27 Ιουνίου, 1995 [ΑΡΤΕΜΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΑ ΑΡΘΡΑ 146 ΚΑΙ 28 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ, Καθ'ον ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 615/93) Προσφυγή βάσει τον Αρθρον 146 του Σνντάγματος — Δικονομία — Επανάνοιγμα υπόθεσης — Επανάνοιγμα μετά την επιφύλαξη της απόφασης— Κανόνας καιεξαιρέσεις. 5 10 15 ΠροσφυγήβάσειτουΆρθρον 146τον Σνντάγματος—Δικονομία — Κα τάργηση τηςδίκης— Θάνατος τον αιτητή — Θεωρίακαινομολογία —Διακρίσεις — Η δίκη καταργήθηκεστην κριθείσαπερίπτωση. Μετάτηνεπιφύλαξητηςαπόφασηςστην παρούσασυνεκδικαζόμένη με άλλες προσφυγή ο συνήγορος των καθ'ων ηαίτηση ζήτησε από το Δικαστήριο όπως επανοίξει την υπόθεση για νατεθεί ενώ πιον του τογεγονός του θανάτουτηςαιτήτριας,τοοποίο κατάτην εισήγηση του καθιστά τη δίκη καταργηθείσα.Ο συνήγορος του αι τητή υπέβαλε στο Δικαστήριο ότι βάσει της νομολογίας, μετά την επιφύλαξητης απόφασηςηυπόθεση δεν μπορεί να επανανοιχθεί. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας την προσφυγή λόγω κατάργησης της δίκης,αποφάσισε ότι: 20 Ο γενικός κανόνας ότι δεν επανανοίγεται η υπόθεση μετά την επιφύλαξη της απόφασης δεν είναι απόλυτος, αλλά έχει και τις εξαιρέσεις του. Στην παρούσα περίπτωση το θέμα άπτεται αυτής ταύτης της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου και ως εκ τούτου θεω ρείταιότι όχι μόνο επιτρέπεται αλλά και επιβάλλεται να εξετασθεί 1247 Παπαχριστοφόρονχ.ά.ν.Δημοκρατίας
(1995)ηουσία του θέματος. Είναιη εισήγησητουευπαίδευτουσυνηγόρου τωνκαθ'ωνηαίτηση ότι τοσυμφέρον τηςαιτήτριαςείναιπροσωποπαγές καιμετοθάνατο της έπαυσε ναυφίσταται.Αντίθετα, ο ευπαίδευτος συνήγορος της αιτήτριαςπρόβαλετον ισχυρισμό ότι επηρεάζονταιτασυμφέροντα των κληρονόμων καιωςεκτούτουηδίκηδενέχεικαταργηθείαλλά πρέπει νασυνεχισθείπρος όφελος τηςπεριουσίας τηςαποθανοΰσας. Με βάση τις σχετικές αρχές το Δικαστήριο κατέληξε ότι στην παρούσα περίπτωση δεν έχει αποδειχθεί οποιοδήποτε έννομο συμ φέρον εκ μέρους των κληρονόμων ήτης περιουσίας τηςαποθανούσας.Τοσυμφέρον τηςαποθανούσαςααήτριαςήταν προσωποπαγές και με το θάνατοτης έπαυσε να υφίσταται μέχρι της συμπλήρωσης της δίκης με την έκδοση απόφασης. 5 10 15 Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: 20 Chiysostomides v.Greek CommunalChamber
(1964)C.L.R. 397, Kontoyiannisv.GreekCommunalChamber
(1966)3 C.L.R. 313, 25 Evripides v.Republic
(1984)3 C.L.R.1571. Αίτηση. Αίτησησε προσφυγή για επανάνοιγμα της υπόθεσης για να τε θεί ενώπιον του Δικαστηρίου το γεγονός του θανάτου της αιτήτριας, το οποίο καθιστά κατάτην εισήγησητων καθ' ων η αίτηση τη δίκη καταργηθείσα. 30 Α. Σ. Αγγελίδης, για την Αιτήτρια. 35 Γ. Στνλιανίδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ' ων η αίτηση. Α. Κωνσταντίνου, για το Ενδιαφερόμενο μέρος. 40 Cur. adv. vult. ΑΡΤΕΜΗΣ, Δ.: Μετά την επιφύλαξη της απόφασης στην πα ρούσα συνεκοικαζόμενη με άλλες προσφυγή ο συνήγορος των 1248 4ΑΛΛ. 5 10 15 20 Παπαχριστοφόρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας Αρτεμης, Δ. καθ' ων ηαίτησηζήτησε απότο Δικαστήριο όπως επανοίξει την υπόθεσηγιανατεθεί ενώπιοντουτογεγονός τουθανάτουτηςαιτήτριας,το οποίο κατάτην εισήγησητουκαθιστάτηδίκηκαταρ γηθείσα.Οσυνήγορος της αιτήτριαςυπέβαλεστο Δικαστήριο ότι βάσει της νομολογίας, μετά την επιφύλαξητης απόφασηςη υπό θεσηδεν μπορεί ναεπανανοιχθεί. Θεωρώ ότι το επιχείρημα του συνηγόρου της αιτήτριας δεν ευσταθεί στην παρούσα περίπτωση. Ο γενικός κανόνας ότι δεν επανανοίγεταιη υπόθεση μετάτηνεπιφύλαξητηςαπόφασηςδεν είναιαπόλυτος,αλλάέχεικαιτις εξαιρέσεις του.Στηνπαρούσα περίπτωση το θέμα άπτεταιαυτής ταύτης της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου και ως εκ τούτου θεωρώ ότι όχι μόνο επιτρέπεται αλλά και επιβάλλεται να εξετασθεί ηουσία του θέματος. Ως εκ τούτου απορρίπτωτην ένσταση αυτή και θα προχωρήσω στην εξέταση του ενώπιον μου εγειρόμενου θέματος. Είναι ηεισήγησητου ευπαίδευτουσυνηγόρου των καθ'ων η αίτηση ότι το συμφέρον της αιτήτριας είναι προσωποπαγέςκαι μετοθάνατοτης έπαυσεναυφίσταται. Αντίθετα, οευπαίδευτος συνήγορος της αιτήτριαςπρόβαλε τον ισχυρισμό ότι επηρεάζο νται τα συμφέροντα των κληρονόμων και ως εκ τούτου η δίκη δεν έχεικαταργηθείαλλά πρέπει νασυνεχισθείπροςόφελος της περιουσίας τηςαποθανούσας. 25 ΟΣτασινόπουλος στο "ΔίκαιοΔιοικητικών Πράξεων"
(1951)σελ.375 αναφέρει ταακόλουθα: 30 35 40 "Η έκλειψις του αντικειμένου της πράξεως επέρχεται είτε διά του θανάτου του προσώπου, εις ό αφεώρα,είτε διά της εκλείψεωςτου πράγματος,το οποίο ως εκ της φύσεως της εί ναι προορισμένη να παρακολουθήηπράξις.Εις την πρώτην περίπτωσιν,υπάγονταιαιπροσωποπαγείςπράξεις ...Προσω ποπαγείς πράξεις είναι οι διορισμοί δημοσίων υπαλλήλων ... ως καιγενικώς πάσαπράξις, διάτην έκοοσιν της οποίαςελή φθησαν υπ' όψιν στοιχεία και προϋποθέσεις συνδεδεμέναι προς το πρόσωπον, επ' ονόματι του οποίουεξεδόθη. Διά του θανάτουτουπροσώπουτούτου,λήγειηισχύς τηςπράξεως, τα δ' έννομα αποτελέσματα αυτής δεν είναι δυνατόν να συνεχισθώσιν έναντι των ειδικών ή καθολικών διαδόχων του προ σώπου τούτου.Ηλήξιςόμως αύτηδεν κωλύει την περαιτέρω παραγωγήννέωννομικών συνεπειών,αίτινεςείναιδυνατόννα προκύψωσιν εκ της μέχρι τούδε ισχύος της πράξεως και των ένεκαταύτηςδημιουργηθεισών καταστάσεωνκαισχέσεων,ως 1249 Αρτεμης, Δ. Παπαχριστοφορου κ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1995)το δικαίωμα ετέρων προσώπων συγγενών του υπαλλήλου, προςαπονομήν συντάξεως, απονομήνβοηθήματοςκ.λ.π. Αλλ' αι νομικαί αύται συνέπειαι δεν αποτελούν συνέχισιν της ισχύος της ληξάσης πράγματιπράξεως,αλλά νέαςσχέσεις, αίτινες επί ιδίων διατάξεων του νόμου και επί ιδίων ενδεχομένως αυτοτελών διοικητικών πράξεων στηρίζονται." Στο πιο πάνω απόσπασμα έγινε αναφορά στην Chrysostomides v. The Greek Communal Chamber
(1964)C.L.R. 397. Επίσης στην "ΑίτησηΑκυρώσεως" του Θ. Τσάτσου, 3ηΈκδοση,σελ.369αναφέρονταιταακόλουθα: 5 10 "Διαπιστουμένου όμως του θανάτουτου αιτούντος, εις το Συμβούλιον της Επικρατείας ανήκει να κρίνη κατά πόσον η συμμόρφωσις της διοικήσεως προς την ενδεχομένην απόφα- 15 σιν αυτού άγει ταύτην, δηλαδή την διοίκησιν, εις ενέργειαν συνδεομένην προς προσωποπαγές συμφέρον του αιτησαμένου την ακύρωσιν της προσβληθείσης πράξεως, μη νομιμο ποιουμένων των κληρονόμων αυτού. Εν τοιαύτη περιπτώσει ηπερί ακυρώσεως αίτησις αποβαίνει απαράδεκτοςλόγω ελ- 20 λείψεως εννόμου συμφέροντος." Περαιτέρω,στο Σύγγραμμα Ν.Νίκα'Το Έννομο Συμφέρον"
(1981)αναφέρεταιότι "ο θάνατοςτου διαδίκουκαταργεί τηδί κημόνο στις περιπτώσεις πουηυπόθεση έχειπροσωποπαγήχα- 25 ρακτήρα". Τέλος, στα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, 1929-1959, Έκδοση 1969, στη σελ. 273 αναφέ ρονται ταακόλουθα: "Θανόντος του αιτούντος, νομίμως συνεχίζεται παρά των κληρονόμων αυτούηδίκηεφ'όσον ούτοι κέκτηνται ίδιον συμ φέρον προς συνέχισιν του δικαστικού αγώνος: 574
(36), 232
(57), 139
(57)104
(57), 31
(57), 926
(57),627
(56). Αν όμως το αντικείμενον της δίκης είναι προσωποπαγές ή δεν υπάρχουν πρόσωπα, άτινα να εμφανίζωνται ίνα συνεχίσουν την δίκην, τότε αύτηκηρύσσεται κατηργημένη: 1911
(50), 1883
(50), 2171
(51). 321
(42),560
(49)κλπ. Λόγωθανάτουη δίκηδυνατόννα διακοπήμέχρι νομίμου επαναλήψεως της:2159
(59)." Στην υπόθεση Chrysostomides v. Greek Communal Chamber (πιο πάνω),όπου οθάνατοςτου αιτητήκατάτηδιάρ κεια της διαδικασίας της προσφυγής θεωρήθηκε ότι είχε σαν αποτέλεσμα να καταργηθεί ηδίκη,αναφέρθηκαν μεταξύ άλλων και ταακόλουθα στησελ.402: 1250 30 35 40 4ΑΛΛ. 5 10 15 Παπαχριστοφορουκ,ά.ν.Δημοκρατίας Αρτεμης,Δ. "Inmyopinioninviewof theaforesaid requirementofinterest underArticle 146.2,itfollowsthattheconsequencesofthedeathof an applicant in a pending recourse, such as this, should be as follows: Where inspite of thedeaththereexists, inrelation to the subject-matter of such recourse an existing legitimate interest, vestedintheheirsofapplicantastheirown,whichhasbeendirectly andadverselyaffected thentherecoursemaybecontinuedbythe heirs.Ifthereisnotso,thentherecourseisabated." Όσοναφορά το συμφέροντωνκληρονόμωνγιατη συνέχιση τηςπροσφυγήςλέχθηκανταακόλουθαστη σελ.405: "Counsel for applicant, in this case, has tried to base his allegation, thataproprietary interest of theirown hasvestedin the heirs of the deceased for the continuation of the recourse, on para.6 of Article 146 which gives the right to a successful applicant to claim damages as a result of a judgment under para.4 of thesame Article. 20 In my opinion,this is notcorrect.First of all,para.6 itself of Article 146seems to imply by its verytermstheexistence inlife of theperson in respect to whom restitution is to be madeand damages appeartobeonly aneventual modeofrestitution." 25 30 35 Οι αρχές στην Chrysostomides (πιο πάνω)υιοθετήθηκαν στην υπόθεση Kontoyiannis v. Greek CommunalChamber
(1966)3C.L.R.313,όπουο αιτητής υπέβαλεότιανη προσφυγή αποφασιζόταν υπέρτουαιτητή, ακόμηκαι μετάτο θάνατοτου, τότεοι κληρονόμοι τουθαεδικαιούντο τηδιαφορά μεταξύ του μισθού του και της σύνταξης του για τον ουσιώδηχρόνο. Λέ χθηκανταακόλουθαστη σελ.316: "But thiscouldonlybearighttodamages vestingintheestateas a result of the outcome of the recourse, and as I have already found in Chrysostomides and The Greek Communal Chamber(supra)sucharight doesnotsuffice tovestintheheirs a legitimate interest of their own, for the purpose of the proceedingsbeingcontinuedinspiteofthedeathofan Applicant." 40 Πάνω στις ίδιες γραμμές αποφασίστηκε και η υπόθεση Evripidesv. The Republic of Cyprus
(1984)3C.L.R. 1571,από τηνοποίαπροκύπτειότιησυνέπειατουθανάτουείναιότι,ανοι ίδιοι οι κληρονόμοι έχουν ίδιο έννομο συμφέρον τότε ηπρο1251 Αρτεμης, Δ. Παπαχριστοφορου κ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1995)σφυγή μπορεί να συνεχισθεί, διαφορετικά ηδίκηκαταργείται. Μεβάσηόλεςτις πιο πάνωαρχές έχωκαταλήξει ότι στην πα ρούσα περίπτωση δεν έχει αποδειχθεί οποιοδήποτε έννομο συμ φέρον εκ μέρους των κληρονόμων ήτης περιουσίας της αποθανούσας. Το συμφέρον της αποθανούσαςαιτήτριαςήταν προσω ποπαγές και με το θάνατο της έπαυσε να υφίσταται μέχρι της συμπλήρωσης της δίκης με την έκδοση απόφασης. Ως συνέπεια των πιοπάνωηπροσφυγή απορρίπτεταιως καταργηθείσα. Δεν εκδίδεται διάταγμαγια έξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 1252 5 10