(1996)23Ιανουαρίου,1996 ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ/στές] ΠΟΠΗ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, Εφεσείονσα, ν. ΜΑΡΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, Εφεσίβλητου. (ΕφεσηΑρ. 56) Πολιτική Δικονομία — Έκδοσηαπόφασης ερήμην διαδίκου—Δυνατό τητα καταχώρισης αίτησης γιαπαραμερισμό καιέφεσης. Ανθρώπινα δικαιώματα — Δικαίωμα δίκαιης δίκης — Προϋποθέσεις διασφάλισης δίκαιης δίκης — Δικαίωμα διαδίκου να αντεξετάσει μάρτυρα — Παράλειψη διαδίκου να εμφανιστεί για να συνεχίσει αντεξέταση μάρτυρα. 5 Πολιτική Δικονομία — Διακριτική εξουσία τον Δικαστηρίου να ανα βάλλει υπόθεση— Εφετείο,δεν επεμβαίνειεφόσον ασκείταιδικαστι- \Q κά. Το ποίυτόδικο Δικαστήριο ανέβαλε επανειλημμένα τηνακρόαση τηςενώπιοντουυπόθεσηςδιαζυγίουγιαλόγουςπουείτεαφορούσαν την αδυναμία του δικηγόρουτης εφεσείουσας -καθ'ης ηαίτησηνα 15 εμφανιστεί λόγω άλλων υποχρείόσείον, είτε οφείλονταν σε λόγους υγιείαςτης ίδιαςείτε είχεζητηθείαπόκοινούαναβολή. Στις 25.4.1994 όταν ηυπόθεσηήτανστο στάδιοτηςαντεξέτασης του εφεσίβλητου -αιτητή, το Δικαστήριο αρνήθηκεναδώσει περαι- 20 τέρω αναβολή ακρόασηςότανο δικηγόροςτηςεφεσείουσας-καθ' ης ηαίτησηήταναπασχολημένος αλλού και εκάλεσε τονδικηγόροτου εφεσίβλητου -αιτητήσε επανεξέτασηκαιενσυνεχεία επεφύλαξετην απόφαση του. 66 1 ΑΛΛ. Θεοδώρουν. Θεοδώρου Η εφεσείουσα - καθ' ηςηαίτηση,εφεσίβαλε τηναπόφασηγιαπα ραβίασητου συνταγματικούδικαιώματοςτηςνατύχει δίκαιηςδίκης και έκδοση απόφασηςμε βάσημόνο τη μαρτυρίατου εφεσίβλητου αιτητήκατάπαραγνώρισηεκείνηςτηςεφεσείουσας -καθ*ηςηαίτηση. 5 10 Οδικηγόροςτηςεφεσείουσας - καθ*ηςηαίτησηεπιχειρηματολό γησε ότι παραβιάστηκαν συλλήβδην τα συνταγματικάδικαιώματα τηςπουδιέπουντηδιεξαγωγήδίκαιηςδίκης,διότι στερήθηκετουδι καιώματος να ολοκληρώσει την αντεξέταση ουσιαστικού μάρτυρα καιδεντης επιτράπηκεναπαρουσιάσει ολοκληρωμένα τη μαρτυρία της. Επίσης,ότιτοΔικαστήριοκατέληξεότιαποδείχθηκεισχυρόςκλο νισμός τηςέγγαμηςσχέσηςχωρίςνααπορρίψειτημαρτυρίατης. 15 20 Οδικηγόροςτουεφεσίβλητου - αιτητή εισηγήθηκε ότιτοθέματης μηολοκλήρωσης της αντεξέτασης, μπορούσε νασυζητηθεί στοπλαί σιοέφεσηςαπότησχετικήενδιάμεσηαπόφασητουΔικαστηρίου,ενώ εκείνοτηςέκδοσηςαπόφασηςστηναπουσίατηςεφεσείουσας-καθ'ης ηαίτησησε αίτησηπαραμερισμού,σύμφωνα μετηΔ. 35θ.5των θε σμών της Πολιτικής Δικονομίας ηοποίατυγχάνει εφαρμογής δυνά μει του Κ. 11 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικού Κανονισμού του 1990. 25 Αποφασίστηκεότι: 30 (Ι) Παρ' όλον ότι η ορθότερη διαδικασία σε πρίπτωση έκδοσης απόφασηςερήμηνδιαδίκουείναιηπροβλεπόμενηαπότηΔ.35 θ.5,εντούτοις το Εφετείο έχει εξουσία ναεξετάσει απ'ευθείαςέφεσηκατάτης απόφασης. 35 40
(2)Η εξισορρόπιση τωνσυνταγματικώναρχώντηςπαροχήςεχεγ γύων διασφάλισης του δικαιώματος ακρόασης και της ανά γκης απόδοσης δικαιοσύνης σε εύλογο χρόνο, συνιστά την προβληματικήτηςδίκαιηςδίκης,λαμβανομένωνπάντοτευπό ψητίονδεδομένων κάθεπερίπτωσης.
(3)Το Εφετείο δεν επεμβαίνει στην άσκησητηςδιακριτικήςευχέ ρειαςκατώτερουΔικαστηρίουνααναβάλειήόχι μιαυπόθεση εφόσον ασκείται μεδικαστικότρόποκαιυπότις περιστάσεις έτσι ασκήθηκε,αφούηδιεξαγωγήήσυνέχισηδίκηςδενεξαρ τάται από τις επαγγελματικέςήάλλες υποχρεώσεις τωνσυνη γόρων. 67 Θεοδώρουν. Θεοδώρου
(1996)
(4)Δεν μπορεί να οικοδομηθεί υπόθεση γιααντισυνταγματικό τρόπο διεξαγωγήςτηςδίκηςπάνωστις ίδιεςτιςπαραλείψεις τωνενδιαφερομένων. Ηέφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. 5 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Armourv. Bate[1891]2Q.B. 323, Γρηγορίονν. ΤράπεζαςΚύπρου
(1992)1 Α.Α.Δ. 1222, 10 RoyalinsuranceInternationalLtdv.ΔήμουΑεμεσού
(1995)2Α.ΑΔ.
- Έφεση. 15 Έφεσηαπότηνκαθ'ήςηαίτησηκατάτηςαπόφασηςτουΟικο γενειακούΔικαστηρίου Λευκωσίας(Νικολάου,Πρ.Οικ.Δικ.,Σεργίδης,Δ.,Τουμαζή,Δ.)πουδόθηκεστις 15.9.94(Αρ.Αιτήσεως·*Διαζυγίου79/91)γιατηλύσητουγάμουτουαιτητήμετηνκαθ'ήςη αί- 20 τηση λόγωτου ισχυρού κλονισμού τηςεγγάμουσχέσεωςτονοποί ον επέφερεησυμπεριφοράτηςκαθ'ήςη αίτηση. Μ.Κυπριανού,γιατην Εφεσείουσα. Μ. Παπαπέτρον μεΔ. Χ"Νέστα>ρος,γιατον Εφεσίβλητο. Cur.adv. vult. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΤΑΡΗΣ, Δ.:Τηνομόφωνηαπόφασητουδικαστή- 30 ρίουθαδώσει οδικαστήςΣ. Νικήτας. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.: Ηκρινόμενηέφεσηέχειδύοάξονες.Πρώτον,ότι δεν τηρήθηκανκατά την πρωτόδικηδιαδικασία ταεχέγγυατηςδί καιηςδίκης,όπωςδιασφαλίζονταιαπότοΑρθρο30.3τουΣυντάγ- 35 ματος. Οιτέσσεριςπρώτοι λόγοιτηςέφεσης έχουνκοινόπαρονο μαστή ισχυρισμούς της εφεσείουσας περί παρεκκλίσεως απότις συνταγματικά κατοχυρωμένες δικονομικές εγγυήσεις διεξαγωγής τηςδίκης.Και,δεύτερον,ταπαράποναπωςημαρτυρίαστηνοποία στηρίχθηκε τοπρωτόδικο δικαστήριο γιανακαταλήξει ότιησυ- 40 μπεριφοράτηςεφεσείουσας επέφερετονκλονισμότηςέγγαμηςσχέ σης και την κατάρρευση τουγάμου των διαδίκων, τη λύσητου οποίουδιέταξεμετηνεκκαλούμενηαπόφασητου,ήτανανεπαρκής. Τα συμπεράσματα αυτά αποτελούν αντικείμενο των υπόλοιπων 68 25 1 Α.Α.Δ. Θεοδώρουν. Θεοδώρου Νικήτας, Δ. λόγων της έφεσης. Δύο είναι ταεπεισόδια τηςδίκης πουπροβλήθηκανγιατεκμη ρίωση τωναιτιάσεωνγιαπαρεκτροπή απότημορφήδίκηςπουκα5 τοχυρώνουν πιο συγκεκριμένα οι υποπαράγραφοι (β),(γ) και (δ) τηςπαραγράφου3 τουΑρθρου30.Τοπρώτοσυνέβηκε στις25/4/
- Μπορεί ναλεχθείαμέσακ; ότι η κορύφωση τηςφάσηςαυτήςήτανη άρνησητουπρωτόδικουδικαστηρίουναδεχθείαίτημααναβολήςεκ μέρους της εφεσείουσας, υπό συνθήκες πουθαπεριγράψουμε, για 10 περάτωση τηςαντεξέτασης του αιτητή/εφεσίβλητου. Ας σημειωθεί ότι ησυμπλήρωση της αντεξέτασης παρέμεινε σε εκκρεμότητα από 13/12/
- Προςτοπαρόνείναιαναγκαίοναδού με,μεοδηγό φυσικάτο πρακτικόπουτηρήθηκε,τι είχεσυμβείστο 15 αναμεταξύ. Στις 13/12/93,κατάτοτέλοςτης ημέρας, δόθηκανδύο ημέρες γιασυνέχισητηςακρόασης:η17/1/94 και24/1/
- Κατάτην πρώτη ημερομηνία ηπλευράτης εφεσείουσας αποτάθηκεγιαανα βολήγιατολόγοότιοδικηγόροςπουχειρίστηκε τηνυπόθεσηκ. Μ. Κυπριανούεμφανιζότανενώπιον Ερευνητικής Επιτροπήςαπαρτι20 ζόμενης από τον τότε Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Α. Λοΐζου. Παρενθετικά,οι όροι εντολής της ήταν να ερευνήσειτα επεισόδια γνωστά ως υπόθεση Χλώρακας, κατάταοποία έχασαν τηζωήτους δύο άτομα. Ο εφεσίβλητος δεν έφερε ένσταση και το δικαστήριο όρισε τρεις ημερομηνίες μέσα στο Μάρτιο του 1994 25 (7/3/94,21/3/94 και28/3/94) γιατηνεκδίκασητης υπόθεσης. Στις7/3/94 η εφεσείουσα υπέβαλεαίτημααναβολήςγιατον ίδιο ακριβώςλόγοπουπρόβαλεπροηγουμένως: τηναπασχόληση τουκ. Κυπριανούστην Ερευνητική Επιτροπή. Αυτήτηφοράοδικηγόρος 30 τουεφεσίβλητου αντέδρασεέντοναστοαίτημαγιατουςλόγους που εξέθεσε. Το δικαστήριο,στην ενδιάμεση απόφασητου,αφούανα φέρθηκεστογεγονός ότιοιδύοτελευταίες αναβολέςείχαναιτίατις υποχρεώσεις τουκ. Κυπριανούσεάλλαδικαστήρια, παρατήρησε: 35 'Το δικαστήριοσέβεταικαιλαμβάνειυπόψητουτηνάσκησητου επαγγέλματος καιτιςυποχρεώσεις τωνδικηγόρων όμως η υπό θεση εκκρεμεί ενώπιον τουδικαστηρίου απόπολλού μεπολυά ριθμες αναβολές καιδεν είναι δυνατόνασυνεχιστεί αυτήη κα τάσταση." 40 Τελικά και αφού εξέφρασε "την ανησυχία και αγωνία τουγιατην πορείααυτήςτηςυπόθεσης"τηνανέβαλεσεδύοάλλες ημερομηνίες επισημαίνοντας ότιθαχρησιμοποιούσε καιτααπογεύματαγιατην αναπλήρωσητουχαμένου χρόνου. 69 Νιχήτας, Δ. Θεοδώρου ν. Θεοδώρου
(1996)Συνεχίζω μετο ιστορικό. Οιλεπτομέρειες κρίνονται απαραίτη τες γιατί είναι αποκαλυπτικές των πραγματικών διαστάσεων του θέματος. Κατάτηνεπόμενηδικάσιμο21/3/94ηυπόθεση,μετάαπό κοινό αίτημα,μετατέθηκεστις28/3/94"ενόψειπροτάσεων πουεπε ξεργάζονται (οιδικηγόροι) γιατησυντόμευσητων επιδίκων θεμά- 5 τα>ν σε τρόπον ώστεη διαδικασίαπου εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου να διεκπεραιωθεί το ταχύτερο δυνατό". Στις 28/3/94 οι δικηγόροι των διαδίκωνπληροφόρησαν το δικαστήριο πωςδεν κατέληξαν σεοτιδήποτε. Τοδικαστήριο σημείωσεπάλινότι,λόγω άλλων υποχρεώσεων του κ. Κυπριανού,δε θα μπορούσε να προ- 10 χωρήσει τοαπόγευμαόπωςείχεπρογραμματιστεί. Στησυνέχεια και μεβάσητις πληροφορίες πουπήρεαπότο OLκηγόρσ-εκπροσωπο τουκ.Κυπριανού,αναφορικάμετις εργάσιμες ημέρες που ο τελευταίος θαήταν ελεύθεροςνα εμφανισθεί, όρισε 15 τηνακρόασηστις25/4/94 στις 11.00 τοπρωΐ. Μεπροοπτική,όπως ρητά αναφέρθηκε,να συνεχίσει το απόγευμακαι μετά στις9/5/94 πάλιν στις 11μέχρι καιτοαπόγευμα, ανθαχρειαζόταν. Οδικηγό ρος της εφεσείουσας ανέφερε, παρεμπιπτόντως, ότι κατά την πε ρίοδο εκείνηηπελάτισσα τουθαέλειπεστο εξωτερικό για λόγους 20 υγείας. Τοδικαστήριο όμως παρατήρησεπωςαυτόδεθαεπηρέαζε ταδικαιώματατηςαφούστηνπραγματικότηταεπρόκειτο για επανεκδίκαση της υπόθεσης. Θαεξηγήσω αργότερα πως έχειτο θέμα αυτό. 25 Στις 25/4/94 εμφανίστηκε εκ μέρους του κ. Κυπριανού ο κ. Δ. Χριστοδούλου, δικηγόρος στο γραφείο του πρώτου. Ζήτησε νέα αναβολή για τον ίδιο λόγο: ότι ο κ. Κυπριανού βρισκόταν στην Ερευνητική Επιτροπή.Δικαιολόγησε τοαίτημααναφέρονταςαπλά ότι ηπελάτισσα του έχειδικαίωμαναεκπροσωπείται απόδικηγό- 30 ρο"της αρεσκείας της". Οδικηγόρος τουεφεσίβλητου ενέστη. Με τά τηναγόρευση του τελευταίου οκ. Χριστοδούλουπρόσθεσε και άλλο λόγο: ότι στις 8.30 τοπρωΐ τηςημέρας εκείνης η εφεσείουσα τουτηλεφώνησε γιανατουαναφέρειότιήτανάρρωστη μεγαστροεντερίτιδα. Παρενθετικά,υπενθυμίζωτιέγινετηνπροηγούμενη φο- 35 ρά. Αλλοςδικηγόροςανέφερεπωςη εφεσείουσα θαέλειπεστοεξω τερικόγιαιατρικούς λόγους. Ενπάσηπεριπτώσει ούτεστημίαού τε στην άλληπερίπτωση προσκομίστηκε, τότε ή σε οποιονδήποτε χρόνο αργότερα, ιατρικόπιστοποιητικό πουναβεβαιώνει τηνανά γκηγια μετάβασητης εφεσείουσας στο εξωτερικό γιαλόγους υγεί- 40 αςήστηδεύτερηπερίπτωση ότι είχε γαστροεντερίτιδα. Τοπρωτόδικοδικαστήριο,αφούέκαμεδιάλειμμαγιανασυσκεφθεί, με ενδιάμεση απόφασητου αποφάσισε να μηχορηγήσει νέα 70 1 Α.Α.Δ. Θεοδώρου ν.Θεοδώρου Νικήτας, Δ. αναβολή. Καιαιτιολόγησε τηνκρίσητουαναφέρονταςότιηακρό ασηορίστηκε σε ημερομηνία που διευκολυνόταν ο κ. Κυπριανού μετάαπόπληροφορίες πουέδωσε συνεργάτης τουδικηγόρος. Και πρόσθεσε ότι: 5 10 "Ήδηέχειπαραχωρηθείστο δικηγόροτηςκαθήςηαίτηση κάθε δυνατήευχέρεια προςδιευκόλυνση του,όμωςπεραιτέρωπαρά τασητης κατάστασης αυτήςθέτει σε κίνδυνο το ίδιο το κύρος τουδικαστηρίου αυτούκαικλονίζει την εμπιστοσύνη των διαδίκωνστηδικαιοσύνη." Περαιτέρωτοδικαστήριοπαρατήρησεότι οδικηγόροςτηςεφε σείουσας δεν ειδοποίησε έγκαιρα το δικαστήριο ότι θα είχε άλλη υπόθεση. Στησυνέχεια διέκοψεγια 10λεπτάγιανα ειδοποιηθεί ο 15 κ. Κυπριανού.Όταν επανήλθετο δικαστήριο,ο κ. Χριστοδούλου ανέφερεότιη συνεδρίατης Ερευνητικής Επιτροπήςείχεήδη τελει ώσειστις 1.00 μ.μ., αλλάδεν εντόπισε τονκ. Κυπριανούούτε στο γραφείοούτεστοσπίτι του. Καιυπέβαλενέοαίτημαγιααναβολή. 20 Τοδικαστήριο τότε υπέδειξε στον κ. Χριστοδούλου να συνεχί σει ο ίδιος δεδομένου ότι ο εφεσίβλητος ήταν έτοιμος να υποστεί αντεξέταση. Διαφορετικάθακήρυσσε τη διαδικασίααυτήπερατωθείσα.Οσυνήγοροςζήτησεάδειανααποσυρθείαπότηνυπόθεσητο Γραφείοτουκ. Κυπριανού,αλλάη σχετική απόφασητουδικαοτη25 ρίου,πουδενείναι αντικείμενο οποιουδήποτελόγου έφεσης, ήταν απορριπτική.Οκ.Χριστοδούλου επανέλαβετοαίτημαγιααναβο λήπροβάλλονταςότιήτανήδη2.25 μ~μ-.καιπροσθέτονταςότιέπρε πεναπαραλάβειταπαιδιάτουαπότονηπιαγωγείο.Τοδικαστήριο πρότεινε ναδιακόψει και νασυνεχίσειτοαπόγευμαόπως προκα30 θοριστηκε. Ηαντίδρασητουσυνηγόρου ήταναρνητική. Νατι εί πε: "Έχω άλλες ανειλημμένες υποχρεώσεις να κάμω στο γραφείο μου.Δεν μπορώτο απόγευμα." 35 40 Τοδικαστήριοέδωσε νέο σύντομο ruling. Υπέμνησετις οδηγίες τουγιασυνέχισητης ακρόασηςκαιτο απόγευμακαι την πρόθεση του να διευθετήσει απογευματινή συνεδρίαση για να κανονίσουν τ&υποχρεώσεις τους οι δικηγό,ρρ,ιm\.ναδιεξαχθεί ομαλάη υπόθέση. Αφού αναφέρθηκεστην αρνητικήστάση του δικηγόρουτης εφεσείουσας κατέληξε: "Μαςκάνει εντύπωση τογεγονός ότι ο δικηγόρος τηςκαθήςη αίτηση δεν έχει προβεί σε καμιάενέργεια ούτως ώστε τοαπό71 Νικήτας,Δ. Θεοδώρουν. Θεοδώρου
(1996)γεύμα της σημερινής ημέραςναείναι διαθέσιμο ενόψεικαιτων πολλών αναβολών που έχει υποστεί αυτήηυπόθεση εξαιτίας κυρίωςτωνεπαγγελματικώνκαιάλλωνυποχρεώσεων τουδικη γόρουτηςκαθήςηαίτηση.Υπό τιςπεριστάσεις καιεφόσονοδι κηγόρος δεν είναι σε θέσηναπροχωρήσει σήμερα στην αντεξέ- 5 τάσητοδικαστήριοκηρύσσειτηναντεξέτασητουμάρτυροςλήξασακαικαλείτοδικηγόροτουμάρτυραναπροχωρήσει σεεπα νεξέταση." Ακολούθησεησύντομηεπανεξέτασητουεφεσίβλητουαπότονκ. 10 Παπαπέτρου, που έκλεισε την υπόθεση του. Και το δικαστήριο ανακοίνωσε πως θα συνέχιζε την ακρόασηστις 9/5/94όπωςπρο καθορίστηκε. Η μη συμπλήρωση της αντεξέτασης, υπό τις προεκτεθείσες συνθήκες,καταγγέλλεται απότοδικηγόροτης εφεσείου σαςωςπαρεκτροπήαπότανόμιμαπλαίσιατηςδίκης. 15 Έρχομαι στα γεγονότα που οδήγησαν στο δεύτερο επεισόδιο. Στις9/5/94,ύστερα απόαίτησητουκ.Χριστοδούλου, πουυποστή ριξεαυτήτη φορά με προσκόμιση ιατρικούπιστοποιητικού ότι η αιτήτριαείχελοίμωξηκαιδενμπορούσε ναπαραστείστοδικαστή- 20 ριο πριν από τις 12/5/94,το δίκασαν δικαστήριο επανόρισε την ακρόαση στις 13/5/
- Και παρότρυνε τους δικηγόρους να είναι έτοιμοι γιατην ακρόασηγιατίεκτός άλλων στησύνθεσητου δικα στηρίου συμμετείχεδικαστήςπουερχότανστηΛευκωσίααπόάλλη πόλη. Ενώ κατέθετε ενόρκως καιπροτούακόμηπερατωθείηεξέ- 25 τασήτηςη εφεσείουσα καταλήφθηκε, φαίνεται,απόυστερία. Αρχι ζενακραυγάζεικαιστησυνέχεια λιποθύμησε. Στονοσοκομείο που μεταφέρθηκε διαπιστώθηκε ότι έπασχε από "αγχώδη νεύρωση". Καιτηςσύστησαν ανάπαυσηγια3ημέρες. Τοδικαστήριοόρισετην υπόθεσηστις 6/6/94στις 8.30 ακριβώς. Ας σημειωθεί ότιείχεπρο- 30 τείνειδύοάλλεςημερομηνίες στομεταξύ,23/5/94και30/5/94,αλλά ο κ. Κυπριανούανέφερε στο δικαστήριοπωςείχεάλλεςυποχρεώ σεις. Στις 6/6/94και,μέχρι τις 9.00, που συνεδρίασε το δικαστήριο, 35 δενεμφανίστηκε ούτεηεφεσείουσα ούτεκανέναςαπότουςδικηγό ρους της. Οκ. Παπαπέτρουζήτησε τηνέκδοσητουδιαζυγίουγια τουςλόγους πουπρόβαλεοαιτητήςστηναίτησηκαιυποστήριξε με τη μαρτυρίατου. Το δικαστήριοέκρινεπως δενείχεάλλη εκλογή παράνατερματίσει τηδιαδικασίακαιναεπιφυλάξει τηναπόφαση 40 του,τηνοποίακαι εξέδωσεστις 15/9/
- Σεαυτότοτελευταίοπε ριστατικόστηρίζεται οπρώτοςλόγοςέφεσης: 'Το πρωτόδικοδικαστήριο εσφαλμένα: 72 1 Α.Α.Δ. 5 Θεοδώρουν.Θεοδώρου Νικήτας, Λ. (ί) Τερμάτισε την ακροαματικήδιαδικασίακαι επιφύλαξε την έκδοση απόφασηςχωρίς ναδώσει την ευκαιρίαστην εφεσείου σα να συνεχίσει και ολοκληρώσει τη μαρτυρίατης πουδιακό πηκε λόγωξαφνικής ασθένειας της ενώ βρισκόταν στο εδώλιο του μάρτυρακαιχωρίς ναακούσει τους μάρτυρες της." Υπάρχουν ακόμηκάποιαγεγονότα πουλείπουν απότηνεικόνα και είναι καλό ναταέχουμε υπόψη. Ο εφεσίβλητος ζήτησε διαζύ γιο για ισχυρό κλονισμότουγάμουτουμεαίτησηπουκατέθεσε το 10 Μάϊοτου
- Αρχισεσεκάποιοστάδιοη ακροαματική διαδικα σίααλλάπροτούαχθείσεπέραςαποφασίστηκεηδιεξαγωγήτηςδί κηςdenovo.Ολόγοςγιαυτόήτανότιείχεαφυπηρετήσειπερίτατέ λητου 1992 οτότεΠρόεδροςτουΟικογενειακού Δικαστηρίου. Και ορίστηκε η 11/1/93 σανημερομηνία επανεκδίκασης. 15 Ύστερα από μερικές αναβολές για τροποποίηση των δικογρά φων η δίκηάρχισε στις 29/3/93με τη μαρτυρία του εφεσίβλητου. Προς το τέλος της ημέρας ηγέρθη θέμα δεκτικότητας μαρτυρίας πουήθελεναεισάξει οαιτητής. Ηυπόθεσηαναβλήθηκετότε μεαί20 τηση τουκ. Παπαπέτρουγιαναπροβεί στακατάλληλα δικονομικά διαβήματαγιατροποποίησητηςαίτησηςδιαζυγίου, πουθαεπέτρε πεστον αιτητήνα δώσει μαρτυρίαγιατακλονιστικά περιστατικά στα οποία βασιζόταν ηαίτηση του. Η διαδικασία τροποποίησης ολοκληρώθηκε την31/5/93 καιτοδικαστήριο ανέβαλετηνακρόαση 25 στις27/9/93γιανατηναναβάλεικαιπάλινστις25/10/
- Αυτόέγι νεκατόπιναιτήματοςτουκ. Χριστοδούλουπουυπέβαλεεκ μέρους τουκ.Κυπριανού, οοποίος εμφανιζότανενώπιονάλλωνδικαστη ρίων. Πρέπει όμως ναλεχθείότι συγκατατέθηκεκαιηάλλη πλευ ράγιατί οκ. Παπαπέτρουκωλυόταν ναπαραστεί για προσωπικό 30 τουλόγο. Τελικά οαιτητήςσυνέχισετηνένορκημαρτυρίατου στις 15/11/
- Μετάταύταηδιάταξητωνγεγονότων είναιόπωςταπροεξέθεσα. Ο κ. Κυπριανού υπέβαλε ουσιαστικά ότι παραβιάστηκαν συλ35 λήβδην τα συνταγματικά δικαιώματα της εφεσείουσας, που διέ πουντηδιενέργεια της δίκαιηςδίκης. Στερήθηκε οσυνήγορος του δικαιώματος να ολοκληρώσει την αντεξέταση του ουσιαστικού μάρτυρα Περαιτέρω δεν επιτράπηκε στην εφεσείουσα να παρου σιάσειολοκληρωμένα τη μαρτυρίατηςκαιτημαρτυρίαάλλωνπρο40 σώπων πουσκόπευε νακαλέσει. Τοπνεύματης αγόρευσης ειδικά είναιότι (α)καιηάλληπλευράευθύνεταιγιακαθυστερήσεις και (β) πολλέςαναβολέςδόθηκανύστερααπόκοινόαίτηματωνδιαδίκων. Ακόμηκαι το ίδιο το δικαστήριο έδωσετην απόφασητου ύστερα απόσχεδόν 3μήνες,πουσημαίνει ότιδεν είχανεξαντληθεί ταχρο73 Νικήτας, Α. Θεοδώρου ν.Θεοδώρου
(1996)νικά όρια για απονομή της δικαιοσύνης μέσα σε εύλογο χρόνο όπωςορίζειτοΑρθρο 30.2 τουΣυντάγματος. Έτσι,κατάτηνεισήγηση,θαμπορούσεναδοθείη επίμαχη ανα βολή,ηοποίαδεθαέθιγεκαίριατασυμφέροντατουεφεσίβλητου, 5 ήστο βαθμόπουταέθιγεμπορούσεηβλάβηνααντιμετωπισθείμε διάταγμα εξόδων. Και παρέπεμψεκυρίως στις αποφάσεις:Μι χαήλ Χ'ΊΙσναγή Ττόφας και Άλλος ν. ΑγαθαγγέΧον
(1980)1 Α.Α.Δ. 560, The Ship "Maria"v. William& Glyns Bank Ltd.
(1983)1C.L.R. 706, 708, 714-716και AndreasKalli v. Ewald & 10 MakisLtd.
(1984)1 C.L.R.581. Κατάτηνεισήγησητηςεφεσείουσαςτοδίκασανδικαστήριοπα ρασύρθηκεαπότημεγάληκαθυστέρησηστην εκδίκασητης υπόθε σηςκαιθέλησετηδεύτερηφοράναδώσει τέλος σεαυτήντερματί- 15 ζονταςπρόωρατιςδιαδικασίεςκαι"θυσιάζοντας"μεαυτότοντρό πο (η λέξηανήκειστονσυνήγορο)ταδικαιώματατηςεφεσείουσας. Είναιαξιοσημείωτο ότιοκ.Κυπριανούυπέβαλεότιτοδικαστήριο όφειλε κατάκάποιο τρόποναδιερευνήσει τουςλόγους τηςαπου σίας του ίδιουκαιτηςπελάτισσαςτουπροτούτερματίσει τηνπο- 20 ρείατηςδίκηςαυτής. Ανέφερεσχετικά: 'Το δικαστήριο μπορούσε να βάλει τον Πρωτοκολλητή ναπει κύριεείναιορισμένηηυπόθεσηη ώρα8.30,κάτσαμεηώρα 9.00, ηεφεσείουσα καιτότεκαθήςηαίτησηδενπαρουσιάζεται.Γνω- 25 ρίζει τώρατοδικαστήριοότι τηντελευταίαφοράπουτην είδε αρρώστησε,άραγεμπορεί ναείναι άρρωστη; Οκ.Κυπριανού δεν παρουσιάστηκεπαρόλοπουμαςείπεότι θα παρουσιαστεί. Ήταν κ. Πρόεδρεπαράλογοέναδικαστήριο νακάμειεπιπρό σθετη έρευνα παρά να θυσιάσει το ανθρώπινοδικαίωμαμίας 30 γυναίκαςναακουστείενώπιοντου;" Τέλος ο συνήγορος της εφεσείουσας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στηνυπόθεσηΠ.Ε.7710ΑνδρέαςΓρηγορίου ν.ΤράπεζαςΚύπρου, ημερ.10/11/92,μετηνοποίαπαραλλήλισετηνπαρούσαπερίπτωση. 35 Εκείοενάγωνζήτησεαναβολήγιαναμπορέσεινααγορεύσεικατά τοτελικό στάδιοτηςδίκης. Οιεναγόμενοι είχανσφοδρέςαντιρρή σειςκαιεπικαλέστηκαν προηγούμενες αλλεπάλληλες αιτήσειςτου εφεσείοντα,οι οποίεςόμως είχανγίνει δεκτές. Τοδικαστήριοαυ τήτηφοράδενέστερξενα ικανοποιήσειτοαίτημα. Η δίκη κρίθη- 40 κε άκυρηγιατί κακώς και κατάπαράβασητου Αρθρου 30.3(β) ο εφεσείων στερήθηκετηςευκαιρίαςναυποβάλειτηντελικήτουαγό ρευση. Καιδιατάχθηκεεπανεκδίκαση. Σεαυτότοαποτέλεσμαμας κάλεσενακαταλήξουμεοδικηγόροςτηςεφεσείουσαςκαιστηνκρι74 1ΑΛΛ. Θεοδώρουν. Θεοδώρου Νικήτας, Δ. νόμενη περίπτωση. Ο δικηγόρος τουεφεσίβλητου τόνισε ότι οι πλείστες αιτήσεις για αναβολήπροήλθαναπότηνεφεσείουσα, ηοποίατηρούσεπα5 ρελκυστικήτακτικήκαιηοποίααναφηνότανναεπικρατήσειθαεκ μηδένιζεταδικαιώματατουπελάτητουκαιθαεξουδετέρωνε τους μηχανισμούς τηςδικαιοσύνης. Οκ. Παπαπέτρου προσπάθησε να αντλήσει υποστήριξη τωνπροτάσεων τουαπότις υποθέσειςΕυ στάθιος Κυριάκου&ΥιοίΛτδ, ν. ΣτέφανουΜουζουρίόη
(1963)2 10 Α.Α.Δ.1, ΑνδρέαςΜιλτιάδουςΧαραλάμπουςν.ΝεοπτόλεμουΧα ραλάμπουςκαιΆλλου
(1971)1 Α.ΑΑ 2S4,294καιΝικόάημοςΧα ραλάμπουςν.ΑουχίαςΚαζάνονκαιΆλλου
(1982)1 Α.Α.Δ.326,334 και 335. 15 Ο κ. Παπαπέτρουπροηγουμένως υπέβαλε, ουσιαστικά, ότιη εφεσείουσα είχεναυπερπηδήσειδύοδικονομικάεμπόδια. Ομόνος τρόποςνααντιμετωπισθεί τοθέμαπουδημιούργησεηαπουσίατης εφεσείουσας καιτουδικηγόρουτηςστις 6/6/94ήτανμεαίτηση κά τωαπότοΘ.5τηςΔ.35 τουΔιαδικαστικούΚανονισμού Πολιτικής 20 Δικονομίας,πουεφαρμόζεταιμεβάσητον Καν. 11τουπερίΟικο γενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικού Κανονισμού του 1990και στην εκδίκασητωνοικογενειακών υποθέσεων. Κιαυτόδιότιδεν έγιναν οι ενδεδειγμένες εμφανίσεις πουαναφέρει ο Θ.4τηςίδιας διαταγής.Τοένδικομέσοτηςέφεσηςδενπροσφερότανγιατηνανα25 τροπήτηςαπόφασης. 30 Αναφορικά μετοθέματης μησυμπλήρωσης της αντεξέτασηςο συνήγοροςυπέβαλεότιτοζήτημαμπορούσενασυζητηθείμόνοστα πλαίσιαέφεσηςαπότηνενδιάμεσηαπόφασητουδικαστηρίουημερ. 13/5/94,πουαπέρριψετοαίτηματηςυπεράσπισηςναεπανακληθεί στο εδώλιο του μάρτυρα ο εφεσίβλητος προς συμπλήρωση της αντεξέτασής του. Καιτέτοιος λόγοςέφεσηςδενπροβλήθηκε. Ηεισήγησηότιδεχωρεί έφεσηστηνπροκείμενη περίπτωσηγια 35 τουςλόγους πουανέπτυξεοκ. Παπαπέτρουδενευσταθεί. Ωςπρος το θέματηςαντεξέτασης ηεφεσείουσα προσβάλλει, όπως είχεδι καίωμα,τηνάρνησητουδικαστηρίου ναχορηγήσει αναβολή στις 25/4/94(βλέπεΑρθρο25
(1)τουπερίΔικαστηρίων Νόμουαρ.14/60 καιΔ.35,Θ.2τουΔιαδικαστικούΚανονισμού). Δεναναφέρεταιρη40 τάτέτοιοςλόγοςστηνειδοποίησηέφεσης. Αυτόόμωςείναιτονόη ματου λόγου 2. Τοαίτημαγιαεπανάκλησητου εφεσίβλητου στο εδώλιο γιααντεξέταση,πουαπορρίφθηκε,είναι άλλο θέμαολότε λαάσχετο μετοαίτημααναβολής. 75 Νικήτας,Δ. Θεοδώρουν. Θεοδώρου
(1996)Παρόλο που ίσως η ορθότερη διαδικασία σε περίπτωση που απόφασηεκδόθηκε ερήμην διαδίκουείναι ηπροβλεπόμενη απότη Δ.33 Q5 εντούτοις, όπως αποφασίστηκε στην Armour v. Bate [1891] 2 Q.B. 323, το Εφετείο έχειεξουσία να εξετάσει απευθείας έφεση απόαπόφασηπουεκδόθηκε ερήμην. Ιδιαίτεραστηνπροκεί- 5 μένη περίπτωση που προβάλλεται η θέση ότι το δικαστήριο είχε υποχρέωση να διερευνήσει τους λόγους απουσίας συνηγόρου και πελάτη. Προχωρώ στην ουσία του θέματος: τους ισχυρισμούς για συ- 10 νταγματικές παραβιάσεις. ΤοΑρθρο30.3 παρέχειτηδιαδικαστική δομή και προσφέρει μία επεξεργασμένη θεσμική βάσητης δίκαιης δίκης χωρίς, όπως έχει λεχθεί,να εξαντλείται στα καθοριζόμενα απότοΑρθρο30.3στοιχεία. Κατάτηνάποψημουηκεντρικήπρο βληματική της δίκαιης δίκης εντοπίζεται ανάμεσα σε δύο πόλους: 15 την παροχήτων εχεγγύων πουδιασφαλίζουν το δικαίωμα ακρόα σηςαφενόςκαιαφετέρουτηνανάγκηαπόδοσηςδικαιοσύνηςσεεύ λογο χρόνο (άρθρο 30.2). Ηεξισορρόπηση ανάμεσα σε αυτές τις συνταγματικές αρχές είναι λεπτό έργο,αλλά μπορεί να επιτευχθεί λαμβάνονταςπάντοτευπόψηκαιταδεδομένακάθεπερίπτωσης. 20 Τιςδιαστάσεις καιταόριατουδικαιώματοςσεδίκαιηδίκηεξέ τασεηαπόφασηΑ. Γρηγορίου, ανωτέρω: 'ΤΙαρέκκλιση απόταθέσμιατηςδίκαιηςδίκης, πουεγγυάταιτο 25 Αρθρο 30.2 του Συντάγματος,αναιρεί τη δίκη και καθιστά το αποτέλεσμα άκυρο Κατ* ανάλογο τρόπο και για παρόμοιους λόγους αποστέρηση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνει το Αρθρο 30.3 ενέχει τις ίδιες συνέπειες εφόσον η άσκηση τους επιδιώκεται μέσα στα 30 πλαίσιαττιςδικαστικήςλειτουργίαςκαιΟΥΙέ£ωήσεαντίθεσημε αυτά." Ηπαρούσαπερίπτωση δενεπιδέχεται σύγκρισημετην υπόθεση Α. Γρηγορίου. Στηντελευταίατοδίκασανδικαστήριοαρνήθηκενα 35 χορηγήσει τηναναβολήπουζήτησε οεφεσείων γιαναυποβάλειτην τελικήτου αγόρευση χωρίς ουσιαστικά να δώσει κανέναλόγο γιαυτό. Και παραγνώρισε δύο ιατρικάπιστοποιητικά πουπροσκο μίστηκαν καιδικαιολογούσαν τηναπουσίατου, ταοποίαδεναντι κρούστηκαν μεοποιοδήποτετρόπο. 40 Εδώστηνπερίπτωση μαςυπάρχειειδοποιόςδιαφορά. Ενπρώ τοις έχουμε αιτιολογημένη ενδιάμεσηαπόφαση. Καικατάκανόνα, όπωςσυνάγεταιαπότησχετικήνομολογία,τοδικαστήριοαυτόδεν 76 1Λ.Λ.Δ. Θεοδώρου ν.Θεοδώρου Νικήτας, Δ. επεμβαίνει στοντρόποάσκησηςτηςδιακριτικήςευχέρειας πουδια θέτει κατώτερο δικαστήριο να αναβάλει ή να μην αναβάλει την ακρόασηυπόθεσης, εφόσον ηεξουσία τουασκήθηκε με δικαστικό τρόπο.Αςκοιτάξουμε όμωςαπόπιοκοντάταγεγονότα Ο ορισμός 5 της ακρόασηςπραγματοποιήθηκεύστερααπόσυνεννόησησεβολι κόγιατοδικηγόρο της εφεσείουσας χρόνο καιαφού προηγήθηκαν δύοαναβολέςπουοίδιοςζήτησεγιατίείχεάλλη απασχόληση. Κα τάτονκρίσιμο χρόνο (25/4/94) οσυνήγορος επέλεξενα εμφανισθεί μπροστά στην Ερευνητική Επιτροπήπου δεν ήτανκαν δικαστική 10 εργασίαμετηναυστηρήέννοια. ΤοΟικογενειακό Δικαστήριο,που συνεδριάζει με τριμελήσύνθεση γιατην εκδίκαση υποθέσεων δια ζυγίου, αντιμετώπισε νέο αίτημαγια τον ίδιο ακριβώς λόγο, των άλλων επαγγελματικών ενασχολήσεων του δικηγόρου της εφεσεί ουσας,πουπροβλήθηκε καιστις δύοπροηγούμενες περιπτώσεις. 15 Ενπάση περιπτώσει είναιβέβαιοαπ*ότι προεκτέθηκε ότι γύρω στις 1.00 μ.μ. ηδιαδικασίαενώπιον τουκ. Λοΐζου είχετελειώσει. Όμως δεδόθηκε καμιάεξήγηση-τότε ήτώρα - γιατί ο δικηγόρος της εφεσείουσας δενπροσήλθε στοδικαστήριοήδεφρόντισε ναει20 δοποιήσει. Από τηνάλλη, σε μίατελευταίαπροσπάθειαγιαομαλή εξέλιξη τοδικαστήριο είπεπωςθασυνέχιζε τοαπόγευμασύμφωνα με ταπροκαθορισθέντα. Δεν υπήρξε όμως ανταπόκριση. Πρέπει ναυπογραμμισθεί ότιηδιεξαγωγήήησυνέχισητηςδίκηςδενεξαρ τήθηκεποτέαπό τις επαγγελματικές ήάλλεςυποχρεώσεις ενός συ25 νηγόρου. Μπορώ εδώ να επαναλάβω όσα λέχθηκαν στην Royal Insurance InternationalLtd. v.Αήμου Αεμεσού
(1995)2 Α.Α.Δ. 185. 30 35 *Ήτήρηση ήμητων διευθετήσεων πουκάμνουν συχνά οιδίκηγόροι αναφορικά με την παράσταση τους στο δικαστήριο δεν πρέπεινααφεθούνναεπηρεάζουντοκύροςτηςδίκης. Οτυχόν συσχετισμός τους θααπέβαινεολέθριος για τηνκαλήαπονομή της δικαιοσύνης. Εκτός φυσικά στην περίπτωση πουη μηεμ φάνιση οφείλεται σε συνθήκες που είναι πέρα απότον έλεγχο τουδιαδίκουήτουσυνηγόρου,πουοριστικά δενείναιηπαρού σα.Όπωςπαρατηρεί ο ΠΛ. Δαγτόγλου 'Συνταγματικό Δίκαι ον*
(1991)τόμος Β, σελ. 1207, παράγραφο 1520 'Ερήμην δίκες επιτρέπονται μόνον ότανοδιάδικοςείχεγνώση τουχρόνουτης δίκηςκαιη απουσίατουδενοφείλεται σεανώτερηβία"'. 40 Καταλήγουμε ότιηαπουσίατουδικηγόρουκαιτης εφεσείουσας ήταν αδικαιολόγητη και δεν μπορούν νατην επικαλούνται γιανα ισχυριστούν στέρηση συνταγματικών δικαιωμάτων. ( Νικήτας,Δ. Θεοδώρου ν.Θεοδώρου
(1996)Δεν προκύπτειαπόκαμιάδιάταξη ούτεσυνάγεταιαπότηνομο λογία υποχρέωση τουδικαστηρίου ναδιερευνήσει μέσω τουΠρωτοκολλητή ήδιαφορετικάτηναπουσίαδιαδίκουή συνηγόρου κατά τηδίκη. Ηπαρατήρησημαςαφοράτηδιαδικασίατης6/6/94. Αν το δικαστήριο επιφορτιζότανμετέτοιοκαθήκονη απονομήτηςδικαι- 5 οσύνης θακαθίστατοδυσχερής ανόχι αδύνατη. Τοδικαστήριοσα φώς δεν είχευποχρέωση νααναζητήσει τηδιάδικοήτο δικηγόρο της. Υπό τιςσυνθήκες πουέχουμε εκθέσει τοΕφετείο δενέχειτη δυ- 10 νατότηταναεπέμβει στην άσκησητηςδιακριτικήςεξουσίας τουδικάσαντος δικαστηρίου. Δεν μπορεί να οικοδομηθεί υπόθεση για αντισυνταγματικό τρόποδιεξαγωγήςτηςδίκηςπάνωστις ίδιες τις παραλείψεις των ενδιαφερομένων. 15 Αναφορικά με την ουσία τηςυπόθεσης το πρωτόδικοδικαστή ριο επικρίθηκε κατάτούτο: ότι παρέλειψε ναεξετάσει τηνυπόθε ση σφαιρικάκαι σε σχέσημεόσαπρόφτασενααναφέρει η εφεσεί ουσαστη μαρτυρίατης. Πρέπει ναέχουμε υπόψηότι ο εφεσίβλη τος κατέθεσε ενόρκως ότι η συμβίωση με τη σύζυγο του κατέστη 20 αδύνατη. Εξέλειπαν τααισθήματαμεταξύτουςκαιέτσιδενυπήρ χε προοπτική για ανασυγκρότηση της σχέσης. Στησυνέχεια σχο λιάζειηπρωτόδικηαπόφασηότιηθέσηαυτήκατοπτρίζειτηναντι κειμενική πραγματικότητα. Και συνεχίζει: 25 "Είχαμε την ευκαιρίαναέχουμε καιτους δύοδιαδίκουςνακα ταθέτουν και διαπιστώσαμε το διευρυμένο χάσμα μεταξύ τους πουέχειμεταβάλει τηνουσίατουγάμουτουςκατάτρόπον ορι στικό." 30 Ο κ. Κυπριανού υπέβαλε ότι η μαρτυρίατης εφεσείουσας δεί χνει προςτηναντίθετηκατεύθυνση. Αυτόπουέλεγεσυνέχειαήταν πωςήθελετονάντρατης.Έτσιδενήτανδυνατόνακαταλήξειτοδι καστήριο στο συμπέρασμα του χωρίς να απορρίψει τη μαρτυρία τηςεφεσείουσας. Μεάλ?Λλόγωβασίστηκε μόνοστημαρτυρίατου 35 εφεσίβλητου χωρίς ναλάβειυπόψη τουεκείνητης εφεσείουσας. Πρέπει εντούτοις να λεχθεί ότι το δίκασαν δικαστήριο έκαμε την επιλογήτουχωρίςνααφήνειαμφιβολίεςωςπροςτοποία μαρ τυρίαπροτιμάκαιγιατί.Προηγουμένως ανέλυσε σεέκτασηόσαεί- 40 πε ο εφεσίβλητος. Και συνόψισετη μαρτυρίατουπαρατηρώντας ότι τακλονιστικα περιστατικά αναφέροντανσε δύοστοιχεία: είτε στις αφόρητες σκηνές ζηλοτυπίαςτηςσυζύγου σεβάροςτου εφεσί βλητου είτεστην καταπιεστικήσυμπεριφοράτηςη οποίααναιρού78 1 ΑΛ.Δ. Θεοδώρουν. Θεοδώρου Νικήτας, Δ. σε τηνουσίατης έγγαμηςσυμβίωσης. Τοδικαστήριοεπίσης συνό ψισε τη μαρτυρία της εφεσείουσας σημειώνοντας ότι επανέλαβε πολλές φορές ότι θέλειτον άντρα τηςπροτούλιποθυμίσει.Όμως τοδικαστήριοδέχθηκεανεπιφύλακτατη μαρτυρίατουεφεσίβλητου 5 καιτίποτεδεντέθηκεενώπιονμαςπουθαμπορούσεναανατρέψει τηνπροτίμησηαυτή. Συγκεκριμέναγιατημαρτυρίατουεφεσίβλη του το δικαστήριοπαρατήρησεότι ήταν"πειστικός μάρτυς, ειλι κρινήςκαιγνήσιος στις αντιδράσειςτουκαι σαφήςστιςτοποθετή σειςτου". 10 Με τις σκέψεις αυτές καταλήγουμε ότι δεν ευσταθεί κανένας απότουςλόγους τηςέφεσης,ηοποίακαιαπορρίπτεταιμεέξοδασε βάροςτηςεφεσείουσας. 15 Ηέφεσηαπορρίπτεται,μεέξοδα, 79