2Α.Α.Δ. 27 Μαρτίου, 1996 [ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ,ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ/στές] ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ, Εφεσείων, ν. ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ, Εφεσίβλητης. (Ποινική ΈφεσηΑρ. 5935). 5 Ο κατηγορούμενος(ιατρός)ενήργησεκατάτρόποβεβιασμένο ήαμελήμε αποτέλεσμαναθέσει σεκίνδυνοανθρώπινηζωή, κατάπαράβασητου Άρθρου 236(ε)τον ΠοινικούΚώδικα, Κεφ. 154 — Ποία τααπαιτού μενα στοιχεία για απόδειξητον αδικήματοςκαιποίος ο απαιτούμενοςβαθμόςαμέλειας— Εφαρμοστέεςαρχές. 10 Ποινικήαμέλεια— Τιπρονοεί ηΚυπριακή νομολογίαεπί του θέματος της ποινικής αμέλειας που απαιτείται για διάφορα αδικήματα τον Ποινικού Κώδικα,Κεφ. 154— Εκτενής ανάλυση του θέματος με αναφορά και στην Αγγλική νομολογία. 15 Μετάφρασηνομοθετημάτων— Σεπερίπτωση μετάφρασης στα ελληνι κά νομοθετημάτωνπου δεν ανταποκρίνεται επακριβώςστο κείμενο τηςβασικήςνομοθεσίας, τοΔικαστήριο θαπρέπει ναανατρέχει στο αρχικό αυθεντικό Αγγλικό κείμενο. 20 25 Ηκατηγορίαβασίζεταιστοότιοκατηγορούμενος Ι,ενώήτανοθε ράπων ιατρόςανήλικου ασθενούς,έδωσεοδηγίεςγιαχορήγησησ' αυ τόν200κ.ε.μανιτόλης,ενώόφειλεναγνωρίζειότιη δόσηήτανυπερβολικήγιατονασθενήκαιπεραιτέρω,ενώγνώριζετουςκινδύνουςτης καθορισθείσας ποσότητας,παρέλειψε να δώσει τις κατάλληλες οδη γίεςγιαεπίβλεψητουασθενούςκατάτοχρόνολήψηςτουφαρμάκου. Το πρωτόδικοΔικαστήριο αποφάνθηκε ότι οκατηγορούμενος, με τη συμπεριφορά του, επέδειξε αμέλεια,έλλειψη προσοχήςκαι απερισκεψίαπουεμπίπτειστον ορισμό τηςβαριάς αμέλειας(gross negligence)καιτονέκρινεένοχογιατουςακόλουθουςλόγους: 69 Μαυρομμάτηςν.Αστυνομίας
(1996)Ο ασθενής λόγω του νεαρού της ηλικίας του έπρεπε: α)ναπά ρει διαφορετική ποσότητα μανιτόλης από τους ενήλικες ασθενείς, και, β) να δοθούν σαφείς συστάσεις για παρακολούθηση του κατά τη χορήγηση τουφαρμάκου. 5 Το Εφετείο αποδέκτηκε την έφεση κατά της καταδίκης αφού έκρινε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο έσφαλε τόσο αναφορικά μετη νομικήπτυχήόσο καιμετασυμπεράσματα επίτωνγεγονότων στην απόφασητου. Το Εφετείο αποφάνθηκεότι: 10 Η ποινική αμέλεια που απαιτείταιγια την απόδειξη ευθύνης με βάσητο Αρθρο210 του Κεφ. 154, είναι μικρότερου βαθμούαπότην υπαίτιοαμέλεια (culpablenegligence)πουαπαιτείταιγιατοαδίκημα τηςανθρωποκτονίας,αλλάμεγαλύτερου βαθμούαπότονβαθμόπου απαιτείται για το αδίκηματης οδήγησης χωρίς τηδέουσα προσοχή καιφροντίδα,αμέλεια πουβρίσκεται στο ίδιοεπίπεδομετηναστική αμέλεια (civilnegligence). Η αμέλεια του Αρθρου 205, όπως τροποποιήθηκε από το Νόμο 3/62 απαιτείψηλότερο βαθμόαμέλειας. Η υπαίτιοςαμέλεια του άρθρουαυτού,εισάγει το στοιχείο τηςαλόγιστης πράξης(recklessness). Ηέννοια της αλόγιστης πράξης εισήχθη και στο Αρθρο 210, με την τροποποίηση του απότο Αρθρο 3 του περί Ποινικού Κώδικα (Τροποποιητικού) Νόμου του 1989, (Ν. 111/89). Ο βαθμός αμέλειας που απαιτείταιγια τεκμηρίωση αδικήματος πουπρονοείται στο Αρθρο236 του Κεφ. 154,αποκλείει τηνυπαίτιο αμέλεια. Ηαμέλεια τουάρθρουαυτούσυνίσταται στηβεβιασμένη ή αμελή πράξη και είναι σοβαρότερου βαθμού από την αμέλεια που απαιτείται για την αστικήευθύνη(civil negligence)ή την ποινικήευ θύνητουΑρθρου 8τουπερί Μηχανοκινήτων ΟχημάτωνκαιΤροχαί ας Κινήσεως Νόμουτου 1972, (Ν.86/72). Οβαθμόςαμέλειαςαποτε λεί θέμαδιακριτικής ευχέρειας και συναρτάταιαπόλυταμεταπερι στατικάτηςκάθευπόθεσης. Τοκριτήριο είναιαντικειμενικό καισυναρτάταιπάντοτεμετησυμπεριφοράτουμέσουεύλογουανθρώπου. Ο απαιτούμενοςβαθμόςαμέλειας τουΑρθρου 236, είναι ο ίδιος με αυτόν του Αρθρου 210 (πριν από την τροποποίηση του). Το πρωτόδικο Δικαστήριο έσφαλε, λόγω του ότι βασίστηκε σε νομικές αυθεντίες που αναλύουν αρχές βαθμών αμέλειας που δεν εφαρμό ζονται στην παρούσαυπόθεση. Το επίπεδο ικανότηταςκαιφροντίδας πουθαπρέπει να επιδει^ 70 15 20 25 30 35 40 2Α.Α.Δ. Μαυοομμάτηςν. Αστυνομίας κνΰει κάθε γιατρός είναι ο βαθμός της ικανότηταςκαι φροντίδας που κανονικά επιδεικνύεται από εύλογα ικανά μέληπουανήκουν στο ίδιο επάγγελμα,κατέχουν τον ίδιο βαθμό και την ίδια εξειδί κευση,όπως ο κατηγορούμενος. 5 Η πρωτόδικη απόφασηείναι επίσης εσφαλμένη αναφορικάμε τα συμπεράσματαεπί των γεγονότων. 10 15 20 Τατραγικάαποτελέσματαπροέκυψανλόγωτουτρόπουχορήγησης του φαρμάκου που αποτελούσε ευθύνη του νοσηλευτικούπρο σωπικού. Οεφεσείωνκαθόρισετηνορθήεπιστημονικάδόσηκαιτον χρόνο χορήγησης του. Χορηγήθηκε όμως στον ασθενήυπερδιπλά σιαδόσηαπόαυτήπουκαθορίστηκεαπότον ιατρόκαισεχρόνοση μαντικάβραχύτεροαπότονπρονοούμενοαπότιςυφιστάμενεςοδηγίες. Οεφεσείωνδενκρίνεταιένοχοςπαράλειψηςούτελόγωτουότι δεν επέστησε την προσοχή των νοσοκόμων στο νεαρό της ηλικίας τουασθενούς. Όταν η μετάφραση στα ελληνικά συγκεκριμένου νομοθετήματος, δεν αποδίδει επακριβώς το περιεχόμενο της βασικής νομοθε σίας,τοΔικαστήριο θαπρέπεινακαταφεύγειστο αυθεντικόαγγλι κόκείμενογια επιβεβαίωσητης έννοιας του. Η έφεση επιτρέπεται. Η πρωτόδικη απόφασηακυρώνεται. 25 Υποθέσειςπον αναφέρθηκαν: Gavalas v. ThePolice
(1985)2 C.L.R. 114, 30 Rayas v. ThePolice 19C.L.R. 308, R v. Caldwell[1981] 1 All E. R. 961 (H.L.), 35 R v.Lawrence[1981] IAll E.R. 974, Charaiambous v. ThePolice
(1982)2 C.L.R. 134, Kannas v. ThePolice
(1968)2 C.L.R. 29, 40 Mylordis v. ThePolice
(1981)2 C.L.R. 219, Stylianou v. ThePolice
(1981)2 C.L.R. 245. 71 Μαυοομμάτης ν.Αστυνομίας
(1996)Έφεσηεναντίον Καταδίκηςκαι Ποινής. Έφεση εναντίον της καταδίκηςκαι της ποινής από το Χρή στο Μαυρομμάτηο οποίος κρίθηκε ένοχος στις 22 Σεπτεμβρίου, 1994, από το ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λεμεσού (Αριθμός Ποινικής Υπόθεσης 24767/91) στην κατηγορίαότι ενήργησε κατάτρό πο αμελή,ώστεναθέσεισε κίνδυνο ανθρώπινηζωήκατάπαρά βαση του Αρθρου 236(ε) του Ποινικού Κώδικα και καταδικά στηκε σε πρόστιμο £600,-. 5 10 Χρ. Πουργονρίδης, για τον Εφεσείοντα. Γλ. Χατζηπέχρον, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για την Εφεσίβλητη. 15 Cur. adv. wit. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Δ.: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα απαγγείλει ο Φρ. Νικολαΐδης, Δ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ.: Η κατηγορία που αντιμετωπίζει ο εφε: σείων κατηγορούμενος 1, είναι ότι στις 6.11.1989 στη Λεμεσό, ενήργησε κατά τρόπο βεβιασμένο ήαμελή ώστενα θέσει σε κίν δυνο ανθρώπινη ζωή, κατά παράβαση του άρθρου 236(ε) του Ποινικού Κώδικα, Κεφ.154. Ηκατηγορία βασίζεται στο ότι ο 25 κατηγορούμενος 1 υπήρξε αμελήςγιατί ενώ ήτανο θεράπωνια τρός κάποιουΑλέξανδρου Κωστούλλα, έδωσε οδηγίεςγιαχορή γηση200 κ.ε. μανιτόλης,ενώόφειλε ναγνωρίζει ότι ηδόσηήταν υπερβολική για τον ασθενή και περαιτέρω, ενώ γνώριζε τους κινδύνους πουεγκυμονούσε ηποσότητα μανιτόλης πουκαθόρι- 30 σε,παρέλειψε ναδώσει τις κατάλληλες οδηγίεςγιαεπίβλεψη του ασθενούς κατά το χρόνο λήψης του φαρμάκου. Αξιολογώντας τη μαρτυρία και προβαίνοντας στα ευρήματα του το πρωτόδικο δικαστήριο κατέληξε στην ενοχή του κατηγο- 35 ρούμενουγιαδύοβασικάλόγους. Λόγωτηςηλικίαςτουασθενούς ηποσότηταμανιτόλης πουέπρεπεναπάρειήτανδιαφορετικήαπό όλεςτις άλλες περιπτώσεις ρουτίναςτων ενήλικων ασθενών. Πε ραιτέρωκαιπάλινλόγωτηςηλικίαςτουασθενούςκαιεπειδήησυ γκεκριμένη περίπτωση ήταντοπρώτοτέτοιο περιστατικό στο No- 40 σοκομείο Λεμεσού,έπρεπεναδοθούνσαφείςσυστάσεις γιαπαρα κολούθηση κατά τη χορήγηση του φαρμάκου.Το Δικαστήριοκα ταλήγει ότιοκατηγορούμενος επέδειξεαμέλεια,έλλειψηπροσοχής και"απερισκεψία που εμπίπτει στον ορισμό της βαριάς αμέλειας 72 20 2 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυρομμάτης ν. Αστυνομίας Νικολαΐδης, Α. ("gross negligence"όπως την αναφέρει στην απόφασητου),γιατί παρέλειψε να δώσει τις κατάλληλες οδηγίες για επίβλεψη του ασθενούς κατάτοχρόνοχορήγησης τουφαρμάκου,ενώόφειλενα γνωρίζει ότι διέτρεχε κινδύνους απότην παράλειψη παρακολούθησης τουχρόνου ροήςκαιτης πιθανότηταςπαρενεργειών,δεδο μένου μάλιστα ότι η χορηγηθείσα ποσότηταήτανψηλή. Σύμφωνα μετο άρθρο236(ε)τουΠοινικού Κώδικα,Κεφ.154, όποιος με τέτοιο βεβιασμένο ήαμελή τρόπο που ναθέτει σεκίνδυνοανθρώπινηζωήή είναι ενδεχόμενο ναπροκαλέσει σωματική βλάβη,προβαίνει σε ιατρικήήχειρουργική θεραπείασε πρόσωπο του οποίουανέλαβετηννοσηλεία, είναι ένοχος πλημμελήματος. Παρά το γεγονός ότι το άρθρο236 ανήκει σε ενότηταάρθρων ταοποίαφέρουντοντίτλο "ΕγκληματικήΑλόγιστη Συμπεριφορά και Αμέλεια"(Criminal RecklessnessandNegligence)καιτονπλαγιότιτλο "ΑλόγιστεςκαιΑμελείςΠράξεις"(RecklessandNegligent Actsστοπρωτότυποαγγλικόκείμενο),εντούτοις απότοπεριεχό μενο τουδενπροκύπτειότι απαιτείταιαλόγιστη συμπεριφοράγια απόδειξηοποιουδήποτε των αδικημάτωνπου προβλέπονταιαπό τοάρθρο. (Gavalas v.The Police
(1985)2 C.L.R. 114, 131, 134). Η Κυπριακήνομολογία επί του θέματοςτης ποινικής αμέλει ας αποτελείται απόμιασειρά αποφάσεων.Αρχίζει μετηνυπόθεσηRayas v.The Police19C.L.R.308,όπουγιαπρώτηφορά απο φασίστηκε ότι μόνο η"ποινική αμέλεια" (criminal negligence)τι μωρείται βάσει του άρθρου210 του Ποινικού Κώδικα,Κεφ. 154 στην έκδοση των Νόμων της Κύπρου του 1959 (και τότε άρθρο 204 τουΠοινικού Κώδικα,Κεφ. 13). Στην ίδιαυπόθεση αποφασίστηκεότι η ποινική, όπωςονομάζεται,αμέλεια,πουαπαιτείται για την απόδειξηευθύνης μεβάσητονυν άρθρο210 είναι μικρό τερου βαθμούαπότην υπαίτιοαμέλεια (culpablenegligence)που απαιτείται για απόδειξητης ευθύνης για το αδίκηματηςανθρω ποκτονίας,αλλά μεγαλύτερου βαθμούαπότηναμέλειαπουartaLτείταιγιαναευσταθήσει ευθύνηγιατοαδίκηματηςοδήγησηςχω ρίς τηδέουσα προσοχήκαιφροντίδα,αμέλεια πουβρίσκεται στο ίδιο επίπεδομετην αστικήαμέλεια (civil law negligence). Με άλλα λόγια, έχει δημιουργηθεί μια κλίμακα ευθύνης όσον αφορά τοβαθμόαμέλειαςπουαπαιτείταιγιαδιάφορααδικήματα τουΠοινικού Κώδικα,αρχήςγενομένης μετο άρθρο205. Το άρ θρο 205, όπως τροποποιήθηκε απότο άρθρο 5 του Νόμου 3/62, προβλέπει ότι πρόσωπο που επιφέρει το θάνατοάλλου μεπαρά νομη πράξηήπαράλειψηπου συνιστά υπαίτιοαμέλεια χωρίς να 73 Νικολαΐδης,Δ. Μαυρομμάτηςν.Αστυνομίας
(1996)υφίσταταιπρόθεσηπρόκλησης θανάτου,είναιένοχος τουκακουρ γήματος της ανθρωποκτονίας. Τοάρθρο205 απαιτείτον υψηλό τερο βαθμό αμέλειας. Η αμέλεια του άρθρου 205 συνίσταται σε υπαίτιοαμέλεια,όρος που εισάγει το στοιχείο τηςαλόγιστης πρά ξης (recklessness). Ακολουθείτοάρθρο210τουΠοινικού Κώδικα 5 το οποίο αρχικά απέκλειε, όπως και το άρθρο 236, την υπαίτιο αμέλεια. Στησυνέχεια όμως τοάρθρο210 αντικαταστάθηκε μετο άρθρο 3τουπερί Ποινικού Κώδικα (Τροποποιητικού) Νόμουτου 1989, (Ν. 111/89),σύμφωνα με το οποίο όποιος,λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτηςή επικίνδυνης πράξηςή συμπεριφοράς πουδενανά- 10 γεται σε υπαίτιο αμέλεια, χωρίς πρόθεση επιφέρει το θάνατοάλ λου, είναι ένοχος πλημμελήματος. Η εισαγωγή της έννοιας της αλόγιστης πράξης που γίνεται με την τροποποίηση του νόμου 111/89, έννοια που στην αρχική διατύπωση του άρθρου 210 δεν υπήρχε,δυνατόναέχειεισάξει στασυστατικάστοιχεία τουαδική- 15 ματοςτηνέννοια τηςαλόγιστης συμπεριφοράς (recklessness)όπως αυτήερμηνεύεται στις αποφάσειςR. v.Caldwell[1981]1 All E.R. 961 (H.L.) και R. v. Lawrence[1981] 1All E.R. 974 στις οποίες αναλύεται εκτενώς το θέμα της αλόγιστης πράξης. Όμως επειδή στην παρούσαυπόθεση τουπό εξέταση άρθροείναι το άρθρο236, 20 παρά τις ομοιότητες του με το άρθρο 210 πριν την τροποποίηση του,κανένας σκοπός δεν εξυπηρετείται με την ανάλυση σε βάθος του άρθρου210 και τουβαθμούαμέλειας που απαιτεί. Το άρθρο236 του Κεφ. 154 αποκλείει, όπως είπαμε καιπροη γουμένως, ως εκ της διατυπώσεως του την υπαίτιο αμέλεια (βλ. Gavalas,ανωτέρω). Οβαθμόςαμέλειαςπουαπαιτείται εξικνείται μόνο στη βεβιασμένη ήαμελή πράξη. Πριν αναλύσουμε περισσό τερο τον απαιτούμενο απότο άρθρο236 βαθμόαμέλειας,θα πρέ πεινααναφέρουμεγιασκοπούς συμπλήρωσης τουόλουφάσματος της αμέλειας, το βαθμό αμέλειας που απαιτείταιαπότο άρθρο 8 του περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων καιΤροχαίας Κινήσεως Νό μου του 1972, (Ν.86/72)που εξισώνεται με την αμέλεια του αστι κούδικαίου(βλ. Charalambousv. The Police
(1982)2C.L.R. 134, 143 καιRayas ανωτέρω). Η αμέλεια που απαιτείταιαπότο άρθρο236 είναι σοβαρότε ρου βαθμού απότην αμέλεια πουαπαιτείταιγια την αστική ευ θύνη (civil negligence) ή την ποινική ευθύνη του άρθρου 8 του νόμου 86/
- Οβαθμόςαποτελεί θέμαδιακριτικής ευχέρειας και συναρτάται απόλυτα με τα περιστατικά της υπόθεσης (βλ. Gavalas v. The Policeανωτέρω,στη σελ. 135). Τοκριτήριο που προκύπτει από τη νομολογία είναι αντικειμενικό και συναρτά ται πάντοτε με τη συμπεριφορά του μέσου εύλογου ανθρώπου. 74 25 30 35 40 2Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυορμματης ν.Αστυνομίας Νικολαΐοης,Δ. Στην υπόθεση Gavalasεπιχειρήθηκε η διαφοροποίηση της έν νοιαςτηςαμέλειας αναλόγωςτουκατάπόσοηαμέλειαανάγεται στο actus reus του αδικήματοςήστο mens rea. Η διαφοροποίη ση όμως αυτήδεν έχει σημασία στην παρούσαυπόθεση και συνεπώς δεν προτιθέμεθαναασχοληθούμε μαζίτης. Επειδή ο απαιτούμενος βαθμός αμέλειας του άρθρου 210 (πριν την τροποποίηση του) και του άρθρου236 ήταν ο αυτός, στην παρούσα υπόθεση μπορούμε να αντλήσουμε καθοδήγηση και απότηνομολογία που ερμηνεύει το άρθρο210, πάντοτεβέ βαια πριν από την τροποποίηση του. Στην υπόθεση Gavalas αποφασίστηκε ότι θαπρέπει να παραμείνουμε στην αναζήτηση ψηλού βαθμού αμέλειας ως αναγκαίου συστατικού στοιχείου του αδικήματοςβάσει του άρθρου210 του Κεφ.
- Σεκάθε περίπτωση το θέμακατάπόσο ηαμέλεια που έχει επιδειχθεί είναι τέτοια που μπορεί νακαταλήξεισε καταδίκη,είναι πάνταπραγ ματικό και εξαρτάται απόταγεγονότα κάθε συγκεκριμένης πε ρίπτωσης, (βλ. Kannas v. The Police
(1968)2 C.L.R. 29, Mylordis v. The Police
(1981)2 C.L.R.219) αλλά οαπαιτούμενος βαθμός αμέλειας είναι πάντα ψηλός (Stylianou v. The Police
(1981)2 C.L.R.245, 249). Όπωςέχει λεχθεί, ταπεριστα τικάτηςκάθευπόθεσης θαπρέπεινακαθοδηγούντο Δικαστήριο στην απόφαση κατάπόσο οθάνατοςπροήλθε από οποιαδήποτε από τις απαγορευμένες πράξειςήτοι,τηβεβιασμένη ήαμελήσυμπεριφορά ήσυνδυασμό και των δύο,έχοντας πάντακατάνου ότι η πράξηδεναπαιτείταινασυνιστά υπαίτιοαμέλεια ήαλόγι στησυμπεριφορά(βλ. Gavalas v.The Policeανωτέρω,σελ. 128). Αν και ο βαθμός της ποινικής αμέλειας που απαιτείταιαπό το άρθρο 236(ε) δύσκολα μπορεί να αναλυθεί περιγραφικά, θα προσπαθήσουμε νααναλύσουμε τις αρχές πουδιέπουν τοθέμα. Κάθε πρόσωπο που θεωρεί ότι κατέχει ειδικά προσόντα και γνώσεις και στη φροντίδατου οποίου ασθενής εμπιστεύεται τη θεραπεία του, κατά την άσκηση της θεραπείας οφείλει στον ασθενή καθήκον επίδειξης της δέουσας προσοχής. Αναλαμβά νονταςτηνευθύνητηςθεραπείαςοφείλει καθήκονεπίδειξης επι μέλειας, φροντίδας,γνώσης, ικανότηταςκαιπροσοχής. Εναπό κειταιστο Δικαστήριο νακαθορίσει τηφύσητουκαθήκοντος,το επίπεδο που επιβάλλεται και τέλος κατά πόσο το οφειλόμενο καθήκον εκπληρώθηκε. Δεν θαπρέπει να τίθεται ούτε το ανώ τατο ήέστω ένα πολύ υψηλό επίπεδο,αλλά ούτε από την άλλη το Δικαστήριο θαπρέπει να ικανοποιείται με ένα πολύ χαμηλό επίπεδο προσοχής. Απαιτείται δίκαιοκαι εύλογο επίπεδοπρο σοχής καιικανότητας. Αν οασθενής έχειαποβιώσει λόγω αδρά75 Νικολαΐ&ης, Δ. Μαυρομμάτηςν. Αστυνομίας
(1996)νει αςήέλλειψης προσοχής δεν είναι αρκετόνααποδειχθεί ότι ο συγκεκριμένος ιατρόςκατείχετις απαιτούμενεςγνώσεις. Αν πά λι ο ασθενής έχει αποβιώσει λόγω επίδειξης μεγάλης άγνοιας ή σοβαρής έλλειψης ικανότητας, η απόδειξηότι ο ιατρόςήτανεπι μελήςκατά τηνοσηλεία, δεν ε,ναι αρκετήγιανατον απαλλάξει. Το επίπεδο ικανότηταςκαι φροντίδαςπου κάθε ιατρός θαπρέ πει ναεπιδεικνύει είναι οβαθμόςτης ικανότηταςκαιφροντίδας που κανονικά επιδεικνύεται από εύλογα ικανά μέλητου ιδίου επαγγέλματος τα οποία κατέχουν τον ίδιο βαθμό και την ίδια εξειδίκευσηανυπάρχει,όπως οκατηγορούμενος. 5 10 Στην παρούσα υπόθεση πιστεύουμε ότι το πρωτόδικο δικα στήριο έχει σφάλει για πολλούς λόγους. Πριν από όλα στηρί χθηκε σε λανθασμένη εκτίμηση τηςνομικής πτυχήςτουθέματος. Οι νομικές αυθεντίες στις οποίες βασίστηκε - εκτενή αποσπά- 15 σματα των οποίων περιέχονται στην πρωτόδικηαπόφαση- κυ μαίνονταιαπό τηνανάλυσητωναρχώντηςαστικήςαμέλειας μέ χρι την αμέλεια που συνιστά αλόγιστη συμπεριφορά (recklessness) και καταλήγουν στις αρχές που εφαρμόζονται στις περιπτώσεις βαριάςαμέλειας (gross negligence). Κανένας 20 από τους τρεις αυτούς βαθμούςαμέλειας δεν εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση. Όπως είδαμε πιο πάνω, ο βαθμός αμέλειας που απαιτείται με το άρθρο 236 είναι ανώτερος της αμέλειας που απαιτείταιστις αστικές υποθέσεις αλλάκατώτεροςαπότην αλόγιστη συμπεριφορά και τηβαριάαμέλεια ηοποία ας σημει- 25 ωθεί, είναι έννοια άγνωστη στο δικό μαςδίκαιο. Η απόφαση του πρωτόδικου δικαστηρίου πάσχει όμως και όσον αφοράτασυμπεράσματα του επί των γεγονότων. Δέχεται ότι η δόση της μανιτόλης άνκαι ψηλή, ήταν μέσα στα πλαίσια 30 των επιστημονικών δεδομένων,αλλάκαταλήγειότι λόγωτηςμε γάλης δόσης, του νεαρού της ηλικίας του ασθενούς και του γε γονότος ότι το φάρμακο αυτό εχορηγείτο για πρώτη φορά στο Νοσοκομείο Λεμεσούσε άτομοτρυφερής ηλικίας,οκατηγορού μενος έπρεπεναδώσει οδηγίεςγιαπαρακολούθησητηςροήςτου 35 ορρού. Δεν συμφωνούμε με τη λογική αυτή. Ηδόση δεν ήταν εκτός των επιτρεπτών ορίων, ούτε τέτοια που να δικαιολογεί την ανάγκηιδιαίτερηςπαρακολούθησηςτηςχορήγησης τουφαρ μάκου. Δεν υπάρχει μαρτυρίαότι απότη χορήγηση της συγκε κριμένης ποσότηταςμανιτόλης οασθενήςδιέτρεχε κίνδυνο. Στη 40 μαρτυρία υπάρχουν μόνο γενικότητες για τους κινδύνους από τη χορήγηση φαρμάκων ενδοφλεβίως ή από την υπερφόρτωση του κυκλοφοριακού συστήματος. Εξάλλου η διαφοροποίηση του συγκεκριμένου ασθενούς με ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας 76 2ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μαυοομμάτηςν.Αστυνομίας Νικολαΐδης,Δ. έγινε με τη χορήγηση μικρότερης δόσης. Στον Κωστούλλα δεν χορηγήθηκε η ίδιαδόση που χορηγείται σε ενήλικες, αλλά δόση σύμφωνα μετοβάροςτου. Πέραντούτουδενυπήρχεμαρτυρία ότι σενεαράάτομαή ακόμακαισεάτοματρυφερήςηλικίαςαναμένεται απότο συγκεκριμένο φάρμακοαντίδρασηδιαφορετική των ενήλικων, πρόγνωση που αν ήταν επιστημονικά δικαιολο γημένη θα έπρεπε να ευαισθητοποιήσει τον κατηγορούμενο και νατον αναγκάσεινασυστήσειπιοστενήπαρακολούθηση. Τέλος δεν αντιλαμβανόμαστε πως το γεγονός ότι το φάρμακο εχορηγείτο γιαπρώτηφοράστο συγκεκριμένο νοσηλευτικό ίδρυμασε άτομοτρυφερής ηλικίας επηρεάζει την ευθύνη του εφεσείοντος. ΤοΔικαστήριο αναφέρειότι οκατηγορούμενος όφειλεναγνω ρίζει ότι ο ασθενής διέτρεχε κινδύνους απότηνέλλειψηπαρακολούθησης τουχρόνου ροήςκαισυνεπώς ευθύνεται γιατηνπαρά λειψητουναδώσει σαφείςοδηγίες. Ούτεαυτότοσυμπέρασμα εί ναι ορθό. Οχρόνος ροήςήτανκαθορισμένος απόπαλιάκαιείναι δεδομένο ότι οιυφιστάμενεςοδηγίεςπροέβλεπαντηχορήγησητου φαρμάκου ενδοφλεβίως σε χρόνο 30-60λεπτών. Συνεπώς εκείνο πουουσιαστικάέγινεήτανότιδεντηρήθηκανούτεοι υφιστάμενες απόκαιρόοδηγίεςπαρακολούθησηςτουχρόνουροήςούτεοιοδη γίεςτου ιατρούγιατηνποσολογία. Οκαθορισμόςτηςδόσηςφαρ μάκουκαιοχρόνοςχορήγησης τουείναιθέμαιατρικόκαιαποτε λεί ευθύνητου ιατρού,αλλάοτρόποςχορήγησης είναιθέμανοσηλευτικό. Οεφεσείωνκαθόρισετηνορθήεπιστημονικάδόση,ενώο χρόνος χορήγησης είχεκαθοριστεί απόπαλιάκαιαποτελούσε θέ μαπλέον ρουτίνας. Σετελικήανάλυσηήτανοτρόποςχορήγησης, ευθύνητουνοσηλευτικού προσωπικούπουέφερετατραγικάαπο τελέσματα. Δόθηκε στον άτυχο Κωστούλλα υπερδιπλάσια δόση τηςκαθορισθείσας απότον ιατρόκαισεχρόνο σημαντικάβραχύτεροαπότονπρονοούμενο απότιςυφιστάμενεςοδηγίες. Τοπρω τόδικοδικαστήριοδέκτηκεότιολόκληρηηφιάλητουορρούχορη γήθηκε σε χρόνο κατάπολύ συντομότερο του προνοουμένου από τιςυφιστάμενεςοδηγίες. Αυτέςοιπαραλείψειςτου νοσηλευτικού προσωπικούεπέφεραντοθάνατο. Δενσυμφωνούμε ότιοκατηγο ρούμενος είναι ένοχος παράλειψηςγιατίδενεπέστησετηνπροσο χήτωννοσοκόμων στογεγονός οτίοασθενήςήτανμικρήςηλικίας. Σύμφωνα με την υπάρχουσαμαρτυρίαπουαποδέχτηκε τοπρω τόδικο δικαστήριο,ηδόσηγιατην οποίαέδωσεοδηγίες δενήταν εκτός των επιστημονικών δεδομένων, ενώ η μικρή ηλικία του ασθενούς ιατρικάδενδικαιολογούσε ιδιαίτερεςοδηγίες. Πριν τελειώσουμε, δραττόμαστε της ευκαιρίας να διαπιστώ σουμεότιστημετάφρασηπουκυκλοφορεί εκτυπωμένηαπότοΤυ- 77 Νιχολαΐδης,Δ. Μαυοομμάτηςν. Αστυνομίας
(1996)πογραφείοτης ΚυπριακήςΔημοκρατίας,καθώςκαιστη μεταγλωτ τισμένηστηδημοτική μετάφρασητουΠοινικού Κώδικα,Κεφ. 154, στοάρθρο236 έχειπροστεθεί στασυστατικάτουαδικήματοςκαιη αλόγιστησυμπεριφορά ("όποιος μετρόποαλόγιστο, βεβιασμένο ή αμελή...") πουδενυπάρχειστοαυθεντικόαγγλικό κείμενο("··• ina manner so rash or negligent..."). Μετοντρόποαυτόεισάγεται στα συστατικά τουάρθρου236 καιηκαλούμενη "αλόγιστησυμπεριφο ρά" (recklessness)ή κατάτην ελληνικήνομική ορολογία ο "ενδεχό μενοςδόλος", μεαποτέλεσμαηευρύτητατουάρθρουπροφανούςνα μεταβάλλεται παρά τησαφήπερί του αντιθέτουνομολογία. Θεωρούμεότισ' αυτήτηνπερίπτωση,όπωςκαισεάλληπερίπτωσηπου ημετάφρασησταελληνικάδενανταποκρίνεταιμεακρίβειαστοπε ριεχόμενο της βασικής νομοθεσίας, το Δικαστήριο θα πρέπει για επιβεβαίωσητηςέννοιαςτουσυγκεκριμένουνομοθετήματος νακα ταφεύγειστοαρχικόαυθεντικόαγγλικόκείμενο. Κάτωαπότιςπεριστάσεις καιενόψειτων συμπερασμάτων του πρωτόδικουδικαστηρίουθαπρέπει νακαταλήξουμε ότι τασυστα τικάστοιχεία τουάρθρου236 τουΠοινικού Κώδικα,Κεφ. 154 δεν έχουν ικανοποιηθεί καισυνεπώς ηκαταδίκηθαπρέπει ναακυρωθεί. Ηέφεσηγίνεται δεκτήκαιηπρωτόδικηαπόφασηακυρώνεται. 5 10 15 20 Η έφεση επιτυγχάνει. 78