει,γιατί συνηγορούν εναντίον μιαςτέ τοιας απόφασης οι νομολογιακές αρχές του Κοινοδικαίου και τηςπρακτικήςπουακολουθείται,μαπροπαντόςηιδιόνυμη δια1063 Αρτεμίδης, Δ. Μαυρογένην.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ό, (Αρ. 2)
(1995)τύπωση των άρθρων του Συντάγματοςμας. Το;ΐάρθρο 136 του Συντάγματος παρέχει αποκλειστική δικαι οδοσία,στο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο να αποφασίζει "οριστικώς και αμετακλήτως", "επί πάντων των αντικειμένων 5 περί ων εν τοις επομένοις άρθροις". Ακολουθούν δε ταάρθρα πουδίδουν αρμοδιότητα,γιαταδιάφορα θέματαπουεπιλαμβά νονται, στο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο. Ανοίγω εδώ μιαπαρένθεση γιανα υπενθυμίσω πως,σύμφωνα μετοΣύνταγ μα, το^Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο, που απαρτιζόταν 10 από 3^δικαστές, αποφάσιζετελεσιδίκως (σεπρώτοκαι τελευταίο βαθμφ) όλα τα ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Ανωτάτου ΣυνταγματικούΔικαστηρίου. Το άρθρο 148 διαλαμβάνει;-Γπάσα απόφασιςτουΑνωτάτου Συνταγματικού Δικαστη ρίου επί οιουδήποτε ζητήματος εμπίπτοντος εις την δικαίοδο- 15 σίαν ή την αρμοδιότηταν αυτού δεσμεύει παν δικαστήριον, όργανον,^ρχήν ήπρόσωπον εντηΔημοκρατία". Επισημαίνω πως η λέξη'"ζήτημα", που απαντάται στο άρθρο 148, έχει ευρύτερη έννοι^από τηλέξη"αντικείμενον", πουχρησιμοποιείται στοάρ θρο 136 ν 'το άρθρο 145 καθιστά το Ανώτατο Συνταγματικό Δι- 20 καστη^ριο^τελεσίδικο κριτή οποιασδήποτε εκλογικής ενστάσεως, που ασκείται σύμφωνα μετον εκλογικό νόμο. Εκτιμώντας το περιεχόμενο ταιν πιο πάνω διατάξεων, διαφωνωπλήρως μετηνπρότασηότιτοζήτημασυνταγματικότητας 25 νόμου^που εγείρεται σε οποιαδήποτε διαδικασία ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην άσκηση της αρμοδιότητας του ως Ανώτατο ΣυνταγματικόΔικαστήριο, αποτελεί παρεμφερέςζήτη μαστη διαδικασία,χωρίς καννα έχειτην ιδιότητα του επίδικου ζητήματος. Η δική μου άποψη είναι πως αποτελεί ξεχωριστό 30 και ανεξάρτητο ζήτημααπόταυπόλοιπα επίδικαθέματα. Ανά λογα δε ιιε την ετυμηγορία του Δικαστηρίου επ' αυτού σφραγί ζεταικα^ηισχύς και εφαρμογήτουνομοθετήματος. Οφείλω μά λιστα^ανπαρατηρήσω πως έτσι λειτουργεί και στην πράξη μια τέτοια(απόφασητου Ανωτάτου Δικαστηρίου. Όποτεδηλαδήτο 35 ΑνώτάτοιΤΔικαστήριο διαπίστωσε πως νόμος, ήδιάταξητου, εί ναι αν^ί^ετη με το Σύνταγμα, ο νόμος τούτος ή η διάταξη δεν εφαρμόζονται πλέον. Ακόμηένα σχόλιο, δίκαιο νομίζω. Όλοι οι φορείς.της εξουσίας συμμορφώνονται με την ετυμηγορία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ότανδιακηρύσσεται νόμος αντισυνταγ- 40 μαηκός/με αποτέλεσμα οι επίμαχες διατάξεις τουνα μηνεφαρ μόζονται,,ως να έχουν διαγραφείαπότοκείμενο του. Έχωλοι πόν τήγιν.άποψη πως η υποτίμηση μίας τέτοιας απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου στο επίπεδο του επί μέρους και παρεμ1064 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ,ά,(Αρ. 2) Αρτέμίδης, Α. φερούς ζητήματος,και ηεισήγηση πως η ετυμηγορία του Ανω τάτουΔικαστηρίου επί τηςσυνταγματικότηταςήμηνόμου απο τελεί απλώς μέρος της αιτιολογίας της απόφασης, είναι'νομικά απαράδεκτηκαι αντίθετη μετογράμμακαι πνεύματων πιο πάνω ρητών διατάξεων του Συντάγματος. "' Φρονώπωςησυνταγματικότητατηςεπίμαχηςδιάταξηςστον περί Πληρώσεως Κενωθείσης Βουλευτικής Έδρας Νομό του 1986 (95/86),ήταντο δεσπόζονζήτημαστην υπόθεσηAngelides, ενώ ηεκλογήτουκ.Πέτατο αντικείμενο της εκλογικής αίτησης. Η ετυμηγορία του Ανωτάτου Δικαστηρίου πάνωστο συνταγμα τικό ζήτημα θα οδηγούσε την εκλογική αίτηση στην επιτυχία ή αποτυχία. Εφόσον τοΔικαστήριο αποφάνθηκε πωςοι επίμαχες διατάξεις του Νόμου δεν είναι αντίθετες με το άρθρο66
(2)του ,J J Συντάγματος,ηεκλογικήαίτηση απερρίφθη. ' ' Το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας μας ουδέποτε,και'υπο γραμμίζω τη λέξη ουδέποτε, μέχρι σήμερα ανέτρεψε απόφαση του με την οποία κηρύχθηκε νόμος συνταγματικός ή "αντισυνταγματικός. Υπήρχεδιάχυτηηεντύπωση κατάτηδιάρκειατης διαδικασίας πως ηυπόθεση Demetriades v.Republic
(1977)3 C.L.R. 205, την οποίαν επικαλέστηκε ο κ.Κληρίδης,'αποτελεί έστω, το μοναδικό προηγούμενο όπου το Ανώτατο Δικαστήριο ανέτρεψε προηγούμενη απόφασητουγιαναδιακηρύξεί'ώς'αντισυνταγματική συγκεκριμένη διάταξη της φορολογικής'νομοθε σίας,που κρίθηκε ως συνταγματικήστην πρώτηαπόφαση.' Δεν συνέβηόμως κάτι τέτοιο. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν ανέτρε ψε στην υπόθεση Demetriadest την προηγούμενη απόφασητου χ στην Mikrommatis, 2 Α.Α.Σ.Δ. 125. ^ Επιπλέον, αναφέρωπως το Ανώτατο Συνταγματικό^Δικαστή ριο δεν είναι μόνον ο αποκλειστικός καικατά τελεσιδικία^κριτής τηςσυνταγματικότηταςτωννόμωνπουθεσπίζειηΒουλή'τωνΑντι προσώπων και των αποφάσεων της διοίκησης, αποφαίνεταιεπίσης, με την ίδια αποτελεσματικότητα, επί προσφυγής άρορώσης σύγκρουση των εξουσιών ή αρμοδιοτήτων της Βουλής των'Αντιπροσώπωνκαι Κοινοτικών Συνελεύσεων, καθώςκαιμεταξύοιων δήποτεοργάνωνή αρχώντηςΔημοκρατίαςκαιόταννόμος ή από φασητης Βουλής των Αντιπροσώπων δημιουργούν δυσμενήδιάκρίση ειςβάροςμίαςτωνδύοκοινοτήτων (άρθρα 137, 138?139). Η μοναδικήεξαίρεση,όπουρητάπροβλέπεταιπως η;άπόφαση τουΑνωτάτου ΣυνταγματικούΔικαστηρίου επίεγειρομενόύ ζητή ματος αντισυνταγματικότητας νόμου, επιφέρει την μηεφαρμογή 1065 Αρτεμίδης,Δ. Μαυρογένη ν.ΒουλήςΑντιπροσώπωνκ.ά (Αρ. 2)
(1995)τουμόνοστην εκκρεμούσαδίκη,περιέχεται στοάρθρο 144τουΣυ ντάγματος. Έχωδετηγνώμηπωςη σαφήςτούτηδιάταξηυποδη λώνει καθαράτηνπρόθεση του συντάκτη του Συντάγματος, που δεν θέλεικαθολικάδεσμευτική τηκρίση τουΔικαστηρίου επί της αντισυνταγματικότηταςνόμου,ότανπαραπέμπεταιτέτοιοζήτημα σε εκκρεμούσα διαδικασίασεαστικήή ποινικήυπόθεση,όπουδεν εμπλέκεται άμεσαηδομήτηςδημόσιαςλειτουργίας τηςπολιτείας. 5 Και έρχομαι στο κρίσιμο ερώτημα: Έχει εξουσία το Ανώτα το Συνταγματικό Δικαστήριο ναανατρέπει προηγούμενη από- 10 φάση του,σύμφωνα μετηνοποίανόμος κρίθηκεσυνταγματικός; Η απάντηση μουείναι καταφατική. Πιστεύω πως το Ανώτατο Δικαστήριο,πουτελεσίδικα αποφαίνεται επίζητημάτωντης αρ μοδιότητας του,μπορεί να ανατρέψει προηγούμενη απόφαση του. Όμως,ηαμέσως πιο πάνω συζήτηση μου,μεαναφοράσε 15 συγκεκριμένα άρθρα του Συντάγματος,έγινε γιαναδείξω πως με πολύ μεγάλη δυσκολία, καισε σπάνιες περιπτώσεις, τούτο επιτρέπεται. Γι* αυτόκαιδεν συμφωνώ πως ηκρίση,χωρίς άλ λο, ότιηπροηγούμενη απόφασητου Δικαστηρίου μας είναιέκ δηλαεσφαλμένη, επιφέρει αναποδράστωςκαιτηνανατροπήτης. 20 Σημειώνω εδώπωςδεν έχει εκτεθεί ενώπιον μαςο,τιδήποτε που να ισχυροποιεί τηθέση πωςη απόφαση στην Angelides είναι εσφαλμένη. Απλώς καλούμαστε νατηνανατρέψουμε υιοθετώ ντας τοσκεπτικό της απόφασηςτης μειοψηφίας. 25 Η απόφαση στην Angelides ελήφθη από το Ανώτατο Δικα στήριο στην άσκηση τηςαρμοδιότητας του, βάσει τουάρθρου 145 του Συντάγματος,πουέχειωςεξής: λ "Το Ανώτατον Συνταγματίκόν Δικαστήριον κέκτηται αποκλειστικήν δικαιοδοσίαννααποφασίζηοριστικώς καιαμετα κλήτως επί πάσης εκλογικής ενστάσεως, ασκούμενης κατά τον εκλογικόν νόμον, αναφερομένης δεειςτηνεκλογήν του Προέδρου ήτου Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας ήτων βου λευτών ήτων μελών των Κοινοτικών Συνελεύσεων." Η ετυμηγορία όμως, πως ηεπίμαχη διάταξητου Εκλογικού Νόμου δεν βρίσκεται σεαντίθεση μετοάρθρο66.2τουΣυντάγ ματος, εκφράστηκε από τοΑνώτατο Δικαστήριο καιμέσαστα πλαίσια των αρμοδιοτήτων πουτουπαρέχουν ταυπόλοιπα άρθρα του Συντάγματος, σταοποία έκαμααναφορά πιοπάνω. Δεν είναι,νομίζω,εντελώςτυχαίοτογεγονός πωςγια35τώρα χρόνια το Ανώτατο ΣυνταγματικόΔικαστήριο,και μετάτο Ανώ1066 30 35 40 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνKM. (Αρ. 2) ΑρτεμίΑης,Δ. τατο Δικαστήριο,δεν ανέτρεψαν απόφασητους μετην οποία κη ρύχθηκενόμος συνταγματικός. Δεν θααναλύσωτους λόγους αυ τήςτηςεπιλογής. Νομίζωπωςηπολιτεία,πουλειτουργείωςκρά τος δικαίου,οφείλει ναεφαρμόζει πιστά τοΣύνταγμακαι τους νόμους. Οποιοσδήποτε νόμος ή απόφασηπρέπεινασυνάδουνμε τους μείζονες καιυπερτελείς κανόνες τουΣυντάγματος. Η αρχή αυτήπροβλέπεται ρητάστο άρθρο 179 του Συντάγματος. Τελεσί δικος κριτής της συνταγματικότητας των νόμων καιαποφάσεων της διοίκησης είναι το Ανώτατο Δικαστήριο. Όταν τούτοεκφράσειτηνκρίσητου,OLφορείςτηςεξουσίας στην πολιτεία οφείλουν να συμμορφώνονται μεαυτή. Ηαρχή τηςδεσμευτικότητας εγ γυάται τηβεβαιότητατων νομικών κανόνων και τησύμφωναμε αυτούς λειτουργία τηςπολιτείας. Έτσι έγινεκαιστην υπόθεσηπουσυζητούμε. Ηεπίμαχηδιά ταξη του Εκλογικού Νόμου εκρίθη ωςσυνταγματική στην υπό θεση Angelides. Τααρμόδια όργανα συμμορφούμενα με την διάταξη του νόμου,που σφραγίστηκε απότοαρμόδιο Ανώτατο Δικαστήριο ωςσυνταγματική,την εφάρμοσαν. Ηπολιτείαλειτούργησε, κατά την ταπεινή μου άποψη, ορθά και μέσαστα πλαίσια τουνόμου. Και τούτο οφείλουμε νατο διαπιστώσουμε δικαστικά. Γι'αυτό,και ενώβρίσκομαι σε αυτότοσημείο,λέγω πως ανκατέληγα στην ανατροπήτηςαπόφασηςAngelides, θα έδιδα μελλοντικήισχύ στην ανατρεπτική απόφαση,γιατους λόγους που σχολιάζονται απότο συνάδελφο δικαστή Νικολάου. Ανέφερα ήδηπως δεν συμφωνώ με την ανατροπή απόφασης που εκδίδεται απότοΑνώτατο Δικαστήριο, με την οποίακηρύ χθηκε νόμος συνταγματικός, με μοναδικό λόγο πως μεταγενέστερα κρίνεται ως εσφαλμένη. Θα αποτελούσε ακαδημαϊκή άσκησηναασχοληθώ μετοπότε,μπορεί ναγίνει τούτο. Θαέθε τα όμως τοεξής κριτήριο,τοοποίο,όπως εγώ εκτιμώ,εφαρμό ζει ενίοτε και τοΔικαστήριο τηςΒουλής τωνΛόρδων της Αγ γλίας. Πρόσθετα μετο λάθος που διακριβώνεται στην προηγούμενη απόφασηπρέπει να διαπιστωθεί,ωςαντικειμενικόγε γονός,πωςη εφαρμογήτηςλαθεμένης απόφασης επιφέρει άδικα αποτελέσματα και δημιουργεί δυσμενείς επιπτώσεις. Το λάθος καιοιάδικεςσυνέπειες πρέπεινασυνυπάρχουν. Καιτούτογια τί, αν δεν είναι νομικά εσφαλμένη η προηγούμενη απόφαση, έστω και ανπροκαλείται αδικίαδια της ορθής εφαρμογής του νόμου,ηαπόφασηδενανατρέπεται. Στην παρούσαυπόθεση δεν υπήρξε εισήγηση πως η επίμαχη διάταξητουΕκλογικού Νόμουεφαρμοζόμενηδημιουργείάδικες 1067 Αρτεμίδης,Δ. Μαυρογένη ν. ΒουλήςΑντιπροσώπωνχ.ά. (Αρ. 2)
(1995)καταστάσεις ή επιφέρει δυσμενείς συνέπειες. Αντίθετα, είναι παραδεκτό πως ο Εκλογικός Νόμος στο σύνολο του που υιοθε τεί σύστημα πλησίον της αναλογικής είναι δημοκρατικός, γιατί απολήγει σε δικαιότερη αντιπροσώπευση της θέλησης των εκλο γέων. Ηψήφιση δε του Εκλογικού Νόμου,με τον οποίο μπορεί 5 να υιοθετηθεί οποιοδήποτε εκλογικό σύστημα εναποτίθεται, σύμφωνα με το Σύνταγμα,στη Βουλήτων Αντιπροσώπων. Αντιλαμβάνομαι πως οαπλόςπολίτης μπορεί να διερωτηθεί: πώς είναι δυνατότοΑνώτατο Δικαστήριο ναδιαπιστώνει λάθος 10 σε προηγούμενη απόφασητου και να μην το διορθώνει; Ηνο μική απάντηση έχει ήδη δοθεί. Επειδή όμως ηάποψη μου μειο ψηφεί, αναφέρω μόνο τούτο: σε αριθμό αποφάσεωνπου εξέδω σε το Ανώτατο Δικαστήριο εξέφρασα διισταμένη άποψη,ενώ,με πολλές προηγούμενες αποφάσεις του τυγχάνει να διαφωνώ. 15 Τούτες δεοι αποφάσειςάπτονταιεξίσουσημαντικών, ακόμη και σπουδαιότερων ζητημάτων του παρόντος. Για τους λόγους όμως που έχω εξηγήσει αισθανόμουν, μέχρι τώρα,δικαστικό το χρέος να εφαρμόζω τις αποφάσειςτου Ανωτάτου Δικαστηρίου. 20 Καταλήγω πως ηΑίτησηπρέπει νααπορριφθεί. Οι αιτήσεις απορρίπτονται. 1068