1 ΑΛ.Δ. 9 Μαΐου, 1995 [ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ,ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ/στές] ΚΙΚΗ (ΚΛΕΟΝΙΚΗ) ΚΑΘΗΤΖΙΩΤΗ, Εφεσείουσα-Ενάγονσα, ν. ΙΩΑΝΝΟΥ Δ.ΜΑΥΡΟΝΙΚΟΛΑ, ΣΑΝ ΕΚΤΕΛΕΣΤΗ ΤΗΣΔΙΑ ΘΗΚΗΣΤΗΣΑΠΟΒΙΩΣΑΣΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΡΑΚΑ, Εφεσίβλητον-Εναγόμενου. (Πολιτική ΈφεσηΑρ.9039). Διαθήκη — Ανάκληση όΙαθηκης— Τρόποι ανάκλησης— Εξαντλητι κέςπρόνοιες τον άρθρον 37 τον περί Διαθηκών και ΔιαδοχήςΝό μου Κεφ. 195για ανάκληση διαθήκης — Πρόθεση ανάκλησης — Αγγλική Νομολογία. 5 Αντιπρόσωπος — Ανάκληση διαθήκης, δι' αντιπροσώπου — Απαγο ρευτικέςπρόνοιες του άρθρου 37του ΠερίΔιαθηκών καιΔιαδοχής Νόμου Κεφ. 195 — Παρουσία αντιπροσώπου τον διαθέτη κατά τη φυσική καταστροφή της διαθήκης. 10 15 Το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας, απέρριψε αγωγή της Εφεσείουσας - ενάγουσας,μετην οποίαζητούσεδήλωση,ότιη δια θήκητηςαδελφήςτηςανακλήθηκενόμιμακαιδενείχε ισχύκαιδια ζευκτικά,διάταγμαπουνατηνακυρώνει καιδήλωση ότι στερείται οιουδήποτεέννομου αποτελέσματος. Στην παρούσα έφεση, τέθηκε σαν βασικό ερώτημα η ερμηνεία του άρθρου 37 του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου Κεφ. 195, που αφοράτουςτρόπουςανάκλησης διαθήκης. 20 25 Ηδιαθέτιδαείχε καταθέσειτηδιαθήκητης στον Πρωτοκολλητή για φύλαξη. Ηεφεσείουσα - ενάγουσατου παρουσίασε ειδικόπλη ρεξούσιο έγγραφο από τη διαθέτιδα,με το οποίο την εξουσιοδο τούσε ναεμφανιστεί ενώπιον του,ναπαραλάβειτηδιαθήκηκαινα τηνκαταστρέψει μεπρόθεσηανάκλησης. 447 Καθητζιώτην. Μουρονιχόλα
(1995)Ακολούθησε επιστολήτηςιδίας τηςδιαθέτιδας προς τον Πρωτοκολλητήμετηνοποίακαιπάλιτου ζητούσε καταστροφήτηςδια θήκηςκαιεπιβεβαίωνε τηνεπιθυμίατηςόπωςτηδιατύπωσεστοει δικό πληρεξούσιο έγγραφο. 5 ΟΠρωτοκολλητής δεσυμμορφώθηκε ούτεσ' αυτάούτεσεάλλα διαβήματα που ακολούθησαν και δεν επέτρεψε καταστροφήτης διαθήκης, λέγοντας ότιστοάρθρο 37του περί Διαθηκών καιΔια δοχής Νόμου Κεφ.195, δεντου παρέχει τέτοια εξουσιοδότηση. 10 Υποστηρίχτηκε απότοδικηγόρο της Εφεσείουσας -Ενάγουσας ότι τοάρθρο37,αναφέρειενδεικτικά μόνο περιπτώσεις ανάκλησης διαθήκης, ότιυπάρχουν και άλλοι τρόποι και ότιβασικός άξονας για ανάκληση είναι ηπρόθεσητουδιαθέτη. 15 Αντίθετα, ηάλληπλευρά πρότεινε ότιοιπρόνοιες του άρθρου 37 είναι σαφείς και εξαντλητικές. Αποφασίστηκε, ότι: 20
(1)Οι πρόνοιες τουάρθρου 37τουπερί Διαθηκών καιΔιαδοχής Νόμου Κεφ. 195, είναι εξαντλητικές.
(2)Ηπρόθεση του διαθέτη, δεν είναι αρκετή γιαναεπιφέρει ανά κλησηδιαθήκης,αλλά πρέπει να συνδυάζεται με τη φυσική καταστροφή της. 25
(3)Φυσικήκαταστροφήτηςδιαθήκηςχωρίς τηνπαρουσίατουδια θέτη,δεεπιφέρει ανάκλησητης. 30
(4)Ηπρόνοια του άρθρου 37(c) του Περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου Κεφ.195, που απαιτείπαρουσία του διαθέτη στην κατα στροφή τηςδιαθήκης, σκοπό έχει τηπροστασία του και η πα ρουσία πληρεξουσίου ήαντιπροσώπου του δενικανοποιεί την πρόνοια αυτή. 35 Η έφεση δενέγινε δεκτή, έξοδαενα ντίον της εφεσείουσας. 40 Αναφερόμενες νποθέσεις: InbonisDurance[1872]L.R.2,ΡandD 406, InbonisDadds[1857]Dea andSw290, 448 1 Α.Α.Δ. Καθητζιώτην. Μαυρονιχόλα Clark v..Dixon [1891]8T.LR. 11, In the Estate ofde Kremer[1965] 110SJ
- 5 10 Έφεση. Έφεσηαπότην Ενάγουσακατά τηςαπόφασης τουΕπαρχια κούΔικαστηρίου Λευκωσίας(Λαούτας,Π.Ε.Δ.) πουδόθηκε στις 21/9/93(Αρ. Αγωγής4074/90)μετηνοποίααπορρίφθηκεη αγωγήχης εφεσείουσας -ενάγουσας μετην οποία ζητούσε δήλωση τουΔικαστηρίου ότι ηδιαθήκητηςαδελφήςτηςανακλήθηκενό μιμακαιδιαζευκτικά,διάταγμαγια ακύρωσητης διαθήκης. Ε.Ευσταθίου, για την Εφεσείουσα. 15 Κ.Δημητριάδης, γιατον Εφεσίβλητο. Cur.adv. vult. 20 25 30 35 40 ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,Δ.: Ηομόφωνηαπόφασητου Δικαστηρί ουθαδοθεί απότον Π.Αρτεμη,Δ. ΑΡΤΕΜΗΣ,Δ.: Τοβασικό ερώτημα που εγείρεται στηνπα ρούσαέφεσηείναιη ερμηνείατουάρθρου37τουΠερίΔιαθηκών καιΔιαδοχής Νόμου Κεφ.195 πουπρονοεί γιατους τρόπους ανάκλησηςδιαθήκης. Η εφεσείουσα-ενάγουσα, που είναι αδελφήτης ηλικιωμένης διαθέτιδας που ζούσε στην Αμερικήκαι μία απότις κληρονόμους της, ζητούσε δήλωση τουΔικαστηρίου ότιηδιαθήκη της αδελφής τηςανακλήθηκε νόμιμα και δενείχε ισχύ και, διαζευ κτικά, διάταγμαγια ακύρωση τηςδιαθήκης καιδήλωση ότιη διαθήκηστερείται οποιουδήποτε έννομου αποτελέσματος. Ταγεγονότα, πουβασικά είναι αδιαμφισβήτητα εκτίθενται στην πρωτόδικηαπόφαση,και είναισεσυντομία ταακόλουθα: Η διαθήκητης αποβιώσασας φέρει ημερομηνία 18.7.85 και ήταν στη φύλαξητουΠρωτοκολλητή, τηνοποία κατάθεσεστο Δικαστήριο ως τεκμ.
- Στις 7.11.85 η ενάγουσα προσκόμισε στον Πρωτοκολλητή το ειδικό πληρεξούσιο έγγραφο,τεκμ.2,με το οποίο ηδιαθέτιςτην εξουσιοδοτούσε ναεμφανισθεί ενώπιον του Πρωτοκολλητή, να παραλάβειτηδιαθήκηκαι να την κατα στρέψει μεπρόθεση τηνανάκληση της. Ακολούθησε επιστολή 449 Αρτεμης,Δ. Καθητζιώτην. Μαυρονικόλα
(1995)της διαθέτιδαςπρος τον Πρωτοκολλητή με ημερομηνία 30Νο εμβρίου 1985, τεκμ.1, με την οποία και πάλιν του ζητούσε την καταστροφήτηςδιαθήκηςκαιεπιβεβαίωνετηνεκφρασθείσατης επιθυμία που περιεχόταν στο ειδικό πληρεξούσιο. Ο Πρώτοκολλητής δεν συμμορφώθηκε ούτε με το περιεχόμενο της επιστολής, ούτε με εκείνο του πληρεξουσίου. Το τεκμ.2 οΠρωτο κολλητή αρνήθηκε να το παραλάβει στις 7.11.85 και έτσι στις 16.11.85τουπαραδόθηκεαπότοδικηγόρο Καραβιώτημεσυνα πτόμενη επιστολή που είναι το τεκμ.4. Ταυτόχρονατου παρα δόθηκε και ένορκη δήλωση της ενάγουσας,τεκμ.5. Ο Πρώτοκολλητής αιτιολόγησε τηνάρνησητουνακαταστρέψει τηδιαθή κηλέγοντας ότι δεν τουπαρέχετοτέτοια εξουσιοδότηση απότο άρθρο 37τουπερίΔιαθηκώνκαιΔιαδοχήςΝόμου,Κεφ.195. 5 10 Το άρθρο37 προνοεί ταακόλουθα: 15 "37. A will may be revoked: (
- a)by a subsequent willexpressly revokingtheformer one; 20 (
- b)by asubsequent willinconsistent withtheprovisionsofthe former one,but sofar only as theprovisionsof thetwowillsare inconsistent; or (
- c)by burning, tearing or otherwise destroying the same by the testator or by some person in his presence and by his direction, with the intention of revoking it." Ήταν η'θέση της εφεσείουσας ότι τοάρθρο37παρέχει δυνη τικήεξουσία στοΔικαστήριογιαανάκλησηήακύρωσηδιαθήκης και εκτός των περιπτώσεων που ρητάαναφέρονταιστο άρθρο 37,ότι δηλαδή τοάρθρο37δεν είναι εξαντλητικό τωνπεριπτώ σεων με τις οποίες μπορείναγίνει ανάκλησηδιαθήκης καιπως βασικός άξονας για ανάκληση είναι η πρόθεση του διαθέτη. Αντίθετα, υποστηρίκτηκε απότηνάλλη πλευράότι οι πρόνοιες του άρθρου37 είναι σαφείς και εξαντλητικές ώστε να μηνεπι τρέπουν παρέκκλιση απόαυτέςκαι έτσι δενυπάρχει δυνατότη τα ανάκλησης διαθήκης, εκτός κάτωαπότις προϋποθέσεις που περιέχονται στο άρθρο37. 25 30 35 40 Η Κυπριακή νομολογία δυστυχώς είναι σχεδόν ανύπαρκτη στο θέμα και δεν παρέχεται βοήθεια στο Δικαστήριο απ' αυτή. Έτσι,οι συνήγοροι τωνδιαδίκωνβασίστηκανσεσχετικήΑγγλι κήνομολογία πάνω στην αντίστοιχηΑγγλικήνομοθετική ρύθμι; 450 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 Καθητζιώτην. Μανρονικόλα Αρτεμης, Δ. ση,που είναι το άρθρο 20 του περί Διαθηκών Νόμουτου 1837. Πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι βάσει του άρθρου αυτούπρο νοείται και ο τρόπος ανάκλησης διαθήκης με έγγραφο, στο οποίοδηλώνεται η πρόθεση ανάκλησης της διαθήκης: Τοέγγραφο αυτό πρέπει να έχει εκτελεσθεί με τον ίδιο τρόπο που εκτε λείται διαθήκηγιαναείναι έγκυρη. Οτρόπος αυτός ανάκλησης δεν περιέχεται στο δικό μας άρθρο 37. Είναι παραδεκτό και από τις δύο πλευρές ότι η περίπτωση μας δεν μπορεί να εμπίπτει στο άρθρο 37(c), γιατί παραμένει άθικτη η διαθήκη αφού δεν καταστράφηκε με τον τρόπο που προνοείται στο άρθρο αυτό. Έτσι, ο μόνος τρόπος για να επι τύχει η έφεση θαείναιη περίπτωση όπου μπορεί ναθεωρηθεί ότι ανάκληση μπορεί ναγίνει μεγραπτό κείμενο, στο οποίο εκφράζεται ηπρόθεση τουδιαθέτη. Μετάαπόπροσεκτική μελέτηέχουμε καταλήξει στο συμπέρα σμαότι οι περιπτώσεις ανάκλησηςπουπεριέχονται στο άρθρο37 είναι καιο μόνος τρόπος μετον οποίο μπορεί ναανακληθείδιαθήκη. Είναι δηλαδή οι πρόνοιες του άρθρου 37 εξαντλητικές. Απορρίπτουμε τηθέσητης εφεσείουσας ότι μπορεί ηδιαθήκη να θεωρηθεί ως ανακληθείσα μόνο μετηαπόδειξητης πρόθεσης του διαθέτη. Στηθέση μας αυτήβρίσκουμε και υποστήριξη από τις ίδιες τις πρόνοιες τουάρθρου 37 (c)πουσυνδέει τηφυσικήπράξη καταστροφής της διαθήκης με την πρόθεση ανάκλησης που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι καταστροφήχωρίς πρόθεση δεν έχει αυτό το αποτέλεσμα και κατά συνέπεια και πρόθεση ανάκλησης χωρίς τη φυσική καταστροφή δεν οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα. (ΔέστεIn bonisDurance [18721L.R.2, Ρ & D406). 30 35 40 Εν πάση περιπτώσει, είναι φανερόν ότι και στο Αγγλικό Δί καιο εκείπου μπορεί ναγίνει ανάκληση μεγραπτόκείμενο τού το πρέπει ναεκτελείται μετον ίδιο τρόπο που εκτελείται διαθή κη(δηλαδή δύομάρτυρεςκ.λ.π.),γεγονός πουδενυφίστατο στην παρούσα περίπτωση. Έναθέμαπουθαεγειρόταν ανηδιαθήκηκαταστρεφότανστην παρουσίαπληρεξουσίου αντιπροσώπου θαήταντοαντέτοια πα ρουσία θαμπορούσε ναεξισωθεί μεπαρουσίατου ίδιου τουOLOθέτη.Θεωρούμε ότι ηπρόνοιαγιαπαρουσίατου ιδίουτουδιαθέ τηδεν μπορεί να ικανοποιηθεί με τηνπαρουσίααντιπροσώπου ή πληρεξουσίου. Οαντιπρόσωπος μπορεί ναδεσμεύεικάποιο σης συναλλαγές τουαλλάδενμπορείναθεωρηθεί ότιαντικαθιστάκαι το ίδιο το πρόσωπο του εντολοδόχου. Στις υποθέσεις in bonis 451 Αρτεμης, Δ. Καθητζιώττι ν. Μαυρονικόλα
(1995)Dadds[1857]Dea & Sw. 290, Clark v.Dixon [1891]8T.L.R. 11 και In the Estate of deKremer[ 1965] 110SJ 18,αποφασίστηκε ότι όπου οι ανακλητικές πράξεις γίνονται από τρίτο πρόσωπο σύμφωνα με τις οδηγίες του διαθέτη,πρέπει επίσης να γίνονται και στην παρουσίατου. Έτσι,ανοδιαθέτηςτηλεφωνά στο δίκη5 γόρο τουδίδονταςτουοδηγίεςνακαταστρέψει τηδιαθήκη του,η συμμόρφωση τουδικηγόρου δενοδηγεί στην συνέπεια ανάκλησης της διαθήκης. Η πρόνοια του άρθρου 37(c) πουαπαιτεί παρου σίατου ιδίουτουδιαθέτη,σκοπό έχειτηδιασφάλισηκαιτηνπρο στασία του και δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ότι η παρουσία 10 πληρεξουσίου ήοποιουδήποτε αντιπροσώπου μπορεί να θεωρη θεί ως ικανοποιούσα τις πρόνοιες αυτές. Ιδίως εν όψεικαι του γεγονότος ότι ηεκφρασμένη πρόθεσηγια ανάκληση τηςδιαθήκης από τη διαθέτιδα δεν ικανοποιούσε καν τις πρόνοιες της αντί στοιχης Αγγλικής Νομοθεσίας όσον αφοράτον τρόπο εκτέλεσης 15 τουεγγράφουπουτην περιείχε. Για όλους τους πιό πάνω λόγους η έφεση απορρίπτεται με έξοδα εναντίον της εφεσείουσας. 20 Η έφεση απορρίπτεται μεέξοδα. 452