Α ΑΛΛ. 22 Σεπτεμβρίου, 1995 [ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ/σχής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΑΑΡΘΡΑ 146,23ΚΑΙ28ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ASDIG ERAMIAN, Αιτήτρια, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΏ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 432/91) 5 Φορολογία — Φορολογία ακίνητης ιδιοκτησίας — Άρθρο Ι8(στ) τον περί Φορολογίας Ακινήτου Ιδιοκτησίας Νόμου (Ν. 24/80)όπως τροποποιήθηκε με το Ν. 25/81 — Περιεχόμενο ρύθμισης — Ερμη νεία — Οι πέντε σωρευτικές προϋποθέσεις εφαρμογής του — Κριτήρια πον δεν πληρούνταν στην κριθείσα περίπτωση. 10 Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα — Άρθρα 24 και 28 — Άρθρο18(στ) τον Ν. 24/80 όπως τροποποιήθηκεμε το Ν.25/81 (περί Φορολογίας Ακίνητης Ιδιοκτησίας)—Δεν αντίκειταιπρος τοΣύνταγμα— Ηγένικότερηαρχήπερίδιακρίσεωνεπί φορολογικών θεμάτων—Νομολογία. 15 Προσφυγή βάσει τον Άρθρον 146του Συντάγματος — Λόγοι ακυρώ σεως—Πλάνη περί τον νόμο—Ά νευ συνεπειών ηπλάνη στην κρι θείσα περίπτωση — Παράλληλη θεμελίωση της απόφασης και σε ορθή εφαρμογή τον νόμου — Ηπλάνη δεν επέφερε ακυρότητα. Ηαιτήτριαπροσέφυγε κατά της σε βάροςτης φορολογίαςακί νητης ιδιοκτησίαςεπικαλούμενηκυρίωςπλάνηπερί το νόμο κατά τηλήψητης επίδικηςαπόφασης. 20 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην προσφυγή,απο φάσισεότι: 25 1. Σεφορολογικάθέματαηευχέρειατουνομοθέτηναπροβαίνει στη θέσπισηλογικών διακρίσεωνπουναεδράζονται σεαντικειμενικά εύλογηδικαιολογία,είναι επιτρεπτή. Η ευχέρειααυτήείναιακόμα 1911 Eramian v.Δημοκρατίας
(1995)πιοπλατιάσταφορολογικά θέματαλόγωτουπερίπλοκουτωνθε μάτων αυτών (βλ. Kissonerga DevelopmentsLtd and Others v. Republic
(1982)3C.L.R.462).Οιπιοπάνωαρχέςυιοθετήθηκανκαι στην Ελισάβετ Παντελώον ν.Αημοχοατίας, όπου το Δικαστήριο ορθά,δέκτηκε ότι ηδιάκρισηαυτή ηοποίαέγινεμεβάσητοΑρθρο 5 18(στ)τουπερίΦορολογίαςΑκινήτουΙδιοκτησίαςΝόμου(Ν.24/80) μεταξύτωνιδιοκτητώνγεωργικήςγηςοιοποίοιασκούνκατάκύριο λόγογεωργική ήκτηνοτροφική επιχείρηση καιδιαμένουν στηνπε ριοχήστην οποίαβρίσκεται ιδιοκτησίααυτήαφενόςκαιόλωντων άλλων ιδιοκτητών αφετέρου,δικαιολογείταιπολύ εύλογα. 10
- Ο κύριος λόγος ακυρότηταςπου παραμένει,είναι κατά πόσον η γεωργική ακίνητηιδιοκτησία τηςαιτήτριαςαπαλλάσσεται από τη φορολογία βάσειτωνπρονοιώντουΑρθρου 18(στ)τουΝ. 24/
- 15 Σύμφωνα με το πιο πάνωάρθρογια να μην επιβληθεί φορολο γία ακίνητης ιδιοκτησίας θα πρέπει να συνυπάρχουν σωρευτικώς τα εξής: (α)ναπρόκειται για γεωργική ακίνητη ιδιοκτησία* (β) να ανήκει σε φυσικό πρόσωπο(γ)το φυσικόαυτόπρόσωποναασκεί κατά κύριολόγογεωργι κήήκτηνοτροφική επιχείρηση(δ)το φυσικό αυτό πρόσωπο να διαμένει εντός της περιοχής στην οποίαβρίσκεται ηγεωργική ιδιοκτησία· και (ε) ηγεωργική αυτή ιδιοκτησία ναχρησιμοποιείται απότον ιδιο κτήτηαποκλειστικάγιαγεωργικούςήκτηνοτροφικούςσκοπούς. Ηγεωργική ιδιοκτησία θα πρέπει ναχρησιμοποιείται μόνο από τον ιδιοκτήτη της καιόχι απόάλλα πρόσωπα. 20 25 30
- Είναιαρχήτουδιοικητικούδικαίουκαιέχεινομολογηθεί,πωςόταν διαπιστωθεί πλάνηπερί τονόμο,ηεπίδικηπράξηπουπροσβάλλε ταιθαπρέπειναακυρώνεται.Ομωςστηνυπόκρίσηυπόθεσηηλαν θασμένη εφαρμογήτου νόμου απότον Έφορο με το να χρήσιμο35 ποιήσει τον όρο "αποκλειστικά" αντί τον όρο "κατά κύριο λόγο", δενμπορούσεναεπιφέρειδιαφορετικήαπόφασηαπότηνπροσβαλ λόμενη,γιατίηαιτήτριαενπάσηπεριπτώσει,δενασκούσεκαθόλου τοεπάγγελματουγεωργού.Πέραντούτου,η ένστασητηςαιτήτριας απερρίφθηκαιγια το λόγοότι αυτήδενκατοικούσε στην περιοχή 40 που βρίσκεται ηακίνητητης ιδιοκτησίας καιαυτότογεγονός από μόνοτουκαθιστάανενεργό τοΑρθρο18(στ). Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 1912 4AAA. Eramian ν. Δημοκρατίας Αναφερόμενες υποθέσεις: Kissonerga Developments LtdandOthers v. Republic
(1982)3 C.L.R. 462, 5 Παντελίδουv. Δημοκρατίας
(1991)4Α.Α.Δ.
- Προσφυγή. 10 Προσφυγή εναντίον της απόφασηςτωνκαθ'ωνηαίτησηημε ρομηνίας 12.2.91 μετηνοποία επιβλήθηκε φορολογία ακίνητης ιδιοκτησίας στακτήματα τηςαιτήτριας γιαταφορολογικά έτη 1980-1990μεβάσητηναγοραίααξίατηςακίνητηςιδιοκτησίαςτης κατάτην 1.1.
- 15 Π.Πολυβίου,γιατην Αιτήτρια. 20 25 30 Στ. Ιωσήφ Χ'Τιάννη, Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας,γιατους Καθ' ωνη αίτηση. Cur. adv. vult. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Μετηνπαρούσαπροσφυγήηαιτήτρια προσβάλλει τηναπόφασητων καθ'ωνηαίτησηημερ. 12.2.91, με την οποία επιβλήθηκε φορολογία ακίνητης ιδιοκτησίας επί των κτημάτων τηςγιαταφορολογικά έτη 1980-1990 με βάσητην αγοραία αξίατης ακίνητης ιδιοκτησίας της κατά την 1.1.
- Ηαιτήτριασταδιακάμεταξύ 29.12.80-1.11.88 υπέβαλεδηλώ σεις τηςακίνητης τηςιδιοκτησίας καιστις 7.12.87μεβάση τις δηλώσειςτηςαυτές,επιβλήθηκαν φορολογίες ακίνητηςιδιοκτη σίαςγιαταχρόνια 1980-
- Στις27.12.88ηαιτήτριαμέσωτου φορολογικού τηςσυμβού λου υπέβαλε ένσταση. 35 Στις25.8.87οΔιευθυντής Τμήματος Εσωτερικών Προσόδων απέστειλεστην αιτήτριααναθεωρημένες φορολογίες γιαταχρό νια 1980-1988,μεβάσητιςδικές του εκτιμήσεις. 40 Στις 16.11.90η αιτήτριαυπέβαλεένστασηγιατιςαναθεωρημέ νες φορολογίες τωνετών 1987-1990, μετον ισχυρισμόότιτακτή ματαείναιγεωργικά,ηεκτίμησητωνοικοπέδωνείναιχαμηλήκαι ο Διευθυντής πρέπει ναπεριμένει τηναπόφασητου Δικαστηρίου αναφορικά μετηφορολογία τωνγεωργικών κτημάτων. 1913 Χρυσοστσμής,Δ. Eramian ν.Δημοκρατίας ΑκολούθωςοΔιευθυντής αποφάσισετηνένστασηκαι απέστειλε στην αιτήτριαειδοποιήσεις επιβολής τελικών φορολογιών μεημερ. 12.2.91,μαζί μεεπεξηγηματική επιστολή ημερ. 12.2.91.Μετηνεπι στολή αυτήοΔιευθυντής ανάφερεστηναιτήτριαότιη εισήγηση της γιααπαλλαγήαπότηφορολογίαδενμπορείναγίνειδεκτή,γιατί:
(1995)5 (α)δεν κατοικεί στην περιοχή που βρίσκεται ηακίνητη ιδιοκτη σία*και (β)δεν εξασκεί αποκλειστικά το επάγγελμα τουγεωργού. 10 Σύμφωνα με την πιο πάνωαπόφαση,ο φόρος πουεπιβλήθη κε ανέρχεται στις £7.776,02, ο φόρος που πληρώθηκε στις £3.448,97καιπαραμένει πληρωτέος φόρος£4.327,05. 15 Σαν αποτέλεσμα, καταχωρήθηκεηπαρούσαπροσφυγή. Ο δικηγόρος της αιτήτριαςήγειρε θέμααντισυνταγματικότη τας του άρθρου 18(στ)του περί ΦορολογίαςΑκινήτου Ιδιοκτη σίας Νόμου του 1980 (Ν.24/80) όπως τροποποιήθηκε από τον 20 περί Φορολογίας Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Τροποποιητικό) Νόμο του 1981 (Ν.25/81), διότι αντίκειται προς τα άρθρα24 και 28 του Συντάγματος,επειδήεισάγει καιθεσμοποιεί παράλογεςδια κρίσεις και διαφοροποιήσεις μεταξύ ιδιοκτητών γεωργικής γης και άλλων προσώπων. Το θέμααυτόο δικηγόρος της αιτήτριας 25 επιφυλάχθη να αναπτύξει στο Δικαστήριο, πλην όμως από τη μετέπειτα πορεία της υπόθεσης γίνεται φανερό ότι η εισήγηση αυτήδεν προωθήθηκε και το εκλαμβάνωότι έχει εγκαταλειφθεί. Κατά τηγνώμη μου ηεγκατάλειψη της εισήγησης αυτήςήταν 30 ορθή, γιατί σε φορολογικά θέματα η ευχέρεια του νομοθέτη να προβαίνει στη θέσπιση λογικών διακρίσεων που ναεδράζονται σε αντικειμενικά εύλογηδικαιολογία, είναι επιτρεπτή. Ηευχέ ρειααυτήείναι ακόμαπιοπλατιά σταφορολογικά θέματαλόγω του περίπλοκου των θεμάτων αυτών (βλ. Kissonerga 35 Developments Ltd and Others v. Republic
(1982)3 C.L.R. 462). Οι πιο πάνω αρχές υιοθετήθηκαν και στην ΕλισάβετΠαντελίδον ν.Δημοκρατίας([99\) 4Α.Α.Δ.373,όπουτοΔικαστή ριο ορθά, κατά τη γνώμη μου, δέκτηκε ότι η διάκριση αυτή η οποία έγινε με βάσητο άρθρο 18(οτ)μεταξύ των ιδιοκτητών γε- 40 ωργικής γης OLοποίοι ασκούνκατάκύριολόγογεωργική ήκτη νοτροφική επιχείρηση και διαμένουν στην περιοχή στην οποία βρίσκεται η ιδιοκτησία αυτήαφενός και όλων των άλλων ιδιο κτητών αφετέρου,δικαιολογείται πολύ εύλογα. 1914 4AAA 5 Eramian v. Δημοκρατίας Χουσοστομής,Δ. Με την εγκατάλειψη του πιο πάνω λόγου, ο κύριος λόγος ακυρότητας που παραμένει, είναι κατά πόσον ηγεωργική ακί νητη ιδιοκτησία της αιτήτριαςαπαλλάσσεται απότη φορολογία βάσει των προνοιών του άρθρου 18(στ) των Ν. 24/80 και Ν. 25/81. Τοάρθρο 18(στ)του Νόμουπρονοεί τα εξής: "18.Δενεπιβάλλεταιήεισπράττεταιφόροςεπίτωνακολούθων: 15 (στ)γεωργικήςακινήτουιδιοκτησίας(εξαιρουμένων οιωνδήποτε οικοδομημάτων ή ετέρων κτισμάτων ή έργων) ανηκούσης εις φυσικόν πρόσωπον τοοποίον ασκεί κατάκύριον λόγον γεωργικήν ήκτηνοτροφικήν επιχείρησα καιδιαμένει εντός τηςπεριοχήςένθαευρίσκεταιηγεωργικήιδιοκτησίαηοποία χρησιμοποιείται υπότου ιδιοκτήτου αποκλειστικώς διαγεωργικούς ή κτηνοτροφικούς σκοπούς." 20 Συμφωνώ με την εισήγησητου δικηγόρου των καθ' ων ηαί τηση,πωςσύμφωνα μετο πιοπάνωάρθρογιανα μην επιβληθεί φορολογία ακίνητης ιδιοκτησίας θα πρέπει να συνυπάρχουν σωρευτικώς τα εξής: 10 25 30 35 40 (α)να πρόκειται γιαγεωργική ακίνητη ιδιοκτησία(β)να ανήκει σε φυσικό πρόσωπο· (γ)τοφυσικό αυτόπρόσωποναασκεί κατάκύριο λόγογεωργικήήκτηνοτροφική επιχείρηση· (δ)το φυσικό αυτόπρόσωπο να διαμένει εντός της περιοχής στην οποίαβρίσκεται ηγεωργική ιδιοκτησία-και (ε)ηγεωργική αυτή ιδιοκτησία να χρησιμοποιείται από τον ιδιοκτήτη αποκλειστικά για γεωργικούς ή πτηνοτροφικούς σκοπούς. Στην παρούσα υπόθεση είναι αποδεκτό ότι τα κριτήρια (α) και (β) ικανοποιούνται,γιατί η ακίνητη ιδιοκτησία είναι γεωρ γική και ανήκει σε φυσικό πρόσωπο, όμως το κριτήριο (γ) δεν ικανοποιείται γιατί, σύμφωνα με τις δηλώσεις και τηνπροσφυ γήτηςαιτήτριας,αυτήδενασκούσε κατάκύριο λόγογεωργική ή κτηνοτροφική επιχείρηση.Τοκύριο της επάγγελμα είναιδιευθύ ντριαστην εταιρείαΚ. Shekertemian Ltd. Επίσηςτοκριτήριο (δ) δεν ικανοποιείται, γιατί η αιτήτρια δεν διαμένει εντός της περιοχής στην οποία βρίσκεται η γεωργική ιδιοκτησία. Ο τόπος διαμονήςτης είναι ηΛευκωσία,όπως αυτήαναφέρειστις δηλώ σεις εισοδήματος της, ενώ η ακίνητη περιουσία της βρίσκεται στην ΠάνωΔευτέρα. 1915 Χρυσοστομής, Α.
(1995)Eramian ν. Δημοκοατίας Τέλος, ούτε τοκριτήριο (ε)ικανοποιείται,γιατίόπωςκαιηαιτή τρια αναφέρει στην προσφυγή της,ηγεωργική ακίνητη ιδιοκτησία της δεν χρησιμοποιείται από αυτή, αλλά καλλιεργείται από τον αδελφότης. Τοθέμαπουεγέρθηκε μεταγενέστερα, ότιοαδελφόςτης ενεργούσεσαναντιπρόσωπος,δενεγέρθηκε στον Έφορο.Εξάλλου, έστωκαιναέτσιέχουν ταπράγματα, καιπάλιδενδικαιούταιη αι τήτριαναεξαιρεθεί μεβάσητοκριτήριοαυτό,γιατί, σύμφωνα μετο άρθρο 18(στ), ηγεωργική ιδιοκτησία θαπρέπει να χρησιμοποιείται μόνο απότον ιδιοκτήτητηςκαιόχι απόάλλαπρόσωπα. 5 10 Επομένως,παράτογεγονός ότι όχι μόνο ένααλλά περισσότερα από τα κριτήρια του άρθρου 18(στ)δεν ικανοποιούνται, το θέμα πουεγείρεται είναικατάπόσο, σύμφωνα μετηνεισήγησητου δικη γόρου τηςαιτήτριας,η επίδικηπράξηθαπρέπειναακυρωθεί,γιατί οΔιευθυντής ενέργησεμεπλάνηπερίτοΝόμο,δεδομένουότιτοάρθρο 18(στ)αναφέρεται σε "φυσικό πρόσωπο το οποίο ασκείκατά κύριο λόγο γεωργική ή κτηνοτροφική επιχείρηση", ενώ η επίδικη απόφαση απορρίπτειτοαίτηματηςαιτήτριαςγιατολόγοότιμετα ξύάλλων δενεξασκεί αποκλειστικά τοεπάγγελματου γεωργού. 15 20 Είναι αρχήτουδιοικητικού δικαίουκαιέχεινομολογηθεί, πως όταν διαπιστωθεί πλάνη περί το νόμο, ηεπίδικη πράξηπουπρο σβάλλεται θαπρέπει να ακυρώνεται. Όμως στην υπό κρίση υπό θεσηηλανθασμένη εφαρμογήτουνόμου απότον Έφορομετονα χρησιμοποιήσει τον όρο "αποκλειστικά" αντίτονόρο "κατάκύριο 25 λόγο", δεν μπορούσε να επιφέρει διαφορετική απόφασηαπότην προσβαλλόμενη, γιατί ηαιτήτρια εν πάσηπεριπτώσει, δενασκού σε καθόλου το επάγγελμα τουγεωργού. Πέραντούτου,η ένσταση της αιτήτριαςαπερρίφθη καιγιατολόγοότι αυτή δεν κατοικούσε στην περιοχή πουβρίσκεται ηακίνητητης ιδιοκτησία καιαυτότο 30 γεγονός απόμόνοτουκαθιστάανενεργό τοάρθρο Ι8(στ). Επίτου θέματος αυτού δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός όπ δεν έγινεη δέουσα έρευνα γιαναδιαπιστωθεί οτόποςκατοικίαςτηςαιτήτριας, δεδο μένου ότι ηίδιαηαιτήτριααναφέρειστις δηλώσεις τηςότικατοι κεί στηΛευκωσία. 35 Για όλους τους πιο πάνωλόγους, ηπροσφυγήαπορρίπτεται. Η επίδικηπράξηεπικυρώνεται. Δεν επιδικάζονται έξοδα. Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 1916