3ΑΛΑ. 18 Σεπτεμβρίου,1996 [ΠΙΚΗΣΠ , ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΑΡΤΕΜΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,ΚΑΛΛΗΣ Δ/σχές] JOHNRIZOPOULOS LTD ΚΑΙ ΑΛΛΟΣ, Εφεσείοντες-Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩΤΟΥΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣΦΡΟΥΡΑΣ ΚΑΙ/Η ΑΛΛΩΝ, Εφεσψλήτων-Καθ'ωνηαίτηση. (Αναθεωρητική ΈφεσηΑρ. 1673). 5 Πράξεις ήαποφάσειςμέσα στην έννοια τουΆρθρου 146 του Συντάγ ματος — Κριτήριο δικαιοδοσίας — Το θέμα κατά πόσο πράξη, απόφαση ήπαράλειψη τηςδιοίκησης υπόκειται στην πιο πάνω δι καιοδοσία, εξαρτάταιαπό το κατά πόσο ηπράξη ήηπαράλειψη ή ηαπόφασηεμπίπτει στοπεδίο τουδημοσίου δικαίου. Διοικητικό Δίκαιο — Εκτελεστήδιοικητικήπράξη —Βεβαιωτικήπρά ξη —ΔενΛερι^ει εκτελεστήδιοικητική πράξη έστωκαι αν τοθέμα το οποίοπραγματώθηκεεμπίπτει στοχώρο τουδημοσίου δικαίου. 10 Διο'κητικό Δίκαιο — Δημόσιο Δίκαιο — Μόνο πράξεις της Διοίκη σης που εμπίπτουν στη σφαίρα του δημοσίου δικαίου, μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προσφυγής δυνάμει τουΆρθρου 146 του Συντάγματος. 15 Συμβάσεις— Άρνηση αρμοδίου διοικητικού οργάνου να ικανοποιήσει αίτημα ιδιώτηγια σύναψηορισμένης σύμβασης— Κατάπόσο απο τελεί εκτελεστήδιοικητικήπράξη στοχώρο τουδημοσίου δικαίου. 20 25 Οιαιχητέςείχανσυμβάσειςορισμένηςδιάρκειαςγιαεγκατάστα σησε στρατόπεδατηςΕθνικής Φρουράς μηχανώνζεστώνροφημά των. Σύμφωνα με παλαιότερη διαταγήτου ΓΕΕΦαπαγορευετοη εγκατάστασητέτοιωνμηχανών. ΌταντοΓΕΕΦεκδήλωσεπρόθεση γιαεφαρμογήτηςπιοπάνωδιαταγής,οιαιτητέςδιαμαρτυρήθηκαν. ΤοΓΕΕΦμεεπιστολήημερ. 13.6.1989 δήλωσεστουςαιτητέςότιδεν 363 Rizopoulos Ltdκ.ά.v.Δημοκρατίας
(1996)επρόκειτο να επηρεασθούν οι ήδηυφιστάμενες συμβάσεις. Επίσης τους πληροφορούσε ότι οι συμβάσεις δεν θα ανανεώνονταν λόγω των κινδύνωνπουενείχεηλειτουργία τωνπιοπάνω μηχανημάτων μέσα στα στρατόπεδα,γιατηνυγεία των στρατιωτών. 5 ΜεταξύΝοεμβρίου1989καιΙουλίου 1991ανταλλάγησανεπιστολές μεταξύ αιτητώνκαι ΓΕΕΦαναφορικά μετο θέμαπουεγέρθηκε, στις οποίεςηθέσητουΓΕΕΦήταναμετακίνητη. Η τελευταίαεπιστολήτου ΓΕΕΦημερομηνίας2.7.1991επανελάμβανετις θέσειςτουεπί τουαι τήματοςτωναιτητώνκαιταυτόχροναδόθηκεηεξήγησηότιαπερρίφθη παρόμοιοαίτημαάλληςεταιρείαςκαιπωςουδέποτεδεσμεύθηκεμεάλ λο ιδιώτηγιατοποθέτησητέτοιων αυτομάτων μηχανών. Οι αιτητές θεώρησαν, πως η επιστολή ημερ. 2.7.1991 περιείχε εκτελεστή διοικητική πράξη,η οποία συνίστατο στην παράλειψη του ΓΕΕΦνα επανεξετάσει την προηγούμενη απόφασητου ήστην απόρριψητουαιτήματοςτουςγιατέτοιαεπανεξέταση. 10 15 Τοπρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε τηνπροσφυγήγιατολόγο ότι το θέμαενέπιπτε στην σφαίρατου ιδιωτικού δικαίουκαιότι η 20 απόφασηδεναποτελούσε εκτελεστήδιοικητικήπράξη. Επίσηςαπο φασίστηκε ότι και στην περίπτωση που υπήρχε εκτελεστή πράξη, αυτήδεν ενσωματωνόταν στηνεπιστολή της2.7.1991, ηοποίαήταν απλώςβεβαιωτική. 25 ΗΟλομέλεια τουΑνωτάτουΔικαστηρίουαπέρριψετηνέφεσηκαι αποφάνθηκε ότι: Ηεπιστολή της2.7.1991 ήταν σαφώςβεβαιωτικής φύσεως. Δεν εμπεριείχε εκτελεστή διοικητικήπράξηέστω καιαντο θέμα ενέπιπτε στο χώρο του δημοσίου δικαίου.Δεν ήταναποτέλε σμα,ούτενέαςέρευνας,ούτε συνυπολογισμού στοιχείων άλλων από εκείνα πουκατ*επανάληψηέθετανμετααιτήματατους οιαιτητές. 30 Η άρνηση του ΓΕΕΦ να ικανοποιήσει το αίτηματων αιτητών για σύναψηορισμένης σύμβασης,δεναποτελούσε εκτελεστήδιοικη τική πράξη στο χώρο του δημοσίου δικαίου,αλλά ήταν σύμβαση 35 ιδιωτικούδικαίου,μέσα σταπλαίσιαδυνατότητας πουέχειηδιοί κηση να συναλλάσσεται υποβαλλόμενη στους κανόνες του ιδιωτι κού δικαίου, όπως και οι ιδιώτες, χωρίς την παραγωγή έννομης σχέσης δημοσίου δικαίου,που θα ήταν δυνατό να ενταχθεί στην αναθεωρητική δικαιοδοσίατουΑνωτάτου Δικαστηρίου. 40 ΤοΑρθρο 10του περί Πρωτοκόλλου Εφαρμογήςτου Δεύτερου Σταδίου Εφαρμογής της Συμφωνίας Συνδέσεως μεταξύ της Κ.Δ. καιτηςΕυρ.Οικ. Κοιν.(Ν.321/87)τοοποίοεπικαλέσθηκανοιεφε- 364 3ΑΛΛ RizopoulosLtdκ.ά. v.Δημοκρατίας σείοντες,δεσυσχετίζεται μεταθέματαπουεγέρθηκανστηνπαρού σαυπόθεση. Ηέφεσηαπορρίπτεταιμεέξοδα. 5 Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Constantinides v.C.B.C. 5R.S.C.C. 34, 10 15 GalwosandSonLtdv. C.B.C.
(1983)3C.L.R. 1139. 'Εφεση. Έφεσηεναντίον τηςαπόφασηςΔικαστήτουΑνωτάτου Δικαστηριου Κύπρου (Χρυσοστομή, Δ.) πουδόθηκε στις 30 Σεπτεμ βρίου, 1992 (Προσφυγή 730/91), με την οποία απορρίφθηκε η προσφυγή των εφεσειόντων που καταχωρήθηκε εναντίον της απόρριψης της προσφοράς τους για την εγκατάσταση μηχανών ζεστών ροφημάτων. 20 Κ. Ευσταθίου,για τους Εφεσείοντες. Α. Χριστόφορου, γιατους Εφεσίβλητους. 25 Cur.adv. vult. ΠΙΚΗΣ Π.:ΤηναπόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει οΔικα στής Γ. Κωνσταντινίδης. •30 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ.:Στις25 Απριλίου 1988,μεσήματου Γενικού Επιτελείου της Εθνικής Φρουράς(ΓΕΕΦ)προς τις μο νάδες της Εθνικής Φρουράς,γνωστοποιήθηκε πως μπορούσαν να διαπραγματεύονταιτην εγκατάστασημηχανώνζεστώνροφη μάτων. Προκηρύχθηκαν μειοδοτικοί διαγωνισμοί, συνάφθηκαν με τουςαιτητές συμβάσεις ορισμένης διάρκειαςκαιαριθμόςτέ τοιων μηχανών τους εγκαταστάθηκανσεστρατόπεδα. 35 40 Υπήρχε όμως παλαιότερηδιαταγήτου ΓΕΕΦ,του 1987, που απαγόρευετηνεγκατάστασητέτοιων μηχανώνκαιηεκδήλωσητης πρόθεσης εφαρμογήςτηςοδήγησε σε επιστολή διαμαρτυρίας των αιτητών. Ηαπό^ντησητης 13Ιουνίου 1989,ήτανκατηγορηματική. Δεν επρόκειτοναεπηρεαστούνοι συμβάσεις πουείχανσυναφθεί. Οι όροι τους θα τηρούνταν ως τη συμφωνηθείσα λήξη τους. Όμως, δεν επιθυμούσε η Εθνική Φρουράανανέωση τους ήυπο365 Κωνσταντινίοης, Δ. Rizopoulos Ltd κ.ά. τ.Δημοκρατίας
(1996)γραφήάλλων.-Λεν-αμφισβητείτο ητελειότητα των μηχανημάτων των αιτητών, αλλά ηλειτουργία τους μέσα σε στρατόπεδο,κάτω απότις ειδικές συνθήκες τηςστρατιωτικής ζωής,ενείχε, δυνητικά, κίνδυνο γιατην υγεία των στρατιωτών. .·. 5 . •* Οι αιτητές επανήλθαν μενέα επιστολή αλλάκαι πάλιν ηαπάντηση ημερομηνίας 17Νοεμβρίου 1989, ήτανσταθερή. Πληροφο ρούσε τους αιτητές πως το ΓΕΕΦδεν επιθυμούσε να προσθέσει οτιδήποτε στην προηγούμενη επιστολή στην οποία, όπως ανα φέρθηκε,διατυπωνότανκαθαράκαι μεσαφήνειαη άποψητου. '. 10 Ανέπτυξαν εκνέου τις θέσειςτους οι αιτητές μεεπιστολή τους ημερομηνίας 7 Δεκεμβρίου 1989, αλλά τα πράγματαπαρέμειναν χωρίς εξέλιξη για 15περίπουμήνες. Στις20 Μαρτίου 1991,οιαιτητέςυπέβαλανό,τι χαρακτήρισανωςαίτημαγιαεπανεξέταση του 15 θέματοςκαιστις 14 Μαΐου 1991 το ΓΕΕΦτουςπληροφόρησε πως οι λόγοι υγιεινής που το είχαν οδηγήσει στην απόφασητου,σύμ φωνα με πρόσφατες ιατρικές γνωματεύσεις, εξακολουθούσαν να ισχύουν. Στις 31 Μαΐου 1991, οι αιτητές ζήτησαν να τους κοινο ποιηθούν οι γνωματεύσεις και στις 2 Ιουλίου 1991 το ΓΕΕΦ, με 20 την τελικήπάνω στο θέμα επιστολή του,επανέλαβε πως δεν είχε πρόθεση να εγκαταστήσει μηχανές όπως εκείνες των αιτητών σε μονάδες της Εθνικής Φρουράς,για λόγους υγιεινής. Εξηγήθηκε στουςαιτητές,πωςπαρόμοιοαίτημαάλλης εταιρείαςεπίσηςαπερ ρίφθη,γιατίυπήρχανσε εξέλιξη συμβάσεις προμήθειαςαναψυκτι- 25 κίάν, ροφημάτων κλπ., και πως ουδέποτε δεσμεύθηκε με άλλο ιδιώτηγιατοποθέτηση τέτοιων αυτόματων μηχανών. Οι αιτητές θεώρησαν πωςη επιστολή της2 Ιουλίου 1991 περι είχεεκτελεστή διοικητική πράξη. Ηοποίασυνίστατο στην παρά- 30 λειψήτου ΓΕΕΦνα επανεξετάσει τηνπροηγούμενη απόφασητου ήστην απόρριψητουαιτήματοςτουςγιατέτοια επανεξέταση. Με ταδυοπρώτααιτήματατους στηνπροσφυγήπουάσκησανεπιζη τείται δήλωση, πως είναι άκυρες και είναι ηαπόρριψη τους από τοσυνάδελφο μαςπουεκδίκασεσεπρώτοβαθμότηνυπόθεσηπου 35 συνιστά τοαντικείμενο τηςέφεσης. Είχε διατυπωθείκαιτρίτοαί τημαγιαδήλωση,πωςήτανάκυρη καιηχαρακτηρισθείσα ως πα ράλειψη του ΓΕΕΦνακοινοποιήσει στους αιτητές τις γνωματεύ σεις πουζήτησαν,αλλά δεν αφοράστην απόρριψητουηέφεση. 40 Το ζήτημα είναι αν,όπως κρίθηκε πρωτοδίκως, ηδράση του ΓΕΕΦως προς το θέμα, εμπίπτει στη σφαίρατου ιδιωτικού δι καίου. Σε τέτοια περίπτωση δε θα απέληγε σε εκτελεστήπράξη που θα ήταν δυνατό να ελεγχθεί δυνάμει του Αρθρου 146 Συ366 3ΑΛΛ Rlzopoulos Ltd κ.ά, v. Δημοκρατίας Κωνσταντινίοης, Δ. ντάγματος. Επίσης αν,καιεφόσον'παράχθηκεεκτελεστή διοικη τική πράξη,αυτήδεν ενσωματωνόταν στην επιστολή της 2 Ιου λίου 1991 η οποία, όπως αποφάσισε ο συνάδελφος μας,ήταν απλώςβεβαιωτική. 5 10 15 20 25 * 30 35 40 Τα επιχειρήματα των εφεσειόντων δεν ήταν πειστικά έτσι ώστετουλάχιστον ναδικαιολογούν περαιτέρωσυζήτηση καιδεν θεωρήσαμε πως ήταν αναγκαίο να ακούσουμε και τους εφεσί βλητους. Είναιγεγονός πως η επιστολή της2 Ιουλίου 1991 ήταν σαφώςβεβαιωτικήτων επιθυμιών του ΓΕΕΦόπως τις είχε κατ* επανάληψη εξωτερικεύσει απότο 1989 αλλά και στις 14 Μαΐου 1991.Δεν θαεμπεριείχε εκτελεστήδιοικητικήπράξηέστωκαιαν τοθέμαενέπιπτε στοχώροτουδημοσίουδικαίου.Δεν ήταναπο τέλεσμα νέας έρευνας ήσυνυπολογισμού στοιχείων άλλων από εκείνα πουκατ' επανάληψηέρχονταν στην επιφάνειαμε ταδια δοχικά διαβήματατων αιτητών. Οι οποίοι επέμεναν στην ποιό τητα των μηχανημάτωντους,στην ασφάλειαπουπαρείχαν, στο γεγονός ότι χρησιμοποιούνταν σε άλλες χώρες, στο ότι ηΕθνι κή Φρουρά θααπεκόμιζε κέρδος απότηχρήση·τους και„ταυτόχρονα θα παρείχε ανέσεις στους στρατιώτες. Η αναφορά της επιστολής 2 Ιουλίου 1991 και σε συμβάσεις με τρίτους πουβρί σκονταν σε εξέλιξη, κακώς εξελήφθη ως αναφερόμενη σε άλλες διευθετήσεις για εγκαταστάσεις τέτοιων αυτόματων μηχανών. Και πάντωςδενυποκατέστησε τηνπροηγούμενη εξήγηση. Ήταν ο λόγος της απόρριψηςπαρόμοιουαιτήματοςάλλης εταιρείαςο οποίος,ενπάσηπεριπτώσει, δεναλλοίωσε τογεγονός ότι επιβε βαιώθηκεηπαλαιάπρόθεση μηεγκατάστασης τέτοιων μηχανών για λόγους υγιεινής. Δε θα επεκταθούμε όμως περισσότερο σε αυτά, γιατί καταφανώς οι ενέργειες του ΓΕΕΦ ενέπιπταν στη σφαίρατου ιδιωτικούδικαίου. Πρώτα απόόλα,το ΓΕΕΦδεν εξέδωσεαπαγόρευσηπρος τρί τους που συνιστούσαν κάποιααρχήμε δική της αυτόνομη δυνα τότηταδράσης.Δεδικαιολογείται αυτήηδιαστολή τουΓΕΕΦκαι των μονάδων της Εθνικής Φρουράς. Εκείνο που στηνπραγματι κότηταέχουμεείναιαπροθυμίατου ΓΕΕΦ,στο οποίοανήκεη αρ μοδιότηταγιατονκαθορισμό τουπρακτέου,να εφοδιάσει τις μο νάδεςτης Εθνικής Φρουράςμεαυτόματεςμηχανές ζεστώνροφη μάτων και κατ*ακολουθίαν άρνηση του να διαπραγματευθεί τη σύναψησυμβάσεων είτετο ίδιοκατ* ευθείανείτεδιάτωνυφιστα μένων του.Καιτοθέμααπολήγει ναείναιανελέγχεται ως εκτελε στή διοικητική πράξη στο χώρο του δημοσίου δικαίου η άρνηση τουαρμόδιουδιοικητικού οργάνουνα ικανοποιήσει αίτημαιδιώ τηγιασύναψηορισμένης σύμβασης. 367 Κωνσταντινίδης,Δ. Rizopoulos Ltd κ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1996)Ηαπάντησηείναι αρνητική. Δε συνιστούσεηστάση του ΓΕ ΕΦ εκδήλωση κρατικής εξουσίας οποιουδήποτε είδους. Ήταν επιλογή στο πλαίσιο τηςδυνατότηταςναδραη διοίκηση ως "συ ναλλακτική", ίσος προς ίσο, υποβαλλόμενη στους κανόνες του ιδιωτικού δικαίουπουδιέπουν ανάλογες επιλογές των ιδιωτών. Και δεν παρήγαγε έννομησχέσηδημοσίου δικαίου που θαμπο ρούσε να ενταχθεί στην αναθεωρητική δικαιοδοσία. (Βλ. Π. Δ. Δαγτόγλου -ΓενικόΔιοικητικό Δίκαιο, 3η έκδοση, σελ. 8 παρά γραφος 18 και σελ. 189 παράγραφος408 κ.επ., Επ. Σπηλιωτόπουλου - Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου 6η έκδοση σελ. 465 κ.επ., Γ. Μ Παπαχατζή - Σύστημα του Ισχύοντος στην Ελλάδα Διοικητικού Δικαίου, 6η έκδοση,σελ. 67κ. επ.) ΌπωςδεαναφέρεταισταΠορίσματαΝομολογίας τουΣυμβου λίουτης Επικρατείας 1929-1959,σελ. 233, "ου μόνον θετικήπράξις,αναφερομένηεις σύμβασιν, αλλάκαι ηπαράλειψιςή άρνησιςκαταρτίσεως συμβάσεωςαπαραδέκτως κατ' αρχήν (σημ. οι εξαιρέσεις πουεξειδικεύονται αφορούν σε διαφορετικές καταστάσεις) προσβάλλονται ενώπιον του Συμβουλίου τηςΕπικρατείας." 5 10 15 20 Οι αιτητές, σε σχέση με μεταγενέστερη όμοια άρνηση δια πραγμάτευσης προς σύναψη σύμβασης, άσκησαν την Προσφυγή Αρ. 773/91, ηοποία απορρίφθηκε ακριβώς γιατί θεωρήθηκε ότι 25 δεν ενέπιπτε στη σφαίρατου δημοσίου δικαίου,πάνω στη βάση των αποφασισθέντων στην υπόθεση Alecos Constantinides v. C.B.C. 5 R.S.C.C. 34. Ηυπόθεση εκείνηαφορούσε στην άρνηση του ΡΙΚ να αποδέχεται λογοτεχνικές εργασίες του αιτητή προς ραδιοφωνική μετάδοση έναντι πληρωμής. Κρίθηκε πως αφού 30 δεν επέβαλλε ονόμος δημόσιο καθήκοναποδοχήςτέτοιων εργα σιών από ιδιώτες, ηάρνησηαποδοχήςτους δεσυνιστούσεάσκη ση διοικητικής ή εκτελεστικής εξουσίας με την έννοια του Αρθρου 146.1 του Συντάγματος. Συμφωνούμε πως ηπιο πάνω υπόθεση, στην οποία τονίστηκε η ισότητα στην οποία βρίσκο- 35 νταν τα μέρηκαι, επομένως, ηανυπαρξίαπράξης εξουσίας, εί ναι άμεσα σχετική. (Βλ. επίσης Galanos and Son Ltd v. C.B.C.
(1983)3C.L.R. 1139). Μια τελευταία παρατήρηση. Οι εφεσείοντες επικαλέστηκαν το άρθρο 10 του περί Πρωτοκόλλου Εφαρμογής του Δεύτερου Σταδίου Εφαρμογής της ΣυμφωνίαςΣυνδέσεως μεταξύ της Κυ πριακήςΔημοκρατίαςκαιτης ΕυρωπαϊκήςΟικονομικής Κοινό τηταςκλπ.,Νόμουτου 1987 (Ν.321/87). Τοάρθροαυτό "καταρ368 40 3ΑΛ^λ. Rizopoulos Ltd κ.ά.v.Δημοκοατίας Κωνσταντινίδης, Δ. γεί τους ποσοτικούς περιορισμούς και όλα τα μέτρα ισοδύνα μου αποτελέσματος στις εισαγωγές απότην Κοινότητα ..."και δε συμφωνούμε πως μπορεί να συσχετισθεί με το ερώτημαπου μαςαπασχόλησε. 5 Ηέφεσηαπορρίπτεται μεέξοδα. Η έφεσηαπορρίπτεται μεέξοδα. ι 369