1 Α.Α.Δ. 19Σεπτεμβρίου,1996 [ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ,ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ/στές] ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΚΟΡΑΚΙΔΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗ, Εφεσείοντες ·Αιτητές, ν. CHRISTOFER BRODIE, Εφεσίβλητου - Καθ' ου ηαίτηση. (Πολιτική ΈφεσηAQ. 8575) ΑκίνητηΙδιοκτησία—Δικαίωμα διόδου— Κατασκευή έργων κατ' ακολουθίαν ηπαραχώρηση δικαιώματος διόδου διά μέσω του δουλενοντοςακινήτου προς όφελος τουδεσπόζοντος, δεν συνιστά παράνομη επέμβαση. 5 Ακίνητη ιδιοκτησία — Δικαίωμαδιόδου— Ανεπαρκήςδίοδοςπροςδη μόσιοδρόμο για κατάλληληχρήση του ακινήτου, δεν αποκλείει παραχίόρησηδιόδουδιά μέσου γειτονικώνακινήτων. 10 15 20 25 Κατόπιναίτησηςτωνεφεσειόντων -αιτητών,τοπρωτόδικοΔικα στήριο παρενέβη στην απόφασητου Διευθυντή του Κτηματολογίου και Χωρομετρίας ναπαραχωρήσει δίοδοκατάμήκος των κτημάτων των εφεσειόντων - αιτητώνπροςόφελος τουκτήματοςτου εφεσίβλη του - καθ' ου η αίτηση. Η παρέμβασησυνίστατο μόνο στην αύξηση τουεπιδικασθέντος ποσού σεσχέσημετηδαπάνηγιατηνκατασκευή περίφραξης. Οι εφεσείοντες -αιτητές εφεσίβαλαν την απόφασητου πρωτόδικουΔικαστηρίου ναεπικυρώσει τηναπόφασητου Διευθυντή γιατηνπαραχώρησηδιόδουκαιτονκαθορισμότης αποζημίωσης. Οι εφεσείοντες - αιτητέςυποστήριξαν ότι τοπρωτόδικοΔικαστή ριο "εσφαλμένα ηύρε ότι τοκτήματουεφεσίβλητου - καθ' ουηαίτη σηήτανπερίκλειστο, αφού εφάπτετοδημόσιου μονοπατιού",ότι"κα τά τον καθορισμό της διόδου,δε λήφθηκε υπόψη ηυψομετρική δια φοράμεταξύτωνκτημάτωντωνεφεσειόντων -αιτητώνκαιτούτων με' εκείνο του εφεσίβλητου - καθ' ουηαίτηση,αφούθακαθίστατοαπα ραίτητη κάποια επέμβαση στα κτήματα τους προς εξομάλυνση του εδάφους,η οποία θαήτανπαράνομη", και ότι "η επιδίκαση αποζη- 955 Κοοαχίόης χ.ά. v. Brodie
(1996)μιώσεων σεποσοστό 15%τηςαγοραίαςαξίαςτης έκτασηςπουκατα λάμβανεηδίοδος,δενήτανεύλογη". Αποφασίστηκε ότι: 5
(1)Ούτε οΔιευθυντής, ούτε το πρωτόδικο Δικαστήριο θεώρησαν πως το κτήμα του εφεσίβλητου ήταν περίκλειστο και ορθά αποφάσισανότι ηδυτικήτουπλευράπουεφαπτότανπράγμα τι σεδημόσιο μονοπάτιήτανανεπαρκήςδίοδοςγιακατάλληλη χρήση του,αφούυπήρχε μεγάλη υψομετρική διαφοράμεταξύ 10 του και του δημόσιου δρόμου διάμέσουτου δημόσιου μονο πατιού.
(2)Τααπαιτούμεναέργαλόγω τηςυψομετρικής διαφοράςμεταξύ των κτημάτων των εφεσειόντων -αιτητών και του κτήματος 15 του εφεσίβλητου -καθ' ου ηαίτηση ταοποία συνεπαγόταν η απόφασηπαραχώρησης διόδου, δεν θασυνιστούσαν παράνο μηεπέμβαση.
(3)Ο προσδιορισμός των αποζημιώσεων στο 15% της αγοραίας 20 αξίας της επηρεαζόμενης από την απόφασηπαροχής διόδου έκτασης ήτανεντελώςαναιτιολόγητη,αφούδενστηριζόταν σε οποιαδήποτε μελέτη. Η πρωτόδικη απόφαση επικυρώθηκε 25 ενμέρει, ήτοιως προς τηνπαραχώρη ση τηςδιόδουκαι αντικαταστάθηκε το ποσό των επιδικασθέντων αποζημιώ σεων,χωρίςέξοδα. 30 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Κουμής ν.Κούνδουρου
(1992)ΙΑ.Α.Δ. 1312, Σολομώντος ν.Παπανεοκλή
(1992)1 Α.ΑΛ.
- 35 Έφεση. Έφεση από τους αιτητές κατάτης απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου (Κορφιώτης, Α.Ε.Δ.) ημερομηνίας 17.9.91 40 (Αρ. Αιτ. Έφεσης 9/88) με την οποία επικυρώθηκε ηαπόφαση του Διευθυντή τουΤμήματος Κτηματολογίου καιΧωρομετρίας να πα ραχωρήσει δίοδο διάμέσουτωνκτημάτωντουςκαθώςκαιτο ύψος της καθορισθείσας αποζημίωσης. 956 1 Α.Α.Δ. Κοοαχίδηςκ.ά.v.Brodie Ε.Κορακίδης,γιατους Εφεσείοντες. Ν.Ιωάννου,γιατον Εφεσίβλητο. 5 Cur.adv. vult. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.: Την απόφασητου Δικαστηρίου θαδώσει ο Δι καστής Κωνσταντινίδης. 10 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ.: ΜεαπόφασητουΔιευθυντήτουΚτη ματολογίου και Χωρομετρίας ημερομηνίας 6Φεβρουαρίου1988, παραχωρήθηκεδίοδοςυπέρτουκτήματοςτουΕφεσίβλητου μεαρ. εγγραφής 12665,Φ/Σχ.XLV/37,Τεμ. 71,στο χωριό Τσάδα(κατά μήκος τωνσυνόρων τωνομόρων τουκτημάτωντων εφεσειόντων. 15 Δηλαδήτουκτήματος με αρ. εγγραφής 11285, Φ/Σχ.XLV/37, τεμ 75/2/1 που ανήκει στον εφεσείοντα 1και των κτημάτων με αριθ μούς εγγραφής 9808 και 11932, Φ/Σχ.XLV/37,τεμάχια 72και73 πουανήκουνστηεφεσείουσα
- 20 25 Το δεύτερο σκέλος της απόφασης του Διευθυντή αφορούσε στηναποζημίωσηπουθαέπρεπενακαταβληθείστους εφεσείοντες. Τηνκαθόρισεστοποσότων£43.20συπέρτουεφεσείοντα 1 καιστο ποσό των£27.45σεντ υπέρτηςεφεσείουσας
- Πρόσθεσε σ' αυτά ποσό£27.79και£38.75αντιστοίχως,ωςπροβλεφθείσαδαπάνηγια τηνκατασκευήπερίφραξης προς προστασία του υπολοίπου των δουλευόντων κτημάτων. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας του δυνάμειτου Αρθρου 80τουπερί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατο30 χή,Εγγραφή και Εκτίμηση) Νόμου,Κεφ.224όπωςτροποποιήθη κε,παρενέβημόνο σεσχέση μετηδαπάνηγια την κατασκευή της περίφραξης. Δέχτηκε τη μαρτυρία του εκτιμητή που κάλεσανοι εφεσείοντες καιαύξησετοποσόσε£75 και£
- Αυτότοτελευταίο δενθαμαςαπασχολήσειάλλο. Αντικείμενοτηςέφεσης είναιηεπι35 κύρωσητηςαπόφασηςγιατηνπαραχώρησητηςδιόδουκαιτονκα θορισμό τηςαποζημίωσης. 40 Εγείρονται δυο ζητήματα. Το πρώτο αφοράστην συνύπαρξη τωνπροϋποθέσεωνπουθέτειτοΑρθρο 1ΙΑ τουπιοπάνωΝόμου. (Βλ. ειδικάτοτροποποιητικόΝόμο 10/66). Υποστηρίζουν οι εφε σείοντες ότιτοπρωτόδικο Δικαστήριο "κακώς,εσφαλμένως και^ εναντίον των ρητών προνοιών τουΝόμου,εύρεότι το κτήματου εφεσίβλητου ήτανπερίκλειστον καιεστερημένοεπαρκούςδιόδου, αφού σύμφωνα μετην μαρτυρίατοκτήμα του εφεσίβλητου εφά957 Κωνστανηνίδης,Δ. Κορακίδης κ.ά. v. Brodie
(1996)πτεται δημόσιουμονοπατιού". Ούτε ο Διευθυντής ούτε το πρωτόδικο Δικαστήριο θεώρησαν πως το κτήμα του εφεσίβλητου ήταν περίκλειστο. Η δυτική του πλευρά εφαπτότανπράγματισεδημόσιο μονοπάτικαιεκείνο που 5 προβάλλει ωςζητούμενο ήταναν"ηυφιστάμενηδιόδοςείναιανε παρκής διατην κατάλληλον αυτούχρήσιν" όπως διαλαμβάνειτο Αρθρο 11Α
(1). Η μαρτυρίατου λειτουργού του Κτηματολογίου πουπράγμα- 10 τοποίησε την επιτόπιαέρευναήτανκατηγορηματική. Υπήρχετό σο μεγάλη υψομετρική διαφοράαπότο δημόσιο δρόμο μέχρι το κτήμα του εφεσίβλητου διαμέσουτου δημόσιου μονοπατιούπου καθιστούσε τη χρήση του ιδιαίτερα δύσκολη, με αυτοκίνητο δε πρακτικώςαδύνατη. ΤοΠρωτόδικοΔικαστήριο αποδέχθηκεαυτή 15 τημαρτυρίακαιδεν μπορεί νατίθεταιζήτημαπαρέμβασηςμαςσε σχέσημε αυτήτηνκρίση. Δεν έγινεκαννύξηπερίαναξιοπιστίας του λειτουργού, ενώπιον δετουπρωτόδικουΔικαστηρίου ο εκτι μητής των εφεσειόντων παραδέκτηκεπως δεν τον είχε καν απα σχολήσειηδυνατότηταχρήσης τον δημόσιου μονοπατιούαπότον 20 εφεσίβλητο. Συμφωνούμε πως συνέτρεχε η δεύτερη από τις δια ζευκτικές προϋποθέσεις τουΑρθρου 11(A)
(1)τουΝόμουκαιπως ο εφεσίβλητος εδικαιούτο"νααπαιτήσειδίοδον". Τοδεύτερο ζήτημααναφέρεταιστονκαθορισμό τηςδιόδουκα- 25 τά μήκος των συνόρων των κτημάτων των εφεσειόντων. Κατά τους λόγους έφεσης δε λήφθηκε επαρκώς υπόψη ότι τακτήματα τους ήταν"πολύ μικρής" έκτασηςκαιότιυπήρχευψομετρικήδια φορά ΙΟπ.απότο κτήμα του εφεσίβλητου και 3-4π. μεταξύ τους. Ήταν απαραίτητη, επομένως, κάποια επέμβαση στο κτήμα τους 30 που θαήτανπαράνομη,προς εξομάλυνση τουεδάφουςκαικατα σκευήτηςδιόδου. Τακτήματατων εφεσειόντων ήταναμπέλιααλλάηδίοδοςδεν θα επηρέαζε, όπως είναι παραδεκτό, και τυχόν σχέδια τους για 35 μελλοντικήοικιστική ανάπτυξη. Μεβάση τημαρτυρίαπου αποδέκτηκε τοΔικαστήριο,διαμέσουτων προσφερότανησυντομότε ρακαιλιγότερο επαχθήςπρόσβασησεδημόσιο μονοπάτιπου κα τέληγε στο δημόσιο δρόμο και δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε πως υπάρχει οτιδήποτε το μεπτό στον τρόπο με τον οποίο ο Δι- 40 ευθυντής άσκησε τηδιακριτικήτου εξουσία. Ηυψομετρική δια φοράμεταξύτωνκτημάτωντωνδιαδίκωνδενήτανδέκαπόδιααλ λά, κατά το λειτουργό του Κτηματολογίου, δυο μέτρα περίπου και,πάντως,η κάλυψητης,ανήτανπρόβλημα,θαδυσκόλευετον 958 1 ΑΑ.Δ. Κορακίδηςκ.ό. v.Brodie Κωνσταντινίδης, Δ. εφεσίβλητο καιόχι τουςεφεσείοντες. Από τηνάλλη,η παραχώρη ση διόδου κατάμήκος τωνσυνόρων αμπελιών προϋποθέτει ορι σμένα έργακαιθασυνιστούσεουσιαστικήκατάργησητηςδυνατό τηταςπουπροσφέρει οΝόμοςαναυτή ηαναγκαιότητααναγόταν 5 σεαιτίαάρνησηςπαροχήςτηςδιόδου. Ηφύσητωνέργωνσεσυν δυασμόμετονεπηρεασμόπουθαπροκαλούσανθαμπορούσείσως να αποτελέσει παράγονταο οποίος θαήταν ενδεδειγμένο να συ νυπολογιστεί στην κατάλληληπερίπτωσηαλλάεδώδεν μπορείνα εγείρεται τέτοιο θέμα. Το γεγονός ότιυπήρχε μικρή υψομετρική 10 διαφοράμεταξύτωνκτημάτωντωνεφεσειόντων εμφανίζεται να είναι,ωςπροςτους ίδιους,στοιχείο ουδέτερο. Η άποψητωνεφε σειόντων εσφαλμέναεκλαμβάνειωςδεδομένοπωςταέργαπουθα απαιτούντανθασυνιστούσαν ή θασυνεπάγοντανπαράνομηεπέμ βασηστακτήματατους. Ηδεενδεχόμενη υπέρβασητηςεξουσιο15 δότησης προς εκτέλεσηέργων που εμπεριέχει ηαπόφασηγια πα ραχώρηση διόδου,είναι θέμαπουδεν άπτεταιτηςίδιαςτης από φασηςγιατην παραχώρησηκαιδεν μπορεί ναεξεταστεί, υποθετι κά μάλιστα,στο πλαίσιο διαδικασίαςόπωςηπαρούσα, (βλ. Κονμήςν. Κούνδουρου
(1992)1 Α.Α.Δ.1312). 20 Μένει το ζήτηματων αποζημιώσεων. Εξορισμού η επηρεαζό μενηέκτασηεξακολουθεί ναανήκεικατάκυριότηταστονιδιοκτή τητουδουλεύοντος ακινήτουκαι,ανάλογα μετιςεξελίξεις,ενυ πάρχει ηδυνατότητα μελλοντικής κατάργησης τηςδιόδου. (Βλ. 25 Αρθρο 12
(3)τουΝόμουόπωςτροποποιήθηκεειδικάαπότοΝόμο 16/80 καιτην υπόθεσηΣολομώντοςν.Παπανεοχλή
(1992)1ΑΑΔ 906). Σεκάθε όμως περίπτωση, ηπαραχώρηση διόδου επάγεται την αφιέρωση τηςπρος εξυπηρέτηση τουδεσπόζοντος ακινήτου και αφαιρείκάθεδυνατότητα,κατοχήςκαι αξιοποίησης της από 30 τον ιδιοκτήτητης. Καιεπιπλέον,κατάτοΝόμο,ηενδεχόμενημελ λοντική κατάργησητης μπορείνασυνοδεύεται απόεπιδίκασηεύ λογης αποζημίωσης υπέρ τουιδιοκτήτη του δεσπόζοντοςακινή του. Στηβάσηαυτήτων σταθερών,όπωςταυποβάλει ηφύση της παραχώρησηςστοπλαίσιοτηςισχύουσας ρύθμισης,οΝόμοςανα35 φέρεταισεεύλογη αποζημίωση. Έννοιαπουπαραπέμπειστο σύ νολοτωνπεριστατικώνέτσιπουναμήνείναιδυνατόναπροσδιο ριστεί εκτων προτέρων ορισμένο μέτρο ενείδει κανόναή ακόμα να.καθοριστεύορισμένη μέθοδος υπολογισμού ως'γενικώς εφαρ μόσιμηήπροσφερόμενη. Οιπαράγοντεςπουδιαδραματίζουνρό40 λοκαιησημασίατους μπορεί ναποικίλουν ανάλογαμετιςιδιο μορφίεςτηςκάθεπερίπτωσης. Ενώπιον τουπρωτόδικουΔικαστηρίου τέθηκαν οι εκτιμήσεις του κτηματολογικού λειτουργού καιτου εκτιμητή των εφεσειό959 Κωνσταντινίδης,Δ. Κοραχίδηςκ.ά.v. Brodie
(1996)ντων. Απέβλεπαν στην εξεύρεσητης αγοραίαςαξίας της επηρεα ζόμενης έκτασης,ωςσχετικού παράγοντος,μεβάσητησυγκριτική μέθοδο. Ηορθότητατηςαπόφασηςτουπρωτόδικου Δικαστηρίου νααποδεχθείτηνπρώτηκαινααπορρίψειτηδεύτερη,δενέχειαμ φισβητηθεί. Θαλέγαμε δικαιολογημένααφούοεκτιμητήςτωνεφε- 5 σειόντων, με αστήρικτους συλλογισμούς καταφανώς απέβλεψε στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων των πελατών του. Η αμφι σβήτηση αναφέρεταιστην άποψη,την οποίαυιοθέτησε τοπρωτό δικο Δικαστήριο, πως συνιστούσε την εύλογη αποζημίωση στην περίπτωση ποσοστό 15% της αγοραίαςαξίαςτης έκτασης πουθα 10 καταλάμβανε ηδίοδος. Επειδήτο πλάτοςτης διόδου δενυπερέ βαινε τα τρία μέτρα από τα σύνορα των κτημάτων των εφεσειό ντων, δεν επηρεαζόταν η οικιστική ανάπτυξη τους και δεν ήταν "χαμηλότερη απότηνγεωργικήαξίατωνκτημάτων". 15 Τοπλάτοςτηςδιόδου,σεσυνδυασμόμετηθέσητηςσεσχέσημε τα σύνορακαιγενικότερα ηεπίπτωσηπουεπιφέρει στηναξιοποί ησηήστηναξίατουυπόλοιπουκτήματος,αναμφιβόλωςείναιπα ράγοντες σχετικοί. Δεν μπορούμε όμως να συμφωνήσουμε πως η ανυπαρξία δυσμενούς επηρεασμού του υπόλοιπου, που θαήταν 20 αιτίαεπαύξησηςτηςαποζημίωσης,δικαιολογεί τηνουσιαστικήεκ μηδένιση της σημασίας της πλήρους αφαίρεσης από την κατοχή των εφεσειόντων μέρους του κτήματος τους το οποίο μάλιστα προβλέφθηκενααποκοπείμεπερίφραξηπροςπροστασίατουυπό λοιπουκτήματος. Πολύλιγότερο όταναυτήσυνεπαγότανκαιτην 25 πρόκληση κάποιας επιπρόσθετης ζημιάς αφού, όπως ήταν παρα δεκτό,ήτανκαιηέκτασητηςδιόδουαμπέλιπουθαέπρεπεναεκρι ζωθεί. Βέβαιαοκτηματολογικός λειτουργός εκτίμησεπως τοπο σοστό του 15%δεν είναι χαμηλότερο απότηνγεωργική αξίατων κτημάτων. Αυτήόμωςηπρότασημαςφαίνεταινεφελώδης. Είναι 30 εντελώςαναιτιολόγητη, δενστηρίζεταισεοποιαδήποτεμελέτηκαι δεν μπορούμε, χωρίς άλλα, να αντιληφθούμε την αντιδιαστολή προς ό,τι καθορίστηκε ως ηαγοραίααξία. Είχεκαιηεισήγησητωνεφεσειόντων ωςβάσητηναγοραίααξία 35 του κτήματος και στο πλαίσιο του υπάρχοντος υλικού και της αντιδικίας όπως αυτήεκδηλώθηκε,κρίνουμε πως εύλογοθαήταν να επιδικασθεί ως αποζημίωση ποσό ίσο προς τα 2/3 αυτής της αξίας. 40 Ηέφεσηεπιτυγχάνει μερικώς. Ηπρωτόδικηαπόφαση (α)επικυρώνεται ως προς το μέρος της που αναφέρεται στην παραχώρησητης διόδου υπέρ του κτήματος του εφεσίβλη960 1ΑΛΛ. Κοραχίδης κ.ά.v. Brodie Κωνστοντινίδιις, Δ. τουκαι 5 10 (β)παραμερίζεται ως προς το μέρος της που αναφέρεται στο ύψοςτηςαποζημίωσης.Αντικαθίσταται μεαπόφασηγιαποσό£267 υπέρτουεφεσείοντα 1 καιγιαποσό£182 υπέρτης εφεσείουσας 2,περιλαμβανομένων καιτων επιδικασθέντων για την περίφραξη. Υπό την αίρεση βέβαιατης ορθότητας τηςαριθμητικήςμας. Δεν εκδίδεταιδιαταγήγιαέξοδα. Ηέφεση επιτυγχάνει μερικώς. Κα μιά διαταγήγιαέξοδα. 961