(1995)10Νοεμβρίου, 1995 [ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ, Αιτητής, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΔΙΟΙΚΗΤΗ ΜΟΙΡΑΣΕΛΙΚΟΠΤΕΡΩΝ-ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΡΟΥΡΑΣ, Καθ'ον ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 722/94) Προσφυγή βάσει τον Αρθρον 146τον Σνντάγματος — Παραδεκτό — Στρατός της Δημοκρατίας — Αξιωματικοί — Πειθαρχικές ποινές — Καν. 12 των Πειθαρχικών Κανονισμών της ΕθνικήςΦρουράς 1964-1979 — Διαδοχική νποβοή παραπόνων κατά πειθαρχικών ποινών — Η εκ νέον υποβολή του παραπόνου δεν αποτελεί δικό5 νομική προϋπόθεση παραδεκτού τηςπροσφυγής κατά τηςήδηυφι στάμενης απόφασης. Στρατός τηςΔημοκρατίας — Αξιωματικοί — Πειθαρχικά παραπτώμα τα — Καν. 12
(5)τωνΠειθαρχικώνΚανονισμών τηςΕθνικήςΦρονράς 1964-1979— Έκφρασημετονπροσήκοντα σεβασμόκατά τηδια τύπωσηπαραπόνου από τον αξιωματικό — Τοσχετικό παράπτωμα τιμωρείταιμόνο μετά τηνεξέτασητουπαραπόνου — Παράβασηκαι ακυρότητα στηνκριθείσαπερίπτωση — Επιπροσθέτως, αντικανονι κή επιβολήμιας ποινής για περισσότεραπαραπτώματα. 10 15 Ο αιτητής προσέφυγετόσοκατά τηναπόρριψητουπαραπόνου του κατά της επιβολήςσε βάροςτου πειθαρχικής ποινήςόσοκαι κατάτης ίδιας τηςαπόφασηςπερίτιμωρήσεώς του. 20 Το Ανώτατο Δικαστήριο,ακυρώνοντας την επίδικηαπόφαση, αποφάσισεότι:
- ΟΚαν. 12τωνΠειθαρχικώνΚανονισμώντης ΕθνικήςΦρουράς 2434 4ΑΛΛ Σιβιτανίδης ν. Δημοκρατίας 1964-1979, προβλέπειγιατηδιαδοχικήυποβολήπαραπόνωνκαι καθορίζει σαν ανώτατηδιοικητική αρχήτον Υπουργό Αμυνας. Δεν υπάρχει όμως περίπτωση που συντρέχει απαράδεκτον της προσφυγής γιατίδεν εξαντλήθηκε ηδιοικητική διαδικασία. 5 Έπεται ότι η εκ νέου υποβολή του παραπόνου σε ιεραρχικά ανώτερη αρχή δεν αποτελεί δικονομική προϋπόθεση από την οποία εξαρτάται το παραδεκτό προσφυγής, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της ενδικοφανούςπροσφυγής. 10 15 20 25 30 35 40
- Το εμπρόθεσμο προσβολής πειθαρχικής ποινής σεαξιωματικό, ηοποίααπέρρευσε απόαναφορά παραπόνουτου,κρίνεταιαπό το εμπρόθεσμο τηςπροσβολής τηςσχετικής τελικής κρίσης. Και εδώ δεν υπήρχε καν γραπτή απάντηση στον αιτητή,όπωςδιαλαμβάνει ο Καν. 12
(8). Έτσι με βάσηοποιοδήποτε χρονικό δε δομένο της υπόθεσης απότο οποίο μπορεί να συναχθεί γνώση (π.χ. την ανακοίνωση της ποινής στις 9/6/94)η προσφυγή,που φέρει ημερομηνία23/8/94, ασκήθηκε εμπρόθεσμα. 3. Ως προς την ουσία το κλειδί της υπόθεσης είναι ο Καν. 12
(5). Στις 27/5/94, (δύο μόλις μέρες μετά την υποβολή του παραπό νου) εν προκειμένω ο αιτητής εγκαλείται για τρία παραπτώμα ταπουήτανάμεσοαποτέλεσματηςδιατύπωσηςτουπαραπόνου κατάτην παράγραφο
- Η ποινή επιβλήθηκε συλλήβδην και για τα τρία παραπτώματα περιλαμβανομένου και εκείνου για ανάρμοστη συμπεριφορά που είχε προκύψει από την ενέργεια του αιτητη να προβεί σε αναφορά παραπόνου. Εντούτοις σύμφωναμετηνπαράγραφο5 του Καν. 12ηεπιβολήποινής"μόνον μετάτηνεξέτασιν τουπα ραπόνου επιτρέπεται." Παρατηρείται ότι δεν υπήρξε συμμόρ φωση με την προϋπόθεση αυτή της παραγράφου
- Ο αιτητής κλήθηκε σε διοικητική απολογία και τελικά τιμωρήθηκε χωρίς προηγουμένως ο καθούνα εξετάσει το βάσιμο τουπαραπόνου του. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε έρχεται σε αντίθεση με όσα προβλέπει η επιφύλαξη της παραγράφου και μονύνει ολό κληρητην απόφασημε παρανομία.Οιδιαδικασίες (πειθαρχικές και αναφορές παραπόνων) είναι χωριστές και διατηρούν την αυτοτέλεια τους. Ο συγκερασμός τους όμως σε αυτή την περί πτωση και ηεπιβολή ενιαίαςποινής δεν μπορεί παρά να αντα νακλάκαταλυτικάστηνομιμότητατης. Ηπροσφυγή επιτυγχάνειμεΛ.Κ.150έξοδα. 2435 Σιβιτανίδηςν.Δημοκρατίας
(1995)Αναφερόμενηυπόθεση: Ζαβούςκ.ά. ν. Δημοκρατίαςκ.ά.
(1994)3Α.Α.Δ.
- Προσφυγή. 5 Προσφυγή εναντίον της απόφασηςτων καθ' ων η αίτηση με την οποία έκρινε πως το παράπονο του αιτητήκατάτης ποινής τετραήμερης φυλάκισης πουτου επιβλήθηκε ήταν αβάσιμο. 10 Σ. Οικονομίδης, για τον Αιτητή. Ε.Νικολαΐδου, Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας,γιατον Καθ'ου ηαίτηση. Cur. adv. vult. 15 ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ.: Ο αιτητής, μόνιμος ιπτάμενος αξιωματικός αεροπορίας,προσβάλλει (α)τηναπόφασητουκαθουηαίτησημε την οποίαο τελευταίος έκρινε πως το παράπονο τουαιτητήκα τά της ποινής τετραήμερης φυλάκισης που του επιβλήθηκε ήταν 20 αβάσιμο και (β)την απόφασηκαθ' αυτήεπιβολής της πιοπάνω πειθαρχικής τιμωρίας που τουγνωστοποιήθηκε στις 9/6/
- ΟαιτητήςεντάχθηκεστονστρατότηςΔημοκρατίαςτην1/6/91 με τοβαθμόανθυποσμηναγού. Στις6/12/94προάχθηκεσευποσμηναγό. 25 Κατά τον κρίσιμο χρόνο υπηρετούσε μ£ απόσπαση στην Εθνική Φρουρά.Καθούηαίτηση είναι οΔιοικητής Μοίρας ΕλικοπτέρωνΑεροσκαφών τηςΕθνικήςΦρουράς.Τοεπεισόδιοπουοδήγησεστην τιμωρία του αιτητήσυνέβηκε στις 22/5/94 μετά τη λήξητριήμερης άσκησηςστοαεροδρόμιοΠάφου.Συμμετείχε σεαυτήηΜοίραΕλι- 30 κοπτέρων Αεροσκαφών στην οποία υπηρετούσε ο αιτητής. Ήταν χειριστής τουενός απόομάδατριών ελικοπτέρων. Ο αξιωματικός επιχειρήσεων της Μοίρας έδωσε εντολήγια την επάνοδοτων ελικοπτέρων στηβάσητουςστηΛακατάμια.Τα δύο απόαυτάθα πετούσαν σε σχηματισμό ζεύγους ακολουθού μενααπό το τρίτο μεκυβερνήτητον αιτητή.Φαίνεταιπωςαργό τερα η διαταγή τροποποιήθηκε. Ο αρχηγός του σχηματισμού ζεύγους έδωσε οδηγίες στον αιτητή με ασύρματο να απογειωθεί πρώτος.Τοζεύγος των ελικοπτέρων θαερχόταν ύστερα. Η πτήσητουαιτητή,όπως ισχυρίστηκε στηναγόρευσητηςηδικηγόρος της Δημοκρατίας,ήτανεντελώςανεξάρτητηαπόεκείνητουζεύ γους. Οαιτητήςυποστήριξε αντίθεταπως τααεροσκάφη αποτε λούσαν ενιαίαομάδαυπότον έλεγχοκαιτηδιοίκηση του αρχη2436 35 40 4ΑΛΛ. Σιβιτανίδης ν. Δημοκρατίας Νικήτας, Δ. γού σχηματισμού ζεύγους. 5 10 15 20 25 30 35 40 Στη συνέχεια ο Πύργος Ελέγχου του αεροδρομίου έδωσε άδεια στον αιτητή να απογειωθεί και να ανέλθει σε υψος 3000 ποδών. Ηεκδοχή του με λίγα λόγια είναι ότι είπε στον Πύργο Ελέγχου πως θαακολουθούσε τον αεροδιάδρομο 11 καιδυτικά σεύψος 500 ποδώνπροτούανέλθει στα 3000, πορείαπουεγκρί θηκε από τον Πύργο Ελέγχου. Ενώ πετούσε στα 500 πόδια με κατεύθυνση το ξενοδοχείο Φαέθωνστην Πάφοδιατάχθηκε από το Διοικητή να επιστρέψει αμέσως και να προσγειωθεί στο χώ ρο στάθμευσης, διαταγή πουεκτέλεσεαμέσως. Πρέπει ναλεχθείπωςκαιστο σημείοαυτόυπάρχειδιάσταση αναφορικάμετοτι είχεσυμβεί.Ταγεγονότα δενείναιδυνατόνα διαπιστωθούναπότουλικό πουπροσκομίστηκε καιέμειναν στο επίπεδο ισχυρισμών. Ούτε έχειπροσαχθεί μαρτυρίαγια τααμ φιλεγόμενα σημεία. Η καΝικολαΐδου παρατήρησεστηναγόρευ ση της ότι ο αιτητής,ακολουθώντας την πιο πάνω πορεία, παρεξέκλινε απότην αρχικήδιαταγή που του δόθηκε. Παρήκουσε επίσης και την ισχύουσα πάγιαδιαταγή της διοίκησης Αεροπο ρίας περί χαμηλών πτήσεων. Όπωςαναφέρειη αγόρευσητέτοια πορεία ήτανδυνατή μόνο ύστερα από ειδική διαταγήκαικάτω από ειδικέςπεριστάσεις. Παρατήρησεπεραιτέρωότι, ότανζητή θηκαν εξηγήσειςαπότο διοικητήγια την ενέργεια του αιτητή, ο τελευταίος παραφέρθηκεμιλώντας σε έντονο ύφος και υψώνο ντας τον τόνο της φωνήςτου-και ότι για να μηγίνει αντιληπτό το επεισόδιο στο άλλο προσωπικό οδιοικητής διέκοψε τη συζή τησηκαιανέθεσε σεάλλο χειριστή τηπτήσηεπιστροφής.Δε χρει άζεται νομίζω να προβώ σε ευρήματα σχετικά με τα γεγονότα. Όπωςθαδιαφανείτασημεία διαφοράς δεν πρόκειταιναεπηρε άσουν την έκβασητης υπόθεσης. Στις 25/5/94 ο αιτητής, κάμνοντας χρήση του δικαιώματος που του παρέχει ο Καν. 12 των Πειθαρχικών Κανονισμών της Εθνικής Φρουράς 1964 μέχρι 1979, υπέβαλε γραπτόπαράπονο (βλέπε παράρτημα 1 της γραπτής ένστασης της Δημοκρατίας). Στις27/5/94τουζητήθηκεαπολογίασε εγκλητήριο απότρίαπει θαρχικά παραπτώματα. Συνεπτυγμένα έχουν ως εξής:
(1)Κατάτην επίμαχηπτήση παρέμεινε στα 500 πόδια μέχρι το ξενοδοχείο Φαέθων χωρίς ηενέργεια του αυτήνα εξυπηρετεί τηνπτήση"καιεπιπλέον ναδημιουργείται αμφιβολίαγιατις πα ραπέρα προθέσεις του". 2437 Νικήτας, Α. Σιβιτανίδης ν. Δημοκρατίας
(1995)
(2)Μετάτην προσγείωση τουπαραφέρθηκεστο Διοικητή και
(3)Υποβάλλοντας την αναφορά του εκτόξευσε κατηγορίες κατά του Διοικητή, συμπεριφορά αντίθετη με την στρατιωτική δεοντολογία (παράρτημα ΙΑ). Ο αιτητής υπέβαλε εγγράφως στις 30/5/94 και 1/6/94μακρά απολογία (παραρτήματα 2και 2Α αντίστοιχα). Έκαμε εκτεταμέ νηαναφοράστα διατρέξανταπαρέχονταςτηδικήτουεκδοχήκαι αντικρούοντας τελικά όλεςτις κατηγορίες που του είχαν προσαφθεί. Κρίθηκε όμως απότονκαθούότι υπέπεσε καιστα τρία πα ραπάνωπειθαρχικά παραπτώματα και του κατέγνωσε την παρα πάνω κύρωση (βλέπε Ημερήσια Διαταγήημερ. 9/6/94). Το πολυ σέλιδο παράπονοτου αιτητή ημερ.21/6/94στα πλαίσια των Κα νονισμών απορρίφθηκε απότον καθούστις 30/6/94σαν αβάσιμο (παράρτημα5).Στην παράγραφο 7της γραπτής ένστασης αναφέ ρεται ότι αντί ο αιτητής "να επαναϋποβάλει το παράπονο του στην αμέσως προϊσταμένη αρχή σύμφωνα με τις διατάξεις του Καν. 12 των Πειθαρχικών Κανονισμών δεν το έπραξε αλλάκα ταχώρησε τηνπαρούσαπροσφυγή". 5 10 15 Οαιτητής προβάλλει αρκετούς λόγους για ακύρωση της από φασης. KaL πρώτα ότι σημειώθηκε παραβίαση των διατάξεων του Καν. 12 των παραπάνωπειθαρχικών κανονισμών αναφορι κά με την εξέταση του παραπόνουτου ημερ.25/5/
- Λέγει ειδι- 25 κότερα ότι ο Διοικητής είχευποχρέωση, που επιβάλλει ηπαρά γραφος 6του Καν. 12,ναδεχθεί τοπαράπονο δεδομένου ότι αυ τό δεν έγινε κατά παράβασητης παραγράφου 1 -που θέτει ως όρο εξέτασης του τη συμμόρφωση με τη διαταγή που δόθηκε και της παραγράφου4 (υποβλήθηκε σε 15 μέρες αφότου έλαβε 30 γνώσητης ποινής που του επιβλήθηκε). Περαιτέρω ο Διοικητής δεν επιλήφθηκε προσωπικά τουπα ραπόνου του αιτητή,όπως επιτάσσει η παράγραφος 7του ίδιου κανονισμού. Και ακόμη, όπως είναι παραδεκτόν,ο καθού δεν 35 απάντησε εγγράφως στον αιτητή για τη βασιμότητα του παρα πόνου του, όπως ορίζει ηπαράγραφος
- Τέλος υποστηρίχθηκε ότι υπήρξε και παράβασητης παραγράφου
- Η διάταξη αυτή καθιστά παράπτωματην ανοίκειο συμπεριφορά παραπονουμένου απέναντι σε ανώτερο αξιωματικό κατά τη διατύπωση του 40 παραπόνουτου.Η τιμωρία όμως τουπαραπτώματοςαυτούέπε ται,σύμφωνα μετην επιφύλαξητηςπαραγράφου5τουαρθρ. 12, της εξέτασης της βασιμότητας τέτοιας καταγγελίας. 2438 20 4ΑΛΛ. Σιβιτανίδης ν. Δημοκρατίας Νικήτας, Δ. Ηδικηγόρος τηςΔημοκρατίαςέχειεγείρει ένσταση ότιηπρο σφυγή είναι εκπρόθεσμη.Την αναπτύσσει ως εξής: 5 10 15 20 25 30 "Σύμφωνα με τον Κανονισμό 12
(11)η εξέταση παραπόνου απόΔιοικητήγίνεται "κατάπροτεραιότητα ώστε οπαραπονούμενος να λαμβάνει απόφαση επί του παραπόνουτου, εντός 10ημερών υπό του διοικητού του ". Εφόσον τοπαράπονοτουαιτητήυποβλήθηκε από αυτόν στις 25 Μαΐου 1994, θαέπρεπεενόψει του Κανονισμού 12
(11)πιο πάνω να ελάμβανε την απάντησητου διοικητού του εντός 10 ημερών,δηλαδήτο αργότερο μέχρι τις 4 Ιουνίου 1994. Συνε πώς, ευσεβάστως υποβάλλω, είναι σαφώς εκπρόθεσμος να προσβάλει τον ισχυρισμό αυτό εφόσον ηπροθεσμία πουκαθορίζει το αρθρ. 146.3 του Συντάγματοςέχει παρέλθει." ΗκαΝικολαΐδουδενέθεσεαπευθείαςκατάτηναγόρευσητης ζήτημα εκτελεστότητας της επίδικης πράξης. Ωστόσο η παρά γραφος 7τηςγραπτήςένστασης, πουήδηανέφεραπιο πάνω, το αγγίζει. Και προσφέρεται η στιγμή να το εξετάσουμε τώρα. Ο Καν. 12 προβλέπει πράγματι για τη διαδοχική υποβολή παρα πόνων καικαθορίζει σαν ανώτατηδιοικητική αρχήτον Υπουρ γόΑμυνας. Δεν υπάρχειόμως περίπτωση πουσυντρέχει απαράδεκτον της προσφυγής γιατί δεν εξαντλήθηκε ηδιοικητικήδιαδικασία. Με την απόφασητης στην Αλέξανδρος Ζαβρόςν.Δη μοκρατίαςκ.ά.
(1994)3Α.Α.Δ.349, ηΟλομέλεια τουδικαστηρί ου έκρινε ότι "με την προβλεπόμενη από τους κανονισμούς διαδικασία υποβολήςδιαδοχικούπαραπόνουμέχρι τηςανωτάτης αρχής, δεν είναι μόνον εκτελεστήκαι προσβλητή ητελική απόφαση της ανωτάτης αρχής,δηλαδήτου υπουργού,αλλά και οι εν διάμεσες αποφάσεις " 35 Έπεταιότι η εκ νέου υποβολή του παραπόνουσε ιεραρχικά ανώτερη αρχή δεν αποτελεί δικονομική προϋπόθεση από την οποία εξαρτάται το παραδεκτό προσφυγής, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της ενδικοφανούςπροσφυγής. 40 Το εμπρόθεσμο προσβολής πειθαρχικής ποινής σε αξιωματι κό, ηοποία απέρρευσε απόαναφοράπαραπόνουτου, κρίνεται από το εμπρόθεσμο της προσβολής της σχετικής τελικής κρίσης. Και εδώ δεν είχαμε κάν γραπτή απάντηση στον αιτητή, όπως διαλαμβάνει ο Καν. 12
(8). Έτσι με βάση οποιοδήποτε χρονικό 2439 Νικήτας, Δ. Σιβιτανίδης ν.Δημοκρατίας
(1995)δεδομένο της υπόθεσης απότο οποίο μπορεί νασυναχθεί γνώση (π.χ. την ανακοίνωση της ποινής στις 9/6/94)η προσφυγή,που φέρει ημερομηνία 23/8/94, ασκήθηκε εμπρόθεσμα. Ως προς την ουσίατοκλειδί τηςυπόθεσης είναι ο Καν. 12
(5)τον οποίο και διαβάζω: 5 "
(5)Εν τηδιατυπώσει του παραπόνου του,εγγράφως ή προ φορικώς,οπαραπονούμενοςοφείλει ναεκφράζεταιμετάτου προσήκοντος σεβασμού περί τουανωτέρου καθ'ου παραπονείται,ήπερί των πράξεωντούτου,αντίθετος δεσυμπεριφο ράτου παραπονουμένουσυνιστά παράπτωμα: 10 Νοείταιότι έλεγχοςτουπαραπονουμένουκαιεπιβολήεις αυ τόνποινήςδιάτοιούτο παράπτωμα,μόνον μετάτηνεξετασιν του παραπόνου επιτρέπεται." 15 Στις 27/5/94, (δύο μόλις μέρες μετά την υποβολή του παρα πόνου) ο αιτητής εγκαλείται για τρία παραπτώματα ανάμεσα σταοποίακαιπαράπτωμαπουήτανάμεσο αποτέλεσμα τηςδια- 20 τύπωσης του παραπόνου κατάτην παράγραφο 5: "Εγκαλείσαι για τους πιοκάτω λόγους: (α) 25 (β) (γ)Ότισεπροσωπικήσου αναφορά κατηγορείς τον Διοικητή της Μοίραςσουγιαανάρμοστησυμπεριφορά,ότι άσκησεψυ χολογική πίεση στο άτομο σου,υποβάθμισε την προσωπικό τητα σου, σε εξευτέλισε, σε ταπείνωσε, γεγονότα που δεν 30 ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα αλλά δεικνύουν αντιδεοντολογική συμπεριφορά αντίθετη με τη στρατιωτική δεοντολογία." Θα υπομνήσω ακόμηπως ηποινή επιβλήθηκε συλλήβδην και για τα τρία παραπτώματαπεριλαμβανομένου και εκείνου για ανάρμοστησυμπεριφοράπουείχεπροκύψειαπότηνενέργειατου αιτητήνα προβεί σε αναφορά παραπόνου. Εν τούτοις σύμφωνα με την παράγραφο 5 του Καν. 12 ηεπιβολή ποινής "μόνον μετά την εξετασιν του παραπόνου επιτρέπεται". Παρατηρώ ότι δεν υπήρξεσυμμόρφωση μετηνπροϋπόθεσηαυτήτηςπαραγράφου5. Ο αιτητήςκλήθηκε σε διοικητικήαπολογίακαιτελικάτιμωρήθη κε χωρίς προηγουμένως ο καθούνα εξετάσει το βάσιμο τουπα ραπόνουτου.Η διαδικασίαπουακολουθήθηκεέρχεταισεαντίθε2440 35 40 4ΑΛΛ. 5 10 Σιβιτανίδης ν.Δημοκρατίας Νικήτας,Δ. ση με όσα προβλέπει η επιφύλαξη της παραγράφου και μολύνει ολόκληρη τηναπόφασημεπαρανομία.Συμφωνώπωςοι διαδικα σίες (πειθαρχικές και αναφορέςπαραπόνων)είναι χωριστές και διατηρούντηναυτοτέλειατους.Οσυγκερασμός τουςόμως σεαυτήτην περίπτωση και ηεπιβολή ενιαίαςποινής δεν μπορεί παρά να αντανακλά καταλυτικά στη νομιμότητα της. Γιαυτό και δε χρειάζεταιναδιερευνηθούν άλλοι λόγοι ακύρωσης. Μετις σκέψεις αυτέςακυρώνωτην επίδικηαπόφασημε £150 έξοδασε βάροςτου δημοσίου. Η προσαητγή επιτυγχάνει με £150 έξοδα. 2441