(1996)12Νοεμβρίου.1996 [ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ,ΚΑΛΛΗΣ,Δ/στές] ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσείων, ν. ΝΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΑΡΓΥΡΙΔΗ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Εφεσιβλήτίον, (Πολιτική Έφεση AQ.8996) ΔικαιοδοσίαΔικαστηρίου—Απόφαση τον Διευθυντή τον Τμήματος Αρ χαιοτήτωνναεπιβάλειόρουςγιαδιατήρησηαρχαίωντάφωνσεακίνη το υπό ανέγερση — Διεκδίκηση αποζημιώσεων για έξοδαδιατήρησης και σιτντήρησης των τάφων με αγωγή σε Επαρχιακό Δικαστήριο — Απόφαση τον Διευθυντή ήτανδημόσιονδικαίουκαι θαμπορούσενα 5 προσβληθεί μόνο με προσφυγή — ΤοΕπαρχιακό Δικαστήριοδενέχει δικαιοδοσίανα επιληφθείδιαφοράςδημοσίουδικαίου. Το ΕπαρχιακόΔικαστήριο Πάφου,επεδίκασεστους εφεσίβλητους -ενάγοντες £20,165ωςαποζημιώσειςγιαδαπάνεςπουυπέστηκανένε- 10 κατηςτροποποίησης των αρχιτεκτονικοί τους σχεδίων καιτησυνα κόλουθη συντήρηση 4 αρχαίωντάφων,που έγινε μετά απόυπόδειξη τουΤμήματος Αρχαιοτήτων. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, αποδέχτηκε τη μαρτυρία των εναγό- 15 ντίον ότι ο Υπουργός Συγκοινωνιών και Έργων διαπραγματεύτηκε μαζί τους το θέμα της αποζημίωσης τους και εξέδωσε την υπό κρίση απόφαση. Η εφεσείουσα -εναγόμενη ΚυπριακήΔημοκρατία εφεσίβαλε την 20 απόφασηεπιδκόκοντας τηνακύρωσητης. Αποφασίστηκε ότι:
(1)Ακολουθήθηκε νομικά λανθασμένηδιαδικασίαδιότι ηαπόφα- 25 σητουΔιευθυντή τουΤμήματοςΑρχαιοτήτίον, πουκοινοποιή θηκε στους εφεσίβλητους -ενάγοντες να διατηρήσουν τους 4 1164 1 Α.ΛΛ. Γενικός Εισαγγελέας τηςΔημοκρατίαςν.Αργυρίδη χ.ά. αρχαίουςτάφουςήτανδημοσίουκαιόχιιδιωτικούδικαίουδιό τι άσκησε εξουσία σύμφωναμετο Αρθρο 8
(1)τουπερί Αρχαι οτήτωνΝόμουΚεφ.31 όπωςτροποποιήθηκεμετοΑρθρο5 του Ν.32/73. 5
(2)Η απόφαση του Διευθυντή του Τμήματος Αρχαιοτήτων, θα έπρεπε να προσβληθεί με προσφυγήδυνάμει του Αρθρου 146 του Συντάγματος. 10 15
(3)ΟύτετοπρωτόδικοΔικαστήριο,ούτετοΕφετείοείχεδικαιοδο σία να επιληφθεί της διαφοράςκαι η έγερσητης αγωγής στο ΕπαρχιακόΔικαστήριο,ηδιατύπωσητηςαξίωσης στην έκθεση απαιτήσε<ος, ηεκδίκασητης υπόθεσηςκαιηνομικήαιτιολόγη σητηςαπόφασηςτουΔικαστηρίου,υπήρξανολχασδιόλου νομικάεσφαλμένηδιαδικασία. Ηέφεσηέγιχνδεκτήγιαλόγουςάλλους από τους αναφερόμενουςστην ειδο ποίησηέφεσης,χ(ορίςέξοδα. 20 Έφεση. 25 Έφεσηαπότον εναγόμενο κατάτηςαπόφασηςτουΕπαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου(Αναστασίου, Π.Ε.Δ.και Σταυρινίδη,Α.Ε.Δ.) π;ουδόθηκε στις 28 Ιανουαρίου, 1992 (Αρ. Αγωγής 440/89) με την οποία επιδικάσθηκε στους ενάγοντες ποσό £20.165 ως αποζημιώ σειςγια δαπάνεςπουυπέστησαν λόγω της τροποποίησης των σχε δίων και τη συντήρηση τεσσάρων αρχαίων τάφων που έγινε μετά από υπόδειξητουΤμήματος Αρχαιοτήτων. 30 Α. Χριστόφορου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τον Εφεσείοντα. Γ. Κακογιάννης, γιατους Εφεσίβλητους. 35 Cur. adv. vult. 40 ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, Δ.: Ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. Η Κυ πριακή Δημοκρατία, εφεσείουσα-εναγόμενη, με την υπό συζήτηση έφεση επιδιώκει την ακύρωση της απόφασηςτου Πλήρους Επαρ χιακού Δικαστηρίου Πάφου με την οποία επιδικάστηκαν στους εφεσίβλητους-ενάγοντες ποσό £20,165, ως αποζημιώσειςγια δαπά νες που υπέστησαν ένεκα της τροποποίησης των αρχιτεκτονικών τους σχεδίων καιτησυνακόλουθη συντήρηση 4 αρχαιολογικοί τά1165 Αρτεμίδης,Δ. Γενικός Εισαγγελέαςτης Δημοκρατίαςν.Αργυρίδη κ.ά.
(1996)φωνπουέγινεμετάαπόυπόδειξητουΤμήματοςΑρχαιοτήτων. Οι αρχαιολογικοί τάφοι βρέθηκανστο κτήμα τους κατά τη διάρκεια ανέγερσης οικοδομής. Τοκτήμααυτόπεριλαμβάνεταιστον ΠίνακαΒτουπερίΑρχαι- 5 οτήτων ΝόμουΚεφ.31,όπωςτροποποιήθηκεμετουςΝ.48/64 και 32/73(πρόσφατητροποποίηση με τον Ν.4
(1)/96δεν εφαρμόζεται στην υπόθεση,μολονότι θαγίνεισεαυτή αναφοράγιατολόγοπου εξηγείταιστοκατάλληλοσημείοτηςαπόφασης).Οιοικοδομικέςερ γασίες άρχισανμετά την εξασφάλιση της σχετικής άδειαςαπότην 10 αρμόδια αρχή,το Δήμο Πάφου,στην οποίαπεριλαμβανότανειδι κός όρος γιατην επιτήρηση τους απότοΤμήμαΑρχαιοτήτων. Με τηνέναρξητων εργασιών ήλθανπράγματιστοφως27αρχαίοιτά φοι. Ο Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων με επιστολή του προς τους εφεσίβλητους, ημερ. 12-9.86, τους πληροφόρησε πως 15 αποφασίστηκεηδιατήρηση4μόνον απότους 27 τάφουςπουανα σκάφτηκαν,καιτουςκάλεσενατουςσυντηρήσουν σύμφωναμετις οδηγίες του. Οδικηγόρος τωνεφεσίβλητων μενεπιστολήτου στον ΥπουργόΣυγκοινοιϊνιώνκαιΈργων,ημερομηνίας2.10.86,ανέφερε πως οι εφεσίβλητοι θααξίωναναποζημιώσειςγιατη ζημιάπουθα 20 υφίσταντο εξαιτίας της διατήρησης των τάφωνγια οποιεσδήποτε πρόσθετες ήτροποποιημένες κατασκευέςκαθώςκαιγιατηνκαθυ στέρησηστην αποπεράτωσητηςοικοδομής.Ακολούθησε ανταλλα γήαλληλογραφίαςμεταξύτουδικηγόρουτωνεφεσίβλητων καιτου ΥπουργείουΣυγκοινωνιώνκαιΈργωνεπίτουιδίουζητήματος.Σε 25 κάποιο στάδιο μάλιστα ενεπλάκη και ο ίδιος ο Υπουργός που, σύμφωνα μετουςεφεσίβλητους,τουςείπεναπροχωρήσουν,νακά μουναυτόπουπρέπει,καιθααποξημιώνοντο.Οιεφεσίβλητοι αποπεράτο)σαντις εργασίες στην οικοδομήτους σύμφωνα μετιςυπο δείξειςτουΔιευθυντήτουΤμήματοςΑρχαιοτήτωνκαιαξίωσαντην 30 καταβολή σ'αυτούς των ποσών που δαπάνησανγια την εκσκαφή και καθαρισμό των τάφων, τις μετατροπές των αρχιτεκτονικών σχεδίων, τις επιβαρύνσεις τουσυμβολαίου λόγωτηςδιακοπήςτων εργασιο')ν,πρόσθετης αρχιτεκτονικήςαμοιβήςκαιτοαυξημένοκό στος του εργολάβου. Ταποσάαυτάπεριλαμβάνονταιστην έκθεση 35 απαιτήσεως,όπουπροστίθεται επίσηςποσό£35,000γιαμείωσητης αξίαςτουακινήτου,σύμφωνα μεεκτίμηση ειδικού εμπειρογνώμο να τους. Το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε την απαίτησηπου αφορά 40 στη μείωσητης αξίαςτουακινήτου,αφούαναφέρθηκεστοΑρθρο 23
(3)τουΣυντάγματος,διαπιστώνοντας πωςδενμειώθηκεουσιω δώς ηαξίατης περιουσίας των εφεσίβλητων. Δεν αμφισβητείται εδω αυτήηκατάληξητου Δικαστηρίου. Σεσχέσημεταυπόλοιπα 1166 1 Α.Α.Δ. ΓενικόςΕισαγγελέαςτης Δημοκρατίας ν. Αργυρίδηκ.ά. Αρτεμίδης, Δ. 5 10 15 20 25 30 35 κονδύλια, το Δικαστήριο αναφέρθηκεστη μαρτυρίακαι κατέληξε στο συμπέρασμαπωςηΔημοκρατίαθαέπρεπεναπληρώσει στους εφεσίβλητους £20,165. Ηαιτιολογίατηςνομικήςβάσηςγιατηνκρί σητουπρωτόδικουΔικαστηρίουπεριέχεταιστοπιοκάτωαπόσπασμα,πουκρίνουμε σκόπιμο ναπαραθέσουμεαυτούσιο: "Όσοναφοράτηνομική ισχύτηςυπόσχεσης αυτής(δηλαδή του υπουργού) έχουμε τηγνώμη ότι ο υπουργός είχε αρμοδιότητα και εξουσία νακάμει διαπραγματεύσεις ως προϊστάμενος του υπουργείουστο οποίοανήκειτοΤμήμαΑρχαιοτήτων. Δεχόμε θααυτήτηθέσηκαιλέμεότι ο εναγόμενος εμποδίζεταιδιασυ μπεριφοράς (estopped by conduct) απότουνααρνείται μιατέ τοιαυπόσχεση καθότι ηεμπιστοσύνη του ιδιώτη στην καλήπί στη,ειλικρίνεια καισυνέπεια μιαςχρηστήςδιοίκησης θακλονισθεί." Έχουμε τηγνώμη πως ολόκληρη ηδιαδικασίαπου ακολουθή θηκε στην υπό συζήτηση υπόθεση ήτανεξ υπαρχήςνομικά εσφαλ μένη. Στηνπροσέγγιση του νομικού ζητήματοςοι συνήγοροι των διαδίκωνκαιτοπρωτόδικοΔικαστήριοαγνόησαντηνπραγματική τουδιάστασηγιατίδιέλαθετηςπροσοχήςτουςη φύσητηςαπόφα σης που δημιούργησε τη διαφοράη οποία ανάγεται στο δημόσιο καιόχι το ιδιωτικόδίκαιο. ΌτανοΔιευθυντής τουΤμήματοςΑρχαιοτήτοϊνζήτησεαπότουςεφεσίβλητους εγγράφωςστις 12.9.86να διατηρήσουν τους αρχαίους τάφουςάσκησε την εξουσία που του παρέχεται από το Αρθρο 8
(1), του περί Αρχαιοτήτων Νόμου Κεφ.31,όπωςτροποποιήθηκεμετο Αρθρο 5του Ν.32/73,πουέχει ως εξής: "8.
(1)Noperson beneficially interested inany ancient munument specified in the Second Schedule to this Law, or in any other ancient monument as may from time to time be added thereto shall make any alterations, additions or repairs affecting its architectural character to such ancient monument or fell any tree growingwithin theboundaries ofthesamesaveinaccordancewith the terms of a permit in writing from the Director previously obtained." Σε μετάφραση: 40 8
(1)Κανένας ο οποίος έχει συμφέρον σε οποιοδήποτεαρχαίο μνημείο που καθορίζεται στο Δεύτερο Πίνακααυτού τουΝό μου,ήσε οποιοδήποτεάλλο μνημείο το οποίο θαπροστίθεται στο Δεύτερο Πίνακα,απόκαιρούεις καιρό,θαδιενεργεί οποι1167 Αρτίμίδης,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέαςτης Δημοκρατίας ν.Αργυρίδηκ.ά.
(1996)εσδήποτε αλλαγές,προσθήκεςήεπιδιορθώσεις οιοποίεςεπηρε άζουντοναρχιτεκτονικόχαρακτήρατουαρχαίουμνημείουήνα κόβει οποιοδήποτεδέντρο τοοποίοβρίσκεται εντός των ορίων τουαρχαίουμνημείου, εκτόςσύμφωναμετουςόρουςεγγραφής άδειαςη οποίαείχε ληφθείπροηγουμένως απότοΔιευθυντή. 5 Ητροποποίηση,μετοΝ.32/73,διηύρυνετοείδοςτηςεπέμβασης στο αρχαίομνημείο,προσθέτονταςκαιτηνκατεδάφισητουκαθώς και οποιαδήποτε άλλη ενέργεια που θα παραβλάψει ή θα κατα στρέψει τηναρχαιολογικήσημασίακαιστρωματογραφίατου. 10 Αναφέρεται στηνέκθεσηαπαιτήσεως,καιεπαναλήφθηκεστηδί κη,πο>ς ανο Υπουργός δενυποσχόταντηνπληρωμήαποζημιώσεθ)νοι εφεσίβλητοι δεν θασυμμορφώνονταν με τις υποδείξεις του Διευθυντή τουΤμήματος Αρχαιοτήτων. Φρονούμεπωςπαραγνω- 15 ρίζεταιτογεγονός πωςοιεφεσίβλητοι ήσανυποχρε(υμένοινασυμμορφα)θούν με αυτές,δυνάμει της πιοπάνωδιάταξηςτουΝόμου. Αν ενίσταντο στην απόφασητουΔιευθυντή θαέπρεπεναπροχω ρήσουν στο αρμόδιο Δικαστήριο μετο ορθό διάβημα,δηλαδήτην προσφυγήστοΑνώτατοΔικαστήριο,βάσειτουΆρθρου 146τουΣυ- 20 ντάγματος. Στο εδάφιο2 του Αρθρου 8 τουΝόμουπουέχει σημασία στην παρούσαυπόθεση, διαλαμβάνονταιταακόλουθα: 25 "8.
(2)The Director may, with the approval of the Governor, grant to any person beneficially interested in any ancient monument to which this section applies, such sum as to the Director may seem fit for the purpose of assistingsuch person in themaintenance,preservation orrestoration ofsuch monument." 30 Σεμετάφραση: 8
(2)ΟΔιευθυντής μπορεί,μετηνέγκρισητουΥπουργού ναδώ σει σεπρόσωποπουέχει συμφέρονσεοποιοδήποτεαρχαίομνη- 35 μείο, στο οποίο εφαρμόζεται αυτό το άρθρο, τέτοιο ποσό το οποίο ήθελε φανείστο Διευθυντή ικανοποιητικόγιατον σκοπό τηςπαροχήςβοήθειαςστοπρόσωποαυτόγιατησυντήρηση,δια τήρησηήαναστήλωση τουμνημείου. 40 Ο ορισμός "governor" έχει αντικατασταθεί,με το Αρθρο 2 του Ν.32/73 με τον Υπουργό ΣυγΗοινωνμάν καιΈργων,που ενεργεί διά του Γενικού Διευθυντή τουΥπουργείου ήοποιονδήποτε άλλο λειτουργό πουεξουσιοδοτείται απότονίδιο. Στις 12.12.88 ο Γενι1168 1 Α.Α.Δ. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν.Αργυρίδη χ.ά. Αρτεμίδης, Δ. 5 κόςΔιευθυντήςτουΥπουργείου ΣυγκοινωνιώνκαιΈργωνμεεπι στολή προςτουςδικηγόρουςτων εφεσίβλητων, τους πληροφόρησε πως ηΔημοκρατίαδενείχενομικήυποχρέωσηνακαταβάλειοποι οδήποτεποσόστους εφεσίβλητους. Η αρμόδιαδηλαδή κατάΝόμο Αρχή ασκώνταςτηδιακριτικήευχέρεια,πουτις παρέχεταιαπότο εδάφιο2τουΑρθρου 8τουΝόμου,έκρινεπωςδεν έπρεπεναπλη ρωθεί οποιοδήποτεποσό στους εφεσίβλητους. Καιαυτήη απόφα σηανάγεταιστησφαίρατουδημοσίουδικαίου. 10 ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο,καιτοπαρόνεφετείο,δεν έχουναρ μοδιότητα να επιληφθούν της διαφοράς.Η διοίκηση στον τομέα τουδημοσίου δικαίουλειτουργεί πάντοτεσύμφωναμετο Σύνταγ μα,τουςνόμους καιτις αρχέςδιοικητικούδικαίου. Ηέγερση της αγωγήςστοΕπαρχιακόΔικαστήριο,ηδιατύπωσητηςαξίωσηςστην 15 έκθεση απαιτήσεως,ηεκδίκαση της υπόθεσης και ηνομικήαιτιο λόγησητηςαπόφασηςτουπρωτόδικουΔικαστηρίουυπήρξε ολωσ διόλουνομικά εσφαλμένη διαδικασία. 20 25 30 35 Η ορθότητα της προσέγγισης μας αποδεικνύεται και απότην πρόσφατη αντικατάστασητουεδαφίου3τουΑρθρου8,τουΚεφ.31 που θεσπίστηκε το 1935, με το Αρθρο 4 του Ν.4
(1)/96 πουεπιβε βαιώνει τηδιοικητικήφύσητης απόφασης τουΔιευθυντή, εφόσον εισάγει την ιεραρχική προσφυγή στο Υπουργικό Συμβούλιο,από παράπονοπουδημιουργείται απόοποιοδήποτεόροή|θελεεπιβάλει ο Διευθυντής. Η έφεση επομένως της Δημοκρατίαςγίνεται αποδεκτή,γιαάλ λους όμωςλόγους απόαυτούςπουπροβάλλονταιστην ειδοποίηση έφεσης. Η πρωτόδικηαπόφασηακυρώνεται. Η αγωγήτων εφεσιβλήτωναπορρίπτεται.Δενγίνεταιοποιαδήποτεδιαταγήγιαταέξο δα. Η έφεση επιτυγχάνει για λόγους άλλους από τους αναφερόμενους στηνειδοποίησηέφεσης,χωρίςέξο δα. 1169