(1995)13Ιουλίου,1995 [ΚΟΥΡΡΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΤΑΖΗΣ, Αιτητής, ν. ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΚΤΗΜΑΤΟΜΕΣΙΤΩΝ, Καθ' ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 381/94) Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα — Άρθρο 25 — Επαγγελματική ελευθερία— Οπερί Κτηματομεσιτών Νόμος του 1987(Ν. 66/87)— Αρθρο 6
(1)(στ)—Το προαπαιτούμενο της "δεκαετούςπείρας" — Ισχυρισμός περί αντιθέσεως τηςπρόνοιας προς το Άρθρο 25 του Συντάγματος — Επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα — Ισχυρισμός απορρίφθηκε— Ηπρόνοια τουΆρθρου 6
(1)(στ)δεν είναι αντισυ νταγματική — Ανάλυση. 5 [Πέραντωνπιοπάνωτίτλωνη απόφασητου Δικαστηρίουδιαβά ζεταιωςσύνολο.] Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 10 Αναφερόμενες υποθέσεις: Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν.Βουλής τωνΑντιπροσώπων (Αρ. 2)
(1992)3Α.Α.Λ. 165, 15 The Board for Registrationof Architects and Civil Engineersv. Kyriakides
(1966)3 C.L.R. 640, 20 Χριστοδουλίδης v.Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών
(1992)4 Α.Α.Δ. 3431. Προσφυγή. 25 Προσφυγή εναντίοντης απόφασης των καθ' ων η αίτηση, με την οποία απορρίφθηκε ηαίτησητουαιτητήγιαεγγραφήτουως 1378 4ΑΛΛ. Πανταζήςν.Σνμβ. Εγγραφής Κτηματομεσιτών κτηματομεσίτης. Μ.Κιτρομηλίδης,για τον Αιτητή. 5 Α. Παναγιώτου,για τους Καθ'ων ηαίτηση. Cur. adv. vult. 10 15 20 25 30 ΚΟΥΡΡΗΣ,Δ.: Ηπροσφυγήστρέφεταιεναντίοντηςαπόφασης του Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών, με ημερομηνία 14/2/1994ηοποίακοινοποιήθηκε στον αιτητήμε επιστολή ημερο μηνίας22/2/1994μετηνοποίααπερρίφθηηαίτησητουαιτητή για εγγραφήως κτηματομεσίτης. Στις5/7/1993ο αιτητήςυπέβαλε αίτησηστο Συμβούλιο Εγγρα φήςΚτηματομεσιτών καιζήτησετηνεγγραφήτουστοΜητρώοΚτη ματομεσιτών.ΤοΣυμβούλιο εξέτασετηναίτησητουαιτητήστησυ νεδρίατουημερομηνίας 14/2/1994καιτηναπέρριψεμετηναιτιολο γία ότι ο αιτητήςδενείχεδεκαετήπείραστην κτηματομεσιτική εργασία,όπως απαιτείται απότο άρθρο6
(1)του περί Κτηματομεσι τώνΝόμουτου 1987 (Ν. 66/87). Η απόφασητουΣυμβουλίουκοινο ποιήθηκεστοναιτητήμεεπιστολή ημερομηνίας22/2/1994. Είναιο ισχυρισμός τουαιτητήότιη απόφασητου Συμβουλίου είναι άκυρη,παράνομηκαιπαραβιάζει το Άρθρο25 του Συντάγ ματος. Όπωςπροκύπτει απότη γραπτήαγόρευση του αιτητή, η όλη υπόθεση του στηρίζεται και περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο σε καθαράνομικό θέμα και συγκεκριμένα στον ισχυρισμό ότι το άρθρο6
(1)(στ)του περί Κτηματομεσιτών Νόμουτου 1987 (Ν.66/87)που προνοεί για δεκαετήπείρα στην κτηματομεσιτική εργασία- επίτουοποίουβασίστηκε η επίδικηαπόφασηγιααπόρ ριψητης εγγραφής τουαιτητήστο Μητρώο Κτηματομεσιτών και έκδοσηάδειαςασκήσεως επαγγέλματοςτουκτηματομεσίτη -είναι αντίθετοπρος τοΑρθρο25 του Συντάγματος. 35 Είναι ο ισχυρισμός τουαιτητήότι ηαπόφασητου Συμβουλί ου είναι άκυρη,παράνομηκαι κατά παράβασητου Αρθρου 25 τουΣυντάγματος. 40 ΤοΑρθρο25.1 του Συντάγματος αναφέρει: "Έκαστος έχειτοδικαίωμαναασκήοιονδήποτε επάγγελμαή να επιδίδεται εις οιανδήποτε απασχόλησιν, εμπόριον ή επι κερδήεργασίαν.". 1379 Κούρρης,Δ. Πανταζής ν.Συμβ. Εγγραφής Κτηματομεσιτών
(1995)ΣύμφωναμετοΑρθρο 25.2 τουΣυντάγματος,ηάσκησηοποιου δήποτεεπαγγέλματος είναιδυνατόναυπαχθείσεόρους ήπεριορι σμούς μόνο εάν οι όροι ήπεριορισμοί είναι απαραίτητοιπρος το συμφέρον τηςασφάλειαςτηςΔημοκρατίαςήτηςσυνταγματικήςτά ξης ήτης δημόσιας ασφάλειας ήτης δημόσιας τάξεως ήτης δημό5 σιαςυγείαςή τωνδημοσίων ηθώνήπροςτοδημόσιο συμφέρον. Τοάρθρο6
(1)τουΝόμου66/87πουθέτει ταπροσόντακαιτις προϋποθέσεις που απαιτούνταιπρος απόκτηση άδειας ασκήσε ως του επαγγέλματος του κτηματομεσίτη και εγγραφή στο Μη- 10 τρώο,όπως αυτό έχει τροποποιηθεί μετους Νόμους 160/88 και 216/88,έχει ως ακολούθως: "6.-0) Παςπολίτης τηςΔημοκρατίαςδικαιούταιναεγγραφή ως κτηματομεσίτης εάν το Συμβούλων πεισθή ότι είναι καλού χαρακτήροςκαι- 15 (α)έχει συμπληρώσει το25ον έτος της ηλικίαςτου(β)έχει αποφοιτήσει σχολής μέσης εκπαιδεύσεως ανεγνωρισμένης υπό του Υπουργείου Παιδείας- 20 (γ)δεν έχει κηρυχθή εις πτώχευσιν (δ)δεν έχει καταδικασθήbC αδίκημα ενέχον έλλειψιν τιμιότητος ήηθικήν αισχρότητα(ε)έχει επαρκείς γνώσεις περί την κτηματικήν και πολεοδομικήν νομοθεσίαν αναγκαίαςδιά την ορθήν και υπεύθυνον άσκησιν του επαγγέλματος του- 25 30 (στ)έχει δεκαετήπείραν περί την κτηματομεσιτικήν εργασίαν: Νοείται ότι πρόσωπαταοποίακατέχουσι δίπλωμα ή πτυχίον ανεγνωρισμένου πανεπιστημίου ή ανεγνωρισμένου επαγγελματικού σώματος εις συναφή προς την άσκησιν του επαγγέλματος του κτηματομεσίτου θέματα εξαιρού νται των διατάξεωντων παραγράφων (β)και (στ): Νοείταιπεραιτέρω ότι πρόσωπαάτιναδύνανταινααποδείξακπν ότι κατά την ημερομηνίαν ενάρξεως της ισχύος του παρόντος νόμου ήσκουν κατά κύριον λόγον το επάγγελμα του Κτηματομεσίτου δεν είναι απαραίτητονόπως έχωσι τα ενταιςπαραγράφοις(β)και(στ)αναφερόμεναπροσόντα.". 1380 35 40 4 Α.ΑΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Πανταζής ν.Συμβ. Εγγραφής Κτηματομεσιτών Κοΰρρης, Δ. Δυνάμει τουάρθρου6
(1)(στ)τουΝόμου66/87γιαναεγγραφεί κάποιοςως κτηματομεσίτης απαιτείταιδεκαετήςπείραστηνκτη ματομεσιτική εργασία.Είναιη θέση τουαιτητήότι ηπρόνοιααυ τήτουΝόμουείναιαντίθετημετιςπρόνοιες τουΑρθρου25.2 του Συντάγματοςκαι ως εκ τούτου ηαιτιολογία του Συμβουλίου να μην εγκρίνει την αίτηση του αιτητήδιότι αυτός στερείται δεκαε τούςπείραςστηνκτηματομεσιτική εργασία,είναιάκυρηκαιοΝό μος όσον αφοράαυτήτηνπρόνοιαείναιαντισυνταγματικός. Οσυνήγορος τουαιτητήστήριξετηνεπιχειρηματολογία τουκαι στην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των Αντιπροσώπων
(1992)3Α.ΑΑ 165,όπουτο Ανώτατο Δικαστήριο κλήθηκε γιανα γνωματεύσει κατά πόσο πρόνοιατου άρθρου4
(1)(γ)του περί Με ταπωλητώνΟχημάτωνΝόμουτου 1991 ηοποίαπρονοούσεπεντατετήτουλάχιστον πείραστην πώλησηαυτοκινήτων,ήταν ασύμφωνηκαι/ήαντίθετη μετις πρόνοιες του Αρθρου25.2 του Συντάγμα τος.ΤοΑνώτατο Δικαστήριο κατέληξε ομόφωναότιηπρόνοιατης πενταετούςπείραςδενθεωρείταικαιδενείναιαπαραίτητηπροϋπό θεσηγιατηνπροστασίατουεπαγγέλματοςτουμεταπωλητήαυτοκινήτωνκαιενπάσηπεριπτώσει οι όροι καιπεριορισμοί είναιδυσα νάλογοιπροςτοσκοπόπουαποβλέπουνναεξυπηρετήσουν.Περαι τέρω,το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι οι όροι αυτοίδεν μπορούν ναθεωρηθούν ότι προβλέπουν προσόντα συνήθως απαι τούμεναγιατηνάσκησητουεπαγγέλματοςτουμεταπωλητήοχημάτωνγιατίδημιουργούν μιααποκλειστικότητακαιμάλιστα σεμεγά λο βαθμό,οικογενειακή. Τοεπάγγελματουκτηματομεσίτη,εισηγήθηκεοσυνήγορος του αιτητή, δεν άπτεται καθόλου ούτε επηρεάζει το συμφέρον της ασφάλειαςήτηςσυνταγματικήςτάξηςήτηςδημόσιαςυγείας. Κα τά συνέπεια το μόνο κριτήριο το οποίο θαπρέπειναληφθεί υπό ψηείναι κατάπόσο ηδεκαετήςπείρααποτελεί απαιτούμενο προ σόνστηνάσκησητουεπαγγέλματοςτουκτηματομεσίτη.Αν γιατην άσκηση του επαγγέλματος του μεταπωλητή αυτοκινήτων πενταετής πείρα θεωρήθηκε ως μηαναγκαίοπροσόν, σίγουρα δεκαετής πείρα στην άσκηση κτηματομεσιτικής εργασίας είναι εκτός κάθε ορίουλογικήςκαικατάπαράβασητουΣυντάγματος.Τομόνοπου εξασφαλίζει τέτοια μακρά περίοδος πείρας είναι τη δημιουργία κλειστούεπαγγέλματοςγιατηνκτηματομεσιτική εργασία,κατοχυρώνοντας τους ήδη εγγεγραμμένους κτηματομεσίτες, γεγονός το οποίο είναι εκτός των προνοιών του Συντάγματος.Τοεπάγγελμα του κτηματομεσίτη ουσιαστικά δεν προϋποθέτει εξειδικευμένες και/ήεπιστημονικές γνώσεις,αλλάείναισύνηθες επάγγελμακαιη κατ' αυτότοντρόποέκδοση άδειαςάσκησηςτου,ουσιαστικάαπο1381 Κοΰρρης,Δ. Πανταζής ν.Συμβ. Εγγραφής Κτηματομεσιτών
(1995)τελείαποτρεπτικόπαράγονταγιανέουςοιοποίοι επιθυμούννατο ασκήσουν ενώ παράλληλα διασφαλίζεται αποκλειστικότητα σε εκείνους πουήδηασκούναυτότοεπάγγελμαωςεπίσηςκαισταμέ λητων οικογενειών τους. 5 Ο συνήγορος του Συμβουλίου υπέβαλε ότι όπως είναι γνω στό ηεμπορία τηςγηςκαιτωνακινήτωνέχειπάρειμιατεράστια ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια και κατέχει μια σημαντική θέση στην οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου. Η τεράστια επένδυση κεφαλαίων στην εμπορία και ανάπτυξη της γης και τωνακινήτων,πέραντων καθ' αυτόεπαγγελματιών κτηματομε σιτών, δημιούργησε και το παρασιτικό φαινόμενο της μεσιτίας από οποιονδήποτε για σκοπούς εύκολου και σημαντικού κέρ δους, με πολύ ανησυχητικές και επικίνδυνες διαστάσεις εκμε τάλλευσης και πολλά παρατράγουδα. 10 15 Ως εκτούτουκρίθηκε αναγκαίο καιαπαραίτητο όπως ρυθμι στείνομοθετικάηάσκησητουεπαγγέλματοςτουκτηματομεσίτη. Όπως προκύπτει απότο άρθρο6
(1)τουΝόμουως επίσης και 20 από άλλες σχετικές διατάξειςτου Νόμου,καθίσταταισαφέςότι ο Νόμοςαντιμετωπίζει τοθέμαμεκάθεσοβαρότητα, ανάλογημετη σοβαρότητακαισημασία πουέχειοτομέας μετονοποίο ασχολεί ταιοκτηματομεσίτης, έναπολύζωτικόκαιευαίσθητοτομέατερά στιου δημόσιου συμφέροντος και ενδιαφέροντος στον οποίο ει- 25 σέρχεται ο κτηματομεσίτης στο "χορό των εκατομμυρίων" όπως πολύχαρακτηριστικάκαθιερώθηκεσχεδόν νατοναποκαλούν. Δεν συμφωνώ μετην εισήγησητου συνηγόρου του αιτητήπε ρί αποκλειστικού επαγγέλματος καιδιασφάλισης αποκλειστικότηταςσε εκείνους πουασκούνήδητοεπάγγελμακαιταμέλητων οικογενειών τους. Όπως προκύπτει από τις πρόνοιες του άρ θρου 6, πρόσωπα τα οποία κατέχουν δίπλωμα ή πτυχίο ανα γνωρισμένου επαγγελματικού σώματος σε συναφή προς την άσκηση του επαγγέλματος του κτηματομεσίτη θέματα,εξαιρούνται απότις διατάξειςτων παραγράφων (β)και (στ).Επίσης,ο Νόμος παρέχει ευχέρεια και ευκαιρία σε άτομα να εγγραφούν και καταστούν αδειούχοι κτηματομεσίτες, .εφόσον, πέραν των λοιπών νομικών υποχρεώσεων, είναι απόφοιτοι Σχολής Μέσης Παιδείας καιέχουν δεκαετή πείρα. Επίσης, ο Νόμος απαιτεί και μόρφωση και εξειδικευμένες γνώσειςκαιπείρα. Εκείνο πουθαπρέπειναγίνειαντιληπτόκαι κατανοητό στην προκειμένη περίπτωση,είναι ησαφήςδιάκριση 1382 30 35 40 4ΑΛΛ Πανταζήςν.Συμβ. Εγγραφής Κτηματομεσιτών Κουρρης, Δ. και μεταχείριση τωνπροσοντούχων σεαντίθεση μετους μηπρο σοντούχους. 5 10 15 20 Γιατους προσοντούχους οΝόμος απαιτείαυστηράκαι αναβαθμισμένα ακαδημαϊκά προσόντα γιατην απόκτησητων οποί ων χρειάζονται 3ως 5 χρόνια καιεπιπλέον επαρκείςκαι εξειδι κευμένες γνώσεις περί την κτηματικήκαι πολεοδομική Νομοθε σία αναγκαία για την ορθή και υπεύθυνη άσκηση του επαγγέλ ματοςτους.Τέτοιουεπιπέδουαδειούχουςεπαγγελματίεςθέλειο Νόμος, λόγω ακριβώς της σοβαρότητας και πολυπλοκότητας του ευαίσθητουτομέατων ακινήτων μετον οποίο ασχολούνται. Γι*αυτόκαιγιατουςμηπροσοντούχους,οΝόμοςαπαιτείναεί ναι απόφοιτοιΣχολής Μέσης Παιδείαςκαι ναέχουν δεκαετήπείρα,πουθεωρείταιότι μπορείνααντισταθμίσει περίπουτοεπίπεδο των ακαδημαϊκών προσόντων ήτωνπροσοντούχων. Γιαόσους έχουνταπροβλεπόμεναακαδημαϊκάπροσόντα,δεναπαιτείταιπεί ρα. Γιατους μηπροσοντούχους απαιτείται ηπροβλεπόμενηπείρα πουθεωρήθηκεότιπερίπουτααντισταθμίζει.ΟΝόμοςδεναπαγορεύειήαποκλείει κανένα.Οποιοσδήποτε έχειταπροσόντακαι τις προϋποθέσειςπουθέτει οΝόμοςείναιδεκτός.Απότηστιγμήόμως που απαιτείτέτοια αυστηράκαι ψηλά ακαδημαϊκά προσόνταγια τουςπροσοντούχους,είναιλογικόνααντιμετωπίσει ανάλογατους μηπροσοντούχους,όσον αφοράτηνπείρα. 25 30 35 40 Σχετική είναι η υπόθεση The Board for Registration of Architects and Civil Engineers v. Christodoulos Kyriakides
(1966)3C.L.R. 640καιεπόμενα,όπουτοΑρθρο25 τουΣυντάγ ματος σε συνάρτηση με όρους ή περιορισμούς στην άσκηση οποιουδήποτε επαγγέλματος έχει εξεταστεί σεβάθος. Το θέμα τηςσυνταγματικότητας τουΝόμου,αποφασίστηκε στην ΔημήτρηςΧριστοδονλίόηςν.ΣυμβουλίουΕγγραφήςΚτη ματομεσιτών
(1992)4Α.Α.Δ. 3431, όπου οΔικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Παπαδόπουλος,έκρινε ότιτοάρθρο 6 του Νόμουδεν είναι αντισυνταγματικό. Ηυπόθεσητων μεταπωλητών οχημάτων,Αναφορά 6/91 (πιο πάνω), που επικαλείται ο συνήγορος των αιτητών,δενέχειτις ίδιες αναλογίες και σύγκρισημετην παρούσαυπόθεση τωνκτη ματομεσιτών,καθότιδενείναι το ίδιοπράγμακαιδενχωρεί σύ γκριση της εργασίας μεταπώλησης αυτοκινήτων και τηςκτημα τομεσιτικής εργασίας. Στηνπερίπτωσητων μεταπωλητών ο Νό μοςδεναπαιτείακαδημαϊκάπροσόντα,ούτεπροβλέπει γιαπρο1383 Κούρρης,Δ. Πανταζής ν. Συμβ. Εγγραφής Κτηματομεσιτών
(1995)σοντούχους και μη προσοντούχους, ενώ στην περίπτωση των κτηματομεσιτών ο Νόμος απαιτείαυστηράκαιψηλά ακαδημαϊ κάπροσόντα και κατά συνέπεια γιατους μηπροσοντούχους τέ τοια πείρα που ναθεωρείται ότι τααντισταθμίζει. 5 Με βάση τα πιο πάνω, κρίνω ότι η πρόνοια του άρθρου 6(Ι)(στ) δεν είναι αντισυνταγματική και βρίσκεται μέσα στα πλαίσια των απαραίτητων προϋποθέσεων καιπεριορισμών που θέτει το Αρθρο 25.2 του Συντάγματος για σκοπούς δημόσιου συμφέροντος και προστασίας των δικαιωμάτωντουκοινού και του επαγγέλματος του κτηματομεσίτη. Ούτε και είναι δυσανά λογηπρος το σκοπό που αποβλέπει να εξυπηρετήσει. Ο Νόμος αυτός είναι ρυθμιστικός και οι περιορισμοί που τίθενται είναι λογικοί για την προστασία του επαγγέλματος και του κοινού. 10 15 Γιαόλους τους πιο πάνωλόγους, ηπροσφυγή απορρίπτεται. Καμιά διαταγήγια έξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 1384