(1996)19Μαρτίου,1996 ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στές] ΜΑΡΩ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Εφεσείονσα-Αιτήτρια, ν. ΚΩΣΤΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Εφεσίβλητου-Καθ'ούηαίτηση (ΈφεσηAQ.60) Δικαιοδοσία Οικογενειακού Δικαστηρίου — Αίτησηπαραχώρησης απο κλειστικήςχρήσηςοικογενειακήςκατοικίας—Δικαστήριο,έχει δικαι οδοσίαεφόσον ηαίτησηκαταχωρείταιδιαρκονντοςτον γάμου. Οικογενειακήκατοικία—Αίτηση γιαπαραχώρησηαποκλειστικήςχρήσης 5 δυνάμει τουΆρθρου 17τουΠερίΟικογε\τιακώνΔικαστηρίωνΝόμου τον 1990(Ν. 23/90),μπορεί νακαταχωριθείμόνοδιαρκοΐιντος του γά μου,διαφορετικά τοΟικογενειακόΔικαστήριο δενέχειδικαιοδοσία. Η εφεσείοι»σα -αιτήτρια,εφεσίβαλε απόφασητοιι Οικογενειακού ιο Δικαστηρίου Λευκ(ι>σίας μετην οποίααπέρριψε αίτησητης εΛΐίντίον του πρώην συζύγου της γιαπαραχίόρησηαποκλειστικής χρήσης της συνιδιοκτήτης οικογενειακήςκατοικίαςτουςστην ΠάνωΔευτέρα. Τοερώτημαπουτέθηκεστηνκατ' έφεσηδιαδικασίαήτανκατάπό- 15 σοείναιδυνατήηδιεκδίκησηχρήσηςτηςοικογενειακήςκατοικίαςδιαρtκοιΊντοςτουγάμουσύμφωναμετις διατάξειςτουΑρθρου 17 τουπερί Οικογενειακών Δικαστηρίων Νόμουτου 1990 (Ν.23/90). 20 Αποφασίστηκε ότι:
(1)Ηθεραπείατου Αρθρου 17τουπερί Οικογενειακών Δικαστη ρίων Νόμουτου 1990 (Ν.23/90)μπορεί ναζητηθεί μόνο διαρκούντος του γάμου. 260 1 Α.Α.Δ. Χριστοδούλου ν. Χρισχοδούλου
(2)ΤαΟικογενειακά Δικαστήρια δεν έχουν δικαιοδοσίαναεπιλη φθούναιτήσεωνπαραχώρησηςτηςχρήσηςοικογενειακήςκατοι κίαςμετάτηλύσητουγάμου. 5 Ηέφεσηαπορρίφθηκε. Αναφερόμενες υποθέσεις: Scvegep Ltdv. UnitedSeaTransport
(1989)1C.L.R. 729, 10 Βουνούv.Βουνού
(1995)Ι AAA. 168. Έφεση. 15 20 Έφεσηαπότηναιτήτριακατάτηςαπόφασηςτου Οικογενειακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Ηλ. Νικολάου,Πρόεδρος Οικογενειακού Δικαστηρίου) που δόθηκε στις 28.8.1995 (Αρ. Αιτήσείος 43/95) με την οποίααπορρίφθηκεηαίτησητης αιτήτριαςγια την παραχώρη ση σ' αυτή της αποκλειστικής χρήσης της οικογενειακής στέγης, η οποίαήτανσυνιδιοκτησία καιτων δύο συζύγων,λόγω έλλειψηςδι καιοδοσίας. Ε. Βραχίμη με Λ. Βραχίμη,για την Εφεσείουσα. 25 30 35 40 ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ.:Τηναπόφασητουδικαστηρίουθαδώ σει ο δικαστής Σ. Νικήτας. ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ.: Η εφεσείουσα με αίτηση της στο Οικογενειακό Δικαστήριο Λευκο)σίας, που στρέφεται εναντίον του πρώην συζύγου της (εφεξής ο σύζυγος), ζητά την παραχώρηση αποκλειστικής χρήσης κατοικίαςπου βρίσκεται στην ΠάνωΔευτέρα και πουήταν ηοικογενειακή στέγη. Ας σημειωθεί πως είναι συνιδιοκτησία τους. Παράλληλα η εφεσείουσα καταχώρησε αίτηση εξ πάρτε με το ίδιο αίτημα γιαπροσωρινό διάταγμα μέχρι φυσικάτηνεκδίκασητηςκύριαςαίτησης. Μπορούν να καταγραφούν με συντομία και σαφήνεια τα στοι χειακή γεγονότα πίσω απόταδιαβήματα αυτά. Ο γάμος της αιτήτριας, που έγινε το 1985, λύθηκε στις 7/3/94με απόφαση του Οικογενειακοΰ Δικαστηρίου,Λευκωσίας, ύστερα από αίτηση διαζυγίου πουκατέθεσε ο σύζυγος. Από τογάμοτης απέκτησετρίαπαιδιά το μεγαλύτερο από τα οποία είναι μόλις 8 χρονών. Στην ένορκηδήλωση, που συνόδευε την επίδικηαίτηση,προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι, παρά την έκδοσηδιαζυγίου,συνεχίζεται ησυνοίκηση όλων στο 261 Νικήτας, Δ. Χρισχοδούλουν.Χρισχοδούλου
(1996)επίδικο σπίτι. Η κατάστασηαυτή περιγράφεταιαπότην εφεσείου σαουσιαστικά σανανυπόφορηγιατουςλόγουςπουεκθέτεικαιπου καθιστούν επιτακτικήτηνέκδοση τουπροσωρινούδιατάγματος. Τηςυπόθεσης επιλήφθηκεηΠρόεδροςτουΟικογενειακού Δικά- 5 στηρίου,ηοποίατηναπέρριψεγιαέλλειψη δικαιοδοσίας. Διευκρι νίζεται ότι το θέμα έθεσε αυτεπάγγελτα η ίδια επικαλούμενη την απόφαση Sevegep Ltd. v. United Sea Transport
(1989)I C.LR. 729, πουστησελ. 732 παρατηρείσχετικά: 10 "Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε αμφισβήτηση της δικαιοδοσίας τουδικαστηρίου πουμπορεί ναπροβληθεί απόδιάδικοκαιαυ τεπάγγελτα το δικαστήριο μπορεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας να επιληφθεί θέματος πουάπτεταιτηςαρμοδιότη τας του να επιληφθεί της αγωγής. Συνεπώς ορθά αντιμετωπί- 15 στηκετο θέμααπότον πρωτόδικοδικαστή." Το πρωτόδικο δικαστήριο έκρινεότι το Αρθρο 17τουπερί Οι κογενειακών Δικαστηρίων Νόμουτου 1990 (23/90)θέτειχρονικούς περιορισμούς στην άσκηση του δικαιώματος "για διεκδίκηση της 20 αποκλειστικής χρήσης της συζυγικής στέγης", που συναρτίόνται άμεσα με τις οριζόμενες απότην παράγραφο 1προϋποθέσεις και έχουνσανκοινόπαρονομαστήτηνύπαρξητηςέγγαμηςσχέσης. Και ότι ενπάσηπεριπτώσει ησχετική αίτησηγιαθεραπείαδενμπορού σε να υποβληθεί, όπως πραγματικάέχεισυμβεί εδώ,μετά τηλύση 25 τουγάμου. Ο δικηγόρος της εφεσείουσας υποστήριξε πρωτόδικα ότι,αντί θεταμετακρατούνταστοελληνικόδίκαιο,στην Κύπρουπάρχειάλ ληπροσέγγιση. Καιεκδηλώθηκε μετηναπόφασηστηνΠολ.Έφεση 30 αρ. 35 του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου Ενθαλία Βουνού ν. ΑνδρέαΒοννον
(1995)1Α.Α.Δ. 168- Παρατηρώπως η περίπτοκτηεκείνηαφορούσε τηνκατανομήτοϊν κινητών των συζύ γων για την οποία περιέχουν πρόβλεψη τα εδ.2 και 3 του ίδιου Αρθρου,στοιχείοπουεπεσήμανεηεκκαλουμενη απόφασησαναιτία 35 διαφοροποίησης απότηνπαρούσαπερίπτωση. Ωστόσοοκ.ΒραχίμηςυπέβαλεπωςηαπόφασηΒοννονκαλύπτει και το εδ. 1 του νόμου όπως προκύπτει απότην παρακάτωσκέψη τουδικαστηρίου: "Ό,τιονομοθέτης επεδίωξε μετιςδιατάξειςτουΑρθρου17,ήταν ο περιορισμός στο βαθμότουεφικτούτων δυσμενών επιπτώσε ων γιατην οικογένεια απότηδιακοπή της συμβίωσης. Οιανά262 40 1 Α.Α.Δ. 5 Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλοι» Νικήτας, Δ. γκες γιατην ισορροπημένη,μετάτο χωρισμό,διαβίωσητοινμελώντηςοικογένειας,δενπαύουνναυφίστανταικαιμετάτηνέκ δοσηδιαζυγίου. Δεσυμφωνούμε ότιτοΑρθρο 14τουν.232/91 περιορίζει την ισχύ διαταγμάτων που εκδίδονται βάσει του Αρθρου 17τουν.23/90 σε τριετή περίοδο μετά τηδιακοπή της συμβίοκτηςή τηλύσητουγάμουπουμπορείνασυμβείκαινωρί τερα." Μεβάσητις παραπάνωπαρατηρήσειςτηςαπόφασης ο συνήγο10 ροςυπέβαλεότι αφούτοδιάταγματουΑρθρου 17μπορείναισχύ σει και μετά τηδιάλυση τουγάμουδεν είναι απαραίτητο ηαίτηση γιατηνέκδοσητουναείχεγίνειπριναπότογεγονός αυτό. Επομέ νως το πρωτόδικοδικαστήριο λανθασμένα αρνήθηκε νααναλάβει δικαιοδοσία. Θαμπορούσε εδώναλεχθείότιδενείχαμετο ευεργέ15 τημαναακούσουμε καιτα επιχειρήματατης άλλης πλευράς. Δώ σαμε,όπωςείχαμε υποχρέωση από τουςδικονομικούς θεσμούς,ει δοποίησητηςδικασίμουστοσύζυγο,αλλάδενεμφανίστηκε ούτεεκ προσωπήθηκε. 20 Το πρωτόδικοδικαστήριο είχευπόψητουτην υπόθεση Βοννον ότανκατέληξε στην απόφασητου. Ωστόσο επεσήμανε σημεία δια φοράςπουκατάτηνκρίσητουοδηγούσανσεδιαφορισμό. Είναικα λύτερα να παραθέσωτις σκέψεις αυτές του δικαστηρίουακριβώς όπωςδιατυπώθηκαν: 25 30 35 "Στηνυπόθεση Βουνού όπο>ς ρητά αναφέρεταικαιστηναπόφα ση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, η αίτηση πουαφορούσεχρήσηκινητώνκαιόχιοικογενειακής στέγης,είχε εγερθείκατάτηδιάρκειατηςδιακοπήςτηςσυμβίωσης καιόχιμετάτηλήξηκαιπαύσητηςεγγάμουσχέσεο)ςόπωςσυμβαίνει στην προκειμένηπερίπτωση. Η αναφοράτουδικαστηρίουστηχρονι κήδιάρκειατουδιατάγματοςεπ'ουδενίεξυπακούειότιείναιδυ νατό να ασκείται το δικαίωμα δυνάμει του Αρθρου 17 του ν. 23/90και μετάτηλύση τουγάμουπράγμαπουευθέωςαντιτίθεταιστις ρητέςδιατάξειςτου Αρθρου." Ησυνισταμένη τωνθέσεων τουδικηγόρουτηςεφεσείουσας,που βασικάκαταγράψαμεπιο πάνω, είναι ότι δεν υπήρχανέγκυραση μεία-καιπεριθώριαδιάκρισης-τηςκρινόμενης υπόθεσης απ'εκεί40 νητης Βοννον. Θα διαβάσουμετώρα το κύριο μέρος, που ενδιαφέρει εδώ,του Αρθρου 17
(1)τοοποίοκαθορίζει,σύμφωναμετονπλαγιότιτλότου, τιςεξουσίεςΟικογενειακούΔικαστηρίουσεπερίπτοχτηπουσυντρέ263 Νικήτας,Δ. Χριστοπούλου ν. Χριστοδούλον
(1996)χουνοι προϋποθέσεις πουαναφέρει: "Σεπερίπτωσηδιακοπήςτηςσυμβίωσης ή σεπερίπτωσηπουδί νεταιγνωστοποίηση στονΕπίσκοποσύμφωναμχτοΑρθρο3του περί Απόπειρας ΣυνδιαλλαγήςκαιΠνευματικήςΛύσηςτου Γά- 5 μουΝόμουήσεπερίπτωσηπουκαταχωρείταιαγωγήδιαζυγίου, το Οικογενειακό Δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση ενός από τους συζύγους, εφόσο το επιβάλλουν λόγοι επιείκειαςκαι ενόψει των ειδικών συνθηκών τουκαθενόςαπό τους συζύγους και του συμφέροντος των παιδιών,να παραχωρήσει στον ένα 10 σύζυγο την αποκλειστικήχρήσηολόκληρου ή τμήματοςτουακι νήτουπουχρησιμεύει (οςκύριαδιαμονήτων ιδίων (οικογενεια κήστέγη),ανεξάρτητα απότο ποιοςαπόαυτούςείναικύριος ή έχει απέναντιστον κύριοτοδικαίωματηςχρήσης του. Η από φασητου Οικογενειακού Δικαστηρίου υπόκειται σε αναθεώρη- 15 ση,όταντο επιβάλλουν οιπεριστάσεις." Το Αρθροαυτόείχεως πρότυποτο Αρθρο 1393 του Ελληνικού ΑστικούΚώδικα. Ενπολλοίς είναιπιστήαντιγραφήτου. Θαπρο σθέταμε ότι ταεδ.2 και 3τουΑρθρου 17,πουρυθμίζουντην από- 20 δόση τχον κινητών του συζυγικού οίκου, αντιστοιχούν προς τα Αρθρα 1394 και 1395 τουίδιουΚώδικα. ΕίναισωστόότιτοΑρθρο .1393 έτυχεδιαφορετικήςερμηνείαςαπότοΑρθρο 17. Στην Ελλάδα ηθεραπείαπουπαρέχεταισυσχετίστηκεαπόλυταμετηνυπόσταση του γάμου έστω και αν το διάταγμα χρήσης, όπως ρητάκαι στον 25 Κώδικα προβλέπεται,υπόκειται σε αναθεώρηση. Ας λεχθεί ενπά ροδοπωςαυτόήτανένααπόταεπιχειρήματατηςαπόφασης Βον νον γιατηνεπέκτασητηςχρονικήςισχύοςτωνδιαταγμάτωνκαιμε τά τηδιάλυσητουγάμου. 30 Το απόσπασμαπουακολουθεί απότο σύγγραμμα 'Το ΝέοΟι κογενειακόΔίκαιο"τουΒασίληΑ.Βαθρακοκοίληκαθορίζεισύντο μακαιαπλάτηθέσητης ελληνικήςνομολογίας: "Ερμηνεία: Χοονικά όοια: Ηανωτέρω διάταξη(άρθρο 1393) 35 αναφέρεταιστηνπροστασίατηςοικογενειακήςστέγηςμόνοστην περίπτωση της διακοπήςτηςσυμβίωσης καιόσο διαρκεί ηδια κοπή αυτήκαιόχι και στηνπερίπτωσηδιαζυγίου." Τηβασικήαιτίαγιατηθέσηαυτή αναφέρουνοι ΓεωργιάδηςΣτα- 40 θόπουλος "Αστικός Κώδιξ Οικογενειακό Δίκαιον", τόμος 7, στις σελ. 239 και 240: "Διάρκειατηςρύθμισης: α)Σύνδεσημεδιάρκειαγάμου. Η ρύθ264 Ι Λ.Λ.Δ. Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου Νικήτας.Δ. μίση της 1393 απότη φύσητηςείναιπροσωρινή,γιατί συνδέεται μετην ύπαρξη γάμουκαιτηνυποχρέωση το>ν συζύγων σεπαρο χή /ρήσης οικογενειακής στέγης (ή σύγχρησης), μετηνέννοιατης στέγασης, της οίκησης. 5 ί0 Ηυποχρέωση αυτήπαύειμε μόνητηλύση τουγάμου. Πράγματι στηδιάταξητουδιαζυγίουδενυπάρχεισχετικήρύθμιση,όπακ;σε άλλα δίκαια,καιοι σ/έσειςτων συζύγων προς το ακίνητορυθ μίζονται μεβάση τιςγενικές διατάξεις. Τοαμετάκλητοτηςοπο φάσηςτουδιαζυγίουκαταργείτην ισ/ύ τηςαπόφασηςτου δικα στηρίουήτο)νσυζύγοϊν,μετηνοποίαρυθμίστηκε ηχρήσητηςοι κογενειακής στέγης καιομηχρήστης σύζυγος,εφόσον έχειανά λογοδικαίωμα,δικαιούταινατην αναζητήσει. Το ίδιο συμβαίνει καιότανογάμοςακυρο>θεί." 15 20 Όλοι οι λόγοι έφεσης κατατείνουν στη διαμόρφοχτη ενός μόνο ερωτήματος: κατάπόσον είναιδυνατήη προσφυγήστο δικαστήριο καιη παροχήθεραπείαςμετάτηνοριστικήλύση τουγάμου, δεδομέ νουότι,όπο)ςκρίθηκεμετηναπόφασηΒοννον,τοδικαστήριομπορεί ναεπεκτείνει την ισχύτ<υν διαταγμάτωντουκαιμετάτοδιαζύ γιο. Δε θα συμφωνούσαμε με την εισήγησητου δικηγόρου του εφεσείονταότιοαιτητήςείναιελεύθερος νααποταθείοποτεδήποτεγια25 τί,σύμφωνα με αυτή,δεν υπάρχειτίποτε στο Αρθρο 17πουνα θέ τει χρονικό περιορισμό. Οι προϋποθέσεις πουορίζει το εδ. 1 - και επαναλαμβάνονταικαιγιαταεδ. 2και 3- δείχνουν με καθαρότητα και συνέπεια τον κατάλληλο χρόνο. Είναιόλεςπροϋποθέσεις που υφίστανται μόνοστηδιάρκειατουγάμου. Θαπροσθέταμεότιοιλό30 .γοι επιείκειας και οι ειδικές συνθήκες του καθενός των διαδίκων πρέπει να εξετάζονται ενόσο) υπάρχει γάμοςκαι είναι σε ισ/ύ. Ας σημειο)θεί πως στο παραπάνωσύγγραμμα των Γεαιργιάδηκαι Σταθόπουλουυπάρχεισύντομηαλλάενδιαφέρουσαανάλυσητων όρων αυτο'ιν. Η άποψηπανσυγγραφέοιν μετηνοποίασυμφωνούμε είναι 35 ότι: "...Η συνδρομή αυτώνή άλλων συναφώνσυνθηκών στοπρόσο>ποτουκάθεσυζύγουαποτελούνκριτήριασημαντικάγιατηνκρί σητουδικαστή." -40 Οι συνθήκες λογικά είναι εκείνες που επικρατούν κατάτηδια κοπήτηςσυμβίωσης κ.λ.π. Δεν μπορείναείναι κάποιεςάλλεςσυνθήκες και κριτήρια πουδιαμορφώθηκανεκ των υστέρων. Η εξου σία για αναθεώρηση δεν μπορεί νααποτελέσει απάντησηστοπρο265 Νικήτας,Δ. Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλον
(1996)κείμενο. 'Οπωςπαρατηρούνστησελ.240 οι Γεωργιαδηςκαι Σταθόπουλος: "Η αναθεο')ρησητης απόφασηςδεν αποτελεί ένδικο μέσο,αλλά νέαεφαρμογήτηςίδιαςδιάταξηςστον ίδιοβαθμόκαιπλήττει το 5 δεδικασμένο της απόφασης,το οποίο διαρκείόσο καιτα πραγ ματικάπεριστατικά,πουοδήγησανστηναπόφαση." Δεν είναιδυνατότοαίτημαθεραπείαςτουΑρθρου 17ναμπορεί να γίνει σε απροσδιόριστοχρόνο ανεξάρτητααπότηνύπαρξητου 10 γάμου. Μιάτέτοιαερμηνείαθαπροσέκρουεκαισεάλλεςδιατάξεις που προβλέπουν για οριστική επίλυση των περιουσιακώνδιαφο ρών. Εξάλλου τηδυνατότηταγιαθεραπείαδημιουργεί η διάσταση τοχνσυζύγων πουγεννάάμεσατιςανάγκεςδικαστικήςπροστασίας γιααντιμετώπιση τηςρήξης. 15 Γιαυτούς τους λόγους τοπρωτόδικοδικαστήριοδεν είχε αρμο διότηταναεκδώσει τοαιτούμενο διάταγμαούτεύστερααπόμονο μερέςδιάβημαούτε στηνκύριααίτηση. 20 Ηέφεση απορρίπτεται. Η έφεσηαπορρίπτεται, 266