(1995)28 Ιουλίου, 1995 [ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ,Δ/στής] ΓΡΗΓΟΡΗΣΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΔΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, Καθ' ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 991/94) Προσφυγή βάσει τουΆρθρον 146τον Συντάγματος—Προσωρινό διά ταγμα αναστολής τηςπροσβαλλόμενης πράξης — Φύσηκαι προϋ ποθέσεις από τηνομολογία — Έκδηληπαρανομία τηςπράξηςηΤκαι ανεπανόρθωτη ζημία τουαιτητή— Περιεχόμενοκαιβάροςαποδεί ξεως — Οι όροι εκδόσεως τουδιατάγματος αναστολής επιτάξεως ακίνητης ιδιοκτησίας δεν συνέτρεχανστην κριθείσα περίπτωση. Επίταξη — Επίταξη ακίνητης ιδιοκτησίας σε συνδυασμό με αναγκα στική απαλλοτρίωση — Νομολογιακά Πορίσματα — Έννοιες και διακρίσεις και εφαρμογή στηνκριθείσα περίπτωση όπου ο σκοπός δημοσίας ωφέλειας ήταν ηοικοδόμησησχολικού κτιρίου. Ηακίνητηιδιοκτησίατωναιτητώνεπιτάχθηκεγιασκοπούςανέ γερσης σχολείου αλλάκαιδημιουργίας τωναπαραίτητωνβοηθητι κών δρόμωνενώπαράλληλαπροχωρούσε καιηδιαδικασία απαλλοτρίωσηςτηςαυτής ιδιοκτησίας.Μετηνενδιάμεσηαίτησητους οι αιτητέςζήτησαντηναναστολήτουδιατάγματοςεπίταξηςμέχρις εκ δικάσεωςτηςκυρίαςαίτησηςτους,τηςπροσφυγής. ΤοΑνώτατοΔικαστήριο,απορρίπτοντας τηναίτηση,αποφάσισεon: 5 10 15 20 1. Το προσωρινόδιάταγμα τουδιοικητικού δικαίου διαφέρει από το συντηρητικό διάταγμα τουιδιωτικού δικαίου καισυνεπώς το Αρθρο 32 του περί Δικαστηρίων Νόμου (Ν.14/60) δε τυγχάνει 25 εφαρμογής.(Moyoand another v. TheRepublic
(1988)3 C.L.R. 1556 4 ΑΛΛ 5 10 15 20 25 Ιωάννου χ.ό. ν.Δημοκρατίας 976,984).Κύριος σκοπός τουείναιη διατήρησητηςυφιστάμενης κατάστασης,ήτοι της κατάστασηςπου επικρατούσε πριν την έκ δοση της προσβαλλόμενης διοικητικής πράξης, συνίσταται δε στην αναστολή της πράξης μέχρι νεότερης διαταγής του Δικαστηριου.Τοπροσωρινό διάταγμασυνιστά δραστικήθεραπείακαι συνεπώς θαπρέπειναχρησιμοποιείται μεφειδώ. Τοπροσωρινό διάταγμααποτελεί κατ' εξαίρεση θεραπείαυπότην έννοιαότι εκδίδεταιχωρίς εξέτασητηςουσίαςτηςυπόθεσης. Προτούχορηγηθεί θαπρέπεινααποδειχθείείτεέκδηληπαρανομίατης προσβαλλόμενης πράξης,είτεσοβαρήπιθανότηταναυποστεί οαιτητήςανεπανόρθωτη ζημίααντοδιάταγμαδενεκδοθεί. Παρανομίαγιαναθεωρηθεί έκδηληθαπρέπειναείναι αυταπόδεικτηκαιάμεσααναγνωρίσιμη,μεάλλαλόγια,χειροπιαστήπαρανο μίαπουνα αναγνωρίζεταιαπότην εκπρώτης όψεως εξέταση της υπόθεσης. Πρέπει επίσης να υφίσταται μαρτυρία ανεπανόρθωτης ζημίας, ήτοιζημίαςηοποίαδενμπορείνααποκατασταθείμεοποιανδήπο τε απότις θεραπείες που μπορούν ναπαραχωρηθούνμετηνακύ ρωση της συγκεκριμένης διοικητικής πράξης. Όμως ακόμα και ότανυφίσταταιτέτοιαζημία,τοΔικαστήριομπορείπαράταύτανα αρνηθείτηνέκδοσηδιατάγματοςανείναι πιθανόντοδιάταγμανα δημιουργήσει ανυπέρβληταεμπόδιαστο έργοτης διοίκησης. Ακόμακαιστιςπεριπτώσειςπουηαξίωσητουαιτητήθαεπιτύχει,το Δικαστήριοδενεκδίδειτοπροσωρινόδιάταγμασανθέμα ρουτίνας. 30 35 40 Είναιφανερόαπότηνομολογία ότι ηαπλήύπαρξησοβαρώνθεμά τωνπρος εκδίκασηδεναποτελεί αρκετόλόγοέκδοσης προσωρινού διατάγματος. 2. Σύμφωναμετο Αρθρο2 του περί Επιτάξεως ΙδιοκτησίαςΝόμου του 1962 (Ν.21/62),επίταξησημαίνει τηναναγκαστικήκτήση κα τοχής επί ιδιοκτησίαςήτηνπράξημετηνοποίααπαιτείται όπως ηιδιοκτησία τεθεί στηνδιάθεσητης επιτασσοΰσης αρχής. Ημόνη αρχήπουκέκτηται εξουσία επίταξηςείναι ηΚυπριακή Δημοκρα τία.Τηνεξουσία αυτήκέκτηταισύμφωναμετοΑρθρο54 του Συντάγματοςτο Υπουργικό Συμβούλιο το οποίο βάσει τουάρθρου 4
(2)του Νόμου (Ν.21/62) εκδίδει το διάταγμαεπίταξης. Βάσει του Αρθρου 3
(1)του περί Εκχωρήσεως της Ενασκήσεως των Εξουσιών των Απορρεουσών εκ τινός ΝόμουΝόμοτου 1962 (Ν. 23/62) το Υπουργικό Συμβούλιο δικαιούται να εκχωρήσει την 1557 Ιωάννουκ.ά.ν.Δημοκρατίας
(1995)εξουσία αυτή,όπωςκαικάθεεξουσία πουκέκτηταιεκτουνόμου, στον αρμόδιο Υπουργό. Ηεπίταξηείναι εξαιρετικό και προσωρινό μέτρο και συνίσταται στην προσωρινή στέρησητηςκατοχής,χρήσης καικάρπωσηςτης ιδιοκτησίας. Αντίθετα ηαναγκαστικήαπαλλοτρίωση είναι μόνι μομέτρο στέρησης της ιδιοκτησίαςγιατους σκοπούς πουαναφέ ρονται στοΣύνταγμα. 5 Απλή ανάγνωση της σχετικής απόφασης του Υπουργικού Συμ βουλίου εν προκειμένω δείχνει ότι οι εξουσίεςπου εκχωρήθηκαν αναφέρονται στην έκδοση διαταγμάτωνεπίταξηςγια τηνεκτέλε ση κυβερνητικών έργων, δηλαδή έργων που εκτελούνται απότη Δημοκρατία καθώς και έργων που εκτελούνται από αρχή άλλη τηςΔημοκρατίας.
- Όσον αφοράτον ισχυρισμό ότι ηεπίταξηάρχισε πριν εξεταστεί ηένσταση που καταχωρήθηκεγια την απαλλοτρίωση του συγκε κριμένου τεμαχίου είναι φανερό απότην νομολογία καιιδιαίτε ρα την υπόθεση Μαρχονλλίόον,ότι περιουσία μπορεί ναεπιτα χθεί γιανα αρχίσει ηεκτέλεσητου έργου,έστω καιανη διαδικα σίααπαλλοτρίωσης και μεταβίβασηςτης ιδιοκτησίαςδενέχεισυ μπληρωθεί. Κατ' επέκτασηη παράλειψη εξέτασης της ένστασης εναντίον της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης δεν συνιστά λόγο αναστολής τουδιατάγματοςεπίταξης. 10 15 20 25
- Είναιφανερόεδώηαπαλλοτρίωσηκαιηεπίταξηέγινανγιατους σκοπούς ανέγερσης σχολείου, ενώ ηανάπτυξη του οδικούδικτύ ου βοηθητικό μόνο χαρακτήραέχει.Δεν είναι επιθυμητό στοπα ρόν στάδιοναυπεισέλθει τοΔικαστήριο σε αξιολόγηση ήκρίσεις που δυνατόν να θεωρηθούν σαν απόφαση επί των σημείων τα οποία θα απασχολήσουν το Δικαστήριο κατά την εκδίκαση της υπόθεση. Όμως με βάσητα ενώπιον του στοιχεία το επιχείρημα της κατάχρησης εξουσίας δεν θαδικαιολογούσε την έκδοση δια τάγματοςαναστολής των εργασιών.
- Τοτελευταίοσημείοπουχρήζειεξέτασης είναικατάπόσοοιαιτητές θαυποστούν,αντοαιτούμενοδιάταγμαδενεκδοθεί,ανεπανόρθωτη βλάβη. Ηαξιολόγηση της έννοιας της ανεπανόρθωτηςζημίας υπο νοείτηνεξισορρόπηση αντικρουόμενων συμφερόντων. Ηζημίαθαπρέπεινααναφέρεταιειδικάκαιμεσαφήνειακαιοικίν δυνοι πρόκλησης ζημίαςπρέπεινα στοιχειοθετούνται με κατάλλη λημαρτυρία.Τοβάροςαπόδειξηςκείται επίτωνώμωντου αιτητή. 1558 30 35 40 4ΑΛΛ 5 Ιωάννουκ.ά.ν. Δημοκρατίας Στην παρούσα υπόθεση ουσιαστικά κανένα στοιχείο δενπαρου σιάστηκεπουναδείχνειότιοιαιτητές θαυποστούν ανεπανόρθω τη βλάβη όπως αυτήκαθορίζεται απότηνομολογία.Οιλόγοι που προβάλλονται,δηλαδήηεκρίζωσηαριθμού δένδρων,δενσυνιστά ανεπανόρθωτη ζημία.Τοεπιχείρημα τωναιτητών ότι αφούτο τε μάχιο χους θα χρησιμοποιηθεί σαν χώρος αθλοπαιδιών ήκατα σκευήτου οποίουδεν επείγει,αντιστρέφειαπλώς ταπράγματα.Οι καθ' ωνη αίτηση,δενέχουν τοβάρος αποδείξεως.Οι αιτητέςβα ρύνονταιμεαπόδειξητηςδημιουργίαςανεπανόρθωτης βλάβης. 10 Η αίτηση απορρίπτεται μεέξοδα. Αναφερόμενεςυποθέσεις: 15 Moyo andAnother v.Republic
(1988)3C.L.R. 976, Oerides andOthers v.Republic (No. 1)
(1966)3C.L.R. 701, Georghiades v.Republic
(1971)3C.L.R. 309, 20 Κροκίδον κ.ά. v.Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ. 1857, Moyo andAnother v.Republic
(1988)3C.L.R. 1203, 25 Dogan v.Δημοκρατίας
(1995)4Α.Α.Δ. 716, Frangos andOthers v.Republic
(1982)3C.L.R. 53, Economides v.Republic
(1982)3 C.L.R. 837, 30 Sofocleous v.Republic
(1971)3C.L.R. 345, Karram v.Republic
(1983)3C.L.R. 199, 35 MUtiadous v.Republic
(1972)3 C.L.R. 341, Georghiades v.Republic (No. 1)
(1965)3 C.L.R. 392, LavrentiosDemetriou andOthers v.Republic
(1986)3 C.L.R. 664, 40 Lavrentios Demetriou andOthers v.Republic
(1988)3C.L.R. 91, Δημοκρατία v.Παντελίδη κ.ά.
(1993)3Α.Α.Δ. 456, 1559 Ιωάννου κ.ά, ν.Δημοκρατίας
(1995)Aspri v. Republic, 4R.S.C.C 57, Μαρκονλλίδουκ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1991)4Α.Α.Δ. 1384, 5 Rodata v. Republic
(1988)3C.L.R. 937, Kadivari ν.Δημοκρατίας
(1992)4Α.Α.Δ. 2924, ProcopiouandOthers v. Republic
(1979)3C.L.R. 686, 10 Soteriou v. Republic
(1981)3C.L.R. 70, Pagkiprios Organosis Ellinon Didaskalon Limassol Branch and Others v. Registration ofTrade Vniosis
(1982)3C.L.R. 177, 15 ColocassidesandAssociatesandOthersv.Republic
(1985)3C.LR. 1780, Kouppas v. Republic
(1996)3C.LR.
- Αίτηση. 20 Αίτησησε προσφυγή μετην οποίααξιώνουν προσωρινό διά ταγμα μετο οποίο ναδιατάσσονταιοι καθ' ων ηαίτησηνααπό σχουν από οποιαδήποτε πράξη ή ενέργεια επί της περιουσίας των αιτητών για προώθηση του σκοπού της επίταξης μέχρι της τελικής εκδίκασης της υπόθεσης. 25 Γ. Θαλασσινός για Α. Κληρίδη,για τους Αιτητές. Γ. Παπαϊίϋάννον, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους 30 Καθ' ων ηαίτηση. Cur.adv.vult. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ,Δ.:Οι αιτητέςείναι οι εγγεγραμμένοιιδιοκτή τες του Τεμαχίου 390, Φύλλο/Σχέδιο LVIII.8,που βρίσκεται στα Κάτω Πολεμίδια Λεμεσού,για το οποίο εκδόθηκε διάταγμαεπί ταξης που δημοσιεύτηκε στις 23.9.1994 στην Εφημερίδα τηςΔη μοκρατίαςυπ'αριθ.
- Μετηνπαρούσαυπόθεσηαξιώνουνδή λωσητουΔικαστηρίου μετηνοποίανακηρύσσεταιάκυροτοπιο πάνω διάταγμα,γιατί σύμφωνα μζ τους ισχυρισμούς τους, εκδόθηκε απότην Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμούκαθ' υπέρβαση εξουσίας. Στις 13.6.1995 οι αιτητές καταχώρησαν την παρούσα αίτηση με την οποίααξιώνουν προσωρινό διάταγμαμε το οποίο να διατάσσονται οι καθ' ων ηαίτηση να απόσχουν από οποιαν1560 35 40 4AAA. Ιωάννου κ.ά. ν.Δημοκρατίας Νικολαΐδης,Δ. δήποτεπράξηήενέργεια επίτηςπεριουσίαςτωναιτητώνγιαπρο ώθηση του σκοπού της επίταξης μέχρι της τελικής εκδίκασης της υπόθεσης. 5 10 15 20 25 30 35 40 Στην ένορκο δήλωση που συνοδεύει την αίτηση, ο Ιωάννης Ιωάννου,έναςτων αιτητών,ισχυρίζεται ότι ηπροσφυγήέχειβά σιμηαίτιακαιβάσιμηδυνατότηταεπιτυχίας.Ισχυρίζεταιακόμα ότι υπάρχει έκδηλη παρανομία,αφούσκοπός του είναι, μεταξύ άλλων καιηανάπτυξη του οδικούδικτύου της περιοχής,πράξη που δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Υπουργού Παιδείας. Επίσης ισχυρίζεται ότι ηέναρξη των εργασιών στην υπόεπίτα ξη περιουσία, με βάση μόνο το διάταγμαεπίταξης,ηνομιμότη τα του οποίου αμφισβητείται,είναι πράξηαυθαίρετηκαι παρά νομη. Σανλόγοιπροβάλλονται οι ισχυρισμοί ότι ηδιοίκησηδεν έχει ακόμα απαντήσει στην ένσταση των αιτητών εναντίον της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης και ότι δεν έχει ακόμα δημοσι ευτεί τοδιάταγμααπαλλοτρίωσης. Κατά την αγόρευση του ο ευπαίδευτος συνήγορος των αιτητων παραδέχτηκεότι δεν υπάρχει έκδηλη παρανομίαστην προ σβαλλόμενη πράξη,αλλά ισχυρίστηκε ότι εγείρονται μετηνπρο σφυγή σοβαρά θέματα των οποίων η εξέταση τους απαιτείτην αναστολή της προώθησης των σκοπών της επίταξης, αφού σε αντίθετη περίπτωση, οι αιτητές θα υποστούν ανεπανόρθωτη βλάβη. Ταθέματααυτάσε συντομία είναι ταακόλουθα: Τοδιάταγμα επίταξηςεκδόθηκε στις 19.9.1994και δημοσιεύ τηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας υπ' αρ.2908 στις 23.9.
- Στην ίδιαέκδοση της Εφημερίδας της Δημοκρατίαςδημοσιεύτηκε καιηγνωστοποίηση τηςαναγκαστικής απαλ λοτρίωσης. Είναιηθέσητωναιτητώνότι,παράτηνένστασηπου υπέβαλαν στις 6.10.1994 εναντίον της γνωστοποίησης απαλλο τρίωσης, η διοίκηση προχώρησε στην επίταξη της περιουσίας καιστην έναρξηεργασιών. Η τακτικήαυτήτων καθ' ων ηαίτηση, σύμφωνα πάντα με τους αιτητές, συνιστά παράλειψη συμ μόρφωσης με τις πρόνοιες του άρθρου 6 του περί Επιτάξεως ΙδιοκτησίαςΝόμουτου 1962, Αρ.21/62, πουπροϋποθέτει τησυ μπλήρωση της διαδικασίαςγνωστοποίησης της απαλλοτρίωσης και την εξέταση των υποβληθεισών ενστάσεων πριν την έναρξη οιασδήποτε χρήσεως της επιτασσομένης περιουσίας. Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο γίνεται ισχυρισμός γιακα τάχρηση εξουσίας είναι ότι στο διάταγμαεπίταξηςαναφέρεται ότι η επίταξη είναι αναγκαίαγια σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, 1561 Νικολαΐδης, Α. Ιωάννου κ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1995)δηλαδήγια την ανέγερση νέου σχολικού κτιρίου ΜέσηςΕκπαί δευσης στα Κάτω Πολεμίδια και την ανάπτυξητου οδικού δι κτύου της περιοχής. Είναι η θέση των αιτητών ότι η ανάπτυξη τουοδικούδικτύουδεν εμπίπτει σαςαρμοδιότητεςτου Υπουρ γείου Παιδείαςκαι συνεπώς η Υπουργός Παιδείαςδεν είχε δικαίωμα ναεπιτάξει περιουσίαγιατοσκοπόαυτό. Τέλος οι αιτητές ισχυρίζονται ότι θαυποστούνανεπανόρθω τηζημίαγιατίθαεκριζωθείαριθμόςδένδρων.Η επιταχθείσαπε ριουσία θαχρησιμοποιηθεί σανχώροςαθλοπαιδιών,ηκαθυστέρήσητηςκατασκευήςτουοποίουδενθαεπηρεάσειτηνανέγερση του σχολικού κτιρίουκαισυνεπώς οισχετικές εργασίες θα μπο ρούσανναανασταλούνμέχρι τηντελική εκδίκασητηςυπόθεσης. 5 10 Τοπροσωρινόδιάταγματουδιοικητικούδικαίουδιαφέρειαπό 15 το συντηρητικό διάταγμα του ιδιωτικού δικαίουκαι συνεπώς το άρθρο 32 τουπερί Δικαστηρίων Νόμου 14/60 δεντυγχάνει εφαρ μογής. (Moyo and another v. The Republic
(1988)3 C.L.R. 976, 984). Κύριος σκοπός του είναι ηδιατήρησητης υφιστάμενης κα τάστασης,ήτοι τηςκατάστασηςπουεπικρατούσεπριντηνέκδοση 20 τηςπροσβαλλόμενης διοικητικήςπράξης,συνίσταταιδεστηνανα στολή της πράξης μέχρι νεότερης διαταγήςτου Δικαστηρίου.Το προσωρινό διάταγμα συνιστάδραστικήθεραπείακαισυνεπώςθα πρέπειναχρησιμοποιείταιμεφειοώ.(Costas Cleridesand others (No.l) v. The Republic
(1966)3C.L.R. 701,703). 25 Στην υπόθεση Georghiades v. The Republic
(1971)3 C.L.R. 309, 311,έχει λεχθεί: "The power of this Court to make a provisional order 30 suspending thetaking ofeffect of anadministrative decision has to be used very sparinglyandit cannotbe resorted to unless by implementing the administrative decision, while a recourse against it is pending, irreparable harm, that is harm which cannotbe compensated for later adequately interms of money, 35 willbe caused to the applicant; but even if such harm willoccur theorder should be refused if by granting ittherewillbe caused serious obstacles to the proper functioning of the administration; for the general interest of the public should override the personal interest of an applicant (see 40 Georghiades (No. 1) v. The Republic
(1965)3 C.L.R. 392, Kouppas v. The Republic
(1966)3C.L.R. 765)." To προσωρινό διάταγμα αποτελεί κατ' εξαίρεση θεραπεία 1562 4 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Ιωάννουκ.ά.ν.Δημοκρατίας Νικολαΐδης,Δ. υπότηνέννοια ότι εκδίδεταιχωρίς εξέταση τηςουσίαςτηςυπό θεσης. Προτού χορηγηθεί θα πρέπει να αποδειχθεί είτε έκδηλη παρανομία τηςπροσβαλλόμενης πράξης,είτεσοβαρή πιθανότη τα να υποστεί ο αιτητής ανεπανόρθωτη ζημία αν τοδιάταγμα δεν εκδοθεί. (Βλ. μεταξύ άλλων απόφαση Ολομέλειας στην Ελπίδα Κροκίδον και Άλλοι ν. Δημοκρατίας
(1990)3 ΑΛ.Δ. 1857, Moyo and Another v. The Republic
(1988)3C.L.R. 1203, Doganv.Δημοκρατίας
(1995)4 ΑΛΛ. 716.) Παρανομίαγιαναθεωρηθεί έκδηληθαπρέπει ναείναι αυτα πόδεικτηκαι άμεσα αναγνωρίσιμη, με άλλα λόγια, χειροπιαστή παρανομία που να αναγνωρίζεται από την εκ πρώτης όψεως εξέτασητηςυπόθεσης. (Βλ. Moyoand another v. The Republic, ανωτέρω. Βλέπε επίσης Frangosand others v. The Republic
(1982)3C.L.R. 53,Economidesv. The Republic
(1982)3 C.L.R. 837). Ηέκδηλη παρανομίαείναι έννοια που προκύπτει απότην αντιδιαστολή της προς την παρανομία. (Κροκίδον ν. Δημοκρα τίας,ανωτέρω). Μετονόρουποδηλώνονται οιπεριπτώσειςπου ηπαραβίασηείναι οφθαλμοφανής,χωρίς να χρειάζεται διερεύνηση αντιφατικών γεγονότων. Πρέπει επίσης ναυφίσταταιμαρτυρίαανεπανόρθωτηςζημίας, ήτοι ζημίας ηοποία δεν μπορεί να αποκατασταθείμεοποιανδή ποτε από τις θεραπείες που μπορούν να παραχωρηθούν με την ακύρωσητηςσυγκεκριμένης διοικητικήςπράξης.Όμωςακόμακαι όταν υφίσταταιτέτοια ζημία,το Δικαστήριο μπορεί παράταύτα νααρνηθείτην έκδοσηδιατάγματοςανείναιπιθανόντοδιάταγμα ναδημιουργήσει ανυπέρβληταεμπόδιαστο έργο τηςδιοίκησης. Στην υπόθεση Κροκίδον ν. Δημοκρατίας, ανωτέρω, εξετά στηκε ο κίνδυνος το Δικαστήριο να υπεισέλθει από το προκα ταρκτικόστάδιοστηνουσίατηςδιαφοράςκαιναεκφέρει τηντε λική του κρίση επί του θέματος. Ακόμα και όταν η έκδηληπα ρανομία αποτελεί λόγο άμεσηςαναστολής της εκτέλεσης διοικητικής απόφασης,ηπροσέγγιση θαπρέπει ναγίνεται με περίσκε ψη,γιατί αλλιώτικα ηεκδίκασητης ουσίας της διαφοράς θα κα ταντούσε μάταιηπροσπάθεια. (Βλ. Sofocleous v. The Republic
(1971)3 C.L.R. 345, Karram v. The Republic
(1983)3 C.L.R. 199, 203).Εξάλλου στην υπόθεση GeorghiosMiltiadousv. The Republic
(1972)3 C.L.R. 341, 352, αναφέρεταιότι ο Καν. 13
(1)των Κανονισμών του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου του 1962, δενενθαρρύνειτην έκφρασηγνώμης επίτων επιδίκων θεμάτων εκκρεμούσης της διαδικασίας.(Βλ. επίσης Karram ν. The Republicανωτέρω). 1563 Νικολαΐδης,Δ. Ιωάννουκ.ά.ν.Δημοκρατίας
(1995)Ακόμα καιοι ολοφάνερες πιθανότητεςεπιτυχίαςτης αξίωσης του αιτητή αποτελούν απλώς παράγονταπου συνηγορεί έντονα υπέρ της έκδοσης του προσωρινού διατάγματος (βλ. Cleanthis Georghiades(No. 1) v.TheRepublic
(1965)3C.L.R. 392,395).Η πιοπάνωδιατύπωσηερμηνεύεται ότιακόμακαιστιςπεριπτώσεις πουηαξίωση του αιτητήθαεπιτύχει, το Δικαστήριο δεν εκδίδει το προσωρινό διάταγμασαν θέμα ρουτίνας. Στην ίδια υπόθεση τονίστηκε ότι ηουσία τηςυπόθεσης δεν ασκεί αποφασιστικήεπί δρασηστο κατά πόσοθαεκδοθεί τοπροσωρινό διάταγμα. 5 10 Είναιφανερό απότηνομολογία ότιηαπλήύπαρξησοβαρών θεμάτωνπρος εκδίκασηδεναποτελεί αρκετόλόγο έκδοσηςπρο σωρινού διατάγματος.Παρά ταύταθαπροχωρήσω στην εξέτα σητωνδιαφόρωνθεμάτων που εγείρονται, έχοντας πάντα κατά νου την ανάγκηαποφυγήςέκφρασης γνώμης πουναπροδικάζει το αποτέλεσμα. 15 Οι αιτητές ισχυρίζονται ότι αφού η ένσταση τους εναντίον της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης δεν έχει ακόμα τύχει απά ντησης, η έναρξη των εργασιών στην υπό επίταξη περιουσία 20 αποτελεί πράξηαυθαίρετηκαιπαράνομη. Ο ευπαίδευτοςσυνή γορος των καθ'ων η αίτηση κατά την ακρόασητης αίτησηςδή λωσε OTLηένσταση εξετάστηκε, ενώ έχει ήδηδημοσιευτεί και το διάταγμα απαλλοτρίωσης, χωρίς όμως να δώσει λεπτομέρειες. Έτσι είμαι αναγκασμένος ναπροχωρήσω χωρίς ναλάβωυπόψη 25 τηνπιοπάνωδήλωση. Σύμφωνα μετο άρθρο2τουπερί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νό μουτου 1962, Αρ.21/62,επίταξησημαίνει τηναναγκαστική κτή σηκατοχήςεπί ιδιοκτησίαςήτηνπράξημετηνοποίααπαιτείται όπως η ιδιοκτησία τεθεί στην διάθεσητης επιτασσούσης αρχής. Η μόνη αρχήπου κέκτηται εξουσία επίταξης είναι η Κυπριακή Δημοκρατία.Την εξουσία αυτήκέκτηται σύμφωνα με το άρθρο 54 του Συντάγματος το Υπουργικό Συμβούλιο το οποίο βάσει τουάρθρου4
(2)τουΝόμου21/62 εκδίδει το διάταγμαεπίταξης. Βάσει του άρθρου 3
(1)του περί Εκχωρήσεως της Ενασκήσεως των Εξουσιών των Απορρεουσών εκ τίνος Νόμου Νόμο του 1962, Αρ. 23/62 το Υπουργικό Συμβούλιο δικαιούταινα εκχω ρήσειτην εξουσία αυτή,όπωςκαικάθεεξουσία πουκέκτηταιεκ του νόμου,στον αρμόδιο Υπουργό. * Ηεπίταξη είναι εξαιρετικό και προσωρινό μέτρο και συνί σταται στην προσωρινή στέρηση της κατοχής,χρήσης καικάρ πωσης της ιδιοκτησίας. Αντίθετα ηαναγκαστικήαπαλλοτρίωση 1564 30 35 40 4ΑΛΛ Ιωάννου κ.ά.ν.Δημοκρατίας Νικολαΐδης, Δ. είναι μόνιμο μέτρο στέρησης της ιδιοκτησίας για τους σκοπούς πουαναφέρονταιστοΣύνταγμα. 5 ι0 15 20 ΣτηνυπόθεσηLavrentiosDemetriou&othersv.TheRepublic
(1986)3 C.L.R. 664, που επικυρώθηκε από την Ολομέλεια στις 28.1.1988Lavrentios Demetriou &others v. The Republic
(1988)3 C.L.R. 91,αποφασίστηκεότιη εξουσία έκδοσης διατάγματοςεπί ταξης είναι ανεξάρτητη από την εξουσία έκδοσης διατάγματος απαλλοτρίωσης,παρόλοπουτιςπερισσότερες φορέςηεπίταξηπε ριουσίας που αποτελεί αντικείμενο απαλλοτρίωσης, καθίσταται αναγκαία για να πραγματοποιηθεί ο σκοπός της απαλλοτρίωσης. (Βλ. επίσης Δημοκρατία ν.Παντελίδη και Άλλων
(1993)3 ΑΛΛ. 456. Επίσης στην υπόθεση Aspri v. The Republic, 4 R.S.C.C. 57, αναφέρεταιότιτίποτεδενεμποδίζειτησυνεχιζόμενη μετέπειταεπίτευξητουίδιουσκοπούδημόσιαςωφελείας με μιαπαρεμβαίνουσα αναγκαστική απαλλοτρίωση,ενώ ηδιαδικασίαγια μιατέτοιαυπο χρεωτικήαπαλλοτρίωση μπορείνακινηθεί σεοποιονδήποτεχρόνο κατάτηδιάρκειατηςπεριόδουτηςεπίταξης. Οπεριορισμός τηςδιάρκειαςτης επίταξηςσετρίαχρόνιαδεν αποκλείει την επίτευξη σκοπού δημόσιας ωφέλειας με πολύ με γαλύτερηδιάρκεια,ακόμακαιμόνιμη.ΣτηνυπόθεσηΝίνα Μαρ· κονλλίδονκαι Άλλη ν. Δημοκρατίας
(1991)4 ΑΛΛ. 1384, ανα φέρθηκαν ταακόλουθα: 25 30 35 40 "Οπεριορισμός τηςδιάρκειαςτηςεπίταξηςσετρίαχρόνια,δεν αποκλείει την επίτευξη σκοπού δημόσιας ωφέλειας με πολύ μεγαλύτερη διάρκεια,ακόμακαι μόνιμη.Έναρξη διαδικασίας για απαλλοτρίωση,συνήθως,ακολουθεί ήπροηγείται της επίτάξης, που είναι μέτρο προσωρινό. Όταν η διαδικασία της απαλλοτρίωσης και μεταβίβασηςτης ιδιοκτησίας δεν συμπλη ρωθεί, είναι όμως αναγκαίονα αρχίσει η εκτέλεση έργουδη μόσιας ωφέλειας,ανάλογαμεταπεριστατικάτηςυπόθεσης,η ιδιοκτησία μπορεί νόμιμα ναεπιταχθεί για έναρξητου έργου. Εάνηαπαλλοτρίωση δεν τελεσφορήσει,τόσον ηπαράγραφος 8 του Αρθρου23 του Συντάγματος, όσον και το Αρθρο 8 του Νόμου, προβλέπουν για αποζημίωση ιδιοκτησίας για ο,τιδήποτεέγινεστηδιάρκειατης επίταξης μεβάσητο διάταγματης επίταξης, συμπεριλαμβανομένης και της επαναφοράςτης περιουσίας στην αρχικήτηςκατάσταση(statusquo). Βελτιωτικά έργα δρόμων δεν επηρεάζουν τη νομιμότητα της επίταξης και γίνονται για το σκοπό για τον οποίο εκδό θηκετο διάταγμαεπίταξης." 1565 Νικολαΐδης, Δ. Ιωάννουκ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1995)Με απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου ημερ. 18.5.1994,εκ χωρήθηκαν στον αρμόδιο Υπουργό οι εξουσίες για έκδοση,παρά ταση ήανάκληση διατάγματοςεπίταξης για κυβερνητικά έργακαι γιαέργαπουεκτελούνται απόαπαλλοτριώνουσααρχήάλληαπότη Δημοκρατία.Οευπαίδευτοςσυνήγορος τωναιτητώνυποστήριξε ότι οι εκχωρηθείσες εξουσίες αναφέρονται στην έκδοση διατάγματος επίταξης για έργα που εκτελούνται απόάλλη αρχήαπό τη Δημο κρατία. Απλήανάγνωση της σχετικής απόφασηςτου Υπουργικού Συμβουλίου δείχνει ότι οι εξουσίες πουεκχωρήθηκαναναφέρονται στην έκδοσηδιαταγμάτωνεπίταξηςγιατηνεκτέλεση κυβερνητικών έργων, δηλαδήέργων που εκτελούνται απότη Δημοκρατία καθώς καιέργων πουεκτελούνται απόαρχήάλλητηςΔημοκρατίας. Πέραν τούτουθαπρέπεινασημειωθεί ότιστοάρθρο2τουπερί Επιτάξεως της Ιδιοκτησίας Νόμου, Αρ. 21/62,σαφώς αναφέρεται ότι ο όρος επιτάσσουσα αρχή σημαίνει πάντατη Δημοκρατία της Κύπρου ή την μίααπότις τότε υφιστάμενες Κοινοτικές Συνελεύσεις, σεαντί θεση μετην απαλλοτριούσα αρχήηοποίακαθορίζεταιστο σχετικό νόμο καιη οποίαμπορεί ναείναι αρχή άλληαπό τηΔημοκρατία. 5 10 15 Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι η επίταξη άρχισε πριν εξετα- 20 στείηένσταση πουκαταχωρήθηκεγιατην απαλλοτρίωση τουσυ γκεκριμένου τεμαχίου είναιφανερόαπό την εκτεθείσα νομολογία και ιδιαίτερα την υπόθεση Μαρκονλλίδον, ανωτέρω, ότι περιου σίαμπορείναεπιταχθείγιανααρχίσειηεκτέλεσητουέργου,έστω και αν η διαδικασία απαλλοτρίωσης και μεταβίβασης της L6IO- 25 κτησίας δεν έχει συμπληρωθεί. Κατ' επέκταση ηπαράλειψη εξέ τασης της ένστασης εναντίον τηςγνωστοποίησης απαλλοτρίωσης δενσυνιστά λόγο αναστολής του διατάγματοςεπίταξης. Το επιχείρημα του ευπαιδεύτου συνηγόρου των αιτητών είχε 30 ακόμαένασκέλος. Έγινε ισχυρισμός ότι η επίταξηέγινεεκτός της αρμοδιότητας του Υπουργού Παιδείαςαφούστο σχετικό διάταγ μα επίταξης αναφέρεται σαν λόγος της επίταξης εκτός από την ανέγερση νέου σχολικού κτιρίου Μέσης Εκπαίδευσης στα Κάτω Πολεμίδια καιη ανάπτυξητουοδικούδικτύουτηςπεριοχής.Είναι 35 ηθέση των αιτητών ότι ηανάπτυξητου οδικού δικτύου δεν περι λαμβάνεται στις αρμοδιότητες της Υπουργού Παιδείαςκαι συνε πώςη Υπουργός ενήργησε εκτός τηςαρμοδιότηταςτης,οι δεπρά ξεις της συνιστούν κατάχρηση εξουσίας. Το σχετικό βάρος από δειξης βρίσκεται στους ώμουςτων αιτητών,οι οποίοι όμως σεκα- 40 μιά σχετική αναφορά δεν προβαίνουν στην ένορκο δήλωση που συνοδεύει τηναίτηση,εκτόςβέβαιατηςσύντομης αναφοράςότιτο διάταγμα επίταξης εκδόθηκε καθ'υπέρβαση εξουσίας. Εν τούτοις το Δικαστήριο δέκτηκε σχετική μαρτυρία. Παρά το κάπωςανορ1566 4ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 Ιωάννουκ.ά.ν.Δημοκρατίας Νικολαΐδης, Δ. θόδοξοτηςδιαδικασίας,η μαρτυρία επίτουσημείουτουκ.Στέλι ου Μαρκίδη,λειτουργού Πολεοδομίας 1ης τάξεως,υπήρξε πολύ διαφωτιστική. Ηαπαλλοτρίωση και η επίδικη επίταξη έγινε γιχι ανέγερση σχολείου Μέση Εκπαίδευσης. Το πολεοδομικό σχέδιο ετοιμάστηκεύστερααπόαίτησητουΥπουργείου Παιδείας.Οινέ οι δρόμοι πουδιανοίγονταισκοπούν στην εξυπηρέτηση του σχο λείουκαιχαράσσονταιγιανααποφευχθεί,γιαλόγουςασφάλειας, ηπρόσβασηστονπρωτεύονταδρόμο. Ομάρτυραςήτανσαφήςδη λώνονταςότι ανδενγινότανηανέγερσητουσχολείου ηΠολεοδομίαδενθαζητούσετηναπαλλοτρίωσηγηςγιατηδημιουργίατων δρόμων. Όλες οι δαπάνεςκαθώςκαιη ευθύνη κατασκευήςτου οδικούαυτού δικτύουβαρύνουντοΥπουργείο Παιδείας. 'EfcvaL φανερό ότι η απαλλοτρίωση και η επίταξη έγιναν για τους σκοπούς ανέγερσης σχολείου, ενώ ηανάπτυξη του οδικού δικτύου βοηθητικό μόνο χαρακτήρα έχει. Δεν είναι επιθυμητό στο παρόν στάδιο να υπεισέλθω σε αξιολόγηση ή κρίσεις που δυνατόν ναθεωρηθούν σαναπόφασηεπίτων σημείων τα οποία θα απασχολήσουντο Δικαστήριο κατά την εκδίκασητηςυπόθεσης. Όμωςμεβάσηταενώπιον μου στοιχεία νομίζω ότι τοεπι χείρηματηςκατάχρησηςεξουσίας δενθαδικαιολογούσε την έκ δοσηδιατάγματος αναστολήςτων εργασιών. Τοτελευταίο σημείο πουχρήζει εξέτασης είναικατάπόσο οι αιτητές θα υποστούν, αν το αιτούμενο διάταγμα δεν εκδοθεί, ανεπανόρθωτηβλάβη.Η αξιολόγηση τηςέννοιαςτηςανεπανόρ θωτηςζημίαςυπονοεί την εξισορρόπηση αντικρουόμενων συμ φερόντων. Όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Georghios Miltiadous v. The Republic
(1972)3 C.L.R. 341 στη σελ. 353: 30 35 40 "Whatconstitutes irreparable injury is notsimplya question whether in fact alosswillbe irrecoverable. Even if irreparable loss is not anecessary product of the administration of justice, there are,nevertheless, some losseswhich must beborne by the litigant who must console himself with the general profit from a complex, regulated society. Administration of theconceptof irreparable injury obviouslyinvolves abalancing of conflicting interests. Lossof themere use of money, which an applicant is prevented from receiving, or required to pay out by administrative action, is not necessarily remediable. In acase where the proceeding before the Administrative Court is essentially a dispute between private parties, the relevance of traditional equity principles is obvious. (See Jaffe "Judicial Control of Administrative Action" pages690-691)." 1567 Νιχολαΐδης,Α. Ιωάννουκ.ά.ν.Δημοκρατίας
(1995)Τι συνιστά ανεπανόρθωτηζημίαδενεξαντλείται απλά στοκατά πόσο στην πραγματικότηταμίααπώλειαδενδύναταινααποκατα σταθεί(βλ.MonicaRodatv.TheRepublic
(1988)3CL.R.937,942). Στηνυπόθεση Kadivariv.Δημοκρατίας
(1992)4A.AA 2924, ανα φέρεται ότι ανεπανόρθωτη είναι ηζημίαπου δεν μπορεί ναθερα5 πευτεί μεοποιανδήποτε απότιςθεραπείες που προβλέπει το Σύ νταγμακαιονόμος,σεπερίπτωσηπουοαπητήςεπιτύχειστηνπρο σφυγήτου.Στηνίδιαυπόθεσηεπαναλαμβάνεταιότιακόμακαιστην περίπτωση που διαπιστώνεται το ενδεχόμενο πρόκλησης ανεπα νόρθωτης ζημίας, το αίτημα γιαπροσωρινό διάταγμα μπορεί να 10 απορριφθεί,ανκριθεί ότιηέκδοση του θαπαρεμβάλλει σοβαρά εμπόδια στην εκπλήρωση του έργου της διοίκησης. (Βλ. επίσης Georghiades (No.l) v. The Republic
(1965)3 C.L.R. 392, Sofocleous v.The Republic
(1971)3C.L.R. 345,Miltiadous v. The Republic, ανωτέρω). 15 Στηνυπόθεση Κροκίδον ν. Δημοκρατίας, ανωτέρω, αναφέρεται ότι ότανηζημίαπουθαπροκληθεί είναικαθαράχρηματικού χαρα κτήρακαιη πλήρης επανόρθωσητηςαπότηΔημοκρατίαείναιαπό λυτα εφικτή,δεν μπορεί ναθεωρηθεί σανανεπανόρθωτη. (Βλ. επί- 20 σηςProcopiouand others v.The Republic
(1979)3C.L.R.686). Έχει ακόμαλεχθεί ότι, ότανημηέκδοση τουδιατάγματος θα προκαλέσει ζημία έστω και ανεπανόρθωτη στους αιτητές, αλλά από την άλλη ηέκδοση του διατάγματοςθαπροκαλέσει σοβαρά 25 εμπόδια στην κανονική λειτουργία της διοίκησης, τότε το προ σωπικό συμφέρον του αιτητή θα πρέπει ναυποχωρεί μπροστά στο δημόσιο συμφέρον και τοδιάταγμανα μην εκδίδεται. Αφού το προσωρινό διάταγμα είναι κατ' εξαίρεση μέτρο διακριτικής εξουσίας, το γενικό συμφέρον δεν θαπρέπει να θυσιάζεται, αλ- 30 λά αντίθετα να επικρατεί του ιδιωτικού συμφέροντος του αιτη τή. (MonicaRodat v.TheRepublic
(1988)3C.L.R.937). Περιττόν να λεχθεί ότι όταν δεν θαπροκληθεί στον αιτητήανεπανόρ θωτη ζημία το διάταγμα δεν θα πρέπει να εκδίδεται. (Βλ. Cleanthis Georghiades (No.l) v.TheRepublic
(1965)3C.L.R. 35 392, Moyoandanother v. The Republic ανωτέρω). Όμως ηέκ δηληπαρανομίατηςδιοικητικής πράξης, ακόμακαιανδεν απο δειχθεί ανεπανόρθωτη ζημία,αποτελεί λόγο έκδοσης προσωρι νού διατάγματος έστω και αν με την έκδοση του θα δημιουργη θούν σοβαρά εμπόδια στοέργο της διοίκησης. (Βλ.Sofocleous 40 ν, The Republic
(1971)3 C.L.R.345, 351, Marios Soteriou v. The Republic
(1981)3 C.L.R. 70 και Pagkiprios Organosis Ellinoo Didaskalon LimassolBranchandOthers v. Registrar of TradeUnions
(1982)3C.L.R. 177). 1568 4 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Ιωάννου κ.ά. ν.Δημοκρατίας Νικολαΐ&ης, Δ. Ηζημίαθαπρέπεινααναφέρεταιειδικάκαιμεσαφήνειακαιοι κίνδυνοι πρόκλησης ζημίας πρέπει να στοιχειοθετούνται με κα τάλληλημαρτυρία.Το βάρος απόδειξης κείται επί των ώμων του αιτητή (βλ. Colocassides & Associates and Others v. The Republic
(1985)3 C.L.R. 1780 και Moyo and Another v. The Republic
(1988)3C.L.R.1203,1209). Η πρόκληση ανεπανόρθωτης βλάβηςδενπρέπειναπαραμείνεισεεπίπεδοισχυρισμών. Θαπρέ πει νααποδεικνύεται μεστοιχεία, ότι ανδεν ανασταλεί η εκτέλε σητηςπροσβαλλόμενης διοικητικής πράξης, οαιτητήςθαυποστεί ανεπανόρθωτηζημία. Στην υπόθεση Kouppas v. The Republic
(1966)3 C.L.R. 765, στηνοποίατοδιάταγμααπαλλοτρίωσης αφορούσευποστατικό στο οποίο ο αιτητήςδιέμενεκαι στο οποίο ασκούσε επίσης την επιχείρησήτου,αποφασίστηκε ότι η μηαναστολή της κατεδάφισης των υποστατικών στα οποία διέμενε, δεν συνιστούσαν ανεπανόρθωτη ζημία.Στησυνέχεια τοΔικαστήριο,αφούκατέληξε ότιοαιτητήςθα υφίστατοανεπανόρθωτηζημίααναναγκαζότανναεγκαταλείψει το υποστατικόστοοποίοασκούσετηνεπιχείρησητουχωρίςνατουδοθεί η ευκαιρίαναπροβεί σεκατάλληλες διευθετήσεις αλλού,εξέδω σεδιάταγμααναστολής γιαπερίοδο σαράνταπέντεημερών, ούτως ώστεο αιτητήςναδυνηθεί ναεξεύρεικατάλληλο χώρο για μετακί νησητης επιχείρησης του πριν την κατεδάφιση των υποστατικών του. Στηνίδιαυπόθεσητονίστηκε ξανάηανάγκη υποχώρησης του προσωπικού συμφέροντος απέναντιστοδημόσιο συμφέρον. Στηνπαρούσαυπόθεσηκαιπάλιουσιαστικά κανένα στοιχείο δεν παρουσιάστηκε που να δείχνει ότι οι αιτητές θα υποστούν ανεπανόρθωτηβλάβηόπωςαυτήκαθορίζεταιαπότη νομολογία. Οι λόγοι που προβάλλονται, δηλαδή η εκρίζωση αριθμού δέν δρων, δεν συνιστά ανεπανόρθωτη ζημία.Το επιχείρημα των αι τητών ότι αφούτο τεμάχιο τους θαχρησιμοποιηθεί σαν χώρος αθλοπαιδιών ηκατασκευή του οποίου δεν επείγει, πολύ φοβού μαι ότι αντιστρέφει απλώς τα πράγματα. Οι καθ' ων η αίτηση, δεν έχουν το βάροςαποδείξεως. Οι αιτητές βαρύνονται με από δειξη της δημιουργίας ανεπανόρθωτης βλάβης. Με βάση όλα ταπιο πάνω βρίσκω ότι οι αιτητές δεν κατόρ θωσαν να ικανοποιήσουν το Δικαστήριο ότι δικαιολογείται η έκδοση προσωρινού διατάγματος και κατά συνέπεια η αίτηση απορρίπτεται με έξοδα εναντίον των αιτητών. Η αίτηση απορρίπτεται μεέξοδα. 1569