(1995)3 Μαρτίου, 1995 [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ANDREAS ANDDORA ELLINA ESTATES LTD., Αιτητές, v. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΔΙΑ TOY ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 346/94) Διοικητικό Δίκαιο — ΓενικέςΑρχές — Αιτιολογία — Δυνατό να συ μπληρώνεται από ταστοιχεία του φακέλου— Ότανόμωςδενκαθο ρίζονται οι λόγοι που επιδρούν ουσιωδώς στηλήψη τηςδιοικητικής απόφασηςκαθίσταται ελλειπής η αιτιολογία εφόσον δεν παρέχεται δυνατότητα αναθεώρησης τωνλόγων που τηνστοιχειοθετούν. 5 Ηαιτήτριαεταιρείαπροσέβαλετηναπόφασηεκτίμησηςτηςαγο ραίαςαξίαςκτήματοςτης,γιασκοπούς πληρωμής τελώνεγγραφής τίτλου,σεΛΚ220.000. 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο ακυρώνοντας την επίδικη απόφαση, αποφάσισε ότι: Ταστοιχεία τουφακέλουμπορείνασυμπληρώσουν τοκενόστην αιτιολογία,αλλά αυτόδεν μπορεί νατο επικαλεσθούν οι καθ' ων η αίτησηστηνπαρούσαυπόθεση. 15 Στην υπόθεσηΑ. Καρκώτης και Άλλος ν.Κυπριακής Λημοκρα· τίας,οΔικαστήςκ. Πικήςαναφέρειτα ακόλουθα: 20 "Συμφωνώότι ταστοιχείατουφορολογικούφακέλουμπορείνα συμπληρώσουν το κενό στην αιτιολογία.Δε θαεπεκταθώόμως και δε θααποφασίσω κατάπόσο παρείχανέρεισμα για τηνσυ γκεκριμένηαπόφασηεφόσοντοαιτιολογικότηςαπόφασηςείναι καταφανώς έλλειπες λόγω παράλειψηςτουΔιευθυντήναπροσ484 25 4ΑΛΛ A& D Ellina Estates Ltd v. Δημοκρατίας διορίσει όλα ταστοιχεία πουεπέδρασανστην απόφασητου. 5 10 15 20 25 Στην παρούσαυπόθεσηδενυπάρχειαμφιβολίαότι υπάρχειστο φάκελοτεκμήριο 1 έναςπρόχειρος υπολογισμός τηςαξίαςτουεπιδίκου αγοραίου κτήματος που φέρει ημερομηνία 11.4.94 και που ετοιμάστηκε απόκάποιον κ. Λ. Ανδρέου. Ητελική αιτιολογημένη έκθεση εκτίμησης όμως ημερομηνίας 22.6.94 είναι ανασυνταγμένη καιαναδιατυπωμένη καιδεν μπορείναθεωρηθεί ότιανταποκρίνε ται με τις νομικές προϋποθέσεις δηλαδήότι μπορεί να συμπληρώσει τακενά πουάφησεηειδοποίηση του Κτηματολογίου ημερομη νίας 12.4.94τεκμήριο Γ. Περαιτέρωηεκτίμηση του εμπειρογνώμο να των αιτητών δεν αξιολογήθηκεκαθόλου. Στην ίδιααπόφασηΑ. Καρχώτη οΔικαστής κ.Πικήςκαταλήγει στο ακόλουθοσυμπέρασμα: "Παράλειψηπροσδιορισμού των λόγων που επιδρούν στην λή ψηδιοικητικής απόφασης καθιστούν εξ αντικειμένου τηναιτιο λογίατηςαπόφασηςελλειπή. Ελλειπής κρίνεταιαναπόφευκταη αιτιολογία διοικητικήςαπόφασης οποτεδήποτεδεν παρέχεταιη δυνατότητα αναθεώρησης των λόγων που την στοιχειοθετούν. Στηναπουσίατωνλόγων αυτώνκαθίσταταιαδύνατοςο έλεγχος της διοικητικής πράξης ή απόφασης. Επακόλουθο αυτής της αδυναμίας είναι απαρέγκλιτα ηακύρωσητηςαπόφασηςεφόσον καθίσταταιανέφικτοςο έλεγχος τηςνομιμότητας της." Για τους πιο πάνω λόγους καταλήγωότι η απόφασητωνκαθ' ωνηαίτησηπάσχειαπόέλλειψη δέουσαςέρευνας καιαιτιολογίας. 30 Ηπροσφυγή επιτυγχάνει μεέξοδα. Αναφερόμενεςυποθέσεις: Ι.Γ. Μακρής Κτηματικής Ατδ ν.Δημοκρατίας
(1994)3Α.Α.Δ. 56, 35 Καρκώτης και Αλλος ν.Δημοκρατίας
(1994)4Α.Α.Δ.
- Προσφυγή. 40 Προσφυγή εναντίον της απόφασης των καθ' ων η αίτηση με την οποία η αγοραίααξίατου κτήματος των αιτητών με αριθμό τεμαχίου 34 Φύλλο/Σχέδιο LIV/585.4 για σκοπούς πληρωμής τε λών εγγραφής τίτλου εκτιμήθηκε σε £220.
- 485 A & Ο Ellina Estates Ltd v. Δημοκρατίας
(1995)Β. Βασιλειάδης,για τουςΑιτητές. Μ. Παμπαλλή, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ' ων ηαίτηση. 5 Cur. adv. vult. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,Δ.:Ηαιτήτριαεταιρείαμετηνπαρού σαπροσφυγήπροσβάλλει τηναπόφασητωνκαθ' ωνηαίτησημε την οποία ηαγοραία αξίατουκτήματοςτων μ£αριθμότεμαχί- 10 ου 34 Φύλλο/Σχέδιο LIV/585.II για σκοπούς πληρωμής τελών εγγραφής τίτλου εκτιμήθηκε σε £220.
- Η εισήγηση της αιτήτριας εταιρείας είναι ότι η αγοραίααξίατου κτήματοςτωνκα τά τον ουσιώδη χρόνο δεν υπερέβαινε το ποσό των£170.
- 15 Ηαιτήτριαεταιρείαβασίζειτηναίτησητης μεταξύάλλων και στους πιο κάτωλόγους: (α)Ότιηαπόφασητων καθ' ων ηαίτη ση να εκτιμήσουν την αγοραίααξίατουκτήματοςστο ποσό των £220.000δεν ήταναιτιολογημένη και (β)ότι οι καθ'ων ηαίτηση παρέλειψαν ναπροβούν στηδέουσα ήοποιαδήποτεέρευναπροτού λάβουν την προσβαλλόμενη απόφαση. 20 Τα γεγονότα της υπόθεσης είναι σε συντομία τα ακόλουθα: Οι Andreasand DoraEllinaEstates Ltdήσανδικαιοδόχοιστηδή λωσηπώλησης μεαριθμόΠ.614/
- Οι αιτητέςστις 28.1.94προ- 25 σήξανστο Επαρχιακό Κτηματολογικό ΓραφείοΛεμεσούτηνπιο πάνω δήλωση με την οποίαη εταιρείαUlysses Μ.Shops Ltdπω λούσεπρος αυτούς κτήμαμεαριθμό εγγραφής40094στη γωνία των οδών Ανεξαρτησίας και Μ. Αλεξάνδρου στη Λεμεσόδυνά μει αγοραπωλητηρίου εγγράφου ημερομηνίας 3.1.94 αντί του 30 ποσού των £160.
- Το Κτηματολόγιο αφούήλεγξεταέγγραφατης πιο πάνω δή λωσηςτααπέστειλε στο Τμήμα Εκτιμήσεων γιαυπολογισμό της αγοραίας αξίας σύμφωνα με το Κεφ. 3(B)(IV) του Πίνακατου Νόμου Κεφ.
- Σύμφωνα με την εκτίμηση του Τμήματος Εκτιμήσεων ηαγο ραίααξίατουκτήματοςκαθορίστηκεσε£240.000.Μετάτηνεπε ξήγησηαπότοναρμόδιουπάλληλοτηςεκτίμησης οιδικαιοδόχοι δήλωσαν γραπτώςότι δεν αποδέχονταιτην αγοραίααξία,όπως αυτήεκτιμήθηκε και ανέλαβανμέσα σε 45 μέρες απότην ημέρα τηςδήλωσης πώλησης ναπαρουσιάσουνέκθεσηεκτίμησης δικού τους εμπειρογνώμονα. Οι αιτητές δέχθηκαν να πληρώσουν τα 486 35 40 4ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 A & DEllinaEstates Ltd v. Δημοκρατίας Χατζητσαγγαρης, Α. δικαιώματα εγγραφής τίτλου στο πιο πάνωποσό των£240.000 το οποίο καθορίστηκε προσωρινά απότο Κτηματολόγιο μέχρι την συμπλήρωση της εκτίμησης της αγοραίαςαξίας.Ο φάκελος παραπέμφθηκεεκνέου στον κλάδοΕκτιμήσεων όπουανοίχθηκε ο φάκελος Ε.Δ.40/94 για εξέταση της ένστασης των αιτητών. Μετάαπόεξέταση πουέγινεαπόβοηθόκτηματολογικό λειτουρ γό ηαγοραίααξίατου κτήματοςκαθορίστηκε σε£220.
- Η πιο πάνωέκθεση εκτίμησης επισυνάπτεται από τουςκαθ' ων ηαίτησησαν τεκμήριο Βκαιφέρει ημερομηνία22.6.
- Οι αιτητές ενημερώθηκαν για την εκτίμηση της αγοραίας αξίας του κτήματος με επιστολή του διευθυντήτου Κτηματολο γικού και Χωρομετρικού Τμήματος ημερομηνίας 12.4.94, η οποία επισυνάπτεται σαν τεκμήριο Γκαι στην οποίαλακωνικά αναφέρονται ταακόλουθα: "Σας ειδοποιώ ότι η αγοραία αξία του ακινήτου, που η εταιρείαULYSSESΜ.SHOPS LIMITEDαπότηΛεμεσόσας μεταβίβασε στις 28.1.1994 και που περιγράφεται πιο κάτω, εκτιμήθηκε απόεμένα στο ποσό πουφαίνεταιστον πιοκάτω Πίνακαδίπλααπό τηνπεριγραφήτουακινήτου." Μετά αναφέρεταιο πίνακαςστον οποίο περιγράφεταιηπόληκαιενορία τουκτήματος,οαριθμόςεγγραφής,το φύλλο/σχέ διο,τεμάχιο,περιγραφήακινήτουκαι έκτασηκαικαταλήγει ότι ηαγοραίααξίατου κτήματοςυπολογίσθη σε£220.
- Οι αιτητές εξασφάλισαν εκτίμηση απόδικούςτους εκτιμητές τους κ.κ. Antony Loizou & Associates Ltd Chartered Surveyors και κατέθεσαν και παρέδωσαν την πιο πάνω εκτίμηση στους καθ'ων η αίτηση στις 7.3.94.Σύμφωνα με την εκτίμηση των αι τητών ηαγοραίααξίατουκτήματοςκατάτον ουσιώδηχρόνο εί ναι£170.
- 35 40 Στηγραπτήτης αγόρευσηηδικηγόρος της Δημοκρατίαςανέ φερε ότι το βασικόνομικό ερώτημα πουπροβάλλουν οι αιτητές είναι ότι ηπροσβαλλόμενη απόφασηδεν είναι δεόντως αιτιολο γημένη. Καιαναφέρειότι τοεπιχείρημααυτόστηρίζεται στο ότι η αιτιολογημένη έκθεση εκτίμησης των καθ' ων ηαίτηση φέρει ημερομηνία 22.6.94 ενώ ηεπιστολή με την οποία η προσβαλλό μενηαπόφασηκοινοποιήθηκε στους αιτητέςφέρει προγενέστερη ημερομηνία δηλαδή12.4.
- 487 Χατζητσαγγάρης,Δ. Α & DEllina Estates Ltd ν.Δημοκρατίας
(1995)Είναι ο ισχυρισμός των καθ' ων ηαίτησηότι στον διοικητικό φάκελο που κατατέθηκεενώπιον του Δικαστηρίου σαν τεκμήριο 1, υπάρχει καταχωρημένη με ερυθρό 16-18 χειρόγραφη έκθεση εκτίμησης του επίδικου κτήματος από εκτιμητή του Κτηματολο γίου Λεμεσού,ηοποίαφέρειημερομηνία 11.4.94.Ηέκθεσηδεαυ5 τή συνοδεύεται από κατάλογο των συγκριτικών πωλήσεων που λήφθηκανυπόψηγιατονκαθορισμότηςαγοραίαςαξίαςτουεπι δίκου κτήματος. Οι καθ' ων η αίτηση καταλ,ήγουν ότι ηέκθεση εκτίμησης προϋπήρξε της επιστολής με την οποία η προσβαλλό μενη απόφασηκοινοποιήθηκε στους αιτητές.Τογεγονός ότιη έκ- 10 θέση εκτίμησης ημερομηνίας 11.4.94 δεν κοινοποιήθηκε μαζί με την επιστολή ημερομηνίας 12.4.94 δεν έχει καμιά σημασία. Σε υποστήριξη της άποψης αυτής αναφέρεται ηυπόθεση Παντελής Παντελονρης ν. ΥπουργικούΣυμβουλίου
(1991)3 Α.Α.Δ. 78, όπου οτότε πρόεδρος κ. Α. Λοΐζου αναφέρειταακόλουθα: 15 "Αρκεί ναλεχθεί εδώότι ηαιτιολογία μιας απόφασης δεν είναι ανάγκηνα περιέχεται στο σώμα της, μπορεί ναβγαίνει και απόταστοιχεία τουφακέλου." 20 Αυτήείναι ηβασικήδικαιολογία των καθ'ων ηαίτησηανα φέρεται δε και σε άλλα στοιχεία που αφορούν την ουσία της απόφασης γιατην εκτίμησητουκτήματοςεάνέγινεδηλαδήεκτί μηση μετά απόεπιδιορθώσεις ήόχι και/ήεάν υπάρχουν διαφο ρές στο εμβαδόντου κτήματος. Ο δικηγόρος των αιτητών ισχυρίζεται,όπως έχωήδη αναφέρει, ότιηκοινοποίησητηςαπόφασηςότιοικαθ' ωνηαίτησηεκτίμησαν την αγοραίααξία του πιο πάνωκτήματος σε £220.000 έγινε στις 12.4.94χωρίςναδοθούνοποιοιδήποτελόγοικαιότιηαιτιολογημένη έκθεσηημερομηνίας 22.6.94 στην οποία ανεφέρθηηδικηγόρος τηςΔημοκρατίαςουδέποτεπαρεδόθηστους αιτητές. Ενπάσηπερι πτώσει οιαιτητέςπροσβάλλουν τηνπιοπάνωαπόφασηστηνουσία τηςκαικαταλήγουνότιηαπόφασηπάσχειαπόέλλειψηαιτιολογίας. 25 30 35 Στηναπάντησητουοδικηγόροςτωναιτητώνπαρατηρείότιστην έκθεση τουΚτηματολογίου πουφαίνεταιστον φάκελομεημερομη νία 11.4.94υπάρχειη υπογραφή κάποιουΛουκήΑνδρέουενώστην εκτίμηση ημερομηνίας 22.6.94 υπάρχουν δύο υπογραφές μια του Λουκή Ανδρέου, εκτιμητή Κτηματολογίου Λεμεσού και δεύτερη υπογραφήκάποιουΠαναγιώτηΧ"Σωτηρίου γιαδιευθυντήΤμήμα τος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας. Είναι ισχυρισμός του δικη γόρουτωναιτητώνότι οι δυοεκτιμήσεις είναιδιαφορετικές. 488 40 4ΑΛΛ A &DEllina Estates Ltd v. Δημοκρατίας Χατζητσαγγάρης, Δ. Περαιτέρω ο δικηγόρος των αιτητώνεπιχειρηματολογεί στην απάντησητουότι ηέκθεσητωνκαθ' ων ηαίτησηδενανταποκρί νεταιστηνπραγματικότητακαιείναιστηνουσίατηςαπαράδεκτη. 5 10 15 Στην υπόθεση Ι.Γ. Μαχρής Κτηματική Ατδ ν. Δημοκρατίας
(1994)3Α.Α.Δ. 56,καιστη μεταγενέστερηυπόθεση Ανσιώτηςκαι Αλλη ν.Δημοκρατίας, Α.Ε. 1044 που αποφασίστηκεστις25.5.94 ηΟλομέλειατου Ανωτάτου Δικαστηρίου ακύρωσεαπόφασητων φορολογικών αρχώνμετοσκεπτικόότιυπάρχειπλημμέλεια στην αιτιολόγησητης. Ιδιαίτερηαναφοράέγινεστογεγονός ότιηαπό φασηδεν μπορούσε ναεδραιωθείστο αιτιολογικότης. Τα στοιχεία του φακέλου μπορεί να συμπληρώσουν το κενό στην αιτιολογία, αλλά αυτόδεν μπορεί να το επικαλεσθούν OL καθ'ων ηαίτησηστην παρούσα υπόθεση. ΣτηνυπόθεσηΑ. ΚαρκώτηςκαιΑλλοςν. ΚυπριακήςΔημοκρα τίας
(1994)4Α.Α.Δ.2519, ο Δικαστής κ.Πικήςαναφέρειταακό λουθα: 20 25 30 "Συμφωνώ ότι τα στοιχεία του φορολογικού φακέλου μπορεί να συμπληρώσουν το κενό στην αιτιολογία. Δε θα επεκταθώ όμως και δε θα αποφασίσωκατά πόσοπαρείχαν έρεισμαγιατηνσυγκεκριμένη απόφασηεφόσοντο αιτιολογικό της απόφασηςείναι καταφανώςέλλειπες λόγωπαράλει ψηςτουΔιευθυντήναπροσδιορίσει όλαταστοιχεία πουεπέ δρασαν στην απόφασητου. Είναι ορθήηεισήγησητων καθ'ωνηαίτησηότι ο λόγοςτης Μακρή(ανωτέρω)συναρτάταιπρώτισταμετηνπαράλειψητων φορολογικών αρχών να αξιολογήσουν τις διισταμένες εκτιμή σειςπουείχανενώπιοντουςσ' εκείνητηνυπόθεσηωςπροςτην αξίατουκτήματος,κενόπουδενμπορούσεναπληρωθεί,καικα κώςπληρώθηκε, μετηναξιολόγησητουςαπότοδικαστήριο." 35 40 Στην παρούσα υπόθεση δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει στο φάκελο τεκμήριο 1 ένας πρόχειρος υπολογισμός της αξίας του επιδίκου αγοραίουκτήματος που φέρει ημερομηνία 11.4.94 και πουετοιμάστηκε απόκάποιονκ.Λ. Ανδρέου. Η τελική αιτιολογημένηέκθεσηεκτίμησης όμως ημερομηνίας22.6.94 είναι ανα συνταγμένηκαιαναδιατυπωμένηκαιδενμπορεί ναθεωρηθεί ότι ανταποκρίνεται με τις νομικές προϋποθέσεις δηλαδήότι μπορεί να συμπληρώσει τακενάπουάφησεηειδοποίηση τουΚτηματο λογίου ημερομηνίας 12.4.94 τεκμήριο Γ. Περαιτέρω η εκτίμηση 489 Χατζητσαγγάρης,Α. Α & DEUinaEstates Ltd ν.Δημοκρατίας
(1995)τουεμπειρογνώμονα των αιτητώνδεν αξιολογήθηκεκαθόλου. Στην ίδιααπόφασηΑ. Καρκώτηςο Δικαστής κ.Πικήςκατα λήγει στο ακόλουθο συμπέρασμα: 5 "Παράλειψηπροσδιορισμού των λόγων που επιδρούνου σιωδώς στη λήψηδιοικητικής απόφασηςκαθιστούν εξ αντι κειμένου την αιτιολογία της απόφασης ελλειπή. Ελλειπής κρίνεται αναπόφευκτα η αιτιολογία διοικητικής απόφασης οποτεδήποτε δεν παρέχεται ηδυνατότητααναθεώρησης των λόγων πουτην στοιχειοθετούν. Στηναπουσίατων λόγων αυ τών καθίσταται αδύνατοςο έλεγχος της διοικητικής πράξης ήαπόφασης. Επακόλουθοαυτήςτηςαδυναμίας είναι απαρέ γκλιτα η ακύρωση της απόφασης εφόσον καθίσταταιανέφι κτος ο έλεγχος της νομιμότητας της." 10 15 Γιατους πιο πάνωλόγους καταλήγωότι ηαπόφασητωνκαθ' ωνηαίτησηπάσχει απόέλλειψηδέουσαςέρευναςκαιαιτιολογίας. Ηπροσφυγήεπιτυγχάνεικαιηεπίδικηαπόφασηακυρώνεται με έξοδα υπέρ των αιτητών. Η προσφυγή επιτυγχάνει με έξοδα. 490 20