(1995)14Νοεμβρίου, 1995 [ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ/στές] YIANNIS Ν. ERIMOUDISESTATES LIMITED ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Εφεσείοντες, ν. ΡΙΤΣΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Εφεσίβλητων. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 8595). Μαρτυρία — Ευθύνη τουπρωτόδικου Δικαστηρίου για τηδιαπίστωση των γεγονότων — Έκταση αναθεώρησης των ευρημάτων κατώτε ρων Δικαστηρίων από τοΕφετείο. Εμπειρογνώμονες — Εκτίμηση μαρτυρίας εμπειρογνωμόνωναπό χατώτερο Δικαστήριο — Κρίση αξίας γνώμης εμπειρογνώμονα — Προϋποθέσεις επέμβασης Εφετείου. Ανωτέρα βία — Παράλειψη δικογράφησης ισχυρισμού για ανωτέρα βία — Δυνατότητα θεμελίωσηςλόγου έφεσηςεπί σχετικού ευρήματος του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Οι εναγόμενοι 1 - εφεσείοντες κατέστρεψαν πεζοδρόμιο και ανάχωμακατάτηνεκτέλεση οικοδομικώνεργασιών,μεαποτέλεσμα νερά της βροχής διαμέσουγειτονικού οικοπέδουναπλημμυρίσουν το υπόγειο της οικίαςτων εναγόντων - εφεσίβλητων. 5 10 15 Το ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λεμεσού, επεδίκασε στους ενάγο ντες - εφεσίβλητους £5.849 ως αποζημίωση για τις ζημιές που προκλήθηκαν. Οι εναγόμενοι -εφεσείοντες, εφεσίβαλαντην απόφασητου πρω τόδικουΔικαστηρίουγιαδύολόγους: πρώτονότιτοπρωτόδικοΔι καστήριο αγνόησε τη μαρτυρίατου εμπειρογνώμονα μάρτυρατους καθώςκαιτημαρτυρίατου Μ.Υ. 7σχετικά μετηνελαττωματικήκα- 25 τασκευήτου περιτοιχίσματοςτης οικίαςτων εναγόντων -εφεσιβλή926 20 1 ΑΛΛ. Erimoudis Est Ltdxi. v.Χριστοδουλίδουκ,ά. των και δεύτερο,δεν έλαβε υπόψηότι ηπλημμύρα στο υποστατικό τους προκλήθηκεαπόιδιαίτεραδυνατήβροχήπου συνιστούσε ανω τέραβίακαισυνεπώςενπάσηπεριπτώσειοιεναγόμενοι-εφεσείοντες δενευθύνονταν. 5 Αποφασίστηκε, ότι: 10 15
(1)Τα συμπεράσματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου, όσον αφορά την ενώπιον τουμαρτυρίαδεν αντιστρατεύονταντην κοινή λογική,ούτε βρίσκονταν σε αντίθεση μεαδιαμφισβήτητα μέρητης μαρτυρίας,ενώηκατάληξητουδενήταναυθαίρετηήμηεύλογα επιτρεπτήήλανθασμένη.
(2)Ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, δεν τέθηκε οποιοσδήποτέ ισχυρισμός γιαανωτέραβίαούτεέγινε παρόμοιααναφορά στην υπεράσπισηκαισυνεπώς το εύρηματουότι δεν επρόκειτο για ανώτερηβίααφούμπορούσε ηβαρειάβροχόπτωσηναπρο βλεφθεί απότους εναγόμενους - εφεσείοντες, ήτανορθό. 20 Η έφεση απορρίφθηκε με έξοδα ενα ντίον των εφεσειόντων. Αναφερόμενες υποθέσεις: 25 Σπύρου ν.Χατζηχαραλάμπους
(1989)1(E)Α.Α.Δ. 298, Τζιάνναρος ν. Καμηλάρη, Π.Ε.6771,ημερ. 11.7.1989, Polykarpou v.Polykarpou
(1982)1C.L.R. 182, 30 Φράγχος ν. Χουβαρτά
(1992)1(A) Α.Α.Δ. 39, Papadopoulos v.Stavrou
(1982)1C.L.R. 321, 35 Watt v. Thomas[1947] 1 AH E.R. 582, H.L., Μαυρίόης v.RimaJ. DharaghjiκαιΆλλων
(1990)1 ΑΛΛ. 1013, StarFiberglass Ltd v.Elncda Trading ltd
(1992)1(B)ΑΛΛ. 875, 40 Hicks v. ChiefConstable of SouthYorkshire [1992]2 All E.R.65, Θεοδώρου v. Θεοδώρου
(1992)1(A)ΑΛΛ. 253, 927 ErimoudisEstLtdκ-ά.v.Χριστο6ουλίΑουκ,ά.
(1995)Foumides v.TheRepublic
(1986)2 C.L.R. 73, PsarasandAnotherv. TheRepublic
(1987)2C.LR. 132, 5 CourtisandOthers v.iasonides
(1970)1 C.LR. 180, Loucwdes v.C.D. HayandSonsLtd
(1971)1 C.L.R. 134, Βραχίμη v.Κουλουμπρή
(1992)1(B)ΑΛΛ. 836. 10 Παπαγεωργίου v.Louis Clappas Investments Services Ltd
(1991)1 ΑΛΛ.
- Έφεση. 15 Έφεσηαπότους εναγόμενουςκατάτηςαπόφασηςτου Επαρ χιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Π. Καλλής, Α.Ε.Δ.) που δόθηκε στις29 Οκτα)βρίου, 1991 (Αρ.Αγωγής753/88)με την οποίαεπι δικάστηκε ποσό £5.849,-ως αποζημιώσεις για ζημιές πουπρο κλήθηκαν στο υπόγειο της οικίας των εναγόντων απότα νερά 20 της βροχής λόγω της καταστροφής του πεζοδρομίου και του αναχώματος απότους εφεσείοντες. Χ. Πέτρου, για τους Εφεσείοντες. 25 Α. Πογιατζής, για τους Εφεσίβλητους. Cur.adv. wit. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Δ.: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα απαγγείλει ο Φρ. Νικολαΐδης, Δ. 30 ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ.: Ταγεγονότα της παρούσαςυπόθεσης εί ναι απλά. Κατάτον ουσιώδηχρόνο οι εναγόμενοι 1ανήγειραν σε παρακείμενο της οικίας των εναγόντων οικόπεδο, πολυκα- 35 τοικίακαιμετέφερανταχώματατηςεκσκαφήςτουυπογείουστα συνεχόμενα διπλανάοικόπεδα,όπουκαι δημιουργήθηκε λόφος χώματος αρκετούύψους. Οι εναγόμενοι κατά τημεταφοράτων χωμάτων κατέστρεψαν τόσο το πεζοδρόμιο της οδού όσο και ανάχωμαπουυπήρχεμετάτοπεζοδρόμιογιαπροστασίατηςπε- 40 ριοχής απότανερά της βροχής,μεαποτέλεσμα στις 17.10.1987, λόγω της μεγάληςβροχόπτωσης πουπαρατηρήθηκε,τανεράτης βοοχήζ ναεισέλθουναπότοκατεστραμμένο μέροςτουπεζοδρο μίου και του αναχώματος στο υπόγειο της οικίας των εναγό928 1 ΑΛΛ. ErimoudisEst Ltd tub-v.Χοκπο&ουλίΑου*&· Νικολαΐδης, Δ. ντων καιναπροκαλέσουν ζημιές ύψους£5.
- 5 10 15 20 25 30 Η εκδοχή των εναγόντων ήταν ότι με την παράνομη επέμ βαση τους στο πεζοδρόμιο και το ανάχωμα, οι εναγόμενοι εμπόδισαν την κανονική ροή των υδάτων προς νότο και υπο χρέωσαν τανεράναεισέλθουν,μέσωπαρακειμένουοικοπέδου στα υποστατικά των εναγόντων. Το πρωτόδικο Δικαστήριο αφού άκουσε μαρτυρία και από τις δύο πλευρές, περιλαμβα νομένης και μαρτυρίας αρχιτεκτόνων και εμπειρογνωμόνων μαρτύρων και αφού τις συνέκρινε μεταξύ τους, αποδέκτηκε την εκδοχή των εναγόντων και εξέδωσε τελικά απόφασηυπέρ τους για το ποσό των £5.
- Εναντίον της απόφασηςοι εναγόμενοι άσκησαν την παρούσα έφεσηεγείροντας δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο απέτυχε να εκτιμήσει κατάλληλα την προσαχθείσα μαρτυρίακαι συγκεκριμένα ότι αγνόησε τη μαρ τυρία του εμπειρογνώμονα μάρτυρα για τους εναγόμενους, καθώς και τη μαρτυρία του Μ.Υ. 7 Γεώργιου Μαυρομμάτη, σχετικά με την ελαττωματική κατασκευή του περιτοιχίσματος της οικίας των εναγόντων. Οδεύτερος λόγος έφεσης είναι ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη ότι η πλημμυρά στο υποστατικό των εναγόντων προκλήθηκε από ιδιαίτερα δυ νατήβροχή που συνιστούσε ανωτέρα βία και συνεπώς οι εναγόμενοι, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορούσαν να ευθύνονται. Μετάτοπέραςτης αγόρευσης του ευπαίδευτουσυνηγόρου του εφεσείοντος δεν κρίθηκε αναγκαίονα κληθεί ο δικηγόρος των εφεσίβλητων να αγορεύσει. Είναι γνωστά τα κριτήρια βάσει των οποίων το Ανώτατο Δικαστήριο επεμβαίνει στα ευρήματα του πρωτόδικου Δικα στηρίου. Στην υπόθεση ΑνδρέαςΣπύρου ν.Άριστον Ανδρέου Χατζηχαραλάμπονς
(1989)1(E) Α.Α.Δ. 298, αναφέρεται στις σελ. 311 και 312: 35 40 'Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν επεμβαίνει στα ευρήματα του πρωτόδικουΔικαστηρίου,εκτός εάνοεφεσείων ικανοποιήσει το Δικαστήριο ότι ηαιτιολογία είναι ανεπαρκής,ήότι ταευ ρήματα δεν δικαιολογούνται από τη μαρτυρία θεωρούμενης στοσύνολοτης. ΤοΔικαστήριο μεαπροθυμία επεμβαίνειστα ευρήματα γεγονότων, εκτός στις περιπτώσεις όπου η δικαιο σύνητοαπαιτεί,ότανταευρήματααυτάδεν είναι εύλογα επι τρεπτά,με βάσηταπρωτογενήγεγονότα. (SofoclisMamas v. The Firm "ARMA" Tyres
(1966)1 C.LR. 158 Marikkou 929 Νικολαΐδης, Λ ErimoudisEst Ltd κά. v.Χριστο&ουλίΰονκ,ά.
(1995)Nearchou v. Maria DemetriPapaefstathiou
(1970)1C.L.R. 109' VarnavasG. Varnakidesv. Christos Papamichael and Another
(1970)1 C.L.R. 367 S.S. Hontestroom v. S.S. Sagaporack, S.S. Hontestroom v. S.S. Durham Castle [1927] A.C.37, στη σελ.47- Charalambousv. Police
(1982)2 C.L.R. 134* Meletios Roussou v. Christos Aristodemou,
(1989)1C.L.R. 12." 5 (Βλ. επίσηςΠέτροςΤζιάνναροςν.ΣάββαΚωνσταντίνουΚαμηλάρη,Πολ.Έφ.6771,ημερ.11.7.1989,Polykarpouv.Polykarpou 10
(1982)1C.L.R. 182, 194, 195, Φράγχος ν. Χονβαρτά
(1992)1(A) Α.Α.Δ.39,41 t Papadopoulosv.Stavrou
(1982)1C.L.R. 321 και Watt v.Thomas[1947] 1 All E.R. 582,H.L.). Στην υπόθεση ΦοίβοςΜανρίόηςv. Rima J. Dharaghji και Αλλων
(1990)1Α.Α.Δ. 1013, 1018-1019,επαναλαμβάνεταιότι ηπρωταρχικήευθύνηγιατηδιαπίστωσητωνγεγονότωνανήκει κατ'εξοχήν στο πρωτόδικο Δικαστήριο, το οποίο έχει την ευ καιρία να δει και να ακούσει τους μάρτυρες και να εκτιμήσει την αξιοπιστία τους στα πλαίσια της ζωντανήςατμόσφαιρας της δίκης. Στην υπόθεση Star Fiberglass Ltd v. Elneda Trading Ltd
(1992)1(B) Α.Α.Δ.875, επισημαίνεται εξάλλου η απόφαση της Βουλής των Λόρδων στην υπόθεση Hicks ν. Chief Constable of South Yorkshire [1992] 2 All E.R. 65, αναφορικάμετηνέκτασητηςαναθεώρησηςτων ευρημάτωνκα τώτερων Δικαστηρίων, όπου αποφασίστηκε ότι τα συμπερά σματα τους δεν είναι ανατρέψιμααν ήτανεύλογα ανοικτάστο κατώτερο Δικαστήριο επί τη βάσει της μαρτυρίας και ήταν αδύνατον να λεχθεί ότι το Δικαστήριο ήταν λανθασμένο(*). Στην ίδια υπόθεση είχε λεχθεί ότι η εκτίμηση της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων δεν διαφέρει από την αντιμετώπιση άλλων μαρτυριών, εκτός του ότι η στάση των συγκεκριμένων μαρτύ ρων στο εδώλιο δεν έχει τόση σημασία για τηδιαπίστωση της αξιοπιστίας τους όσο με τους μάρτυρες επί των γεγονότων, παρόλο που παραμένει ένα από τα στοιχεία για να κριθεί η αξία της γνώμης τους. Επίσης στην υπόθεση Θεοδώρου ν. Θεοδώρου
(1992)1(A) Α.Α.Δ. 253, 258, ιονίστηκε ότι η ευθύνη για τον προσδιορισμό των γεγονότων εν όψει συγκρουόμενων εκδοχών βαρύνει το (*)"fairly open to the courts below on the evidence and it was impossibletosay thattheywerewrong." 930 15 20 25 30 35 4 0 1 ΑΛΛ 5 10 15 20 25 30 Erimoudis EstLtdxiu v. Χρστοδουλί&συ κ,ά- Νιχολαΐδης, Δ. πρωτόδικοΔικαστήριο. Ηεπέμβαση του Εφετείου στα ευρήμα τα του πρωτόδικου Δικαστηρίου δικαιολογείται μόνο όταναυ τάαντιστρατεύονταιτηνκοινήλογικήήέρχονται σεαντίθεση με αδιαμφισβήτητα μέρη της μαρτυρίας (βλ. μεταξύ άλλων Fournides v. The Republic
(1986)2 C.L.R. 73, Psarasand Another v.TheRepublic
(1987)2C.L.R.132). Δεν έχουμε ικανοποιηθείότι στην παρούσαυπόθεση συντρέ χει οποιοσδήποτε λόγος πουνα δικαιολογεί παρέμβασητου Εφετείου. Τοπρωτόδικο Δικαστήριο αξιολόγησε τηνενώπιον του μαρτυρίακαι ιδιαίτερατη μαρτυρίατων εμπειρογνωμόνων καικατέληξε σε συγκεκριμένα συμπεράσματα. Τασυμπεράσμα τααυτάδενφαίνεταινααντιστρατεύονταιτηνκοινήλογικήήνα βρίσκονται σε αντίθεση μεαδιαμφισβήτητα μέρητηςμαρτυρίας, ενώ ηκατάληξη του Δικαστηρίου δεν φαίνεταιναείναιαυθαί ρετηήμηεύλογα επιτρεπτήήλανθασμένη. Έτσι ολόγος αυτός της έφεσης θαπρέπει νααπορριφθεί. Δεύτερος λόγος έφεσης είναι ότι το Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη ότι η νεροποντή συνιστούσε ουσιαστικά ανωτέρα βία και συνεπώς οι εναγόμενοι δεν μπορούν να ευθύνονται. Ενώ πιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου ούτε τέθηκε οποιοσδήποτε ισχυρισμός γιαανωτέρα βία, ούτε και έγινε οποιαδήποτεπα ρόμοιααναφοράστην υπεράσπιση. Βέβαιαστην παραγρ.6της υπεράσπισης γίνεται κάποιααναφοράσεπολύ δυνατήβροχό πτωση από την οποία, λόγω της ανυπαρξίας αποχετευτικού συστήματος καιτηςυψομετρικής διαφοράς πλημμύρισε ολό κληρη ηπεριοχή. Όμωςηαναφορά είναι αόριστηκαιενπάση περιπτώσει δενμπορεί ναερμηνευτεί σαν επίκληση ανωτέρας βίας. Το πρωτόδικο Δικαστήριο αφούχαρακτήρισε τηβροχό πτωση βαριά, εξέτασε και τονισχυρισμό ότιηζημία των ενα γόντων οφειλόταν στη μεγάλη βροχόπτωση και'κατέληξε ότι επειδή μπορούσε να προβλεφθεί απότους εναγόμενους, δεν μπορούσε ναθεωρηθεί ανωτέραβία. 35 40 Έχει επανειλημμένα λεχθεί ότιτα δικόγραφασυνιστούν το θεμέλιο τηςδίκηςκαιαποτελούν το αποκλειστικό μέσογιατον προσδιορισμό των επιδίκων θεμάτων (βλ. μεταξύ άλλων Homeros Courtis and Others v. Panos lasonides
(1970)1 C.L.R. 180,Christakis Loucaides v. C.D.Hayand Sons Ltd
(1971)1 C.L.R. 134, Βραχίμηv.Κονλουμχρή
(1992)1(B) Α.Α.Δ. 836, 839). ΣτηνυπόθεσηΠαπαγεωργίουv. Louis Clappas Investments 931 Νικολαΐδης,Δ. ErimoudisEstLtdκά.v.Χφίστοδσυλί&ου*M.
(1995)Services Ltd
(1991)1 Α.Α.Δ.24(*), επαναλαμβάνεται ότι οιαρ χές του δικονομικού δικαίουπεριορίζουν τα επίδικα θέματα σε εκείνα που προσδιορίζονται από τη δικογραφία. Ο επακριβής προσδιορισμός των επιδίκων θεμάτων συναρτάται άμεσα με το κατ' αντιπαράθεση σύστημα δίκης που ισχύει στο δικό μας σύστημα-καιείναι απόρροιατηςφυσικής δικαιοσύνης πουεπιβάλ λει τη-διασφάλιση του δικαιώματος κάθε διάδικου για ουσια στικήευκαιρίααπάντησηςστις θέσειςκαιισχυρισμούς τουαντι δίκου του. Στην ίδια υπόθεση τονίζεται ότι όπως η πρωτόδικη διαδικασία, έτσι και η έφεση δεν μπορεί να προεκταθεί πέραν και έξω από τα επίδικα θέματα όπως προσδιορίζονται απότα δικόγραφα. 5 10 ο< Έτσι καιαυτόςολόγοςθαπρέπει νααπορριφθεί,αφούοσυ γκεκριμένος ισχυρισμός για την ύπαρξη ανωτέρας βίας δεν καλύπτεται απόταδικόγραφα. Ως αποτέλεσμα όλων των πιο πά νω ηέφεσηαπορρίπτεται με έξοδα εναντίον των εφεσειόντων. ,; Α/ zl_'£ ι *, Η έφεση απορρίπτεται με έξοδα εναντίον των εφεσειόντων. / \ .<;. «Γ \Λ (*) Η υπόθεσηέχειδημοσιευτεί με τίτλοΠαπαγεωργίόνν.ΛούηΚλάπmx (InvestmentSerricesLtd), όπωςπροφανώς καιοτίτλος της αγω γής, αλλά,θεωρούμε άτοπη τηνχρήσητουΕλληνικού καιτου Λατινικού αλφαβήτου στο ίδιοόνομακαισυνεπώς καταλήγουμεότιτοόνοματης εφεσίβλητης εταιρείαςθαπρέπεινααναφέρεταιολόκληρο σταΑγγλικά. Αντιλαμβανόμαστε ότιτοόνοματηςεφεσίβλητης εταιρείαςόπωςέχειεγ γραφείστονΈφοροΕταιρειώνείναιολόκληρο σταΑγγλικά. 932 15 20