3ΑΛΛ. 16Οκτωβρίου,1996 [ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΑΡΤΕΜΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΟΥ, Δ/στές] ΑΝΝΑ Π.ΛΟΥΚΑ, Εφεσείουσα-Αιτήιοια, ν. ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Εφεσφλήκαν-Καθ'ωνηαίτηση. (Αναθεοφητιχή ΈφεσηΑρ. 1089). Διοικητικό Δίκαιο — Σύνθετη διοικητική ενέργεια — Διατάγματα απαλλοτριώσεως — Εφαρμοστέες αρχές. 10 Αίτηση ακυρώσεως— Εκτελεστήπράξη—Απαλλοτρίωση —Γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης και απάντηση στην ένσταση κατά της σκο πούμενης απαλλοτρίωσης — Κατά πόσο είναι εκτελεστές πράξεις προσβλητές με αίτηση ακυρώσεωςδυνάμει τον Αρθρον 146τον Συ ντάγματος — Κατά πόσο τογεγονόςτηςκοινοποίησηςτηςαπόρρι ψης τηςένστασης μετά την ημερομηνία δημοσίευσηςτου Διατάγματος Απαλλοτριώσεως μεταβάλλει τηνομική πραγματικότητα. 15 Οι εφεσίβλητοι, γνωστοποίησαν στο κοινό πρόθεση τους να απαλλοτριώσουν για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, μεταξύ άλλων τεμαχίων και το τεμάχιο της εφεσείουσας στην Αγία Φύλα της Επαρχίας Λεμεσού. 5 ΤοΥπουργικό Συμβούλιοαπέρριψεένστασητηςεφεσείουσαςκαι ενέκρινε τηνέκδοσητουσχετικού διατάγματοςαπαλλοτριώσεως. 20 25 Το πρωτόδικοδικαστήριο απέρριψε την προσφυγήτης εφεσεί ουσας, η οποίαεστρέφετο κατά της απόρριψηςτης ένστασης της, γιατολόγοότιηγνωστοποίησηαπαλλοτριώσεωςκαθώςκαιη απά ντηση στηνένσταση έχασαντηναυθύπαρκτηυπόστασητους, αφού ενσωματώθηκαν στο διάταγμααπαλλοτριώσεως. Αποτέλεσμα αυιού ήτανότι δε συνιστούσαν εκτελεστές πράξεις. 413 Λουκάτ.Δημοκρατίαςχ.ά.
(1996)Ηεφεσείουσα ισχυρίστηκε ότι ταυτόχροναμετηνπροσβολήτης απόρριψης της ένστασης, προσβάλλεται και η έκδοση τουδιατάγ ματοςαπαλλοτριώσεως,χωρίςαυτόναέχει εγερθεί σταδικόγραφα. Η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου απέρριψε την έφεση και αποφάνθηκε ότι: 5 Το διάταγμα απαλλοτριώσεως είναι η τελική πράξη καικατά συνέπεια η μόνη εκτελεστή καθώς και προσβλητή, βάσει του Άρ θρου 146 του Συντάγματος. 10 Όπως έχει νομολογιακά καθιερωθεί το διάταγμα απαλλοτριώ σεως είναι σύνθετη διοικητικήενέργεια. Οι δικονομικές συνέπειες τηςσύνθετης διοικητικής ενέργειας αφορούντουςόρουςτουπαρα δεκτού της αιτήσεως ακυρώσεως. Μόνοητελική διοικητικήπράξη 15 μπορείναπροσβληθεί. Τοπαραδεκτότηςαιτήσεωςακυρώσεωςτης όλης σύνθετης διοικητικής ενέργειας κρίνεται μεβάση το νόμοπου ισχύει κατά το χρόνο της τελικής πράξεως. ΗδιαπίστωσητουπρωτόδικουΔικαστή,ότι ηαπόρριψητηςένστάσης έχασε τον εκτελεστό της χαρακτήραλόγω ενσωματώσεως της στο διάταγμα απαλλοτριώσεως,είναιορθή. Ο ισχυρισμός της εφεσείουσας ότι ηδικογραφίαπροσβάλλει την απόρριψη της ένστασης στη γνωστοποίηση απαλλοτριώσεως, αλλά βάσει της ελληνικής νομολογίας,θαπρέπειναθεωρηθεί ότι συμπροσβάλλεται και το ίδιο το διάταγμααπαλλοτριώσεως, δεν ευσταθεί, λόγω τουότι ηελληνική προσέγγιση δενέχει εφαρμογή στηνΚύπρο. Ηέφεσηαπορρίπτεται με έξοδα. 20 25 30 Υποθέσεις πον αναφέρθηκαν: Στανρίδη και Αλλοι ν.ΚυπριακήςΔημοκρατίας
(1992)3ΑΛΛ. 303, 35 ChrysostomouBros v. The CyprusTelecommunications Authority andAnother
(1966)3 C.L.R. 482. 'Εφεση. 40 Έφεση εναντίον της απόφασηςΔικαστή του Ανοοτάτου Δικα στηρίου Κύπρου (Πική, Δ.) που δόθηκε στις 9 Μαρτίου 1990 (Προσφυγή 200/66), με την οποία απορρίφθηκεη προσφυγή της εφεσείουσας που εστρέφετο κατά της απόρριψης της ένστασης 414 3AAA Λονχά v. Δημοκρατίας χ.ά. στηγνωστοποίηση απαλλοτρίωσης. Χρ. Πουργονρίδης, γιατην Εφεσείουσα. 5 10 15 20 Γλ. Χ" Πέτρου, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Εφεσίβλητους. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Δ.: Με την έφεση αυτή προσβάλλεται απόφασηΔικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου,που,στην άσκηση της πρωτοβάθμιαςΑναθεωρητικής Δικαιοδοσίας τουαποφάσισε ότι ηαπόρριψητης ένστασης κατάτηςγνωστοποίησης διατάγμα τοςαπαλλοτρίωσηςδεμεταβάλλει τογεγονός ότιηγνωστοποίηση δεν είναι εκτελεστήδιοικητική πράξη, αφού ενσωματώνεται στο διάταγμααπαλλοτρίωσης. Ωςεκτούτουηδιακριτικήευχέρειατης αρμόδιαςαρχήςωςπροςτις μελλοντικές τηςενέργειες, κατάπόσο θα προχωρήσει στην έκδοση του διατάγματοςαπαλλοτρίωσης ή όχι,δενπεριορίζεται μετηνάσκησητης ένστασης. Για σκοπούς προσδιορισμού των επίδικων θεμάτων θαπρέπει νααναφερθούμεσε συντομία σταγεγονότα. Η εφεσείουσα είναι ηεγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια του τεμαχίου 10/2/3,Φ/Σχ. LIV/42στοχωριόΑγίαΦύλατηςΕπαρχίαςΛεμεσού. 25 30 35 40 Οι εφεσίβλητοι με τη διοικητική πράξηαρ.985, ηοποίαδη μοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 19 Ιουνίου 1988, γνωστοποίησαν στο κοινό την πρόθεση τους να απαλλοτριώσουν, μεταξύ άλλων, και το τεμάχιο της εφεσείου σας,για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας καισυγκεκριμένα, γιατην κατασκευήτων έργων του Διυλιστηρίου Ύδατος Λεμεσού,στα πλαίσια του ΣχεδίουτουΝότιου Αγωγού. Η εφεσείουσα με επιστολή τουδικηγόρουτης,ημερομηνίας 2 Ιουλίου 1987, υπέβαλε ένσταση κατά της σκοπούμενης απαλλοτρίωσης. Ο Υπουργός Γεωργίας και Φυσικών Πόρων εξέτασε την ένστασητηςκαιτηδιαβίβασεστο Υπουργικό Συμβούλιομα ζί με τις απόψειςτου. Το Υπουργικό Συμβούλιο κατά τησυνεδρία τουστις 12 Νοεμβρίου 1987, αφού μελέτησε τις απόψεις/παρατηρήσεις του Υπουργού Γεωργίας και Φυσικών Πόρων, απέρριψε την έν σταση και ενέκρινε την έκδοση του σχετικού διατάγματος απαλλοτρίωσης. 415 Παπαδόπουλος, Δ. Λουκάν.Δημοκρατίαςχ.ά.
(1996)Το διάταγμα απαλλοτρίωσης δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 4 Δεκεμβρίου 1987. Με επι στολήτου,ημερομηνίας 11Δεκεμβρίου 1987, οΔιευθυντήςΤμή ματος Αναπτύξεως Υδάτων πληροφόρησε την εφεσείουσα για την απόρριψη της ένστασης της. 5 Ακολούθησε η καταχώρηση της προσφυγής στις 3 Μαρτίου 1988, ηοποίαεστρέφετο κατάτης απόρριψηςτης ένστασης στη γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης. Ο πρωτόδικος Δικαστήςαπέρ ριψε την προσφυγή για το λόγο ότι η γνωστοποίηση απαλλο- 10 τρίωσης,καθώςκαιηαπάντησηστην ένσταση έχασαντηναυθύ παρκτη υπόσταση τους αφού ενσωματώθηκαν στο διάταγμα απαλλοτρίωσης. Ως εκ τούτου,τα δύο απόμόνα τους δε συνι στούν εκτελεστές πράξεις,οι οποίες είναι οι μόνες προσβλητές διά του ένδικου μέσου της προσφυγής, βάσει του Αρθρου 146 15 του Συντάγματος. Οι λόγοι εφέσεως συγκεντρώνονται στον ισχυρισμό του δικη γόρουτηςεφεσίβλητης ότι,εάνπροσβληθεί μιαεκτελεστή πράξη η οποίααργότεραενσωματωθεί σεέναδιάταγμα,πουείναιητελική 20 πράξη,τότε θαπρέπειναθεωρηθεί ότισυμπροσβαλλεται ητελική πράξη. Οκ. Πουργουρίδηςυποστήριξεότιηαπόρριψητηςένστα σης στη δημοσιευθείσα γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης είναι εκτε λεστήδιοικητικήπράξη.Προσβάλλονταςτηναπόρριψητηςένστα σης συνάμαπροσβάλλεταικαιηέκδοσητουδιατάγματοςαπαλλο- 25 τριώσεως, χωρίς να είναι αναγκαίονα εγείρεται αυτό σταδικό γραφα. Αυτόν τουτον ισχυρισμό τονυποστήριξε μεαριθμόαπο φάσεων τουΣυμβουλίουτης Επικρατείας. Ο δικηγόροςτηςΔημοκρατίαςυποστήριξε ότιδεγίνεταιπου- 30 θενά στη δικογραφία αναφορά στο διάταγμα απαλλοτρίωσης και δεν μπορεί ούτε συμπερασματικάνα συναχθεί,ότι με τηδι κογραφία αυτήεπιδιώκετο ηπροσβολή του διατάγματος απαλ λοτριώσεως. 35 Όσον αφοράτη γνωστοποίηση απαλλοτριώσεως καθώςκαι την απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου,με την οποία απερ ρίφθη η ένσταση εναντίον της σκοπούμενης απαλλοτρίωσης, η θέση του δικηγόρου των καθ'ων η αίτηση είναι,ότι και ταδύο αποτελούν μέρος τηςδιαδικασίαςγιατηνέκδοσητουδιάταγμα- 40 τος απαλλοτριώσεως και ως εκτούτου δεν είχαν εκτελεστόχα ρακτήρα επειδή δεν επηρέαζαντα δικαιώματατων διοικούμε νων με οποιοδήποτε τρόπο. 416 3AAA. 5 Λουχά v. Δημοκρατίαςκ.ά. Παπαδόπουλος, Δ. Τοπροσβλητό τηςαπόρριψηςτης ένστασης στηγνωστοποίη ση απαλλοτρίωσης εξετάσθηκε στην απόφασητης Ολομέλειας στην Υπ. Αρ. 554/88κ.α.,Ελένη Σταυρίδη και Άλλοι ν.Δημο κρατίας
(1992)3Α.Α.Δ.303,όπουαποφασίσθηκε ότι η απόρριψη της ένστασης εναντίον σκοπούμενης απαλλοτρίωσης είναι μέρος της διοικητικής διαδικασίας και οδηγεί στην τελικήπρά ξητηςέκδοσης τουΔιατάγματοςΑπαλλοτρίωσης, πουείναικαι η μόνη εκτελεστή πράξη που θα μπορούσε να αποτελέσει το αντικείμενο τηςαίτησηςακύρωσης. 10 15 20 25 30 35 40 Έχεινομολογηθεί σεσωρείααποφάσεωνότιτοδιάταγμααπαλ λοτριώσεως είναισύνθετηδιοικητικήενέργεια(βλέπεChrysochou Bros v. TheCyprusTelecommunicationsAuthorityandAnother
(1966)3 C.L.R.482). Σύμφωναμε ταΠορίσματα Νομολογίαςτου Συμβουλίουτης Επικρατείας, 1929-1959, σελίδα224,ηέννοιατης σύνθετηςδιοικητικήςενέργειας δίδεταιως: "Μετάτηνέκδοσιντηςδιοικητικήςπράξεωςτηςαποτελούσης το τέρματηςόλης συνθέτουδιοικητικήςενέργειας,αύτη αποτελεί έκτοτεενιαίανπράξιν,πλήρωςσυντελεσθείσαν,καισυνεπώς εφεξήςπροσβλητήείναιμόνονητελευταίαπράξις,ουχίδεαυτο τελώς μεμονωμένη και ενδιάμεσος πράξις, ήτις απώλεσε την ιδίαναυτήςαυτοτέλειανσυγχωνευθείσα ειςτηντελικήν." Προκύπτειαπότο φάκελοότι ηένστασητης εφεσείουσας εξε τάσθηκε και απορρίφθηκεαπότο Υπουργικό Συμβούλιο στις 12 Νοεμβρίου
- Ηαπόρριψητης ένστασης κοινοποιήθηκε στους δικηγόρουςτηςεφεσείουσαςστις 11 Δεκεμβρίου 1987.Τοδιάταγμα απαλλοτρίωσηςδημοσιεύθηκεστην ΕπίσημηΕφημερίδατηςΔημοκρατίαςστις4 Δεκεμβρίου 1987 μετηδιοικητικήπράξηαρ.
- Όμως, το γεγονός της κοινοποίησης της απόρριψης της έν στασης μετά την ημερομηνία δημοσίευσης του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, δεν μεταβάλλει τη νομική πραγματικότητα. Βλέπε το ακόλουθο απόσπασμααπό την ΕλένηΣταυρίδη και Άλλοι ν.ΚυπριακήςΔημοκρατίας(πιο πάνω): 'Το γεγονός τηςκοινοποίησης,όπως αναφέρεται,τηςαπόρ ριψης της ένστασης την 18η Απριλίου 1989, μετά δηλαδή την ημερομηνίαδημοσίευσηςτουΔιατάγματοςΑπαλλοτρίωσης,δεν μεταβάλλει την πιο πάνω νομική πραγματικότητα. Η καθυστε ρημένηγνωστοποίηση τουγεγονότος τηςαπόρριψηςτηςένστα σης,θαμπορούσεενδεχομένωςναδημιουργήσειζήτημαωςπρος τοχρονικόσημείο έναρξηςτης προθεσμίαςτων 75 ημερώντου 417 Παπαδόπουλος, Δ. Δουχά ν.Δημοκρατίαςχ.ά.
(1996)Αρθρου 146.3 του Συντάγματος. (Βλ. Melpomeni Constant! Antoni Bakkaliaouv.MunicipalityFamagusta
(1969)3 C.L.R. 19,LavrentiosDemetriouand Othersv.TheRepublic
(1988)3 C.L.R. 91. Αυτό,όμως,σεσχέσημετη δυνατότηταάσκησηςπρο σφυγήςκατάτουΔιατάγματοςΑπαλλοτρίωσης καιόχι οποιασδήποτε προγενέστερης ενέργειας. Πατους πιο πάνωλόγους η προσφυγή436/89πρέπεινααπορριφθεί." 5 Η απόρριψητης ένστασης είναι μέρος της διαδικασίας και η τε λικήπράξηείναι πάντοτεητελευταίαδιοικητικήπράξη,ήτοι το 10 διάταγμα απαλλοτρίωσης. (Βλέπε Συμβούλιο της Επικρατείας 2227/61και1154/63.) Όπως έχουμε τονίσεικαιπιοπάνω,το διάταγμααπαλλοτρίω σης είναι ητελική πράξηκαικατάσυνέπειαημόνηεκτελεστή, κα- 15 θώςκαιπροσβλητή,βάσει τουΑρθρου 146του Συντάγματος. Θαυιοθετήσουμε τοακόλουθο απόσπασμααπότο Σύγγραμ μα τουΔαγτόγλου, ΓενικόΔιοικητικό Δίκαιο,3ηΈκδοση,1992, σελίδα 253: "Οι δικονομικές συνέπειες τηςσύνθετης διοικητικής ενέργειας αφορούντουςόρουςτουπαραδεκτούτηςαιτήσεωςακυρώσεως: μόνο ητελικήδιοικητικήπράξημπορεί ναπροσβληθεί, αν και παραδεκτώς συμπροσβάλλεται καισυνελέγχεται ηνομιμότητα τωνπροπαρασκευαστικώνπράξεων. Τοπαραδεκτότηςαιτήσε ωςακυρώσεωςτηςόληςσύνθετηςδιοικητικήςενέργειαςκρίνεται μεβάσητονόμοπουίσχυεκατάτονχρόνοεκδόσεως τηςτελικής αυτήςπράξεως. 20 25 30 Ω ςτελική πράξηνοείταιπάντοτεητελευταίαδιοικητικήπρά ξη ....Αυτόςοτρόπος δικονομικού διαχωρισμού τουελέγχου είναι ευθύτερος καιθεωρητικώς ορθότερος απότηνλεγόμενη θεωρίατων "αποσπαστώνπράξεων"(actes detachables), στην οποίακαταφεύγειτοΣυμβούλιο της Επικρατείας." Έχουμε καταλήξει μετά από την επανεξέταση τουφακέλου ότι ορθάοπρωτόδικος Δικαστής κατέληξε στοσυμπέρασμαότι η απόρριψη της ένστασης έχασε τον εκτελεστό της χαρακτήρα λόγω της ενσωμάτωσης της στο διάταγμααπαλλοτρίωσης και ως εκτούτουδεν θαμπορούσε νααναθεωρηθεί. Στηναγόρευσητουοκ.Πουργουρίδηςτόνισεέντοναότι ηδι κογραφία προσβάλλει την απόρριψητηςένστασης στηγνωστο418 35 40 3ΑΛΛ. Λουκάν.Δημοκρατίαςχ.ά. Παπαδόπουλος, Δ. ποίησηαπαλλοτριώσεως αλλά,βάσειτηςελληνικής νομολογίας, θαπρέπει ναθεωρηθεί ότι συμπροσβάλλεται καιτο ίδιο το διά ταγμα απαλλοτριώσεως. 5 Είναι γεγονός ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας ακολουθεί την πιο πάνωγραμμή. Σύμφωναμε ταΠορίσματατης Νομολο γίας του Συμβουλίου της Επικρατείας 1929-1959,στις σελίδες 271-272: 10 'Το δικόγραφοτης αιτήσεως ακυρώσεως δύναταινα ερμη νευθεί ως στρεφόμενον καικαθ' ετέραςπράξεως μη αναγραφο μένης ρητώς: 533
(54),847
(54), 144
(55), 1519
(56)ήακόμηκαι μόνονκαθ' ετέραςπράξεως527
(56), 1750
(53),επίδε χωρισμού δικογράφουη αίτησις εισάγεται μόνον ως προςταςπράξειςεις αςτελικώς μετάτονχωρισμόν περιορίζεταιαύτη: 1654
(56). Επίπροσβολήςπράξεωςδεομένηςεγκρίσεωςηκατ* αυτήςαί τησις δυνατόννα ερμηνευθή ότι στρέφεται κατάτης εγκριτικής τοιαύτηςεφ'όσον η τελευταία,ήτιςκαιτελειοίτηνόλην σύνθετον διοικητικήν ενέργειαν, εξεδόθηπροτηςασκήσεως τηςαιτήσεωςακυρώσεως: 117
(55)(βλ.σχετικήν καιτην 1639
(55), ένθα επίσης ως προσβαλλομένη θεωρείται ετέρα συναφής και δη προηγουμένη πραξις. Πρόσφατος νομολογία δέχεται συμπροσβαλλομενην και πραξιν μεταγενεστέραν της αιτήσεωςακυρώ σεωςλόγωτουότιαύτηείναιαπολύτωςσυναφήςπροςτηνπροσβσλλομένην:2378
(59)κλπ." 15 20 25 Ο Τ.Σ. Τσάτσος στο σύγγραμμα του Αιτήσεις Ακυρώσεως
(1971),στη σελίδα 353 υποστηρίζει ότι: 30 35 40 'Τέλος δύναταινα ερμηνευθεί το δικόγραφοντης αιτήσε ως ως στρεφόμενον και κατά των μεταγενεστέρων της προ σβαλλομένης πράξεων, ακόμη και αν εξεδόθησαν μετά την υποβολήν της αιτήσεως ακυρώσεως, αλλ' εν ακολουθία και υπό την νομικήν προύπόθεσιν της προυπάρξεωςτης δια του δικογράφου προσβαλλομένης." Πρόκειται για ερμηνευτική προσέγγιση η οποία δεφαίνεται να βρήκε έδαφος στην Κύπρο. Και δε θεωρούμε ότι συντρέχει λόγοςνατηνυιοθετήσουμε. Προτιμούμε,ωςθέμααρχής,τονκαθορισμό του χρόνου κρίσης αναφορικά με το παραδεκτό της προσφυγής το χρόνο καταχώρησης. Το πρόβλημα βέβαια εδώ δεν είναι τοκατά πόσο ηέλευσητης τελικής εκτελεστήςπράξης θεραπεύειπροσφυγήπουδεθαήτανάλλως παραδεκτή,αλλά το κατάπόσο ηπροσφυγή μπορεί ναθεωρηθεί ως στρεφόμενη ενα419 Παπαδόπουλος, Δ. Λουκάν.Δημοκρατίας χ.ά.
(1996)ντίον τελικής πράξηςήδηεκδοθείσας κατάτο χρόνο καταχώρη σης όταν δεν έχει διατυπωθεί στην προσφυγή. Νομίζουμε πως κατά μείζονα λόγο ηιδίαπρέπει ναείναι ηκατάληξηκαι σε αυ τήτηνπερίπτωση.Πουδενπρόκειταιγιαδιόρθωση εκτωνυστέ ρων μιας κατάστασης, αλλά η πρόσδοση περιεχομένου στην προσφυγήπουήτανδιαθέσιμο και όμως δεν συμπεριελήφθη. Η έφεση απορρίπτεταιμεέξοδα. Η έφεσηαπορρίπτεται μεέξοδα. 420 5