clr/1995/1995_1_453.pdf

(1995)Μετην έφεση του,ο εφεσείων παραπονείτοότι κακώς τοπρω­ τόδικο Δικαστήριο επέτρεψε, παρά την ένσταση του,ναδοθεί μαρ­ τυρία ότι δεν υπέστη μετατραυματικήδισκοπάθεια αλλά ότι επρό­ κειτο περί κληρονομικής δισκοπάθειας που προϋπήρχε, γιατί τέ­ τοιος ισχυρισμός δενυπήρχεστην έκθεσηυπεράσπισης. Επίσης,ότι τοποσότων αποζημιώσεων είναιανεπαρκές. 5 Αποφασίστηκε, ότι:

(1)Δεν ήταναπαραίτητογιατην εφεσίβλητη-εναγόμενη νασυμπεριλάβει στην έκθεσηυπεράσπισης τηςτον ισχυρισμό περί κληρονο­ μικής δισκοπάθειας αφούηάρνησητων σωματικών βλαβώντου εφεσείοντα - ενάγοντατουεπέβαλλε αυστηρήαπόδειξητους. 10

(2)Τοθέμα της κληρονομικής δισκοπάθειαςτέθηκε κατάτην άντεξέτασή στους μάρτυρες τουεφεσείοντα - ενάγοντα καιο ισχυρι­ σμός περί του αντιθέτου δεν ήταν ορθός, επίσης του δόθηκε η ευκαιρίανα προσκομίσει αντικρουστική μαρτυρία. 15

(3)Ημαρτυρία περί κληρονομικής δισκοπάθειας ήτανσυνυφασμένες με τους ισχυρισμούς του εφεσείοντα περί μετατραυματικής δισκοπάθειαςτουςοποίουςηεφεσίβλητηήτανελεύθερηνααντι­ κρούσει χωρίς να είναι ανάγκηνα αναφέρεται στα ιατρικάπι­ στοποιητικά ή να γίνεται ειδική αναφοράστην έκθεσηυπερά­ σπισης της. 20

(4)Το Εφετείο δεν επεμβαίνει στα ευρήματααξιοπιστίας τουπρω­ τόδικου δικαστηρίου, εκτός αν καταφαίνονται εξ αντικειμένου ανυπόστατα· το γεγονός ότι ο ιατρός Πελίδης εξέτασε τον εφε­ σείοντα μόνο μια φοράδεν κλονίζει την αξιοπιστία του. 25 30

(5)Τοποσό των £1.750.-γιαγενικές αποζημιώσεις ήτανδίκαιοκαι εύλογο. Η έφεση απορρίφθηκε με έξοδα σε βάρος τον εφεσείοντα. 35 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Aristotelous v.General Insurance Co.

(1981)1C.L.R. 582, Πίτσιλλος ν. Ευγενίου

(1989)1(E)Α.Α.Δ. 691, Καννάουρου και Άλλος ν.Σταδιώτηκαι Άλλου

(1990)1 ΑΛΛ. 35, 454 40 1 Α.Α.Δ. Κωνσταντίνουν.Σταύρου (Αρ. 2) Chhstodoulouv. MenicouandOthers

(1966)IC.L.R. 17, loannou v. Howard

(1966)1 C.L.R. 45. 5 10 Έφεση. Έφεση απότονενάγοντακατάτηςαπόφασηςτουΕπαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας που δόθηκε στις 8/12/89 (Αρ. Αγωγής 3542/86)με τηνοποίαεπιδικάστηκετοποσότων γενικών αποζημιώσεων γιασωματικέςβλάβεςπου υπέστηο ενάγωνσαν αποτέ­ λεσματροχαίου ατυχήματος. Μ.Κυπριανού, γιατον Εφεσείοντα 15 Κ. Δημητριάδης, γιατην Εφεσίβλητη. Cur. adv.vul. 20 25 ΚΟΥΡΡΗΣ, Δ.: Την απόφασητου Δικαστηρίου θα δώσει ο Δικαστής Γ.Χρυσοστομής. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Σαναποτέλεσμα τροχαίου ατυχήμα­ τος στις 29.3.86, ο εφεσείων-ενάγων υπέστη σωματικές βλάβες και με την αγωγή του εναντίον της εφεσίβλητης-εναγομενης, αξίωσε ειδικέςκαιγενικές αποζημιώσεις. Κατάτην έναρξητης ακροαματικήςδιαδικασίαςη εφεσίβλητηπαραδέχτηκεπλήρη ευ­ θύνηγια το ατύχημακαι το μοναδικό θέμα που τελικάεκδικά­ στηκε ήτανεκείνο τωναποζημιώσεων. 30 Ο εφεσείων κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν28 χρονών, μόνι­ μος υπολοχαγός στον Κυπριακό Στρατό.Το πρωτόδικοΔικα­ στήριο επεδίκασεσ' αυτόντοποσό των £45.-ειδικές αποζημιώ­ σειςκαι£1.750.-γενικές αποζημιώσεις,πλέον τόκουςκαιέξοδα. 35 Το πρωτόδικο Δικαστήριο απεδέχθηότι ο Εφεσείων υπέστη εγκεφαλική διάσειση, θλάσηκαι εκχυμώσεις της δεξιάςκροτα­ φικής χώρας του τριχωτού της κεφαλής, θλάση και άλγη της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και γαστρίτιδα. Τα τραύματα αυτά βρήκεότι στην αρχήήσαν πολύ επώδυνα,αλλά σταδιακάυποχώρησαν και δεν απεδέχθηότι η κατάστασητου εφεσείοντα επιδεινώθηκε σε βαθμόπουνα μην είναι σε θέση να εκτελεί τα καθήκοντα του στην Εθνική Φρουράή ότι επηρεά­ στηκεηυπηρεσιακήτουανέλιξη. ΟΕφεσείων παρέμεινεστοΓε­ νικό Νοσοκομείο Λευκωσίαςαπό29.3.86μέχρι2.4.86και αργό- 40 455 Χρυσοστομής,Α. Κωνσταντίνου ν.Σταύρου (Αρ, 2)

(1995)τερα του παραχωρήθηκεάδειαασθενείας για ένα μήνα απότην ΕπιτροπήΑναρρωτικών Αδειών της Εθνικής Φρουράς. Επίσης το πρωτόδικο Δικαστήριο αποδεχόμενο τημαρτυρία του ιατρούΠελίδηαπέρριψε τον ισχυρισμό του Εφεσείοντα και των ιατρών του ότι υπέστη μετατραυματική δισκοπάθεια της οσφυϊκής μοίρας καιβρήκεότι είχεκληρονομικά ελαττωματικό δίσκο και υπέστη κάκωση των μαλακών μορίων που ερέθισαν τον εκφυλισμένο δίσκο. 5 10 ΟιλόγοιτηςέφεσηςτροποποιήθηκανσύμφωναμετοΔιάταγμα τουΔικαστηρίου ημερ.27.2.95καιηέφεσηακούστηκε εκνέου με βάσητουςλόγους Γ,Δ,ΕκαιΣτ,τουτροποποιημένουΕφετηρίου. Οι λόγοι αυτοίόπως αναπτύχθηκαν ενώπιον μας,επικεντρώθηκανστο θέματης μετατραυματικήςδισκοπάθειαςκαιστο ύψος τωνγενικών αποζημιώσεων πουεπιδικάστηκαναπό τοπρωτόδι­ κο Δικαστήριο,οι οποίες θεωρήθηκανυπερβολικά χαμηλές. 15 Για το θέμα της μετατραυματικήςδισκοπάθειας είναι το παράπονο του εφεσείοντα ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο κακώς επέτρεψε παρά την ένσταση του,ναδοθεί μαρτυρίαότι δενυπέ­ στη αυτού του είδους το τραύμα, αλλά ότι επρόκειτο περί κλη­ ρονομικής δισκοπάθειαςπου προϋπήρχε και υπέστη ένα ερεθι­ σμό,γιατί τέτοιας ισχυρισμός δεναναφέρετοστηνΈκθεσηΥπεράπισης. Εδώ θαπρέπει να αναφερθείότι το πρωτόδικοΔικα­ στήριο έδωσεάδειαστον εφεσείοντα κατόπινδικήςτουαίτησης, να προσκομίσει αντικρουστική μαρτυρία επί του θέματος αυ­ τού,αλλά ο εφεσείων τελικά επέλεξενα μηντο πράξει. 20 25 30 Αναπτύσσοντας την επιχειρηματολογία του οδικηγόρος του εφεσείοντα ανάφερεπως το Δικαστήριο επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό πάνω στο θέμα της κληρονομικής δισκοπάθειας από τη μαρτυρία του Δρος Πελίδη,που έδωσε μαρτυρίαγιατηνεφεσί­ βλητη. Ακόμα ανάφερεπως αυτήηδιαπίστωση του Δρος Πελί- 35 δηδεν αναφέρεται στην Έκθεση τουκαι ότι ηγραμμή της υπε­ ράσπισης ήταν ότι οι ισχυρισμοί του εφεσείοντα δεν ήταναλη­ θείς και το θέμα της κληρονομικής δισκοπάθειας δεν τέθηκε στον εφεσείοντα καιτους μάρτυρες τουότανέδιδανμαρτυρία. 40 Τοσκεπτικό τουΔικαστηρίου γιανακαταλήξει τελικά ναδε­ χθεί τη μαρτυρίατου Δρος Πελίδη,στις σελ. 67-69τωνπρακτι­ κών, αναφέρει:456 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Κωνσταντίνου ν. Σταύρου (Αρ. 2) Χρυσοστομής,Δ. "Οι γιατροί που κάλεσε ο ενάγων, πλην του Παπαναστασίου, διαπίστωσαν μετατραυματική δισκοπάθεια με όλα τα συνεπακόλουθα συμπτώματα. Ογιατρός Πελίδης εκ μέρους της εναγομένης παρουσίασε μιαεντελώςδιαφορετικήεικόνα για την όλη κατάστασητου ενάγοντα. Ανάτρεψε τον ισχυρι­ σμό για δισκοπάθεια. Η θέση του ήταν ότι ο ενάγων είχε κληρονομικά ελαττωματικό δίσκο καιαυτήήτανηαιτίατων ενοχλημάτων του. Ταενοχλήματα οφείλονται στον ερεθισμό των μαλακών μορίων που προκλήθηκε λόγω απότομης κίνησης του κορμού απότοδυστύχημα. Εξέτασα πολύ προσεκτικά την ιατρική μαρτυρία, σε συ­ νάρτηση με την υπόλοιπη μαρτυρία,και έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η πιο πειστική και ολοκληρωμένη είναι η μαρτυρία του γιατρού Πελίδη. Εκείνο που συνηγορεί υπέρ της αποδοχής της μαρτυρίαςτουγιατρού Πελίδη είναι ότι ο ενάγωνδενυποβλήθηκεσεεγχείρηση ανκαιέχειπαρέλθειαρ­ κετός χρόνος από το δυστύχημα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία τουΠελίδηανυπήρχε ρήξητουδίσκου τηςσπονδυλικής στήλης, όπως υπάρχει ισχυρισμός, τότε η άμεση χειρουργική επέμβαση θα ήταν αναπόφευκτη. Τούτο επεβάλλετο λόγω ανυπόφορου πόνου που προκαλεί ο εγκλωβισμός του νεύ­ ρου,απότηνκήληπουδημιουργείται με τηρήξη. ΟγιατρόςτουενάγονταΦάντηςσε ερώτηση τουδικηγόρου τηςεναγομένης ανπροϋπήρχεκάποιαβλάβηστοδίσκο,ηοποία δυνατόνναεπιδεινώθηκε απότηθλάσητηςμοίραςτηςσπονδυ­ λικής στήλης, απάντησε ότι δεν απέκλειε ούτε το επιβεβαίωνε. Επίσης ο ίδιοςγιατρός συνέστησεστον ενάγονταναυποβληθεί σεπεραιτέρωαναλύσεις γιαναδιαπιστωθεί εάνχρειάζεταιχει­ ρουργική επέμβαση. Τούτο συγκρούεται με τηδικήτου γνώμη σύμφωνα μετηνοποίαημόνηθεραπείαείναι ηεγχείρησηγιατί χωρίς αυτήνη κατάστασηθαχειροτερεύσει. Από τημαρτυρία του προκύπτει ότι ούτε ο ίδιος ήταν βέβαιος ότι ο ενάγοντας έπρεπε ναυποβληθεί σε εγχείρηση. Καμιάλογικήεξήγηση δεν δόθηκεαπότουςγιατρούςτουενάγονταγιατί μέχρι τηνημέρα της ακροαματικήςδιαδικασίαςο ενάγων δεν εγχειρίστηκε. Το μόνο λογικό συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί είναι ότι μια τέτοια επέμβαση ίσως να μην ήταν επιβεβλημένη. Θα ανέμενε κάποιοςότι,εάνπράγματιηκατάστασητουενάγονταεχειροτέρευε,τότεη εγχείρηση θαέπρεπεναείχεγίνει. ΣύμφωναμετημαρτυρίατουΠελίδηογιατρόςπουεξέτασε τον ενάγοντααμέσως μετάτο δυστύχημαθαήτανσεκαλύτερη 457 Χρυσοστομής,Δ. Κωνσταντίνου ν.Σταύρου (Αρ. 2)

(1995)θέσηνα διαγνώσει τασυμπτώματατου. Ένας ΕιδικόςΟρθο­ πεδικός,συνέχισε,μπορεί να επισημάνει ρήξη του σπονδύλου απότηνκλινική εξέταση. ΟγιατρόςΠαπαναστασίουπουήταν ο πρώτος που εξέτασετον ενάγοντακαιείχετηναπαιτούμενη πείρακαι ειδικότηταδεν ανάφερεότι διακρίβωσεκάτιτέτοιο. Θαθίξω επίσης σεσυντομία έναγεγονός πουπιστεύω ότι ενδυναμώνει την κατάληξη μου για αποδοχήτης μαρτυρίας του γιατρού Πελίδη. Μετά αποτάθηκε στο Δικαστήριο και τουδόθηκεάδειαεπανακλήτευσης των ιατρώντουΦάντηκαι Ζαννέττουγιανααντικρούσουν,όπως ισχυρίστηκε, το μέρος εκείνο της μαρτυρίαςτου Πελίδη ότι δηλαδήπροϋπήρχεκά­ κωση του δίσκου του ενάγοντα. Παρόλο τούτο τέτοια μαρ­ τυρία δεν προσκομίστηκε, έτσι, παραμένει η μαρτυρία του Πελίδη χωρίς σοβαρήαμφισβήτηση. Δεν θαεπαναλάβωτη μαρτυρίατουγιατρούΠελίδη αλλά συνοπτικά θα πρέπει να λεχθεί όπ εκείνο που διαπίστωσε ήταν η κάκωση των μαλακών μορίων πουερέθιζαν τονεκφυ­ λισμένοδίσκο. Τασυμπτώματααυτάδιαρκούναπό 3-6 εβδομάδες. Διαπίστωσε επίσης μια υποτονίαστο δεξιό μηρόσαν συνεπακόλουθο κάκωσης των μορίων. 5 10 15 20 Έχοντας υπόψη την ιατρική μαρτυρίατου Παπαναστασί­ ου και Πελίδη, πιστεύω ότι ο ενάγοντας υπερβάλλει όταν 25 ισχυρίζεται ότι ηκατάστασητου επιδεινώθηκε σετέτοιο βαθ­ μό λόγωτου δυστυχήματος..." Είναι γεγονός ότι ηεφεσίβλητη με την Υπεράσπιση τηςαρνή­ θηκεγενικά τις σωματικές βλάβεςκαιδεν ισχυρίστηκε οτιδήποτε 30 περίκληρονομικής δισκοπάθειας. Όμωςμετηνάρνησητηςαυτή ηεφεσίβλητη δημιούργησε γιατον εφεσείοντα τηνανάγκη αυστη­ ρής απόδειξης των ισχυρισμών του. Το θέμα της κληρονομικής δισκοπάθειας τέθηκε κατά την αντεξέταση στους μάρτυρες του εφεσείοντα καιδεν είναι ορθός ο ισχυρισμός περί τουαντιθέτου. 35 Επίσης δόθηκεηευκαιρίαστον εφεσείοντα ναπροσκομίσει αντικρουσακήμαρτυρία. Υπό τιςπεριστάσεις έχουμετηνάποψηπως δεν μπορείναευσταθήσει ολόγοςαυτόςτηςέφεσης. Στα ιατρικά πιστοποιητικά δεν αναμένεται ότι θααναφέρεταιη όλη ιατρική μαρτυρίαπουπρόκειται ναδοθεί. Πέραντούτου,δεν μπορεί να 40 λεχθείπως επειδήο ισχυρισμός περίκληρονομικής δισκοπάθειας δεν αναφέρθηκε στην έκθεση υπεράσπισης, δεν έπρεπε να γίνει επιτρεπτό να δοθεί μιατέτοια μαρτυρίαήναληφθεί υπόψηαπό το Δικαστήριο. Η μαρτυρία αυτή είναι στενά συνυφασμένη με 458 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Κωνσταντίνου ν.Σταύρου (Αρ. 2) Χρυσοστομής,Α. τους ισχυρισμούς του Εφεσείοντα περί μετατραυματικήςδισκο­ πάθειας πουηάλλη πλευρά ήταν ελεύθερη να αντικρούσει με τη μαρτυρίαπουδόθηκε. Επίσης θαπρέπεινααναφερθείότιοεφεσείοντας δεν καταλήφθηκεεξαπήνηςλόγω αυτήςτης μαρτυρίας και δόθηκε σ' αυτόν ηευκαιρίανα προσκομίσει αντικρουστική μαρτυρία καιδεν το έπραξε. Το θέμα τηςκληρονομικής δισκοπάθειας συνδέεται και με έναάλλο λόγο έφεσης πουαφορά τηναξιοπιστίατηςμαρτυρίας τουΔρος Πελίδη. Είναι ηθέση του εφεσείοντα πως η μαρτυρία αυτήδεν έπρεπε να γίνει αποδεκτήγιατί ο ιατρός Πελίδης εξέ­ τασε τον εφεσείοντα μόνο μιαφορά. Το θέμα της αξιοπιστίας των μαρτύρων διέπεται απόπάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, που προνοεί ότιτοθέ­ μα τούτο αποτελεί έργο τουπρωτόδικου Δικαστηρίου καιτο Ανώτατο Δικαστήριο σπάνια επεμβαίνει. Ευχέρεια για τον πα­ ραμερισμό ή τηνανατροπήτων ευρημάτων αξιοπιστίαςπαρέχε­ ται μόνο ότανκαταφαίνονται εξ αντικειμένου ανυπόστατα(βλ., μεταξύ άλλων,Aristotelous v.GeneralInsurance Co.

(1981)1 C.L.R.582, Πίτσιλλος v. Ευγενίου

(1989)1(E)Α.Α.Δ.691, Καν­ νάουρουκαι Άλλοςν.Σταδιώτη και Άλλον

(1990)1Α.Α.Δ. 35. Εξετάζονταςτην εισήγηση τουδικηγόρουτου εφεσείοντα δεν έχουμε πεισθεί ότι δικαιολογείται ηεπέμβαση μας στην παρού­ σα υπόθεση. Ήταν εύλογα επιτρεπτό στο πρωτόδικο Δικαστή­ ριο να δεχθεί τη μαρτυρία του Δρος Πελίδη και να προβεί στα ευρήματατου. Ο λόγος της έφεσης που αφορά τον ισχυρισμό περίανεπάρ­ κειας του ποσού τωνγενικών αποζημιώσεων, στρέφεται τόσο κατά του ποσού των αποζημιώσεων σε περίπτωση που ηέφεση θαεπετύγχανε στοθέματηςαπόρριψηςτουευρήματοςπερίκλη­ ρονομικής δισκοπάθειας,όσο και κατά του ύψους των αποζημιώσεων με βάσητις σωματικές βλάβες πουυπέστη ο εφεσείων, όπωςτις διαπίστωσε τοπρωτόδικοΔικαστήριο-καιστις δύοπε­ ριπτώσεις είναι ηθέση τουεφεσείοντα πως οι γενικές αποζη­ μιώσεις είναι υπερβολικά ανεπαρκείς. Έχοντας όμωςκαταλή­ ξει πως τοεύρημα του Δικαστηρίου περί κληρονομικής δισκοπάθειας ευσταθεί, θα εξετάσουμε τοθέμα των γενικών αποζη­ μιώσεων μεβάσηταευρήματατουπρωτόδικου Δικαστηρίου. Έχει νομολογηθεί πως τοΑνώτατο Δικαστήριο δεν δικαιο­ λογείται να επεμβαίνει στο εύρηματου πρωτόδικου Δικαστηρί459 Χρυσοστομής,Δ. Κωνσταντίνου ν.Σταύρου (Αρ. 2)

(1995)ου όσον αφοράτις αποζημιώσεις,εκτός εάνπεισθεί είτεότι το πρωτόδικο Δικαστήριο ενήργησε με βάσηλανθασμένες νομικές αρχές, είτε ότι το ποσό των αποζημιώσεων είναι τόσο έκδηλα υπερβολικό ήτόσο έκδηλαανεπαρκέςπουνακαθιστάτην από­ φαση του Δικαστηρίου ένα απόλυτα λανθασμένο υπολογισμό. (Βλ. Christodoulou v. Menicou and Others

(1966)1C.L.R. 17 στη σελ. 36, Ioannou v.Howard

(1966)1 C.L.R. 45 στη σελ. 55). Στον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων,το πρωτόδικοΔικαστήριοάντλησεκαθοδήγησηαπόαποφάσειςτου Ανωτάτου Δικαστηρίου και από αποφάσεις πουαναφέρονται στο σύγγραμματων Kemp & Kemp. Έχουμε εξετάσει ταόσααναφέρθηκαν από τουςδικηγόρους, καθώς επίσης και τα ευρήματατου Δικαστηρίου και κρίνουμε ότι το ποσό των γενικών αποζημιώσεωνπουεπιδίκασετοπρω­ τόδικο Δικαστήριο είναι δίκαιοκαιεύλογο. Δεν έχουμε πεισθεί ότι τοποσόαυτόείναι έκδηλαανεπαρκές,γιαναδικαιολογείται ηεπέμβασημας. 5 10 15 20 Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η έφεση αποτυγχάνεικαι απορρίπτεται με έξοδαεις βάροςτου εφεσείοντα. Η έφεσηαπορρίφθηκε μεέξοδασε βάρος τον εφεσείοντα. 460 25