(1996)24Οχτωβρίου,1996 [ΠΙΚΗΣ,Π.,ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ,ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΤΑΡΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣΑΡΤΕΜΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ,ΝΙΚΟΛΑΟΥ,ΚΑΛΛΗΣ, ΚΡΟΝΙΔΗΣ,Δ/σιές] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 140ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣΤΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αιτητής, ν. ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ (ΑΡ.1), Καθ'ης ηΑίτηση. (ΑναφοράΑρ. 3/96). Συνταγματικό Δίκαιο — Συνταγματικότητα νόμων — Αναφορά από τονΠρόεδρο τηςΔημοκρατίας για γνωμάτευσηαπό τοΑνώτατο Δι καστήριο κατά πόσο "οπερί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμος του 1996", ευρίσκεταισε αντίθεσηή είναι ασύμφωνος προς τις διατάξεις του Άρθρον 80.2 και κατ' επέκταση, τον Άρθρον 179 του Συντάγματος. ΣύμβασηΑρ. 115για τηνΕπαγγελματικήΑσφάλεια και Υγεία στοΠε ριβάλλον Εργασίας—Κυρώθηκε μετοΝόμο242/88—Ανάλογες ή όμοιες υποχρεώσεις επιβάλλονται και από την οδηγία-πλαίσιο 89/931 τηςΕυρωπαϊκής Ένωσης. 5 10 Αέξεις και Φράσεις— "Συνεπάγεται"τοΆρθρο 80.2τον Συντάγματος. Ερμηνεία συνταγματικών διατάξεων—Άρθρο 80.2τουΣυντάγματος. 15 Ησυνταγματικότητα τουκρινόμενουνόμου αμφισβητήθηκε για δύολόγους:
- Εθεμελιώνετο σε πρόταση νόμου πουπροήλθεαπό Βουλευτή, και 20
- Προέβλεπεαύξησητων εξόδωντουπροϋπολογισμού. Ο δικηγόρος της Βουλής,αμφισβήτησετον ισχυρισμόότι ονό- 462 25 3ΑΛΛ. ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςτωνΑντιπρ.(Αρ.1) μοςαντιβαίνειπροςτοΑρθρο80.2 τουΣυντάγματος,καιεπίσης το παραδεκτότης Αναφοράς. 5 10 15 20 25 * 30 35 Ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας,αναφέρθηκε στο Αρθρο 40 του Γαλλικού Συντάγματος, το οποίο εισηγήθηκε, ταυτίζεται ουσιωδώς προς το Αρθρο80.2 καιεπομένως η ερμηνεία του θαήτανδυνατό να διαφωτίσει το πεδίο για την ερμηνεία του Αρθρου 80.
- ΗΟλομέλεια του Δικαστηρίου αποφάσισεότι: Υπάρχουν διαφορές μεταξύ του Αρθρου 40 του Γαλλικού Συ ντάγματος και του Αρθρου 80.2 του Κυπριακού Συντάγματος γι' αυτόκαιτο Γαλλικό Σύνταγμαδεν μπορεί ναδιαφωτίσει τηνερμηνείατουΑρθρου 80.
- ΤοΑρθρο80.2 έχειερμηνευθεί σεσειράαπο φάσεωντου Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ο κρινόμενος νόμος επεκτείνει τους τόπους εργασίας στους οποίους πρέπει νατηρούνται οι συνθήκες υγείας καιασφάλειαςκαι ναεξασφαλίζεται τοπεριβάλλον εργασίαςπουκαθορίζειονόμος. Η τήρησηκαιεκπλήρωσητωνκαθηκόντωνπουεπιβάλλει,βαρύνειτους κατόχους και διαχειριστές των τόπων εργασίας. Η επιτήρηση της εφαρμογήςτουνόμουαποτελεί ευθύνητωναρμοδίων,κατάτονόμο, κυβερνητικών αρχών. Ονόμος δενπροβλέπει αύξησητων δαπανών τουπροϋπολογισμού. Τοδιαθέσιμο προσωπικό,ηενίσχυσητουαπό άλλες κρατικές υπηρεσίες, καθώς και η αποδοτικότητα του, είναι στοιχεία τα οποία υπεισέρχονται στον καθορισμό των επιπτώσεων τουνόμου στις χρηματικέςυποχρεώσεις τουκράτους.Ο κρινόμενος νόμος διακρίνεται απότον περί Συντάξεων (Τροποποιητικό) Νόμο του 1990 καιτονπερί Αναγκαστικής Απαλλοτοιώσεως (Τροποποιη τικό) Νόμο του 1991, οι οποίοι επίσης προέρχονταν από πρόταση νόμουκαιοι οποίοι κρίθηκαναντισυνταγματικοί,επειδήσυνεπάγο νταν αύξησητων δαπανώντου προϋπολογισμού. Ενόψειτωνόσωναναφέρονταιπιοπάνω,δίδεταιγνωμάτευση, ότι οπερίΑσφάλειας καιΥγείαςστην ΕργασίαΝόμοςτου 1996,δενείναι αντίθετοςούτεασυμφωνοςμεταΑρθρα80.2και 179τουΣυντάγματος. Ο κρινόμενος Νόμος δεν είναι αντισυνταγματικός. 40 Υποθέσειςπου αναφέρθηκαν: Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των Αντιπροσώπων, Ανα- 463 ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν. Βουλήςτων Αντιπρ.(Αρ.1)
(1996)φορά2/90, ημερ. 20/12/90, ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων
(1994)3 Α.Α.Δ. 275, 5 ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων
(1993)3 Α.Α.Δ.
- Αναφορά. 10 ΑναφοράμετηνοποίαοΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςζητάγνω μάτευσηαπότοΑνώτατο Δικαστήριο,κατά πόσοο"Περί Ασφά λειαςκαιΥγείαςστηνΕργασίαΝόμοςτου 1996,βρίσκεταισεαντί θεση και/ήείναιασύμφωνοςπροςτιςδιατάξειςτων Αρθρων 80.2 και 179του Συντάγματος. 15 Α. Αουκαΐδης, Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας τηςΔημοκρα τίας,γιατονΠρόεδροτης Δημοκρατίας. Μ. Τριανταφυλλίδης μεΑ. Μιλτιάδονς (χα)και Α. Στυλιανου (κα), γιατηνΒουλήτων Αντιπροσώπων. 20 Cur.adv.vult. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: ΤηΓνωμάτευση τουΔικαστηρίου θαδώσει ο Γ. Μ.Πικής, Π. 25 ΠΙΚΗΣ,Π.: ΟΠρόεδροςτηςΔημοκρατίας επιζητεί τηγνωμά τευσητου Ανωτάτου Δικαστηρίου,κατάπόσο «οπερί Ασφάλειας και Υγείας στην ΕργασίαΝόμοςτου 1996» ευρίσκεταισεαντίθεση 30 ή είναι ασύμφωνος προς τιςδιατάξειςτου Αρθρου 80.2και, κατ* επέκταση,τουΑρθρου 179τουΣυντάγματος,τοοποίοκαθιστά το Σύνταγμα τονυπέρτατονόμο τηςΔημοκρατίας.Αμφισβητείται η συνταγματικότητατουνόμουστην ολότητατου,επειδή,αφενός,ο νόμοςθεμελιώνεται σεπρότασηνόμουπουπροήλθεαπόΒουλευτή 35 (τον κ.Ρ.Πρέντζα)και,αφετέρου,συνεπάγεται αύξηση των προ βλεπομένων απότονπροϋπολογισμό εξόδων.ΤοΑρθρο80.2απα γορεύει τηνυποβολήαπόβουλευτή πρότασηςνόμου,συνεπαγόμε νηςαύξησητωνδαπανώντουπροϋπολογισμού.Τούτοείναιεπιτρε πτόμόνοσεΥπουργούς, μέσωτηςκατάθεσηςνομοσχεδίου. 40 Είναι παραδεκτόότιονόμος δεν προβλέπει άμεσατην επιβά ρυνση τουπροϋπολογισμού με πρόσθετες δαπάνες. Σκοπός του νόμουείναιηβελτίωσητωνσυνθηκώνυγείαςκαιασφάλειαςστους 464 3 ΑΛΛ. 5 10 Πρόεδροςτης Δημοκρατίας ν.Βουλήςτων Αντιπρ. (Αρ. 1) Πιχής, Π. τόπους εργασίας, μέσωδιαρθρωτικών αλλαγών της υφιστάμενης νομοθεσίας. Επεκτείνονται ουσιωδώς οι τόποι εργασίας οι οποί οι υπόκεινται στις διατάξειςτουνόμου. Ηδιεύρυνση του νόμου επάγεταισημαντικήαύξησητωνυποστατικώνταοποίαθατελούν υπό επιτήρηση.Τογεγονός αυτόθακαταστήσει,σύμφωνα μετον κ.Λουκαΐδη,αναγκαίατηνπρόσληψηπρόσθετουαριθμούεπιθεω ρητώνυποστατικών εργασίας,πουθαεπιφέρειαύξησητωνδαπα νών τουπροϋπολογισμού. Είναιηαντιμετώπισηαυτήςτηςπροο πτικής, που θαοδηγήσει έμμεσα στην αύξηση των δαπανώντου προϋπολογισμού. Ο κ. Τριανταφυλλίδης, εκ μέρους της Βουλής, αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότιονόμος αντιβαίνειτοΑρθρο 80.2, αλλάκαιτοπαραδεκτότηςΑναφοράς. Το ιστορικό τουνόμου έχειως εξής:- 15 20 25 30 35 40
- Ηανάγκηγια την τροποποίηση και εκσυγχρονισμό της υπάρ χουσας νομοθεσίας προέκυψε από τις υποχρεώσεις που επι βάλλει η Σύμβαση Αρ. 115 για την Επαγγελματική Ασφάλεια καιΥγεία στο Περιβάλλον Εργασίας,ηοποίακυρώθηκε μετο Νόμο 242/
- Ανάλογες ή όμοιες υποχρεώσεις επιβάλλονται καιαπότηνοδηγία-πλαίσιο89/931 τηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης.
- Ετοιμάστηκε προσχέδιο'νόμου απότις κυβερνητικές αρχές,το οποίο,αφούεγκρίθηκεαπότοΕργατικόΣυμβουλευτικόΣώμα, έτυχε νομοτεχνικής επεξεργασίας από τη Γενική Εισαγγελία. Υποβλήθηκε προς έγκριση στο Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο,ωςσυνάγεται,τοενέκρινεκατ'αρχήν. Ηπροώθησητου, όμως,προσέκρουσε, όπωςσημειώνεται στηνέκθεσητης Κοινο βουλευτικής ΕπιτροπήςΕργασίαςκαι Κοινωνικών Ασφαλίσεων,σε διαφωνίες μεταξύορισμένων Υπουργείων ως προςτην κατανομή των αρμοδιοτήτωνγιατην εφαρμογή του.
- Ηκαθυστέρηση της Κυβέρνησης να καταθέσει το νομοσχέ διο στη Βουλήοδήγησε στην κατάθεσητης πρότασης νόμου; μεόμοιο ήσυναφέςπεριεχόμενο μετοκυβερνητικό νομοσχέ διοκαιταυτόσημο σκοπό.
- Παρόλο που η Κυβέρνηση δε φαίνεται να αντέδρασε στην πρωτοβουλία για την κατάθεση της πρότασης νόμου, δεν υπάρχει ο,τιδήποτε, το οποίο να καταδεικνύει ότι συγκατα τέθηκε στην ψήφιση της. Συνεπώς, δεν επήλθε οποιαδήποτε μεταβολήστηθεμελίωσητουνόμου. Δε συντρέχει, επομένως, λόγοςναεξετάσουμε κατάπόσοη συγκατάθεσηαρμόδιαςκυ βερνητικής αρχής στην επιψήφιση πρότασης νόμου την εξο465 Πικής, Π. Πρόεδροςτης Δημοκρατίας ν.Βουλήςτων Αντυτρ.(Αρ. 1)
(1996)μοιώνει με κυβερνητικό νομοσχέδιο, για τους σκοπούς του Αρθρου 80.2 τουΣυντάγματος. Η εισήγηση ότι ηΑναφορά είναι απαράδεκτη απορρίπτεται. 5 Ο κ. Λουκαΐδης έκαμε ιδιαίτερη αναφορά στο Αρθρο 40 του Γαλλικού Συντάγματος, το οποίο, εισηγήθηκε, ταυτίζεται ου σιωδώς προςτο Αρθρο 80.2 και,επομένως,ηερμηνεία τουμπο ρεί ναδιαφωτίσει το πεδίογια την ερμηνεία του Αρθρου 80.
- 10 Το Αρθρο 40 του Γαλλικού Συντάγματος,σε ελληνικήμετά φραση, προβλέπει:"Οι προτάσεις καιτροποποιήσεις πουδιατυπώνονταιαπόμέ λητης Βουλής δενείναιπαραδεκτές,ότανη υιοθέτηση τους θα 15 είχεσανσυνέπεια,είτεμιαμείωση τωνδημοσίων προσόδωνεί τετηδημιουργίαήτην επαύξησημιαςδημόσιαςδαπάνης." Στο σύγγραμμα Finances Publiques, Έκδοση6η,σελ. 285-286, στο οποίο αναφέρθηκεο κ. Λουκαΐδης, εξηγείται ότι η επαύξη- 20 ση δημόσιας δαπάνης, έστω με έμμεσο-τρόπο, καλύπτεται από τις απαγορευτικές διατάξεις του Αρθρου 40, οι οποίες τυγχά νουν αυστηρής εφαρμογής. Αντιπαραβολή του Αρθρου 40 του Γαλλικού με το Αρθρο 80.2 του Κυπριακού Συντάγματος -«Ουδεμία πρότασις νόμου συνεπαγόμενη αύξησιν των υπό του προϋπολογισμού προβλε πομένων εξόδων δύναταιναυποβληθήυπό βουλευτού.» -απο καλύπτει διαφορές μεταξύ τους. 25 30 ΤοΓαλλικό Σύνταγμαδεσυναρτάτηναπαγόρευσηάμεσαμετις δαπάνεςπουπροβλέπειοπροϋπολογισμός. Η αναφορά,εξάλλου, στη «δημιουργία» δαπάνης φαίνεται να επεκτείνει την εμβέλεια του,σε σύγκριση μετο Αρθρο 80.2 του ΚυπριακούΣυντάγματος. 35 Το Αρθρο 80.2 έχει ερμηνευθεί σε σειρά αποφάσεωντουΑνω τάτου Δικαστηρίου. Σύμφωναμε τις αποφάσειςαυτές,το Αρθρο 80.2 απαγορεύειπροτάσειςνόμου(απόβουλευτές),οι οποίεςκαθι στούν αναπόφευκτητην αύξηση των δαπανώνπου προβλέπει ο προϋπολογισμός. Αυτήείναιη ερμηνεία πουαποδίδεται στον όρο «συνεπάγεται», στοπλαίσιο τουΑρθρου 80.
- ΣτηνΠρόεδροςτης Δημοκρατίας ν. Βουλήςτων Αντιπροσώπων - (Αναφορά 2/90 20/12/90), ο περί Συντάξεων (Τροποποιητικός) Νόμος του 1990, (προήλθεαπόπρότασηνόμου),οοποίοςπαρείχεδικαίωμασεαφυ466 40 3 AAA. 5 10 15 20 25 30 35 40 ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίαςν.ΒουλήςτωνΑντιπρ.(Αρ.1) Πικής,Π. πηρετήσαντεςαστυνομικούςναεπιστρέψουν στιςτάξειςτηςΑστυ νομίας, κρίθηκε αντισυνταγματικός, επειδή συνεπαγόταν αναπό φευκτα αύξησητωνδαπανώντουπροϋπολογισμού. Γιαόμοιους λόγους,κρίθηκεαντισυνταγματικήησχετικήδιάταξητουπερίΠαγκύπριαςΈνωσηςΠροσφύγων(Σύσταση,Σκοποί,Λειτουργία,Δο μή,Αρμοδιότητες καιΑλλαΣυναφήΘέματα)Νόμουτου 1992,που πρόβλεπετηχρηματοδότησηαπότοκράτοςτηςΠαγκύπριαςΈνω σης Προσφύγων,χωρίς ηπρότασηναέχειπροέλθει από κυβερνη τικήαρχή-(βλ. Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν.ΒουλήςτωνΑνππροσώπων
(1994)3ΑΛΛ 275. ΑπότηναπόφασηστηνΠρόεδρος τηςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων
(1993)3ΑΛΑ 16, προκύπτειότινόμος,οοποίοςεπαυξάνειτιςχρηματικέςυποχρεώ σεις τουκράτους προς τους πολίτες, συνεπάγεταιαναπόφευκτα αύξησητωνδαπανώντουπροϋπολογισμού,εφοσο,γιατηναντιμετώπισήτους,χρειάζονταιπρόσθετες πιστώσεις. Γιατολόγοαυτό, ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικός)Νόμος του 1991κρίθηκεαντισυνταγματικός,επειδήείχεωςαφετηρίαπρό τασηνόμουκαιόχικυβερνητικό νομοσχέδιο. Ο υπό διερεύνηση νόμος επεκτείνει τους τόπους εργασίας, στουςοποίουςπρέπεινατηρούνταιοισυνθήκεςυγείαςκαιασφά λειας καινα εξασφαλίζεταιτοπεριβάλλον εργασίαςπουκαθορί ζειονόμος. Η τήρησηκαιη εκπλήρωση τωνκαθηκόντωνπουεπι βάλλει βαρύνει τουςκατόχουςκαι διαχειριστές των τόπωνεργασίας. Ηεπιτήρησητηςεφαρμογήςτουνόμουαποτελεί ευθύνητων αρμοδίων, κατάτονόμο,κυβερνητικών αρχών.Ονόμος δενπρο βλέπειαύξησητωνδαπανών τουπροϋπολογισμού, ούτεκαταφαί νεται ότιηεκπλήρωση τωνυποχρεώσεων τουκράτους,βάσειτου νόμου,συνεπάγεταιαναπόφευκτααύξησητωνδαπανώντουπρουπολογισμού.Τοδιαθέσιμοπροσωπικό,ηενίσχυσητουαπόάλλες υπηρεσίες του κράτους, καθώς και η αποδοτικότητα του, είναι στοιχεία ταοποίαυπεισέρχονται στον καθορισμό τωνεπιπτώσε ωντουνόμουστιςχρηματικέςυποχρεώσεις τουκράτους. Γνωματεύουμε ότιο περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργα σία Νόμοςτου 1996δενείναι αντίθετος ούτε ασύμφωνος με τα Αρθρα 80.2και 179τουΣυντάγματος. Η Γνωμάτευση του Ανωτάτου Δικαστηρίου θα κοινοποιηθεί στονΠρόεδροτηςΔημοκρατίαςκαιτηΒουλήτων Αντιπροσώπων. Ο κρινόμενος Νόμος δεν είναι αντισυνταγματικός. 467