3ΧΛΛ. 17Δεκεμβρίου, 1996 [ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ, ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ,ΚΡΟΝΙΔΗΣ, Δ/στές] Δ. Α. ΠΑΠΑΠΩΡΓΗΣ, Εφεσείων-Αιτητής, ν. ΑΡΧΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΟΥ, Εφεσιβλήτων-Καθ'ώνηαίτηση. (Αναθεωρητική ΈφεσηΑρ. 1677). 5 10 15 20 25 Νομικά πρόσωπα ΔημοσίουΔικαίου—Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου— Υπερωριακά επιδόματα—Δημόσια δικαιώματα—Αίτημα για κα ταβολή στον αιπ/πί υπερωριακού επιδόματος—Απόρριψη τον αι τήματος για το λόγο ότι ο αιτητής απώλεσε το έννομο του συμφέρον λόγω εγκατάλειψης τον δικαιώματος τον για απόκτηση τον σχετικού επιδόματος — Κατά πόσο είναιεπιτρεπτή, ρητή ήσιωπη ρή παραίτηση ή εγκατάλειψη δημόσιον δικαιώματος — Εφαρμο στέεςνομικέςκαι νομολογιακές αρχές. Αέξεις και Φράσεις — "Υπάλληλος" στον περί Αναπτύξεως Ηλεκτρι σμού Νόμο και στους σχετικούς κανονισμούς. Ο εφεσείων, ο οποίος ήταν Γενικός Διευθυντής της Α.Η.Κ. από 1.12.1980 μέχρι τηναφυπηρέτησήτουτην 1.3.1990, υπέβαλε αίτημα τηντελευταία εργάσιμη μέραπριντην αφυπηρέτησήτου, γιακατα βολήσ' αυτόνυπερωριακήςαμοιβής(Λ.Κ.475,58), σύμφωναμετον Καν.42 και τον Τρίτο Πίνακα-Επιδόματατων Όρων Υπηρεσίας Προσωπικού της Α.Η.Κ. Το αίτηματου απορρίφθηκεαπότην Α.Η.Κ. λόγω του ότι είχε εγκαταλείψει μετη συμπεριφορά του το δικαίωματου γιαπληρω μήυπερωριακής αμοιβής. Το πρωτόδικοΔικαστήριο επικύρωσε την απόφαση της Α.Η.Κ. κρίνονταςότι οεφεσείων εστερείτο εννόμου συμφέροντος γιαπρο σβολή της επίδικης απόφασης,αφού με τη συμπεριφορά του είχε 563 Παπαγιώργης ν.Α.Η.Κ.
(1996)εγκαταλείψει τοδικαίωμαπουδιεκδικούσε. ΗΟλομέλεια τουΑνωτάτου Δικαστηρίουαποδέκτηκετην έφεση και αποφάνθηκε ότι: 5 Δεν αμφισβητήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου,ότι τοδικαίωμα των υπαλλήλων επί του μισθού καιταδικαιώματα πουαναγνωρί ζει σε αυτούςο νόμος, είναι δημόσια. Είναι καθιερωμένη αρχήτου Διοικητικού Δικαίου ότι κατάκανόνα δεν επιτρέπεται ρητήήσιωπηρήπαραίτησηήεγκατάλειψηδη μοσίου δικαιώματος. Ηνομολογία τουΑνωτάτου Δικαστηρίου έχει δεχθεί,ότιχωρείπαραίτησηήεγκατάλειψηδημοσίουδικαιώματοςμε συνέπειατην εξάλειψητουεννόμουσυμφέροντος τουαιτητή.Δεχω ρεί όμως παραίτησηρητήή σιωπηρήσεθέματαθεμελιωδών ανθρωπίνωνδικαιωμάτωνταοποίαείναι αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα. Ηυπερωριακήεργασίατου αιτητήάρχιζεπριν απότρίαχρόνια και συνέχιζε σε διάφορες ημερομηνίες, μέχρι λίγες μέρες πριν την αφυπηρέτησή του και την υποβολή του σχετικού αιτήματος. Δεν υπάρχει ούτε στο Νόμο ούτε στους σχετικούς Κανονισμούς οποια δήποτεανατρεπτικήπροθεσμίαγιατηνυποβολήαιτήματοςγιαυπε ρωριακήαμοιβή. Ούτε είναιδυνατόναεξαχθείτοσυμπέρασμαότιο αιτητήςεγκατέλειψε τοδικαίωματουγιαυπερωριακήαμοιβή, επειδή ο Προϋπολογισμός της Α.Η.Κ. δενπεριείχε σχετικήπρόβλεψη. 10 15 20 25 Η έφεση επιτυγχάνει με έξοδα υπέρ τον εφεσείοντα. 30 Υποθέσεις πον αναφέρθηκαν: Myrianthis v. TheRepublic
(1977)3 C.L.R. 165, Hadjiconstantinou v.Republic
(1980)3C.L.R. 184, 35 Γρηγορίον v.Δήμου Αενκωσίας,Υποθ.541/86, ημερ. 12.9.
- Έφεση. Έφεση εναντίον της απόφασης Δικαστή του Ανωτάτου Δικάστηρίου Κύπρου (Πογιατζής,Δ.) που δόθηκε στις 9 Οκτωβρίου, 1992 (Προσφυγήαρ.423/91),μετην οποίααπερρίφθηηπροσφυγή του εφεσείοντα εναντίον της απόφασης της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου,να απορρίψει το αιτημάτου γιακαταβολήσ* αυτόνυπε- 564 40 3AAA Παπαγιώργης v.A.H.K. ρωριακήςαμοιβής. Α. Σ. Αγγελίδης,για τον Εφεσείοντα. 5 Γ. Κακογιάννης, για τους Εφεσίβλητους. Cur.adv. wit. 10 15 20 ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει ο Δικαστής κ. Μ. Κρονίδης. ΚΡΟΝΙΔΗΣ,Δ.:Οεφεσείωνυπηρέτησεως Γενικός Διευθυντής τηςΑρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (εφεσίβλητοι) από1.12.1980μέ χριτηναφυπηρέτησήτουτην 1.3.
- Κατάτηδιάρκειατηςυπηρεσίας τουο εφεσείων συμμετείχεσε ορισμένεςσυνεδριάσεις του Συμβουλίου τηςΑρχήςκαιτων Υπεπιτροπών του,μετηνιδιότη τα του ως Γενικός Διευθυντής της Αρχής,πολλές φορές σε ώρες εκτόςτουκανονικούωραρίουεργασίαςτου.Ησυμμετοχή τουαυ τή στις συνεδριάσεις προβλέπεται απότους Κανονισμούς, όπως π.χ.γιαδιορισμούς καιπροαγωγές υπαλλήλων. 30 Ο εφεσείων απέστειλε στο Διευθυντή ΠροσωπικούτηςΑρχής επιστολή ημερ. 28.2.1990, τελευταία εργάσιμη ημέρα πριν την αφυπηρέτησήτου, με την οποία υπέβαλε κατάλογο των υπερωριώναπότις αρχέςτου 1987 καιζήτησεόπωςαυτόςελεγχθείκαι γίνει ο υπολογισμός της υπερωριακής αμοιβής του. Ο Διευθυ ντής Προσωπικού,με επιστολή τουημερ.9.3.1990, πληροφόρη σε τον εφεσείοντα ότι ηυπερωριακήτου εργασίαγια τηνπερίο δοαπό 1.1.1987μέχρι τηναφυπηρέτησήτουαντιστοιχεί μευπερωριακήαμοιβήύψους £7.475,58σεντ. 35 Στις8.5.1990ο εφεσείων μεεπιστολή τουστοΔιευθυντήΠρο σωπικού ζήτησε την καταβολήτης πιο πάνωυπερωριακήςαμοι βής του σύμφωνα με τον Κανονισμό 42 και τον Τρίτο Πίνακα ΕπιδόματατωνΌρωνΥπηρεσίας Προσωπικούτης ΑΗΚ. 25 Οι εφεσίβλητοι σε συνεδρία τους ημερ.20.9.1990 απέρριψαν το αίτηματουαιτητή. 40 Με επιστολή του ο εφεσείων ημερ. 14.1.1991 προς τον Ανα πληρωτή Αρχιμηχανικό και ΓενικόΔιευθυντή των εφεσίβλητων ζήτησε όπως επανεξετασθεί το αίτηματου. Οι εφεσίβλητοι σε νέα συνεδρία τους στις 19.3.1991απέρρι565 ΚφονίΛης,Δ. Ποπογιώργης v. Α.Η.Κ.
(1996)ψαν και πάλι το αίτηματου εφεσείοντα για τους ίδιους λόγους πουαναφέρονταιστην απόφασητουςημερ.20.9.1990,ήτοι ότι ο εφεσείων είχεεγκαταλείψει μετησυμπεριφοράτουτοδικαίωμα του γιαπληρωμή υπερωριακήςαμοιβής. 5 Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε, ότι ο εφεσείων πράγματι εγκατέλειψε με τησυμπεριφοράτουτοδικαίωματουγιαδιεκδί κηση υπερωριακής αμοιβής και κατέληξε, ότι το απαραίτητο από τοΑρθρο 146.2 του Συντάγματοςέννομο συμφέρο τουεξαλείφθηκε. Ηπροσφυγή του ως εκτούτου απορρίφθηκε. 10 Τόσο στην πρωτόδικη διαδικασία όσο και ενώπιον μας δεν αμφισβητήθηκεότι ο εφεσείων προσέφερε τηνυπερωριακήεργα σία αναφορικάμε την οποία υπέβαλε το αίτηματου,και ότι το ύψος της υπερωριακής αποζημίωσης είναι τοπιο πάνωποσό. 15 Το πρωτόδικο Δικαστήριο εξετάζοντας το θέμα της υποχρέ ωσης των εφεσίβλητων για καταβολή υπερωριακής αμοιβής, σύμφωνα με το εν ισχύι νομικό καθεστώς,ορθάκατέληξε ότι ο εφεσείων προσέφερε υπό την υπαλληλική ιδιότητα του υπερω ριακέςυπηρεσίες στους εφεσίβλητους και εδικαιούτονα ζητήσει την καταβολήπρος αυτόν υπερωριακής αμοιβής. Πράγματι,ο Κανονισμός 42 των περί Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (Όροι Υπηρεσίας) Κανονισμών του 1986 (ΚΔΠ291/86) αναφέρει: 20 25 "42. Εις τους υπαλλήλους θακαταβάλλωνταιταεντωΤρίτω Πίνακι αναφερόμενα επιδόματα." Ανάμεσα στα καταβαλλόμενα στους υπαλλήλους της ΑΗΚ επιδόματα περιλαμβάνεται καιη υπερωριακήαμοιβή,σύμφωνα 30 με την παράγραφο 2
(2)του Τρίτου Πίνακα. Δεν υπάρχεικαμιά πρόνοια, είτε στον περί Αναπτύξεως Ηλεκτρισμού Νόμο είτε στους Κανονισμούς πουνα εξαιρεί τον Αρχιμηχανικό καιΓενι κό Διευθυντή τηςΑρχήςαπότογενικό ορισμό τουόρου"Υπάλ ληλος".Προκύπτει δε έμμεσα απότο συνδυασμό των παραγρά- 35 φων 3και 7 του Κανονισμού 25 ότι αυτός συμπεριλαμβάνεται στους υπαλλήλους της Αρχής. Κατά τη διαδικασίατης έφεσης ενώπιον μας ο ευπαίδευτος συνήγορος του εφεσείοντα υπέβαλε ότι το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε το πρωτόδικο Δικαστήριο, ότι ο εφεσείων έχει εγκαταλείψει το δικαίωμα του σε υπερωριακή αμοιβή διά της συμπεριφοράς τουκαικατά συνέπεια δεν έχειέννομο συμφέρον να προωθεί την προσφυγή του, είναι λανθασμένο. Υπέβαλε ότι 566 40 3AAA. Παπαγιώβγης v. A.H.K. Κοονίδης, Δ. το δικαίωμα του μισθού και των δικαιωμάτων του υπαλλήλου αποτελεί δημόσιο δικαίωμακαι δεν είναι δυνατή παραίτησηή εγκατάλειψητούτου. Επίτουθέματοςαυτούπεριεστράφηη επι χειρηματολογία του συνηγόρου του εφεσείοντα. 5 10 Ο αδελφός πρωτόδικος Δικαστής στην εμπεριστατωμένη απόφαση του, αφού κατέληξε στα ευρήματα ότι για την υπό εξέταση περίοδο δεν υπήρχε οποιαδήποτεπρόνοια στους Προ ϋπολογισμούς της Αρχής (εφεσίβλητους) για τη δαπάνη που αντιστοιχούσε στην υπερωριακή αμοιβή του εφεσείοντα και του γεγονότος ότι ο τελευταίος ουδέποτε ήγειρε θέμα καταβο λής σ' αυτόνυπερωριακήςαμοιβήςπριν την αφυπηρέτησήτου, κατέληξε ότι οεφεσείων εγκατέλειψε τοδικαίωματου αυτό.Το σχετικό απόσπασματης πρωτόδικης απόφασηςέχει ως εξής: 15 20 25 30 35 40 "ΣυμφωνώμετονευπαίδευτοδικηγόροτηςΑρχήςότιμεβά σηταπιοπάνωγεγονότα,στοσύνολο τους,τομόνοεύλογοσυ μπέρασμαπουμπορεί ναεξαχθεί είναιότιοΑιτητής έχειεγκα ταλείψει τοδικαίωματουσευπερωριακή αμοιβή. Ησιωπήτου που συνεχίστηκε για πάνωαπότρία χρόνια και ηπαράλειψη τουναυποβάλειοποιαδήποτε απαίτησηαναφορικάμευπερω ριακήαμοιβήπριναπότηναφυπηρέτησή του,μαρτυρούνπολύ εύγλωττα καιδεν αφήνουναμφιβολίαότι δεν είχεπρόθεσηνα διεκδικήσει τα δικαιώματαπου γνώριζε ότι είχε επί τουπροκειμένου." Μετά το συμπέρασμα του αυτό το πρωτόδικο Δικαστήριο εξέτασε τοθέμακατά πόσο ο εφεσείων μπορούσε νόμιμα ναπα ραιτηθεί ή να εγκαταλείψει το δικαίωμα του για υπερωριακή αμοιβή,εν όψει του γεγονότος ότι τούτο είναι δημόσιο δικαίω μα,καικατέληξε ως εξής: "Εν όψει τωνανωτέρω,έχωκαταλήξειστο συμπέρασμα ότι, εκτόςαναυτόαπαγορεύεταιρητάαπότονόμο,ηπαραίτησηαπό δημόσιο δικαίωμα,όπωςείναιτοεπίδικοδικαίωματου Αιτητή, είναιδυνατή ανοδικαιούχοςπαραμελήσει τηνενάσκησητου." Δεν έχει αμφισβητηθεί ενώπιον μας, ότι το δικαίωμα των υπαλλήλων επί του μισθού και τα εκ του νόμου σε αυτούςαναγνωριζόμενα, είναι δημόσιο. Κατάκανόναδεν είναι δυνατή πα ραίτηση απόδημόσιο δικαίωμα.Τις αρχές που διέπουν το θέμα της παραίτησηςαπόδημόσιαδικαιώματαπραγματεύονταιΕλλη νικά συγγράμματαΔιοικητικού Δικαίου. Στοσύγγραμμα "Ελλη νικό Διοικητικό Δίκαιο" του Κυριακόπουλου, Β' Γενικό Μέρος, 567 Κρονώης, Δ. Παπαγιώργης v. Α.Η.Κ.
(1996)Έκδοση4ηστη σελίδα 289 αναφέρονταιταεξής μεταξύ άλλων: "γ. Παραίτησις απόδημοσίου δικαιώματος δεν είναιδυνα τή και ουδέν έννομον αποτέλεσμα επάγεται, εφ' όσον τούτο δεν αναγνωρίζηται μόνον προς ικανοποίησιν ατομικού συμφέροντος αλλά και χάριν του γενικού συμφέροντος. Δημόσια δικαιώματα, συνιστάμενα ουχί χάριν των δημοσίων υπαλλή λων αλλά χάριν του δημοσίου συμφέροντος, είναι κατ' εξοχή ταεκ τουνόμου εις αυτούςαναγνωριζόμενα και εκτης δημο σιοϋπαλληλικής αυτών ιδιότητος απορρέοντα, και τα οποία, διά τούτο, είναι ανεπίδεκτα παραιτήσεως. Ούτω, γενική παραίτησις απόδικαιώματος προς λήψιν μισθού ήσυντάξεως ή προαγωγής εις ανώτερον βαθμόν του δημοσίου υπαλλήλου, ή βοηθήματοςασφαλείας του εργάτου κ.ο.κ. είναι ανίσχυρος." 5 10 15 Και στη σελίδα 291 του ίδιου πιο πάνω συγγράμματος αναφέρο νται: "4.Παραίτησιςαπόδημοσίου δικαιώματοςχωρεί, κατά κα νόνα, δια ρητής δηλώσεως βουλήσεως εκ μέρους του δίκαιου- 20 χου πολίτου και δέον κατ' αρχήν να είναι έγγραφος. Εν τού τοις,είναιδυνατήκαισιωπηράπαραίτησις,λ.χ. διαπαραμελήσεως της ασκήσεως ωρισμένου δικαιώματος. Εν αμφιβολία όμως τεκμαίρεται έλλειψιςπαραιτήσεως,ούτως,η υπότουπα ρανόμως απολυθέντος δημοσίου υπαλλήλου είσπραξις της συ- 25 ντάξεως, δεν επιτρέπεται να θεωρηθή ως παραίτησις από της αξιώσεως επί τηνπρος τον μισθόν διαφοράν. Εάνδεηγενομέ νη ρητή παραίτησις είναι έγκυρος και εγένετοαρμοδίως απο δεκτή,οπαραιτηθείςδεσμεύεται ανάκλησις δεν επιτρέπεται." 30 Είναι καθιερωμένη αρχήτουΔιοικητικού Δικαίου ότι κατάκα νόναδενεπιτρέπεται ρητήή σιωπηρήπαραίτησηή εγκατάλειψηδη μοσίου δικαιώματος.Είναι δυνατήόμως ρητήή σιωπηράπαραίτη ση απόδημόσιο δικαίωμακάτωαπόορισμένες προϋποθέσεις. Οι αρχέςπουδιέπουντηνπαραίτησηαπόδημόσιοδικαίωμααναφέροντοαμεσαφήνειααπότηνελληνικήβιβλιογραφίακαθώςκαιτην ελ ληνικήνομολογία επίτουθέματος,τηνοποίατοΑνώτατο Δικαστή ριο απεδέχθησε πολλές αποφάσεις του.Το επίδικο θέμαάπτεται τουεννόμου συμφέροντος τουαιτητήκαικατάσυνέπεια τηςδικαι οδοσίαςτου Δικαστηρίου ναεπιληφθεί τηςυπόθεσης. Η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου επί του θέματος έχειδεχθεί, ότι χωρεί παραίτησηήεγκατάλειψη δημοσίου δικαι ώματος μεσυνέπειατην εξάλειψη τουεννόμου συμφέροντος του 568 • *.«· *• 35 40 3Α·Α*Δ. 5 10 15 20 25 30 35 Παπαγιώργης ν.Α.Η.Κ. Κ^ονίΛης, Δ. αιτητή.(Βλέπε: Myrianthis v.TheRepublic
(1977)3C.L.R. 165, Andreas Hadjiconstantinou v. Republic
(1980)3 C.L.R. 184). Δε χωρεί όμως παραίτηση ρητή ήσιωπηρά σε θέματα θεμελιω δώνανθρωπίνωνδικαιωμάτων,δικαιώματαταοποίαείναι αναπαλλοτρίωτα. (Βλέπε: Μέλπω Γρηγορίον ν.άήμον Λευκωσίας, ΠροσφυγήΑρ. 541/86,ημερ. 12.9.1991). ΗκατάληξητουπρωτόδικουΔικαστηρίου,ότι τομόνο εύλογο συμπέρασμαπουμπορείναεξαχθείαπόταγεγονότατηςυπόθεσης ήταν ότι ο εφεσείων έχει εγκαταλείψει το δικαίωματου γιαυπε ρωριακήαμοιβήλόγω τηςσιωπήςτουπέραντηςτριετίας μετημη υποβολήτουσχετικού αιτήματος,κρίνεταιωςεσφαλμένο. Ηυπε ρωριακή αμοιβή του αιτητή,όπως φαίνεται στον κατάλογο που εγκρίθηκε απότοΔιευθυντή ΠροσωπικούτηςΑρχής, αρχίζειαπό τις 9.1.1987καικαταλήγει στις 12.2.1990,δεκαέξι μέρες πριν την υποβολήτουαιτήματος.Ηυπερωριακήεργασίατουαιτητήάρχιζε πράγματι πριν απότρία χρόνια,συνέχιζε δε σε διάφορεςημερο μηνίες, μέχρι λίγες μέρες πριντην αφυπηρέτησήτουκαι τηνυπο βολή της απαίτησηςτου.Δεν υπάρχει ούτε στο Νόμοούτε στους σχετικούς Κανονισμούς οποιαδήποτε ανατρεπτικήπροθεσμίαγια τηνυποβολήαιτήματοςγιαυπερωριακήαμοιβή. Ούτεείναιδυνα τόναεξαχθεί τοσυμπέρασμα,ότι οαιτητήςεγκατέλειψε τοδικαί ωμα του για υπερωριακή αμοιβή,επειδή ο προϋπολογισμός της Αρχής δεν είχε προβλέψει για την απαίτησητου εφεσείοντα. Τέλος, η ισχυριζόμενη απόφασητων υπαλλήλων (Διευθυντών) της Αρχήςυπότηνπροεδρίατουεφεσείοντα,δεν μπορεί νακριθεί ως αποφασιστικής σημασίας που συνηγορεί υπέρ της θέσης αυτής. Γιατί,πρώτο, δενφαίνεταιότι η"απόφαση"αυτήέχεικοινοποιη θεί προς τοΔιοικητικό Συμβούλιο τηςΑρχής ηοποίακαινατην απεδέχθηκαι,δεύτερο,είναιστην πραγματικότητασύσταση-υπό δειξη και μάλιστα διατυπωμένη με κάποιαασάφειαόσοναφορά ταδικαιώματατωνυπαλλήλων σευπερωριακήαμοιβή. Με βάσητα όσα έχουν λεχθεί πιο πάνω,θεωρούμε ότι ο εφεσείων ουδέποτε εγκατέλειψε το δικαίωμα του για υπερωριακή. αμοιβήκαιεπομένωςδενέχειαπωλεσθεί τοέννομο συμφέροντου. Ηέφεσηεπιτυγχάνει μεέξοδαυπέρτουεφεσείοντα. Ηπρωτόδι κη απόφασηκαιηδιοικητικήπράξηακυρώνεταιστην ολότητατης. Η έφεσηεπιτυγχάνει μεέξοδαυπέρ τονεφεσείοντα. 569 •Λ.