(1996)24Απριλίου,1996 [ΠΙΚΗΣ,Π., ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΚΟΥΡΡΗΣ, Δ/στές] ΑΔΩΝΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ,ΑΝΗΛΙΚΟΣ,ΔΙΑΤΗΣ ΜΗΤΡΟΣΤΟΥ ΚΑΙΠΛΗΣΙΕΣΤΕΡΑΣΦΙΛΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙΑΛΛΗΣ, Εφεσείοντες, ν. ΑΝΤΡΗΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΛΕΒΕΝΤΗ ΚΑΙΑΛΛΟΥ, Εφεσίβλητων. (Πολιτική ΈφεσηAQ. 8452, 8463) Αυτοκινητικό ατύχημα—Διασταύρωση δρόμουαπόπεζό —Καταμερί στηκεευθύνη25% σεανήλικοπεζό οκτώετώνπου κτυπήθηκεαπόαυ τοκίνητοενώδιασταύρωνεδρόμοπλάτους 23ποδών με ορατότητα 100περίπου μέτρων και προς ης δύοκατευθύνσειςκαιείχεδιανύσει τα τρία τέταρτατηςαπόστασης. 5 Γενικές αποζημιώσεις— Απώλειαμελλοντικώναπολαβών— Υπάγεται στοκεφάλαιο τωνγενικώναποζημιώσεων. Γενικέςαποζημιώσεις— Βαρείεςκρανιοεγκεφαλικέςκακώσειςσεανήλι- \ο κοοκτώ ετών, περιορισμός τωνδυνατοτήτωντουσ' όλα ταπεδία της ανθρώπινηςδραστηριότηταςκαιεπιδιώξεωνσ'όλα τα στάδια τηςζω ής του,επιδικάστηκαν£12.000,- ωςγενικέςαποζημιώσεις, αυξήθηκαν κατ' έφεσησε£20.000,-. 15 Αμέλεια — Επιμερισμόςευθύνης—Παράγοντες επιμερισμού, το μεμπτό της διαγωγής κρινόμενο υπό το πρίσμα τουκαθήκοντος επιμέλειας και ηαιτιώδηςσυνάφεια μεταξύ τηςπαραβίασηςτουκαθήκοντοςεπι μέλειαςκαι τηςζημιάςπου προκύπτει. 20 Ο εφεσείων - ενάγων,ανήλικοςοκτώετώνκατάτοατύχημα,τραυ ματίστηκε σοβαράστοκεφάλι καιάλλα μέρητου σώματος τουόταν κτυπήθηκεαπόαυτοκίνητοπουοδηγούσε η εφεσίβλητη,ενώδιασταύ ρωνε δρόμοπλάτους23ποδώνκαιείχεδιανύσειτατρίατέταρτατης απόστασης.Ηορατότηταήταν ΙΟΟπερίπουμέτρακαιπροςτιςδϋοκα- 25 τευθύνσεις. Ηταχύτητα τουαυτοκινήτου ήταν μέσα σταεπιτρεπτά 420 1 Α.Α.Δ. Αλεξάνδρου χ-ά.ν.Λεβέντηκ.ά. όριατων 30μιλίων τηνώρα. 5 10 15 ΤοπρωτόδικοΔικαστήριοεπιμέρισετηνευθύνηκατά25%στονπε ζόκαι75%στην οδηγότουαυτοκινήτουκαιεπεδίκασεστον εφεσείοντα- ενάγοντα £2.357, συμφωνηθείσες ειδικές ζημιές, £28.000, για απώλεια μελλοντικών απολαβώνκαι£12.000,γενικές αποζημιώσεις, αλλά απέρριψε αξίωση του ύψους STG£1.000, έξοδα και αμοιβή Αγγλουιατρούτονοποίοεπισκέφθηκε γιαδιαγνωστικούς σκοπούς. Οεφεσείων πρόσβαλεμετηνέφεσητουτόσοτηναπόδοσηευθύνης σ' αυτόνόσοκαιτηνεπιδικασθείσααποζημίωσηγιαμελλοντικέςαπώ λειεςαπολαβώνκαιγενικές αποζημιώσεις,ωςαπαράδεκταχαμηλή. Ηεφεσίβλητη μεδίκητηςέφεση,πρόσβαλεταευρήματατουΔικαστηρίου ωςπρος τον επιμερισμό της ευθύνης.Οιδύο εφέσεις ακού στηκανμαζί. Αποφασίστηκεότι: 20 25
(1)ΤαευρήματατουπρωτόδικουΔικαστηρίου ωςπροςτονκατα μερισμό της ευθύνης ήτανορθά,οανήλικος είχεαίσθηση των κίνδυνωντουδρόμουότανδιασταύρωνεαλλάκαιηοδηγόςτου αυτοκινήτουείχε επαρκή ορατότητακαι μπορούσε αν επεδείκνυετηδέουσαπροσοχήνατον αντιληφθεί.
(2)Οιπαράμετροι στάθμισης της μελλοντικής απώλειαςαπολα βών του εφεσείοντα ήταν τόσο σταθεροί όσο μπορούσαννα ήσαν υπό τιςσυνθήκες και δεν εδικαιολογείτο επέμβαση του Εφετείου. 30 35 40
(3)Τοποσότων£12.000πουεπιδικάστηκεστον εφεσείοντα γιαγε νικές αποζημιώσεις ήτανκαταφανώςανεπαρκέςκαιθαέπρεπε να αυξηθεί σε£20.000,λαμβανομένου υπ' όψηότι τακατάλοι πα των κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων που έπαθε περιόρισαν τις δυνατότητες τουσ' όλα ταπεδίατης ανθρώπινηςδραστη ριότηταςκαιεπιδιώξεων σ'όλαταστάδιατηςζωήςτου.
(4)Το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα απέρριψε την αξίωση STG£1.000,για διαπίστωση απόΑγγλο ιατρό μη εξωτερικευθείσαςπιθανής βλάβης. Ηέφεση 8452επιτράπηκε ενμέρειμε έξοδα. Ηέφεση 8463απορρίφθηκεχω ρίς διαταγή για έξοδα. 421 Αλεξάνδρου κ.ά.ν. Λεβέντηκ.ό.
(1996)Αναφερόμενεςυποθέσεις: Bakerv.Willoughby[1969]3AlIE.R. 1528, 5 Charalambous v.Kassapis
(1988)1C.LR.25, Χριστοδούλου v. Γρηγορίου
(1989)1(E)Α.ΑΛ. 178, Foskett v.Mistry[1984]RTR 1, 10 Jones v.Lawrence[1969]3All E.R. 267, Taylorv. BristolOmnibus Co.[1975]2All E.R. 1107, 15 Μαυροπετρή v.Λουκά
(1995)1ΑΛΛ. 66, Moelikerv. A. ReyrolleandCo. Ltd[1977] 1 All E.R. 9, . Χριστόφορου v. Χαραλάμπουςκ.ά.
(1993)1ΑΛΛ. 560, 20 Κωνσταντίνουν. Φιλίππου
(1991)1ΑΛΛ.
- Έφεση. Εφέσεις απότον ενάγοντακαιτην εναγόμενη κατά των αποφά- 25 σεων του Επαρχιακοί) Δικαστηρίου Λευκωσίας (Λαούτας, Π.ΕΑ) που δόθηκε στις 30 Απριλίου 1991 (Αρ. Αγωγής 8917/85) με τις οποίες η ευθύνη για το δυστύχημα κατανεμήθηκε μεταξύ του εφε σείοντα και της εφεσίβλητης σε αναλογία25:75 αντίστοιχα και ως αποζημίωση επιδικάσθηκετο συνολικό ποσό των £34.318με τόκο. 30 Χ. Στανράκης, για τον Εφεσείοντα στην Π.Ε.
- Α. Στυλιανού (κα.) για Χ. Τριανταφυλλίδη, για την Εφεσίβλητη στην Π.Ε.
- 35 Λ. Στυλιανού (κα.) για Χ. Τριανταφυλλίδη, για την Εφεσείουσα στην Π.Ε.
- Χ. Στανράκης, γιατον Εφεσίβλητο,στην Π.Ε.
- 40 Cur. adv. wit. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει ο Γ.Μ. 422 1 ΑΛ.Δ. Αλεξάνδρουχ.ά.ν.Λεβέντη κ.ά. Πικής,Π. ΠΙΚΗΣ,Π.:Ενώηεφεσίβλητηδιέτρεχεμετοαυτοκίνητοτηςτην Οδό Αβρααμίδη στη Λευκωσία,(τυγκρούστηκε με τον εφεσείοντα, 5 παιδί τότε οκτώ ετών, ενώ ο τελευταίος διασταύρωνε κάθετα το δρόμο. Ησύγκρουσηήτανβίαιημεαποτέλεσμα,οεφεσείωνναεκτι ναχθείστοναέρα,μετάνακαταπέσειστοκαπώτουαυτοκινήτουκαι στη συνέχεια να αποτιναχθεί,ενώ η εφεσίβλητη προσπαθούσε να ανακόψειτηνκίνησητουαυτοκινήτουτης,καιναπέσειστοέδαφος. 10 Ότανέγινετοδυστύχημα,οεφεσείωνεπέστρεφεαπότοσχολείοστο σπίτιτου. ΤοΔικαστήριο διαπίστωσεότι: 15 20 (ι) Ηορατότητα στη σκηνή του δυστυχήματος ήτανκαλήκαι προς τις δύοκατευθύνσεις,εκτεινόμενη σε 100περίπουμέ τρα. (ιι) Το οπτικό πεδίο ήταν ελεύθερο και προς.τις δύο πλευρές ώστεοικινήσεις τουκαθενόςαπόταδύομέρηναείναιορα τές στον άλλο. (ιιι) Η σύγκρουση ήταν το αποτέλεσμα της αμέλειας, τόσο της οδηγούόσοκαιτουνεαρούδιαβάτη. 25 Η ευθύνηγιατο δυστύχημακατανεμήθηκεμεταξύτου εφεσείο ντακαιτηςεφεσίβλητης σεαναλογία25%:75%αντίστοιχα. ΤοΔι καστήριοεπιμέτρησε τηνευθύνη,καθοδηγούμενοαπότηναρχήπου υιοθετείταιστον Bakerv. Wiltoughby[1969] 3All E.R. 1528(HL), 30 σύμφωνα μετην οποία,στον καταμερισμότης ευθύνηςπροσμετρά όχι μόνο το στοιχείο της εκατέρωθεν αμέλειας αλλάκαι ηδραστι κότητατηςστηνπρόκλησητηςζημίας(causativepotency). Είναιαυ τονόητοότιοισυνέπειες απότηναμέλειαοδηγούαυτοκινήτουείναι μεγαλύτερες απόεκείνεςπου μπορεί να προκύψουν απότηναμέ35 λείατουπεζού. Οι εκδοχές που πρόβαλαν οι αντίδικοι κρίθηκαν αβάσιμες.Η εφεσίβλητηκατέθεσεότιείδετοπαιδί,γιαπρώτηφορά,αμέσωςπριν ή κατάτοχρόνο τηςσύγκρουσης. Πριντοκτυπήσειτοαυτοκίνητο, 40 τοπαιδίείχεδιανύσει τατρίατέταρτατουδρόμου(πλάτους23π.). Στηναπουσίαοποιουδήποτεφραγμούπουνασκιάζειτηνπαρουσία τουπαιδιούστοδρόμο,κρίθηκεότιηπαράλειψητηςεφεσίβλητηςνα προσέξει τηνπαρουσίατουνωρίτερα,συνιστούσεπράξη αμέλειας. KaLο ισχυρισμός του εφεσείοντα ότι δεν ήτανορατήηπαρουσία 423 Πικής, Π. Αλεξάνδρουκ.ά. ν.Λεβέντη κ.ά.
(1996)του αυτοκινήτου πριν αποπειραθεί να διασταυρώσει το δρόμο, απορρίφθηκεωςανυπόστατοςενόψειτηςορατότηταςπουείχεπρος τηνκατεύθυνση του αυτοκινήτου. Οκαθέναςπαρέλειψε ναεκπλη ρώσει το καθήκον επιμέλειας προς τον άλλο χρήστη του δρόμου ώστετοδυστύχημανακαταφαίνεταιωςτοαποτέλεσμα τηςαμέλει- 5 αςκαιτων δύο. Ηαμέλεια τουπαιδιούείχεεκθέσειτηνασφάλεια τουσεπροβλεπτό κίνδυνο. Συνέβαλε μετοντρόποαυτόστηζημία πουυπέστη, τηνοποίακλήθηκεναεπωμισθεί σεποσοστό 25%. ΤοΔικαστήριο αποδέχθηκεότι ηταχύτηταμετην οποίαήλαυνε 10 η εφεσίβλητη δεν υπερέβαινε το επιτρεπτό όριο των 30 μιλίων την ώρα. Η μαρτυρίατηςιδιοκτήτριαςπαρακείμενουπεριπτέρου,σύμ φωναμετηνοποίαηεφεσίβλητη όδευε μεμεγάληταχύτητα, θεωρή θηκε μησυμπερασματική ενόψειτης περιορισμένης ευκαιρίας που είχεναπαρακολουθήσει τηνπορείατουαυτοκινήτου. 15 ΤοΔικαστήριο προέβη στα ευρήματατουγια την ταχύτητατου αυτοκινήτου,καθοδηγούμενο απότημαρτυρίαπραγματογνώμονα, οοποίοςπροέβησεδιαπιστώσεις γιατηνταχύτητατουαυτοκινήτου με γνώμονα τα ίχνη τροχοπέδησης του αυτοκινήτου μετά τη σύ- 20 γκρουση. Η χρήση φρένων σηματοδότησε τηνπορείατουαυτοκινή του μετάτησύγκρουση μέχρις ότου σταματήσει. Οι επιπτώσεις τουδυστυχήματος ήτανεπώδυνεςγιατονεφεσεί οντα και εξαιρετικά ζημιογόνες. Αυτήτούτη ηύπαρξητου τέθηκε 25 σεκίνδυνογιαέναχρονικό διάστημα. Η σοβαρότερηκάκωση ήταν στον κρανιακόχώρο. Ο εφεσείων υπέστη σοβαρό κρανιοεγκεφαλικό τραύμα,το οποίο τουπροκάλεσε οργανικήεγκεφαλική βλάβη, η οποίαεπέφερεαλλαγήτηςπροσωπικότηταςτουκαισοβαρήμείωση τωννοητικών τουδυνατοτήτων,μεαποτέλεσμαναμετατραπείαπό 30 ζωηρό,έξυπνοκαιγεμάτοζωήπαιδί,σεάτομοπαθητικό, ευέξαπτο, μελαγχολικό καιμεπεριορισμένες δυνατότητες,σεβαθμόπουδεθα του επιτρέψει, όπως διαφαίνεται, ναπροχωρήσει σεπανεπιστημια κόκύκλο σπουδών. 35 Ηζημίατουεφεσείοντα αποτιμήθηκεσεχρήμα,ωςακολούθως:(φ Δρρ ^(λμφες, ^ακόσιες Πενήντα Επτά Λίρες (£2.357,-) συμφωνηθε(σα ειδ,ικήζημία. ΤοΔικαστήριο απέρριψεαπαί τηση του εφεσείοντα γιαποσό Χιλίων Στερλινών (S£l.000,-) 40 έξοδα για την αμοιβή του ιατρού Στήβενσον, τον οποίον ο εφεσείων επισκέφθηκεστηνΑγγλίακαιοοποίοςκατέθεσεστη δίκη. Ταέξοδα αυτάαποκλείστηκαν για το λόγοότι ηεπί σκεψηστον ιατρόΣτήβενσονδενήτανγιαθεραπευτικούς,αλ424 1 Α.Α.Δ. 5 Αλεξάνδρου κ.ά. ν.Λεβέντηκ.ά. Πικής, Π. λά,όπωςπροκύπτει,γιαδιαγνωστικούς σκοπούς καιγιανα καταστείδυνατήηπροσέλευση τουμάρτυραcmrvΚύπρογια νακαταθέσει στο Δικαστήριο. Τοποσό των Χιλίων Στερλι νώνδενπεριλαμβάνειταέξοδατηςκαθόδουκαιδιαμονήςτου μάρτυραστην Κύπρογιανακαταθέσειστη δίκη. (β) Εικοσιοκτώ Χιλιάδες Λίρες (£28.000,-) για μελλοντικές απώλειεςαπολαβών. 10 (γ) ΔώδεκαΧιλιάδεςΛίρες(£12.000,-) γενικές αποζημιώσεις. Ο εφεσείων προσβάλλει μετηνέφεση του, τόσο τηναπόδοση ευ θύνηςστον ίδιογιατοδυστύχημα,όσοκαιτονκαταμερισμό της ευ θύνης. Δεν προσβάλλεται όμως αυτόκαθεαυτότο εύρημα του Δι15 καστηριου βάσει τουοποίουο εφεσείων είχε"road sense", δηλαδή την ικανότηταναεκτιμήσει τους κινδύνους στο δρόμο. Προσβάλ λεται επίσης ως απαράδεκταχαμηλή ηαποζημίωσηηοποίαεπιδι κάστηκε για μελλοντικές απώλειες απολαβών και γενικές αποζη μιώσεις. 20 Ηεφεσίβλητη, μεξεχωριστήέφεση (αντέφεση)προσέβαλε, εκτός από ταευρήματααναφορικάμετην ευθύνηκαιτην κατανομήτης, και το ύψος των αποζημιώσεων για μελλοντικέςαπώλειεςαπολα βών. Κατάτην ακρόασηnαντέφεση περιορίστηκε στον καταμερι25 σμότηςευθύνης. Ωςπροςτηζημία,ηεφεσίβλητηυποστήριξε ότιδεν παρέχεταιπεδίογιαεπέμβαση. Οι δύο εφέσεις ακούστηκαν από κοινού. Για σκοπούς ευκολίας, αναφερόμεθαστον εφεσείοντα στηνπρώτηέφεση (Αρ.8452) ωςτον "εφεσείοντα",καιστηνεφεσείουσα στηδεύτερηέφεση (Αρ.8463) οις 30 την "εφεσίβλητη". 35 40 ΕΥΘΥΝΗ : ΤοεύρηματουΔικαστηρίου,ότιηορατότηταμετα ξύτωνδύοδιακινουμένων στοδρόμο-τηςεφεσίβλητης καιτουεφε σείοντα -έθετεσε εκάτεορν,καθήκον επιμέλειας γιατην ασφάλεια τουάλλου,ημη εκπλήρωση τουοποίουτουςκαθιστούσε μετηνεπι φύλαξηωςπροςτηνηλικίατουεφεσείοντα,υπόλογους γιααμέλεια, είναικαθοριστικό γιατηνκρίσητουζητήματοςτηςευθύνης. Τοκα θήκον για επιμέλεια γεννάται αφότουηδιακίνηση άλλων προσώ πωνκαθιστάεξαντικειμένου μέριμνα τουπροσώπουπου χρησιμοποιείτοδρόμοτηλήψηπροφυλακτικών μέτρωνγιατηνπροστασία τηςασφάλειαςτους. Τοκριτήριο γιατον καθορισμό τηςαμέλειας είναικαθολικόκαι απρόσωπο. Ηαμέλειακρίνεταιαντικειμενικάμεγνώμονατιςαντι425 Πικής, Π. Αλεξάνδρου κ.ά. ν.Λεβέντηκ.ά.
(1996)δράσεις ενός συνετού οδηγού, οοποίος χρησιμοποιεί τοδρόμο λε λογισμένα καιμεσυναίσθηση ευθύνηςγιατηνασφάλειατωνάλλων πουχρησιμοποιούν τοδρόμο. ΤοεύρηματουΔικαστηρίου,ότιαμ φότεροι ο εφεσείων και η εφεσίβλητη χρησιμοποιούσαν το δρόμο ανεξάρτητα από την παρουσία του άλλου, αποκαλύπτει έλλειψη 5 επιμέλειας.Αυτήηπαράλειψηπροοιώνιζεκαιεπέφερετησύγκρου ση. Ο επιμερισμός της ευθύνηςσυναρτάταιμεδύοπαράγοντες: Το μεμπτό της διαγωγής (blameworthiness), κρινόμενο υπότο πρίσμα 10 τουκαθήκοντος επιμέλειας,καιτηναιτιώδησχέσημεταξύτηςπα ραβίασης του καθήκοντος επιμέλειας καιτηςζημίαςηοποία προ κύπτει (causative potency). Δυνητικά,ηαμέλεια τουοδηγού αυτο κινήτου έχει μεγαλύτερες επιπτώσεις απότηναμέλειατουπεζούή τουποδηλατιστή. Ενώ ηευθύνητουοδηγούαυτοκινήτουκαιτου 15 πεζού μπορεί να είναι ίση σεέκταση,ηδυνατότηταπρόκλησης ζη μίαςείναιπολύ μεγαλύτερη στηνπερίπτωσητουαυτοκινητιστή. Η κατανομήτης ευθύνης γίνεται κάτω από ευρεία σκοπιά, με γνώμονα τη λογικήκαι την κοινή εμπειρία (βλ. Charalambous ν. 20 Kassapis
(1988)1 C.L.R.25). Εφόσονnκαθοδήγησηωςπροςτοδί καιο είναι ορθή,ο καταμερισμός της ευθύνης αποτελεί κατεξοχήν έργο τουπρωτόδικουΔικαστηρίου (βλ.Χριστοδούλον ν. Γρηγορίου
(1989)1(E)Α.Α.Δ.178). Στηνπροκείμενηπερίπτωση,τοπρωτό δικοΔικαστήριο έκρινε τηνευθύνητωνδύομερών,καθοδηγούμενο 25 από τις ορθέςαρχέςδικαίουκαι μεαναφορά,τόσο στο μεμπτότης συμπεριφοράς τους, όσο καιτης αιτιώδουςσυνάφειας μεταξύτης αμέλειας και της ζημίαςπουδυνητικά μπορούσε να προκαλέσει η αμέλεια ενός εκάστου. 30 Οεφεσείωνυποστήριξε ότιτοεύρηματουΔικαστηρίου,ότιητα χύτητατουαυτοκινήτουδενυπερέβαινετα30μίλιατηνώρα,αλλη λένδετο μετηναποδοχήτηςμαρτυρίαςτουπραγματογνώμοναπου κάλεσεηεφεσίβλητη, είναι εσφαλμένο. Τοσφάλμαπροκύπτει από το γεγονός ότι ταστοιχεία σταοποίαβασίστηκε ο προσδιορισμός 35 τηςταχύτητας,δενήτανσυμπερασματικάκαιότιπαραγνωρίστηκαν παράγοντες οι οποίοι θα έδινανδιαφορετική εικόνα. Ο υπολογι σμός, υποστηρίχ!θηκε,έγινεχωρίς αναφοράστο συγκεκριμένο όχη μακαιδρόμο,ώστενα διαπιστωθούντααποτελέσματα τηςτριβής στη σκηνή του δυστυχήματος και, κατ' επέκταση, να προσδιορι- 40 οτούν οι παράμετροικαθορισμού της ταχύτητας,ώστε ο συσχετι σμόςτους με τα ίχνητροχοπέδησης να είναιβάσιμος. Οπροσδιο ρισμόςέγινεμενμεαναφοράσταίχνητροχοπέδησης,αλλάβάσειθε ωρητικών δεδομένων καιόχι σεσυνάρτηση μετοδρόμοκαιτοαυ426 1 ΑΑ.Δ. 5 Αλεξάνδβουκ.ά.ν.Λεβέντη κ.ά. Πικής,Π. τοκίνητο. Είναιγεγονός ότι ηταχύτηταπροσδιορίστηκε μεοδηγό τον ελάχιστο και ανώτατοσυντελεστή τριβής και καθορίστηκε με βάσητο μέσοόροτωνδύοπιθανοτήτων. Αν ίσχυεοανώτατος συ ντελεστής,ηταχύτητατουαυτοκινήτουτης εφεσίβλητης θα υπερέβαίνεελαφράτα30μίλιατηνώρα. Το συμπέρασμα του πραγματογνώμονα για την ταχύτητα δεν μπορούσεναεξισωθείμευπαρκτόγεγονός. Ενώσυμφωνούμε ότιη γνώμητουπραγματογνώμοναδεν ήτανκαθοριστικήγιατην ταχύ10 τητατουαυτοκινήτουτηςεφεσίβλητης, δενυπάρχειάλλη ασφαλής μαρτυρίαηοποίανααποκαλύπτειτηνταχύτηταμετηνοποίαόδευε ηεφεσίβλητη κατά τον κρίσιμο χρόνο. Ηκρίση τουΔικαστηρίου, ότι ηευκαιρίατην οποίαείχεηιδιοκτήτριατουπεριπτέρουναεκ φράσει θετικήγνώμη γιατηνταχύτητατουδιερχομένουαυτοκινή15 τουήτανπεριορισμένη καιως εκ τούτου μησυμπερασματική,κρί νεταιδικαιολογημένη. Τοακροσφαλέςτουευρήματος,σεσχέσημετηνταχύτητατουαυ τοκινήτου,δε μεταβάλλει ταδεδομένα,ούτε ο παράγονταςτης τα20 χύτηταςήτανουσιαστικός γιατην επιμέτρηση τηςευθύνηςδεδομέ νουότι,όπωςέκρινετοΔικαστήριο,παράτηνορατότητατηνοποία είχε η εφεσίβλητη, δεν πρόσεξε την παρουσία του εφεσείοντα στο δρόμοπριντησύγκρουση. Τοίδιομπορείναλεχθείκαιγιατονεφε σείονταοοποίοςείχεανάλογη ευκαιρίαναπροσέξει το επερχόμενο 25 αυτοκίνητοκαι να μηεισέλθει στο δρόμο πριν αυτόπεράσει. Δεν ήταν η ταχύτητα της εφεσίβλητης που επενέργησε στην πρόκληση τουδυστυχήματοςαλλάηαπροσεξίατης. Τοίδιομπορείναλεχθεί και για τον εφεσείοντα, ο οποίος επεχείρησε να διασταυρώσει το δρόμο όταν ήταν άκρως επικίνδυνο. Η Foskett v. Mistry [1984] 30 RTR 1 (CA),υποστηρίζει ότιτοαίσθημαευθύνηςτουανηλίκουγια τηνασφάλειατου,δενμπορείναεξισωθείμ' εκείνοτουενήλικακαι ότι ο παράγονταςαυτόςλαμβάνεταιυπόψηστον καταμερισμότης ευθύνηςόπουοιεμπλακέντεςστοδυστύχημαείναι,αντίστοιχα,ενή λικαςκαιανήλικος. 35 Ο εφεσείων εισηγήθηκε ότι ηηλικία του εφεσείοντα,αφεαυτής, καθιστούσε αδύνατητηναπόδοσηευθύνης σ' αυτόνγιατοδυστύ χημα. Το εύρηματουΔικαστηρίου,ότιο εφεσείων είχε,όπωςανα φέρεταιστην απόφαση,"road sense",δεναμφισβητείται. Ο ίδιοςο 40 εφεσείων κατέθεσε ότι είχεαίσθησητουκινδύνου,σύμφωναμεόσα διδάχθηκε για την προστασία της ασφάλειας του. Η ηλικία του όμως, εισηγήθηκε ο δικηγόρος του,δεν του επέτρεπε να εκτιμήσει αυτό τον κίνδυνο, και για το λόγο αυτό δεν έπρεπε να αποδοθεί οποιαδήποτε ευθύνη στον εφεσείοντα. Επικαλέσθηκε,κατάκύριο 427 Πικής,Π. Αλεξάνδρουκ.ά.ν.Λεβέντηκ.ά.
(1996)λόγο, τηJones v.Lawrence[1969]3All E.R.267, στην οποίαδεν αποδόθηκε ευθύνη σε ανήλικο ηλικίας 7 χρονών και 3 μηνών, ο οποίος διασταύρωσε το δρόμο παρά την παρουσία επερχόμενου οχήματος,μετοοποίοσυγκρούσθηκε, μετοαιτιολογικό ότιπαιδιά εκείνηςτηςηλικίαςεύκολααφαιρούνταικαιπαραγνωρίζουνκινδύ- 5 νουςγιατηνασφάλειατους. ΗJones,ανωτέρω,δενκαθιερώνειαρ χήδικαίουότι παιδιάτηςηλικίαςτουανηλίκου,σ' εκείνητηνπερί πτωση,και ακόμαλιγότερο, τηςηλικίας του εφεσείοντα, δεν είναι γενικά ικανάνα μεριμνήσουν γιατην ασφάλειατους στο δρόμο,ή ότι ηαπόδοσηαμέλειαςήσυντρέχουσας αμέλειας σ*αυτάδενμπο- 10 ρεί,κάτωαπό οποιεσδήποτεσυνθήκες,ναδικαιολογηθεί. Στηνπροκείμενηπερίπτωση,ο ίδιοςοεφεσείωνκατέθεσεότιεί χε αίσθηση τουκινδύνου και ότι μερίμνησεγια την ασφάλειατου πρινδιασταυρώσειτοδρόμο.Δενεπρόκειτογιαστιγμιαίααντιδρά- 15 ση,αλλάγιαπρογραμματισμένηπράξηδιασταύρωσηςτουδρόμου. Το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν εκπλήρωσε αυτότοκαθήκον(επιμέ λειας).Αν τοεκπλήρωνε,δεθαδιασταύρωνετοδρόμοτηνώραπου επέλεξε,εκθέτοντας την ασφάλεια του σε άμεσο κίνδυνο. Υπό το φωςτηςμαρτυρίας παρεχότανη δυνατότηταστοπρωτόδικοΔικά- 20 στήριο νακαταλήξειότι ο εφεσείων είχεαίσθησητουκινδύνουκαι ότι λόγω της αμέλειας του συνέβαλε στη ζημίατην οποίαυπέστη. Κρίνουμε ότι δεδικαιολογείται παρέμβαση μας μ' αυτό το μέρος τηςαπόφασηςήτηνκατανομήτηςευθύνηςμεταξύτωνδιαδίκων. 25 Τόσοηέφεση,όσο καιηαντέφεση, σε σχέσημετηναμέλειακαι τονκαταμερισμότης, απορρίπτονται. ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΑΒΕΣ : Στονκαθορισμότωναπωλει ών για μελλοντικές απολαβές,υπεισέρχονται πολλοί αστάθμητοι 30 παράγοντες, οι οποίοι, στην προκείμενη περίπτωση,προσλαμβά νουν μεγάλεςδιαστάσειςενόψειτηςηλικίαςτουεφεσείοντακαιτης ενυπάρχουσας αβεβαιότητας γιατη μελλοντικήτουσταδιοδρομία Στον καθορισμότουποσούτωναποζημιώσεων,τοΔικαστήριοκα θοδηγήθηκεαπότηδιαφορά,βάσειεπίσημωνστοιχείων, μεταξύτων 35 απολαβών εργάτη -εργασίαστην οποίατο Δικαστήριοπροφανώς έκρινε ότι οι δυνατότητεςτουθατον περιορίσουν -καιπροσώπου μι γραφειακάκαθήκοντα Οδικηγόροςτουεφεσείονταυπέβαλεότι τοΔικαστήριοδενακολούθησεστονκαθορισμότηςαπώλειαςκαμιά από τις δύοπαραδεκτέςμεθόδους αποτίμησηςτηςμελλοντικής ζη- 40 μίαςπουπροκρίθηκανστη Taylorv.BristolOmnibusCo [1975] 2 All E.R. 1107. Οι μέθοδοι αυτοί συνίστανται στον καθορισμό της ζημίαςμεαναφοράστοεπάγγελμακαιτιςαπολαβέςτουπατέρατου ανηλίκου,ασφαλιστήστηνπερίπτωσημας,ήτομέσοόροτωναπο428 1 ΑΛ.Δ. Αλεξάνδρου κ.ά. ν.Λεβέντηκ.ά- Πικής, Π. λαβώνπροσώπων πουασκούντοεπάγγελματουπατέρα. Η Taylor δεν καθιερώνει κανόνα δικαίου ως προς τον τρόπο προσδιορισμού μελλοντικής απώλειαςαπολαβών,ούτεπαραγνωρί5 ζει το στοιχείο της αβεβαιότητας, το οποίο ενυπάρχασεοποιαδή ποτε διαδικασία πρόγνωσης μελλοντικών γεγονότων ταοποίασυ ναρτώνται με σειρά παραγόντωνπου δύσκολα μπορεί να σταθμι στούν. Ανεξάρτητα απόοποιαδήποτεάλλη επιφύλαξη,η δυνατότη τασυνάρτησης τωνμελλοντικών απολαβώνανηλίκουμ' εκείνεςτου 10 επαγγέλματος τουπατέρα του,προϋποθέτει τηνύπαρξη στοιχείων που να καταδεικνύουν την ποσοστιαία αναλογία των προσώπων που ακολουθούν το επάγγελμα τουπατέρατους. Τέτοια στοιχεία δενπροσάχθηκαν. 15 20 25 30 35 40 ΣτηΜανροπετρήν.Λουκά
(1995)1 Α.ΑΑ 66,είχαμετηνευκαι ρίανααναφερθούμεστουςπαράγοντεςπουεπενεργούν στονκαθο ρισμό της απώλειας μελλοντικών απολαβών,και να τονίσουμε το στοιχείο της πιθανολόγηοης πουυπεισέρχεται στη διαδικασία κα θορισμού των αποζημιώσεων σ' αυτότον τομέα Όπωςεπισημάναμε στην απουσίαστοιχείων πουνακατοπτρίζουν, με τρόποβέ βαιο,τημελλοντικήαπώλεια,δικαιολογείταιησυμπερίληψηκαιαυ τήςτηςπτυχήςτηςζημίαςστοκεφάλαιοτωνγενικών αποζημιώσε ων(βλ. επίσης Moelikerv.A Reyrolleand Co Ltd [1977]1 All E.R. 9,15,17). Στηνπροκείμενηπερίπτωση,δενέχειαμφισβητηθείοδιαχωρισμός των δύοπτυχώντηςζημίαςκαιδεναποτελεί επίδικοθέ ματης έφεσης. Στοβαθμόπουοι αποζημιώσειςγιααπώλειαμελλοντικών απο λαβών έχουν διαχωρισθεί απότις γενικές αποζημιώσεις,δεδιαπιστωνεται βάσιμος λόγος που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την επέμβασημας. Οι παράμετροιστάθμισης της μελλοντικής απώλει ας,είναιτόσο σταθεροί,όσοθαμπορούσανναήτανυπότιςσυνθή κες. ΓΕΝΙΚΕΣΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ : Τοποσότωνγενικών αποζημιώσε ωνκρίνεταιέκδηλαανεπαρκές. ΌπωςεπισημάναμεστηΧριστόφο ρου ν. Χαραλάμπουςχ&
(1993)1Α.ΑΑ 560, "... Ηυγεία είναι ο κοινός παρονομαστής γιατηνευημερία τουανθρώπου. Οι αποζη μιώσειςείναιτομέσογιατηναποτίμησητουανθρώπινουπόνουκαι την αντιμετώπιση των λειτουργικών δυσχερειών που επιφέρει το τραύμα ...". Στηνπροκείμενη περίπτωση,οπόνος ήτανπολύςκαι τοτραύμαμεγάλο·τόσο,ώστεναμεταβάλειτηνπροσωπικότητατου εφεσείοντα καιναμειώσειουσιωδώς τιςνοητικές τουδυνατότητες. Ενώο εφεσείων θαμπορούσε ναπροσβλέπει στο μέλλον ενός υγι429 Πικής,Π. Αλεξάνδρου κ.ά.ν.Λεβέντη κ.ά.
(1996)ους πνευματικάατόμουμεόλαταπαρεπόμεναστηλειτουργία του στον ιδιωτικό καιτον κοινωνικό χώρο,ημετατραυματική του κα τάσταση θα υποβιβάσει καιθαπεριορίσει τιςδυνατότητες τουσ' όλαταπεδίατηςανθρώπινηςδραστηριότηταςκαιεπιδιώξεων,και σ' όλαταστάδια:τηςζωήςτου. 5 Όπως επισημάναμε στη Μαυροπετρήν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, σταθερή είναι ητάσηγια άνοδοστοεπίπεδοτωνγενικών απο ζημιώσεων. Τοακόλουθο απόσπασμαχαρακτηρίζειτην προσέγγι σημαςστοθέματωνγενικών αποζημιώσεων:10 "Ηνομολογία αποκαλύπτεισταθερήάνοδοτουεπιπέδουτωνγε νικών αποζημιώσεων,τάσηπουαντανακλάμεγαλύτερηευαισθη σίαγιατονανθρώπινοπόνο,τηναγωνίατηςαναπηρίαςκαιτηψυ χική οδύνη απότηνπεριθωριοποίηση απότιςσυνήθειςδράστη- 15 ριότητες του ανθρώπου (βλ. μεταξύ άλλων, Paraskevaides (Overseas) Ltd. v.Otristofi
(1982)1C.LR. 789·Polycarpou v. Adamou
(1988)1 C.LR.727· Φοινικαρίάηςκαι'Αλληv.Γεωργίου καιΆλλων
(1991)1 ΑΛΑ 475· Παναγήν.Θεοδώρου(\991) 1(B) 1303·Κωνσταντίνουν.Ιωάννου
(1993)1 ΑΛΛ. 669).Σταθερή ει- 20 ναιόμωςηαρχήτουδικαίουότιοιαποζημιώσειςπρέπειναείναι κοινωνικά παραδεκτές.Ηαποζημίωσηγιαστικάαδικήματαδεν έχει σκοπό τηντιμωρία αλλάτηναποκατάσταση. Αυτήτούτηη ατέλειατουχρήματοςωςμέσουγιαποκατάσταση,δενπρέπεινα επενεργείπροςεπαύξησητωναποζημιώσεων...." 25 Συνεκτιμώντας όλους τουςπαράγοντεςπουυπεισέρχονται στον προσδιορισμό των αποζημιώσεων στηνπροκείμενηπερίπτωση,κρύ νουμετο ποσό των£12.000,-(ΔώδεκαΧιλιάδωνΛιρών)ως γενικές αποζημιώσεις,καταφανώςανεπαρκές. Ηδιαπίστωσηαυτή επιβάλ λειτονπαραμερισμόαυτούτουμέρους τηςαπόφασηςκαιτηνυπο κατάστασητουμετοποσό πουκρίνουμε εύλογο. Συνεκτιμώντας όλα ταδεδομένατηςκατάστασηςτουεφεσείοντα,οιγενικές αποζη μιώσειςκαθορίζονταιστοποσότων£20.000,-(ΕίκοσιΧιλιάδωνΛι ρών). Τέλος,η απαίτησηγιατοποσότωνΧιλίωνΣτερλινών πουανα φέρεταιστονιατρόΣτήβενσον,εσφαλμένααπορρίφθηκε.ΣτηνΚων σταντίνουν. Φιλίππου
(1991)1 ΑΛΛ. 1110,αποφασίσαμεότιηδα πάνη γιατην οΕναζήτηση ιατρικής γνώμης, γιατηδιαπίστωση μη 40 εξωτερικευθείσας πιθανήςβλάβης, ήτανδικαιολογημένη. Ταιατρι κάέξοδα, ταοποίαμπορείναεπιτραπούν,δενπεριορίζονται,όπως αφήνεται νανοηθεί στην πρωτόδικηαπόφαση,μ*εκείνα ταοποία σχετίζονται μόνο μετηθεραπευτικήαγωγή. Τοεύλογοτηςαναζή430 30 35 1 ΑΛΛ. 5 Αλεξάνδρου κ.ά. ν.Λεβέντηκ.ά. Πικής, Π. τησης ιατρικήςσυμβουλής, είναιτοκριτήριο γιατοπαραδεκτότων ιατρικώνεξόδων. Στηνπροκείμενη περίπτωση,η σοβαρήκατάστα ση του εφεσείοντα δικαιολογούσε την προσφυγή στον ιατρό Στή βενσον, ημαρτυρίατουοποίου,όπωςδιαφαίνεται απότηναπόφαση,υπήρξε άκρως βοηθητική τόσο για τηδιαπίστωση, όσο καιτην πρόγνωση της μελλοντικής κατάστασηςτου εφεσείοντα. Επομένως,το ισάξιοσεκυπριακέςΛίρεςτουποσούτωνΧιλίων Στερλινών,προσδιοριζόμενο κατάτηνημέρατηςαπόφασης,πρέπει 10 ναπροστεθεί στοποσότωνειδικών αποζημιώσεων. Συνοψίζοντας15 (α)Ηέφεση καιη αντέφεσηωςπροςτηνευθύνηκαιτονκαταμερισμό της, απορρίπτονται. (β) Ηέφεση επιτρέπεται σεσχέσημε:- 20 25 30 (ι) Τούψος τωνγενικών αποζημιώσεων. Η ζημίακάτω από αυτό το κεφάλαιο,καθορίζεται σε £20.000,- (Είκοσι Χι λιάδες Λίρες)αντί £12.000,-πουενέκρινε το πρωτόδικο Δικαστήριο. (ιι) Τοποσότωνειδικώναποζημιώσεων. Τοποσόαυξάνεται με το ισάξιο των S£1.000,- (Χιλίων Στερλινών) σε κυ πριακέςΛίρες,κατάτο χρόνο της έκδοσης της πρωτόδι κης απόφασης. (γ)Ηέφεση αποτυγχάνει σεσχέσημετην απώλεια μελλοντικών απολαβών. Ηέφεση 8452επιτρέπεται μερικώς μεέξοδα. 35 Η πρωτόδικη απόφαση αναπροσαρμόζεται σύμφωνα με την απόφαση μας. Ηέφεση8463 απορρίπτεται. Εφόσονταέξοδατωνδύο εφέσεων συμπίπτουν,δεθαγίνειδιαταγή γιαταέξοδασ' αυτή τηνέφεση. 40 Η έφεση 8452 επιτρέπεται μερικώς μεέξοδα Η έφεση8463απορρίπτε ταιχωρίςδιαταγή γιαέξοδα. 431