(1995)8Ιουνίου,1995 [ΠΙΚΗΣ,Π.,ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ,ΝΙΚΟΛΑΟΥ, Δ/στές] ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσείων, V. ΝΙΚΟΥ ΠΑΠΑΛΑΖΑΡΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Εφεσίβλητων. (Ποινική ΈφεσηΑρ. 5905). Παράλειψη καταβολής καθορισμένων δικαιωμάτων προς τονΠροϊ στάμενο της ΥπηρεσίαςΜεταλλείων γιαπωληθέντα μεταλλεύμα τα επιτοπίως, κατάπαράβαση τωνάρθρων2,11, 39και47τονπε ρί Ρυθμίσεως Μεταλλείων και ΛατομείωνΝόμου Κεφ. 270 και των Κανονισμών36, 175
(4)ΚΛ.Π. 67/77και τουΚανονισμού8, 5 ΌγδοοςΠίνακας, Παραγρ. 2(β) και3
(6)(νί) τωνπερί Μεταλλείων και ΛατομείωνΒασικώνΚανονισμών478/58 όπως τροποποιήθη καν από τοΔιάταγμα ΚΛ.Π. 188/90— Ηκατηγορίαεστερείτο νο μικού ερείσματος λόγω τουότι οι πιο πάνωδιατάξειςδεν συνι στούσανποινικό αδίκημαμεαποτέλεσμα τηνέλλειψηέγκυρουκα- 10 τηγορητηρίονγια διεξαγωγή δίκης — Ηδίκη κρίθηκε άκυρη εξ υπαρχής— Οι κατηγορούμενοι έπρεπεναείχαναπαλλαγείαλλά όχι καινα αθωωθούν. Ποινική Δικονομία— Ποινική ευθύνη — Κατηγορητήριο — Πρέπει να αναφέρεται σεαδίκημαπουπροβλέπεται στοΝόμο — Σε αντί- 15 θετήπερίπτωση ηκατηγορία στερείται νομικούερείσματοςμεαπο τέλεσματηνέλλειψηέγκυρουκατηγορητηρίουγιαδιεξαγωγήτηςδί κης—Ποιεςοι συνέπειες. Ερμηνείαποινικώννόμων—Οιποινικοί νόμοιερμηνεύονται αυστη ρά — Οποιαδήποτε ασάφεια ήαμφιβολία αποφασίζεται υπέρ του κατηγορουμένου. Στην δίκη ενώπιον τουπρωτόδικου Δικαστηρίου δεναποδείκτηκεότιταλατομικάυλικάπουπώλησανοικατηγορούμενοι, κά τοχοι άδειαςλατόμευσης, προέρχονταν απόλατομείο. Ωςεκ τοΰ128 20 2 ΑΛΛ. Γεν. Εισαγγελέαςν.Παπσλαζάρου & άλλοι τουαποφασίστηκε ότιδενέχουνοποιαδήποτεευθύνηγιακαταβολή οποιουδήποτε ποσούυπόμορφήδικαιωμάτων. 5 10 Στηνέφεση,οΓενικόςΕισαγγελέας, αμφισβήτησε ότιηπροέλευ σητωνλατομικών υλικών αποτελούσε είτεστοιχείοτηςκατηγορίας είτεπαράγονταπουμπορούσε ναληφθεί υπόψη. Επίσης αμφισβή τησετηδικαιοδοσίατουΠοινικούΔικαστηρίου ναεπεκταθείπέραν απότηδιαπίστωση περί τηςύπαρξης απόφασηςτης αρμόδιας αρ χήςναεπιβάλει τηνπληρωμή τωνδικαιωμάτων καικατάπόσο αυ τάπληρώθηκαν ήόχι. ΤοΑνώτατο Δικαστήριο απέρριψετηνέφεσηκαιαποφάνθηκεότι:
- Ταάρθρα2,11,39και47τουΝόμουούτε απόμόνατουςτοκα θέναούτε καισε συνδυασμό μεταξύ τους δεν συνιστούν οποιο δήποτεποινικόαδίκημα. 15 20 25 30
- Η πρόνοια στον Όγδοο Πίνακα,ηοποία προβάλλεται ως συνθέτουσα αδίκημαστην υπόεξέτασηκατηγορία είναιηπαράγρα φος 3(δ)(νϊ). Όμως πουθενά στην παράγραφο αυτή,δενδιατυ πώνεται οποιαδήποτε υποχρέωση για την καταβολήδικαιωμά των από τον κάτοχο άδειας λατόμευσης, έτσι ώστε η μησυμ μόρφωση σ' αυτότον τομέανα ενεργοποιεί το στοιχείο (vi) το οποίο ορίζει τα περί της διάπραξης ποινικού αδικήματος. Η ποινική ευθύνη πρέπει να καθορίζεται ρητά και απερίφραστα απότο λεκτικότηςδιάταξηςκαιόχι νααφήνεταινα συνάγεται απότασυμφραζόμενα.
- Η παράγραφος4 τουΚαν. 170πουπρονοεί γιακαταδίκηγιαμη καταβολήκαιδικαιωμάτων σύμφωνα μετον Καν.36,δεν θεμε λιώνεται απότις διατάξειςπουεκτίθενται στο κατηγορητήριο.
- Η κατηγορία για μηκαταβολήδικαιωμάτων,στερείται νομικού ερείσματος, μεαποτέλεσμα ναμηνυπάρχει έγκυροκατηγορητή ριο για διεξαγωγή δίκης, Ως εκ τούτου η δίκη είναι άκυρη εξ υπαρχής. Οικατηγορούμενοι θαέπρεπεναείχαναπαλλαγείαλ λάόχι καιαθωωθεί. Οικατηγορούμενοι απαλλάσσονται τηςκατηγορίας. Η έφεση απορρίπτεταιως στερούμε νηαντικειμένου. Καμμιάδιαταγήγια έξοδα. 129 ΓενικόςΕισαγγελέα;ν. Παπαλαζάρου & άλλοι
(1995)Αναφερόμενη απόφαση: Χριστοδούλου ν.Αστυνομίας
(1993)2Α.Α.Δ. 443. ΈφεσηΕναντίον ΑθωωτικήςΑπόφασης. Έφεση εναντίον αθωωτικής απόφασηςαπότο Γενικό Εισαγ γελέα της Δημοκρατίας μετην οποίαστις 25 Μαΐου, 1994 αθωώ5 θηκαν οικατηγορούμενοι από το ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λευκω σίας (Ιωαννίδης,Α.Ε.Δ.) (Αριθμός Ποινικής Υπόθεσης 141/92) στην κατηγορίαγια παράλειψηκαταβολήςκαθορισμένοι δικαι ωμάτων προς τον Προϊστάμενο Υπηρεσίας Μεταλλείας κατά παράβασητων άρθρων2,11,39και47 των Περί Ρυθμίσεως Με- 10 ταλλείων &Λατομείων Νόμου,Κεφ.270, και Κανονισμών. ΣΤ.Ιωσήφ (κα),ΔικηγόροςτηςΔημοκρατίας,γιατονεφεσείοντα. Μ. Ιακώβου, για ΐους εφεσίβλητους. Cur. adv.vult. ΠΙΚΗΣ,Π.: Τηνομόφωνη απόφασητουΔικαστηρίου θαδωσει οΔικαστής κ.Νικολάου. ΝΙΚΟΛΑΟΥ,Δ.: Εναντίοντων εφεσίβλητων προσήχθηκατη γορία για "παράλειψη καταβολής καθορισμένων δικαιωμάτων προςτονΠροϊστάμενο τηςΥπηρεσίας Μεταλλείων γιαπωληθέ ντα μεταλλεύματα επιτοπίως,κατάπαράβασητωνάρθρων2,11, 39 και 47 των περί Ρυθμίσεως Μεταλλ-είων και Λατομείων Νό μου Κεφ.270, των Κανονισμών 36,170
(4)Κ.Δ.Π.67/77, και του Κανονισμού 8, Όγδοος Πίνακας, παράγραφος 2(β) και 3(δ)(ν1) των περί Μεταλλείων και Λατομείων Βασικών Κανονισμών 478/58, όπως τροποποιήθηκαναπό το Διάταγμα Κ.Δ.Π. 188/90 και το άρθρο20 του Ποινικού Κώδικα." 15 20 25 Η2η εφεσίβλητη είναι εταιρείαπεριορισμένης ευθύνης,ενώ ο 1ος εφεσίβλητος είναι διευθυντής της ο οποίος,κατάτον χρόνο που ενδιαφέρει, ενεργούσε εκ μέρους της. Σημειώνουμε εξ αρχής ότι η αναφορά στην κατηγορία σε "με- 30 ταλλεύματα"αποτελούσε λάθος. Στην πραγματικότητα ηαναφο ράθαέπρεπεναήτανσε λατομικάυλικά. Αυτόκαθίστατοέκδηλο τόσο απότιςδιατάξειςστις οποίεςγινόταν επίκλησηόσοκαιαπό τις εκτεθείσες στο κατηγορητήριο λεπτομέρειες. Ωστόσο ηεν λό- 130 2 AJLA. 5 10 15 20 25 30 35 40 ΓενικόςΕισαγγελέαςν.Παπαλαζαοου &άλλοι Νικολάου, 4. γω διάσταση,ηοποίαδεν εθίγει πρωτόδικακαιεπισημάνθηκε κα τά πρώτο από το Εφετείο, δεν αποβαίνει κρίσιμη και δεν θα πα ραστεί ανάγκηναμαςαπασχολήσει περαιτέρωενόψειτηςκατάλη ξης στην οποία,καθώς θα φανεί αργότερα,μας οδηγεί η εξέταση άλλου θέματοςσχετιζομένου μετηνυπόστασητηςκατηγορίας. Στη δίκη που διεξήχθη, οι κατηγορούμενοι προέβαλαν προς υπεράσπιση τους πως παρόλον πουδιατηρούσαν άδειαγιαλατόμευση, εν τούτοις τα λατομικά υλικάγια ταοποίαγινόταν λόγος δενταείχανανορύξει απότολατομείο τουςαλλάαποτελούσαν το προϊόν εκσκαφώνοικοπέδων - πουανήκανσεπελάτες - ως προε τοιμασίατουχώρου γιατηδιεξαγωγή οικοδομικών εργασιών. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, επειδή δεν καταδείχθηκε πως τα πωληθέντα από τους κατηγορουμένους λατομικά υλικά προέρ χονταν από λατομείο, δεν προέκυπτε ως εκ τούτου υποχρέωση απόμέρους τους γιακαταβολήοποιουδήποτε ποσού υπό μορφή δικαιωμάτων. Αυτότο αποτέλεσμα ήταναπόρροιατης ερμηνεί ας που το Δικαστήριο έδωσε στην παράγραφο2(β) του Ογδόου Πίνακα των περί Μεταλλείων καιΛατομείων Βασικών Κανονι σμών του 1958, όπως τροποποιήθηκαν,τελευταία σε τούτο από την Κ.Δ,Π. 188/90,όπου γίνεται πρόνοια για τη διάθεση κατα βληθέντων δικαιωμάτων με καταμερισμό μεταξύ, αφενός, της κοινότητας στην οποία βρίσκεται το λατομείο και, αφετέρου, του Κράτους,με σκοπό αντίστοιχα την εκτέλεση αναπτυξιακών έργων και την επανόρθωση του περιβάλλοντος. Ως εκ τούτου αθώωσε και απάλλαξε τους κατηγορούμενους. Η παρούσα έφεση, την οποία άσκησε ο Γενικός Εισαγγελέας, στρέφεται εναντίον της αναφερθείσαςπροσέγγισης του πρωτόδι κουΔικαστηρίου. Οι λόγοι έφεσης ανάγονταισεδύοκύριους το μείς. Στον πρώτο τομέα εκτίθενται λόγοι οι οποίοι κατατείνουν στην αμφισβήτηση ότι ηπροέλευση των λατομικών υλικών απο τελούσεείτεστοιχείο τηςκατηγορίαςείτεπαράγονταπουθα μπο ρούσεναληφθεί υπόψη,ενώ στο δεύτερο τομέα εκτίθενται λόγοι αμφισβήτησης της δικαιοδοσίας του Ποινικού Δικαστηρίου να επεκταθεί πέρα από τη διαπίστωση, πρώτο, περί της ύπαρξης απόφασηςτης αρμοδίαςαρχήςνα επιβάλει την πληρωμήδικαιω μάτωνκαι,δεύτερο,περί τουγεγονότος ήόχι τηςπληρωμής τους. Καιτούτοδιότι,σύμφωνα μετηνεισήγησητουεφεσείοντα,ηυπο χρέωση γιαπληρωμή προκύπτει απόεκτελεστήδιοικητική πράξη ο έλεγχοςγια τηνομιμότητα τηςοποίαςανήκει αποκλειστικά στο Ανώτατο Δικαστήριο δυνάμει του Άρθρου 146 τουΣυντάγματος. 131 Νικολάου,Α. ΓενικόςΕισαγγελέαςν.Παπαλαζαοου &άλλος
(1995)Αφετηρία για τη διάγνωση ποινικής ευθύνης είναι πάντοτε το κατηγορητήριο. Γι' αυτόείναιανάγκηπριναπόοτιδήποτεάλλονα εξεταστείτο κατάπόσο τοκατηγορητήριο,όπως είναιδιατυπωμέ νο,αναφέρεταισε αδίκημαπροβλεπόμενο απότοΝόμο. ΜεΝόμο εννοούμε εδώ βέβαια την έκφανση του δικαίου σε οποιαδήποτε μορφή. Κατευθύναμε λοιπόν αυτόβουλα την προσοχή μαςσεαυτό τοπροκαταρκτικό,συνάμακαιθεμελιακόθέμα,δεδομένουότιπρο κύπτει απότην ίδιατην όψητης προσαχθείσαςκατηγορίας. 5 Παρατηρούμεκατάπρώτοότι ταάρθρα2,11,39και47 τουπε ρίΡυθμίσεως Μεταλλείων καιΛατομείωνΝόμου,Κεφ.270, όπως 10 έχει τροποποιηθεί, τα οποία αναφέρονται στην έκθεσηαδικήμα τος,θέτουν απλώς το πλαίσιο εντός τουοποίου εντάσσεται η πα ραχώρηση άδειας λατόμευσης και τίθενται οι προϋποθέσεις οι οποίες περιλαμβάνουν,ανάμεσασεάλλα,καιτηνπληρωμήδικαι ωμάτων όπως και τη θέσπιση Κανονισμών για την ευχερή εφαρ- 15 μογή τουΝόμου. Όμως ταενλόγωάρθραούτε από μόνατους το καθένα αλλά ούτε και σε συνδυασμό μεταξύ τους δεν συνιστούν οποιοδήποτε ποινικό αδίκημα. Και προχωρούμε στους εκτιθέμε νους Κανονισμούς. Ο Κανονισμός 36αναφέρειότι τοΰψος καιο τρόποςπληρωμής δικαιωμάτωνρυθμίζεται απότον ΌγδοοΠίνα- 20 κα των Κανονισμών. Η πρόνοια στον Όγδοο Πίνακα,η οποία προβάλλεται ωςσυνθέτουσα αδίκημαστηνυπόεξέτασηκατηγορία είναι ηπαράγραφος3(δ)(νί). Ηαναφορά στο κατηγορητήριο και στηνπαράγραφο2(β)του ίδιουΠίνακα,στοπεριεχόμενο τηςοποί αςήδηαναφερθήκαμε,δεν άπτεται^τηςσύστασης ποινικού αδική- 25 ματοςκαιως εκτούτουδενχρειάζεταισχολιασμό. Η παράγραφος 3(δ)(νί)προβλέπει τα εξής: "3. Τα δικαιώματακαταβάλλονται κατάτον ακόλουθο τρό πο: (α) (β) (Υ) (δ) Όταν ανορύσσονται, χρησιμοποιούνται ήπωλούνται λατομικά υλικά επιτόπια: 30 35 0) (Η) (iii) (
- iv)(ν) (
- vi)Η μησυμμόρφωση με τηνπαρούσαπαράγραφοείναι ποινικό αδίκημαπουτιμωρείται με πρόστιμο μέχρι £200.00 σεντ ήφυλάκιση μέχρι 3 μήνες ήκαι τις δύο 132 40 2Α-Α-Α. ΓενικόςΕισαγγελέαςν.Παπαλαζαοου & άλλοι Νικολάου,Δ. ποινές,σε περίπτωση δεδεύτερης ή μεταγενέστερης καταδίκης μεπρόστιμο μέχρι £500.00σεντ ήφυλάκι ση μέχρι 6 μήνες ήκαιτις δύοποινές." 5 10 Όπως διαρθρώνονται οι εν λόγω πρόνοιες του Ογδόου Πίνάκα,θαμπορούσε ναδιερωτηθεί κανείς ως προς το κατάπόσο ηαναφορά σε παράγραφο στο στοιχείο (
- vi)είναι αναφορά στην παράγραφο 3ήσε ό,τι αποτελεί τηνυποπαράγραφο (δ)της πα ραγράφου 3, δεδομένου ότι το στοιχείο (
- vi)τίθεται κάτω από την υποπαράγραφο (δ). Ορθολογικά θαανέμενε κανείς πωςαν ηαναφορά σε παράγραφο ήταν στο σύνολο της παραγράφου 3, τότε το στοιχείο (
- vi)θα αποτελούσε χωριστή υποπαράγραφο, της παραγράφου 3αριθμημένης ως υποπαραγράφου (ε). Αυτός όμως ο προβληματισμός δεν ενέχει πρακτική σημασία. Ό,τι ενδιαφέρει είναι πως στην παράγραφο 3 γενικά,όσο και στην υποπαράγραφο (δ)- όπωςεμείς τηνονομάζουμε -εξειδικεύ ονται μηχανισμοί λειτουργίας του συστήματος,και συνακόλουθα επιβάλλονται διάφορεςυποχρεώσεις σε αδειούχους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο συνδυασμός τεθείσας υποχρέωσης με τη μή συμ μόρφωση στην οποίααναφέρεταιτοστοιχείο (vi)συνιστά ποινικό 20 αδίκημα. Όμως πουθενά στην παράγραφο 3, κατ' επέκτασηκαι στην υποπαράγραφο (δ),δεν διατυπώνεταικατάτρόποεπιτακτι κό οποιαδήποτευποχρέωση για την καταβολή δικαιωμάτωναπό τονκάτοχοάδειαςλατόμευσης έτσιώστεημήσυμμόρφωση σεαυ τό τον τομέα να ενεργοποιεί την εν λόγω ακροτελεύτιαπρόνοια, 25 δηλαδήτο στοιχείο (
- vi)για να επιτυγχάνεται ως εκ τούτου ησύ σταση ποινικού αδικήματος. Στο στοιχείο (iii) της παραγράφου 3
(6)γίνεται όντως αναφοράσε καταβολή δικαιωμάτων αλλά η αναφορά αυτήυπέχει θέσηχρονικού προσδιορισμού τηςυποχρέ ωσης του αδειούχουναυποβάλλει στον Προϊστάμενο Υπηρεσίας 30 Μεταλλείων το προβλεπόμενο δελτίο μεταφοράς. Εξάλλου, στο στοιχείο (ν)καθορίζεταιδικαίωμαελέγχουτων βιβλίων καιαντι γράφων των δελτίων μεταφοράςτων αδειούχωνκαι προστίθεται ότι, όπου διαπιστώνεται παράβαση, τότε μπορεί να απαιτηθεί η άμεση καταβολή απότον αδειούχο των οφειλουμένων δικαιωμά35 τωνκαιότι επιπλέον μπορεί ναεπιβληθεί καθορισμένο πρόστιμο. Όμως η εν λόγω δυνατότητα για τη διατύπωση απαίτησης δεν μπορεί,κατάτηνάποψημας,να εκληφθεί ως επιβάλλουσαεπιτα κτικά και αντίστοιχη υποχρέωση καταβολής των όποιων οφειλο μένων δικαιωμάτων, έτσι ώστεναθεωρείται ότι η μήσυμμόρφω40 * σήθέτει σελειτουργία το στοιχείο (vi) τοοποίοορίζει ταπερί της /διάπραξης ποινικούαδικήματος. Οποιαδήποτεάλλη προσέγγιση στην αντίκρυση του στοιχείου (ν) θααντιστρατευόταντηνκαθιε15 133 Νικολάου,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέαςν.Παπαλαζαοου & άλλοι
(1995)ρωμένη αρχήότι, προκειμένου περί της δημιουργίας ποινικής ευ θύνης, οι διατάξεις ερμηνεύονται αυστηρά δίχως δυνατότηταγια στήριξη έννοιας μευπονοούμενα καιδίχως χώρο για ασάφεια. Η ποινική ευθύνει πρέπει νακαθορίζεται ρητάκαιαπερίφραστααπό το λεκτικό της διάταξηςκαιόχι νααφήνεταινασυνάγεται απότα 5 συμφραζόμενα. Πρόσφατηυπενθύμιση αυτήςτης αρχής αποτελεί η απόφαση στην υπόθεση Χριστοόονλον ν. Αστυνομίας
(1993)2 Α.Α.Δ. 443, στην οποίαλέχθηκαν ταεξής: "Οι ποινικοί νόμοι, περιλαμβανομένων εκείνων πουαφορούν τη δικαιοδοσία και τηδικονομία, ερμηνεύονται αυστηρά. Αν υπάρχει οποιαδήποτε ασάφεια ή αμφιβολία αποφασίζεται υπέρ του κατηγορουμένου. Αυτόγίνεται έστω και αν οδηγεί στην απαλλαγήτουκατηγορουμένου για τεχνικούς λόγους." Η ανωτέρω αναφορά μας οδηγεί, τέλος, στην παράγραφο
(4)του Κανονισμού 170,στην οποίαεκτίθεταιηπερίπτωσηκαταδίκης προσώπουγια μήκαταβολή-ανάμεσασεάλλα-καιδικαιωμάτων, σύμφωνα με Κανονισμό 36 που προαναφέραμε. Αυτό όμως το εκλαμβανόμενο ως δεδομένο δεν θεμελιώνεται από τις διατάξεις που εκτίθενται στοκατηγορητήριο στην προκείμενη περίπτωση. 10 15 Κατά την κρίση μας,για τους λόγους που εκθέσαμε, ηκατηγο- 20 ρία για μήκαταβολήδικαιωμάτων στερείται νομικού ερείσματος, μεαποτέλεσμα την έλλειψηέγκυρουκατηγορητηρίου γιαδιεξαγω γήδίκης. Ως εκ τούτουηδιεξαχθείσαδίκηήτανάκυρηεξυπαρχής. Ακολουθείότιοικατηγορούμενοι θαέπρεπεστηβάσητέτοιαςαπό φανσης να είχαν απαλλαγεί αλλά όχι και να αθωωθεί. Επιβάλλε- 25 ται λοιπόν τώρα ηανάλογη μεταβολή του αποτελέσματος που εί ναιότι οικατηγορούμενοι απλώς απαλλάσσονταιτηςκατηγορίας. Η έφεση απορρίπτεται ως στερούμενη αντικειμένου. Κα μιά διαταγήγια έξοδα. Η έφεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα, 134 30