(1995)19Οκτωβρίου, 1995 [ΠΙΚΗΣ,Π.,ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΚΟΥΡΡΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,ΧΡΥΣΟΓΓΟΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, ΑΡ ΤΕΜΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ,ΝΙΚΟΛΑΟΥ,Α/στίς] ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αιτητής, ν. ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ, Καθ' ων η Αίτηση. (Αναφορές Αρ. 1/92 και 2/92) Συνταγματικότητα νόμων — Αναφορές από τον Πρόεδρο της Δημο κρατίας για γνωμάτευση από το Ανώτατο Δικαστήριο, βάσει του Άρθρου 140.2 τουΣυντάγματος, ωςπρος τησυνταγματικότητα του Άρθρου 4 του περί Ποινικής Δικονομίας (Τροποποιητικός) (Αρ.2) Νόμου του 1992και των Άρθρων 2 και 3 του περί Δικαστηρίων 5 (Τροποποιητικός) (Αρ.3)Νόμου του 1992— Και ταδύονομοθετή ματα κρίθηκαν αντισυνταγματικά για τον λόγο ότι προσκρούουν και έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις τωνΆρθρων 11.7, 155.1 και 155.4 του Συντάγματος. Παρεμπίπτοντα διατάγματα — Έκδοσηκαι αναθεώρησητης ορθότη- 10 τας ή της νομιμότητας παρεμπιπτόντων διαταγμάτων κατά τον χρόνο έκδοσης τους — Ανάγεται αποκλειστικά στη δικαιοδοσία Ανωτάτου Δικαστηρίου — Σύνταγμα Άρθρο
- Εντάλματα σύλληψης — Δικαιοδοσία για αναθεώρηση τους—Ανάγε ται στο Ανώτατο Δικαστήριο — Σύνταγμα Αρθρο 11.
- 15 Προνομιακά εντάλματα — Ηέκδοσητους ανάγεται αποκλειστικά στη δικαιοδοσία του Ανωτάτου Δικαστηρίου — Συνταγματικό Δίκαιο Σύνταγμα Άρθρο 155.
- Ανώτατο Δικαστήριο — Η δευτεροβάθμιαδικαιοδοσία και η δικαιο δοσία για την έκδοση προνομιακών διαταγμάτων, ανάγεται απο- 20 κλειστικά στη δικαιοδοσία του Ανωτάτου Δικαστηρίου δυνάμει των παραγράφων ι και 4 τουΆρθρου 155του Συντάγματος αντί388 3A.A.A. ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν. Βουλής στοιχα — Επίσης,με βάση τον περί Δικαστηρίων Νόμο του1960 Άρθρο 25, το Ανώτατο Δικαστήριο κέκτηταιδικαιοδοσία για την αναθεώρησητων αποφάσεων τόσο του Επαρχιακού Δικαστηρίου όσο και τον Κακουργιοδικείου. 5 ΕπαρχιακάΔικαστήρια — Δικαιοδοσία ποινική καιπολιτική — Είναι αποκλειστικά πρωτόδικη — Οπερί Δικαστηρίων Νόμος τον 1960, Άρθρα 20 -
- Συνταγματικό Δίκαιο—Σύνταγμα ΜέροςII—Κατοχύρωση τωνανα παλλοτρίωτων δικαιωμάτων τον ανθρώπου. 10 15 20 Νόμοι καιδικαιώματα κατηγορουμένου— Ότιπραγματεύονται οι νό μοι είναι τα δικαιϊκά μέσα για την αναθεώρησηδικαστικών απο φάσεων, πον επιβάλλουν περιορισμούς σε θεμελιώδηδικαιώματα καιόχι ηπαροχή πρόσθετωνδικαιωμάτων στον κατηγορούμενο. Κοινός στόχος καιτωνδύονομοθετημάτων ήταν ηπαροχήδικαιοδοσίαςστα πρωτόδικα ποινικά δικαστήρια, να αναθεωρούν, στο πλαίσιοτης δίκηςγια σκοπούςδιαπίστωσης της ποινικής ευ θύνης του κατηγορουμένου, την ορθότητα και εγκυρότητα ενταλ μάτων σύλληψης και ερεύνης. Απώτερος στόχος ήταν ο αποκλει σμός μαρτυρίας απότηνποινική δίκη, ηοποία προέκυψεαπό την εκτέλεσηενταλμάτωντα οποία ακυρώνονται. ΤοΑνώτατοΔικαστήριο μεβάσητιςνομικέςαρχέςπου αναφέ ρονται στοπιοπάνω εισαγωγικόσημείωμα,έκρινεότι: 25 Ι) Τόσο το Αρθρο 4 του νόμου που αποτελείαντικείμενο της Αναφοράς 1/92,όσοκαι τα Αρθρα 2και3, πουσυνιστούντο σύνολο τουπεριεχομένου τουνόμουπουαποτελεί αντικεί μενοτηςΑναφοράς2/92, είναιαντισυνταγματικά 2) Το Αρθρο 4 του περί ΠοινικήςΔικονομίας (Τροποποιητι κός)(Αρ.2)Νόμοςτου 1992 διαχωρίζεται απότις υπόλοιπες διατάξειςτουνόμουοι οποίεςμπορείναεκδοθούν. 30 Υποθέσεις πον αναφέρθηκαν: Police v.Georghiades
(1983)2 C.L.R. 33· Merthodja v.Police
(1987)2 C.L.R. 227 Αστυνομία v.Γιάλλονρος
(1992)2A.AA. 147· 389 Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής
(1995)Ellinas v. Republic
(1989)1 C.L.R. 17Ponnamma v. Arumogan [1905]A.C. 383,
- Αναφορές. Αναφορές του Προέδρου της Δημοκρατίας που έχουν ως αντικείμενο ημεν πρώτη την κρίση της συνταγματικότητας του 5 άρθρου 4 του περί Ποινικής Δικονομίας (Τροποποιητικός) (Αρ.2)Νόμουτου 1992 καιηδεύτερητων άρθρων2και3τουπε ρί Δικαστηρίων (Τροποποιητικός) (Αρ.3) Νόμου του 1992, οι οποίοι θεσπίστηκαν από τη Βουλή και παραπέμφθηκαν στον ΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςγιαέκδοση στην Επίσημη Εφημερίδα 10 της Δημοκρατίας. Λ. Αουκαΐδης, Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας τηςΔημοκρατίας με Τ. Πολυχρονίδον (κα),Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α', για τον Πρόεδρο τηςΔημοκρατίας.. Ε. Ευσταθίου με Χρ. Πονργονρίδη, για τη Βουλή των Αντί- 15 προσώπων, Cur.adv.vult. Την Απόφαση του Δικαστηρίου θαδώσει ο Γ.Μ. Πικής, Π. ΠΙΚΗΣ,Π.: ΗΑναφορά τουΠροέδρουτηςΔημοκρατίας 1/92 έχειωςαντικείμενοτηνκρίσητηςσυνταγματικότηταςτου Αρθρου 20 4 του περίΠοινικής Δικονομίας (Τροποποιητικός)(Αρ.2)Νόμου του 1992 (ονόμος),ο οποίοςθεσπίστηκε απότηΒουλήκαιπαρα πέμφθηκεστον ΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςγιαέκδοσηστηνΕπίση μηΕφημερίδατης Κυβερνήσεως. Ο ίδιοςνόμος επιφέρει καισει ρά άλλων τροποποιήσεων στον περίΠοινικήςΔικονομίας Νόμο- 25 Κεφ. 155, οι οποίες διαχωρίζονται από τις τροποποιήσεις που προβλέπει τοΑρθρο4,η συνταγματικότητατωνοποίωνδεναμφι σβητείται. Το Αρθρο4 τουνόμου προβλέπει τηνπροσθήκητουακόλου θου εδαφίουστο Αρθρο20 τουΚεφ. 155,καιτημετρατροπήτου 30 υφιστάμενου κειμένου του Αρθρου 20 ως εδάφιον
- Τοεδάφιο το οποίο προστίθεται, η συνταγματικότητα του οποίου αμφι σβητείται, προβλέπει:- 390 3Α.Α.Δ. 5 10 15 20 ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν.Βουλής Πικής, Π. "'4
(2)Ένταλμα τοοποίο δεν περιέχει βεβαίωση δικαστήότι ικανοποιήθηκεγια τηνύπαρξηεύλογης υπόνοιαςκαι/ήπάσχει ουσιωδώς ωςπρος τους προβλεπόμενους τύπους δύναται να κηρυχθεί άκυρουπότουεκδικάζοντος τηνυπόθεση Δικαστηρίουγιασκοπούς τηςδιαδικασίαςστηνοποίααφορά.'." Η Αναφορά τουΠροέδρου της Δημοκρατίας 2/92 έχει ως αντικείμενο τηνκρίση τηςσυνταγματικότητας τωνΑρθρων 2 και 3 τουπερί Δικαστηρίων (Τροποποιητικός) (Αρ.3) Νόμου του 1992 (ο νόμος),οοποίος θεσπίστηκε απότη Βουλήκαιδιαβιβάστηκε στον ΠρόεδροτηςΔημοκρατίας γιαέκδοση στην Επί σημηΕφημερίδατης Δημοκρατίας. ΤαΑρθρα 2και 3,των οποί ων η συνταγματικότητα αμφισβητείται,εξαντλούν το περιεχόμε νο του νομοθετήματος. Οιστόχοι των αμφισβητούμενων νομο θετημάτων είναι οι ίδιοι· έγκεινται στην παροχή δικαιοδοσίας στα πρωτόδικα ποινικά δικαστήρια να αναθεωρούν, στοπλαί σιο τηςδίκηςγιατηδιαπίστωση τηςποινικής ευθύνης τουκατη γορουμένου, τηνορθότητακαιτην εγκυρότητα ενταλμάτων σύλ ληψης και ερευνης. Απώτερος στόχος είναι οαποκλεισμός μαρ τυρίαςαπότηνποινικήδίκη,ηοποίαπροέκυψε απότηνεκτέλεσηενταλμάτων ταοποίαακυρώνονται (βλ.Policev. Georghiades
(1983)2C.L.R. 33· Merthodjav.Police(\9$7)2C.L.R. 227- Αστυ νομία v.Γιάλλονρος,
(1992)2Α.Α.Δ. 147). Το κείμενο τωνΑρθρων 2και3του νόμου (Αναφορά2/92) έχει ως εξής:- 25 30 35 "2. Τοάρθρο 20 τουβασικού νόμου τροποποιείται με την προσθήκη,αμέσως μετάτο εδάφιο
(3)αυτού, του ακόλουθου νέου εδαφίου: '
(4)Ανφανείστο Κακουργιοδικείο ότι οποιοδήποτε ένταλ μα συλλήψεως ή έρευνας που εκδόθηκε σύμφωνα με τις πρόνοιες του Συντάγματος,του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμουκαι/ή οποιουδήποτεάλλουνόμουδενπεριέχει βεβαί ωση Δικαστή ότι ικανοποιήθηκε γιατηνύπαρξη εύλογης υπόνοιας και/ήπάσχει ουσιωδώς ωςπρος τους προβλεπό μενους τύπους, το Κακουργιοδικείο δύναται να ακυρώσει οποιοδήποτε τέτοιο ένταλμα κατά την εκδίκαση της υποθέ σεωςκαιγια τους σκοπούς της διαδικασίαςαυτής.'." "3. Τοάρθρο24 τουβασικούνόμου τροποποιείται μ£ τηνπρο σθήκη,αμέσως μετά το εδάφιο
(2)αυτού,του ακόλουθου νέου εδαφίου: 391 Πικής,Π. ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν. Βουλής
(1995)*
(3)Αν φανεί στο ΕπαρχιακόΔικαστήριο, όταν εκδικάζεισυνοπτικώςοποιοδήποτεαδίκημα,ότιοποιοδήποτεένταλμασυλ λήψεωςήέρευνας που εκδόθηκεσύμφωνα με τις πρόνοιες του Συντάγματος, του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου και/ή οποιουδήποτεάλλουνόμουδενπεριέχει βεβαίωσηΔικαστήότι 5 ικανοποιήθηκεγιατηνύπαρξηεύλογης υπόνοιαςκαι/ήπάσχει ουσιωδώς ως προςτουςπροβλεπόμενους τύπους,τοΔικαστή ριο δύναται να ακυρώσει οποιοδήποτε τέτοιο ένταλμα κατά την εκδίκαση της υποθέσεαχ;και για τους σκοπούς τηςδιαδι κασίαςαυτής.'." 10 Η συνάφειατων επιδίκωνθεμάτωντωνδυοΑναφορών οδή γησε στην έκδοση οδηγιών γιατην απόκοινού εξέταση τους. Εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο κ. Λουκαΐδης υπέβαλε ότι οι αμφισβητούμενοι νόμοι προσκρούουν στις δια τάξεις των παραγράφων 1 και4τουΑρθρου 155 τουΣύνταγμα- 15 τος, οι οποίες διαφυλάσσουν τη δευτεροβάθμια και ελεγκτική της νομιμότητας πρωτόδικων αποφάσεων δικαιοδοσία στο Ανώτατο Δικαστήριο. Περαιτέρω, το Αρθρο 11.7 του Συντάγ ματος προβλέπει ότι διατάγματαγιατον περιορισμό τηςελευθε ρίας,όπωςτο ένταλμασύλληψης,μπορεί νααναθεωρηθούναπό 20 αρμόδιοδικαστήριο,πουδεν μπορεί ναείναι άλλο απότοΑνώ τατο Δικαστήριο, στη δικαιοδοσία του οποίου ανάγεται απο κλειστικά η έκδοση των προνομιακών ενταλμάτων (Αρθρο 155.4), περιλαμβανομένου και του εντάλματος habeas corpus, του ένδικου μέσουειδικάπροσαρμοσμένου στηδιαπίστωση της 25 νομιμότητας πράξηςστέρησης της ελευθερίας τουατόμου. Το Αρθρο 11.7 του Συντάγματος προβλέπεί:"7. Παςστερηθείς της ελευθερίας αυτούδιάσυλλήψεωςή κρατήσεως δικαιούται να προσφυγή εις αρμόδιον δικαστήριον, ίνα τούτο κρίνη ταχέως την νομιμότητα της κρα- 30 τήσεως και διάταξητην απόλυσιν αυτού,εάν η κράτησις δεν είναι νόμιμος." Ως προς το τι συνιστά "έφεση", ο κ. Λουκαΐδης ανεφέρθη στηνPonnammaν-.Arumogam[1905] A.C.383,390,στηνοποία επεξηγειται ότι έφεσηείναι ηδιαδικασία θεώρησης της ορθότη- 35 ταςδικαστικής απόφασης,υπότοφωςτωνστοιχείων (materials) που είχεενώπιον τουτο δικαστήριο πουτην εξέδωσε. Η δικαι οδοσία εφετείου αποτελεί δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας, επειδή 392 3 Α.Α.Δ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής Πικής,Π. έχειωςαντικείμενο τηναναθεώρησητηςορθότηταςαπόφασηςπου εκδίδεται στο πλαίσιο πρωτοβάθμιαςδικαιοδοσίας. Ηδευτερο βάθμιαδικαιοδοσίαταυτίζεταιμετηνκατ' έφεση δικαιοδοσία. 5 10 15 20 25 30 35 Ο κ. Ευσταθίου,εκ μέρους της Βουλής των Αντιπροσώπων, υπέβαλε ότι με τις τροποποιήσεις επιδιώκεται η επαύξηση των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, για την οποία δεν υποβάλ λεται κανένας συνταγματικός περιορισμός. Ταδικαιώματα του ατόμου,ταοποίακατοχυρώνονται στο Μέρος IIτου Συντάγμα τος, δεν εξαντλούν τα δικαιώματατου πολίτη γενικά ήτουκατηγορουμένου ειδικά,ταοποίαονόμος μπορείνατουπαράσχει. Ό,τικατοχυρώνεταιαπότο Μέρος IIτουΣυντάγματοςείναι τα αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα του ανθρώπου, εκείνα τα δι καιώματα ταοποία το άτομοδεν μπορεί να αποστερηθεί. Δια φωνούμε, όμως, ότι το αντικείμενο των νόμων οι οποίοι εξετάζονται είναι η παροχή πρόσθετων δικαιωμάτων στον κατηγο ρούμενο. Ό,τιπραγματεύονται(οι νόμοι) είναι ταδικαιϊκάμέ σα για την αναθεώρηση δικαστικών αποφάσεων, που επιβάλ λουν περιορισμούς σε θεμελιώδη δικαιώματα. Η θέση του κ. Λουκαΐδη είναι ότι ταμέσα αυτάαποκλείονται,επειδή αντίκεινταιστις συνταγματικές πρόνοιες πουδιέπουντην αναθεώρηση τόσο τηςορθότηταςόσοκαιτηςνομιμότητας πρωτόδικωνδικα στικών αποφάσεων. Ο κ. Ευσταθίου υπέβαλε ότι το Σύνταγμαδεν αποκλείει την αναθεώρησηπρωτόδικων αποφάσεωναπόομοβάθμιο δικαστήριο. Ως παράδειγμαπαρέθεσε τις διατάξεις του Αρθρου 32
(2)τουπερί Δικαστηρίων Νόμουτου 1960 (Ν 14/60),οι οποίεςπα ρέχουν εξουσία για την ακύρωση ή και τροποποίηση παρεμπί πτοντοςδιατάγματοςαπόομοβάθμιοδικαστήριοσεοποιοδήπο τε μεταγενέστερο χρόνο "επί αποδείξει ευλόγου αιτίας". Πρώτο, οι διατάξεις του Αρθρου 32
(2)δε μεταβάλλουν τις συνταγ ματικές πρόνοιες ως προς το δικαστικό φορέα στον οποίο ενα ποτίθεται η δευτεροβάθμια δικαιοδοσία. Δεύτερο, αυτές δεν προβλέπουν την αναθεώρησητης ορθότητας ήτης νομιμότητας του παρεμπίπτοντος διατάγματος κατά το χρόνο της έκδοσης του. Η εξουσία αυτήανάγεταιαποκλειστικά στο Ανώτατο Δι καστήριο, όπως επισημαίνεται στην Ellinas ν.Republic
(1989)1 C.L.R. 17. Το ακόλουθο απόσπασμα(σελ. 41) αντανακλάτην τάξηπραγμάτωνπου εγκαθιδρύει τοΣύνταγμα:"Α judicial order can only be reviewed in either of two ways:- 393 Πικής»Π. Πρόεδροςτης Δημοκρατίας ν. Βουλής
(1995)(a)By way of appeal when aright of appeal is bestowedby it, or (b)by way of certiorari. Both jurisdictions vest exclusively in the Supreme Court; appellate jurisdiction andjurisdiction to issueprerogative orders 5 vests exclusively in the Supreme Court in virtue of para. 1and para. 4 of article 155 of theConstitution, respectively." Σε ελληνική ιιετάφοαστί:"Δικαστικό διάταγμα μπορεί να αναθεωρηθεί με ένα από δύο τρόπους:- 10 (α)Μέσω έφεσης όπουπαρέχεταιδικαίωμαέφεσης,ή (β)μέσω του εντάλματος Σερτιοράρι. Αμφότερες οι δικαιοδοσίες ανήκουν αποκλειστικά στο Ανώτατο Δικαστήριο· δευτεροβάθμιαδικαιοδοσίακαι δικαιο δοσία για την έκδοση προνομιακών διαταγμάτων, ανάγεται 15 αποκλειστικά στηδικαιοδοσίατουΑνωτάτου Δικαστηρίου δυ νάμειτηςπάρα. 1 καιτηςπάρα.4 τουΑρθρου 155τουΣυντάγ ματος,αντίστοιχα." Η δικαιοδοσίαηοποίαπαρέχεταιστο ΕπαρχιακόΔικαστήριο, ποινική και πολιτική, όπως αυτήκαθορίζεται στα Αρθρα 20-24 του περί Δικαστηρίων Νόμουτου 1960, είναι αποκλειστικάπρω τόδικη. Ο ίδιοςνόμος προβλέπει, Αρθρο 25,ότι ηκατ'έφεσηδι καιοδοσία για την αναθεώρηση των αποφάσεωντόσο του Επαρ χιακού Δικαστηρίου όσο και του Κακουργιοδικείου ανήκει στο Ανώτατο Δικαστήριο. Ερευνήσαμε τατεθένταθέματασυνταγματικότηταςτωνδύονό μων που συνιστούν το επίδικο θέμα της κάθε μιας από τις δυο Αναφορές που έχουμε εξετάσει. Η κρίση μας είναι ότι τόσο το Αρθρο4τουνόμου,πουαποτελείαντικείμενοτηςΑναφοράς 1/92, όσο καιταΑρθρα 2 και3,πουσυνιστούν το σύνολο τουπεριεχο- 30 μένουτουνόμουπουαποτελείτοαντικείμενοτηςΑναφοράς 2/92, προσκρούουν και έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις του Αρθρου 11.7, του Αρθρου 155.1 και του Αρθρου 155.4 του Συ ντάγματος καιγιατο λόγο αυτόείναιαντισυνταγματικά. 394 20 25 3 Α.Α.Δ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής Πικής, Π. Ενόψει αυτής της διαπίστωσης, γνωματεύουμε, βάσει του Αρθρου 140.2 του Συντάγματος,ότι:(α) Το Αρθρο 4 του περί Ποινικής Δικονομίας (Τροποποιη τικός) (Αρ. 2) Νόμου του 1992 είναι αντισυνταγματικό* διαχωρίζεται,όμως,απότις υπόλοιπες διατάξειςτουνό μου,οι οποίες μπορεί να εκδοθούν. (β) Ο περί Δικαστηρίων (Τροποποιητικός) (Αρ. 3) Νόμος του 1992 είναι αντισυνταγματικός. Το άρθρο 4 τον περί Ποινικής Δικονομικής (Τροποποιητικός) (Αρ.2) Νόμου τον 1992 είναι αντισυνταγματικό. Οπερί Δικα στηρίων (Τροποιητικός) (Αρ.3) Νόμος τον 1992 είναι αντισυ νταγματικός. 395