3ΑΑ.Δ. 29Φεβρουαρίου,1996 [ΠΙΚΗΣ, Π., ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΑΡΤΕΜΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, ΚΑΛΛΗΣ,Δ/στές] ΣΟΦΟΥΛΛΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Εφεσείονσα, ν. ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΜΕΣΩΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ/ΉΑΛΛΩΝ (ΑΡ.1), Εφεσίβλητων. (Αναθεωοητνχή ΈφεσηΑο. 1425). 5 Αίτηση ακυρώσεως— Έννομο συμφέρον—Παραχώρηση χαλάρωσης στο ενδιαφερόμενοπρόσωπο γιαανέγερσηπτηνοτροφείου σεοικι στική ζώνη — Ιδιοκτήτρια γειτνιάζοντος οικοπέδου προσβάλλει με αίτησηακυρώσεωςτηνεπίδικηδιοικητική απόφαση— ΑπόρριΨΏ τηςπροσφυγής από τοπρωτόδικο Δικαστήριο λόγω απουσίας ενεστώτος, εννόμου συμφέροντος — Ακύρωση της πρωτόδικης απόφασης από την Ολομέλεια— Εφαρμοστέες αρχές για τη θεμε λίωση εννόμου συμφέροντος, ιδιαίτερα σε υποθέσεις μεταξύ ιδιο κτητών γης. 10 15 20 Περιβάλλον— Προστασία τουπερφάλλοντος — Εφαρμοστέες νομο λογιακές αρχές ζητημάτων προστασίας του περφάλλοντος του Συμβουλίου Επικρατείας — Συνταγματική κατοχύρωση τουδικαι ώματος—Άρθρο 24 τουΣυντάγματος τηςΕλληνικής Δημοκρατίας — Δεν υπάρχειπαρόμοια συνταγματική διάταξη στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας—Ποία ηνομική αντίκρυσηθεμάτωνπου αφορούν τοπερφάλλον στην Κύπρο. Αέξεις και Φράσεις— "Έννομο συμφέρον" στο Διοικητικό ΔικονομιχόΔίκαιο Π. Δ. άαγτόγλου. Αέξεις καιΦράσεις— "Ίδιονενεστώςσυμφέρον"στοΑρθρο 146.2 του Συντάγματος. 25 ΑναθεωρητικήΔικαιοδοσία — Τα γεγονόταπου στοιχειοθετούν τηδι73 Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας(Αρ. 1)
(1996)καιοδοσία του δικαστηρίου είναι εκείνα που συνθέτουν τηναπαί τηση, αποκλειστική πηγή αναζήτησης της οποίας είναι η έκθεση απαιτήσεως— Η ίδια αρχή ισχύει και για τηστοιχειοθέτησηδικαι οδοσίας σε υποθέσεις αστικού δικαίου. 5 Τα κτήματα της εφεσείουσας και του ενδιαφερόμενου μέρους βρίσκονται στην οικιστική περιοχήτου χωριού Μεσόγη της Επαρ χίας Πάφουκαιαπέχουν550 π. μεταξύτους. Τοκτήματης εφεσεί ουσας,στο οποίο άρχισε νακτίζει κατοικία,δεν έχει οπτική επαφή ποοςτοκτήματουενδιαφερομένου μέρους,λόγω τηςδιαμόρφωσης τουεδάφους. Τοενδιαφερόμενο μέρος εξασφάλισε απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου για εξαίρεση εκ μέρους της αρμόδιας αρχής από τις προϋποθέσεις τουΑρθρου 9
(4)(β)(ι)τουπερί ΟδώνκαιΟικοδομών Νόμου, Κεφ. 96 όπως τροποποιήθηκε,και επίσης χαλάρωση του συντελεστή δόμησης. Η άδεια οικοδομής για ανέγερση πτηνοτρο φείου εκδόθηκε στις 5.3.88καιανανεώθηκεστις 22.7.
- Ηεφεσείουσα καταχώρησεπροσφυγήκατάτης επίδικης διοικητικής απόφασης ισχυριζόμενη ότι το κτήματης γειτνιάζει προς το κτήματουενδιαφερομένου μέρουςκαιβρίσκεται μέσασε οικιστική περιοχή καιεπίσης ότι ηανέγερση πτηνοτροφείουθατηςπροκαλέ σει οχληρία. 10 15 20 25 Το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή αφούαπο φάσισε ότι τα δικαιώματα που επικαλέσθηκε η εφεσείουσα αφο ρούσαν στη μελλοντική ανάπτυξηκαι αύξηση στην αξία της ιδιο κτησίας τηςκαι σαντέτοιαδεδιασφαλίζονταναπότονόμο. 30 Η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου επέτρεψε την έφεση αφούέκαμεεκτενή αναφοράστην Ελληνική καιΚυπριακήνομολο γία πάνωστο μόνο επίδικο θέματης έφεσης, πουήταν,ηύπαρξη ή μη, εννόμου συμφέροντος από πλευράς της εφεσείουσας, δυνάμει τουάρθρου 146.2 τουΣυντάγματοςνα ασκήσει προσφυγή. Επίσης αναφέρθηκε στην ελληνική νομολογία αναφορικάμε ζητήματασυ νταγματικής προστασίας τουπεριβάλλοντος καιαποφάνθηκεότι:
- Ηπαρούσαέφεσηδενεξετάζεταιαπότη σκοπιάτηςπροστασίας του περιβάλλοντος ως αυτοτελούς δικαιώματοςπουεκπηγάζει, όπως στην Ελλάδα απότο Σύνταγμα,λόγω ανυπαρξίαςπαρό μοιας συνταγματικής διάταξης στην Κύπρο και επειδή ηπρο σφυγήδεθεμελιώνεται πάνωσελόγο πουαναφέρεταιστηνπρο στασίατου περιβάλλοντος. 74 35 40 3Α.Α.Δ. 5 10 15 20 Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας(Αρ.1)
- Οισχυρισμός τηςεφεσείουσας γιαενδεχόμενη οχληρίακαιαφό ρητη δυσοσμία για την υγεία και ευημερία της είναι εύλογος, λαμβανομένωνυπόψητωνπραγματικώνπεριστατικώντηςυπό θεσης. Ηεφεσείουσα έχει έννομο συμφέρον να διεκδικεί όπως οι κανονισμοί οι οποίοι απαγορεύουντην ανέγερση πτηνοτρο φικών μονάδων στην περιοχή του κτήματος της μητυγχάνουν οποιασδήποτεχαλάρωσης. Οι συνέπειες από την επίδικη χαλά ρωσηείναιηδημιουργίασ' αυτήνοχληρίαςκαιημείωσητηςοι κονομικήςαξίαςτηςγηςτης. Τοέννομο συμφέρονσε υποθέσεις όπωςηπαρούσαδενπεριορίζεται σε ιδιοκτήτες όμορωνκτημά τωναλλάπρέπειναεπεκτείνεται καιστους ιδιοκτήτεςακινήτων οι οποίοι πιθαναλογούνότι μετην επίδικηάδειαθαπροκληθεί επιδείνωσητωνόρων διαβίωσηςτους. Τοέννομο συμφέρον δεν χρειάζεται να είναι υλικό. Ηαπόφασητου πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι η παρούσα προσφυγή αφορούσε μελλοντικά προ στασίατωνδικαιωμάτωντηςεφεσείουσας είναιεσφαλμένη, για τί ενεστώς συμφέρον θεωρείταικαιεκείνο πουαπειλείται μεβε βαιότητα στο άμεσον μέλλον.
- Για την θεμελίωση εννόμου συμφέροντος δεν απαιτείται από δειξη αλλά αρκείηπιθανολόγησήτου. Ηεφεσείουσα όπως φά νηκε απόταγεγονότα της παρούσαςυπόθεσης, έχει πιθανολο γήσει έννομο συμφέρον μέσα στην έννοια τουΑρθρου 146.2 του Συντάγματος,γι' αυτόκαιηέφεσητηςπρέπει ναεπιτραπεί. 25 Η έφεση επιτρέπεται. Θα ορισθεί ημερομηνίαγια συζήτηση της ουσίας της προσφυγής. Τα έξοδα επιφυλάσ σονται. 30 Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: Νεοφύτου ν. Κυπριακής Δημοκρατίας
(1964)Α.Α.Δ. 280, 35 Χρυσοστομίδης ν. Ελληνικής Κοινοτικής Συνελεύσεως
(1962)Α.Α.Δ. 297, Παπασάββας ν.Κυπριακής Δημοκρατίας
(1967)3ΑΛΛ. 111, 40 Κ. &Μ. TransportLtdκαι Άλλοι ν.Αναθεωρητικής Αρχής Αδειών
(1995)3ΑΛΛ. 225, Νικόλας ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 701/93, ημερ. 2.2.95, 75 Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας(Αρ.1)
(1996)ΚοινότηταΠύργωνκ.ά. ν. Κυπριακή;Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 671/91, ημερ. 7.11.91, Μουρτζινούv. GlobalCruises
(1992)1 ΑΛΛ. 1160, 5 ΣαφαρίνοΑτδν.ΣταυρινούΑτδ
(1991)1 ΑΛΛ.
- Έφεση. Έφεση εναντίον της απόφασης του Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Κύπρου (Χ. Αρτεμίδη, Δ.) που δόθηκε στις 5 Αυ γούστου, 1991 (Προσφυγήαρ. 749/89),με τηνοποίααπορρίφθη κε η προσφυγή της εφεσείουσας εναντίον της απόφασης του Επαρχου Πάφουμε την οποίαχορηγήθηκε άδειαοικοδομής στο ενδιαφερόμενο μέρος γιαανέγερση πτηνοτροφείου. Ηπροσφυγη απορρίφθηκελόγω έλλειψηςεννόμου συμφέροντος. 10 15 Κ. Ευσταθίου, για την Εφεσείουσα. Α. Βασιλειάδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Εφεσίβλητους. 20 Λ. Κληρίδης,Δικηγόρος γιατο Ενδιαφερόμενο μέρος. 25 Cur.adv. wit. ΠΙΚΗΣ,Π.:Την απόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει οΔικα στής κ. Π. Καλλής. ΚΑΛΛΗΣ, Δ.: Το μόνο επίδικοθέμαστην παρούσαέφεσηείναι κατάπόσο ηεφεσείουσα είχεέννομο συμφέρον,δυνάμει του άρθρου 146.2 του Συντάγματος,ναασκήσει προσφυγή. Η έφεση άπτεται του δικαιώματος ιδιοκτήτη ακίνητης ιδιο κτησίας - οικοπέδου -σε οικιστική ζώνηγια άσκησηπροσφυγής κατ' αποφάσεως της διοίκησης με την οποία χορηγήθηκε άδεια οικοδομής ("η επίδικη άδεια")σε τρίτο πρόσωπο - το ενδιαφε ρόμενο μέρος -γιαανέγερση πτηνοτροφείου. Γιατην πληρέστε ρηκατανόησητου επίδικουθέματοςθααναφερθούμεστα πραγ ματικάπεριστατικάταοποίαέχουν ως πιοκάτω: Τόσοτο κτήμα-οικόπεδοτης αιτήτριαςόσο καιτοκτήματου ενδιαφερόμενου μέρους βρίσκονται στην περιοχή του χωριού Μεσόγητης επαρχίαςΠάφου. Περιλαμβάνονται μέσα στηνπο76 30 35 40 3ΑΑ.Δ. 5 10 15 20 25 30 Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας(Αρ. 1) Καλλής, Δ. λεοδομική ζώνη ΊΑ που καθορίστηκε με την κανονιστική διοι κητικήπράξη 199/79(ή Κ.Δ.Π.). Σύμφωνα με την ίδια Κ.Δ.Π. ο συντελεστής δόμησης ήταν 0.08:
- Μέσα στην πιο πάνω ζώνη απαγορεύεται η ανέγερση οικοδομών "με χρήση ως αποθήκες, βιομηχανικές οικοδομές καιως υποστατικάγια μαζικήεκτροφή ζώων και πτηνών". Τοενδιαφερόμενο μέρος υπέβαλεαίτησηγιαανέγερση τεσσά ρων πτηνοτροφικών μονάδων πάνω στο κτήμα του - ημερ. 19.9.
- Η πρώτητουαίτησηαπορρίφθηκε. Ακολούθησενέααί τηση, στις 10.6.84,με την οποία ζητούσε χαλάρωση των περιο ρισμών στη χρήση γης που επίσης απορρίφθηκε. Τέλος την 8.6.87υπόβαλενέααίτηση.Επειδή μεβάσητις πρόνοιες του άρ θρου 9
(4)(β)(ι)τουπερί Οδών και Οικοδομών Νόμου,Κεφ. 96 (όπωςέχειτροποποιηθεί μετοΝόμο80/82) ηπροτεινόμενη ανά πτυξηδενπεριλαμβάνετο μέσαστις προβλεπόμενες απότο νόμο αυτό επιτρεπόμενες αναπτύξεις έπρεπε να είχε προηγηθεί από φαση του Υπουργικού Συμβουλίου για εξαίρεση εκ μέρους της αρμόδιας αρχής από τις προϋποθέσεις του άρθρου 9
(4)(β)(ι). Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινετησχετική εξαίρεση. Ενέκρι νε, επίσης,χαλάρωσητου πιο πάνωσυντελεστήδόμησης γιανα ανέλθει σε 0.095:
- Ηάδεια οικοδομής -για ανέγερση του πτη νοτροφείου -εκδόθηκε στις 5.3.88 καιανανεώθηκεστις22.7.
- ("η επίδικη ανανέωση"). Η εφεσείουσα πληροφορήθηκε επισήμως για την επίδικη ανανέωση στις 14.9.
- Την 5.10.89κατα χώρησε την παρούσα προσφυγή κατά της επίδικης ανανέωσης. Ισχυρίσθηκε: (α)Ότι είναι ιδιοκτήτρια "γειτνιάζουσας περιουσίας προς τοτεμάχιο του Ενδιαφερόμενου Μέρους". (β)Ότι η περιουσία της βρίσκεται στο χώρο όπου εκδίδονται άδειεςοικοδομών γιακατοικίεςκαιενπάσηπεριπτώσει γειτ νιάζει ηπεριοχή προς κατοικημένες περιοχές. 35 40 (γ)Ότι οι εφεσίβλητοι με την έκδοση της άδειαςθατην ζημιώ σουν τα μέγιστα "διότι θα δημιουργηθεί οχληρία και δυσο σμία αφόρητηγιατηνυγείακαιτην ευημερία τόσο της ίδιας όσο και της οικογένειας της προκειμένου να χρησιμοποιηθούν τα κτήματα της για σκοπούς αυτοστέγασης ή άλλης ανάπτυξης". Τοπρωτόδικοδικαστήριοδιαπίστωσε πωςηκατοικίατηςαιτήτριας απέχει 550 π. από τα υποστατικά του ενδιαφερόμενου 77 Καλλής, Δ. Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας(Αρ. 1)
(1996)μέρους "προς ταοποία μάλιστα δεν υπάρχειούτε οπτική επαφή γιατί παρεμβάλλεται μεταξύ τους κάποια ανύψωση του εδά φους". Στησυνέχεια έκρινε: Σύμφωναμετηνομολογία οαιτών νομιμοποιείται να προσβάλει απόφαση της διοίκησης, με τον ισχυρισμό πως τα δικαιώματα στην ιδιοκτησία του παραβλάπτονταί, όταν η άδεια οικοδομής χορηγείται κατά παρέκκλιση των διατάξεωντου νόμου. Ταδικαιώματα δεαυτά είναι εκείνα που ο νόμος προστατεύει υπέρ του ιδιοκτήτη ακινήτου, όπως π.χ. το φως και ο αέρας. Τα δικαιώματα της αιτήτριας,που η ίδια επικαλείται πως προσβάλλονται, αφορούν στη μελλοντική ανάπτυξηκαιαύξηση στην αξίατης ιδιοκτησίας της. Τέτοια δι καιώματα δε διασφαλίζει ο νόμος. 5 10 Έννομο συμ<ρέοον. 15 Σύμφωνα μετον Π.Δ.Δαγτόγλου,Διοικητικό Δικονομικό Δί καιο, Δεύτερη έκδοση αναθεωρημένη και συμπληρωμένη, 1994, πάρα. 537-545: "Έννομο είναι τοσυμφέρον πουόχι μόνο δεναντίκειται στο 20 δίκαιο, αλλά και αναγνωρίζεται από αυτό·ως άξω έννομης προστασίας .... Έτσι, ο ιδιώτης έχει έννομο συμφέρον στην τήρηση κανόνων δικαίου,π.χ. πεοί προστασίας τουπεριβάλ λοντος ή πολεοδομίας, οι οποίοι επιβάλλουν υποχρεώσεις στην διοίκηση,χωρίς νατουπαρέχουν (υποκειμενικά) δικαι- 25 ώματα,αλλάτων οποίων η τήρηση δημιουργεί ή διασφαλίζει μιαευμενήγι' αυτόνκατάσταση.... Τοέννομο συμφέρονπρέ πει ναείναι άμεσο,δηλαδήνα ανήκει απευθείαςστον ασκού ντα το ένδικο βοήθημακαι όχι σε τρίτο πρόσωπο και εμμέ σως μόνο στον αιτούντα... Το έννομο συμφέρον, τέλος, πρέ- 30 πειναείναι παρόν (ενεστώς), δηλαδήυπαρκτό κατάτον χρό νο ασκήσεως του ένδικου βοηθήματος ... 'Παρόν' όμως θεω ρείται και το συμφέρον που απειλείται με βεβαιότητα στο άμεσον μέλλον." 35 Στο Δαγτόγλου (πιο πάνω) επιχειρείται διάκριση μεταξύ εξου σίας ασκήσεως ένδικου βοηθήματοςκαι ενεργητικής νομιμοποι ήσεως. Ηδιάκριση τίθεται ως πιο κάτωστην πάρα. 549: Για τη θεμελίωση της εξουσίας ασκήσεως ένδικου βοηθήμα τος αρκεί ο εύλογος (δηλαδή όχι προφανώς ασύστατος) ισχυρισμός ότι ηπροσβαλλόμενη πράξηθίγει έννομο συμφέ ρον του προσφεύγοντος- δεν απαιτείται δηλαδή απόδειξη, 78 3Α.Α.Δ. 5 Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας(Αρ. 1) Καλλής, Δ. αλλ' αρκείηπιθανολόγηση, ηοποίακαιαποτελείπροϋπόθε ση του παραδεκτούτης προσφυγής. Για την θεμελίωση της νομιμοποιήσεως απαιτείται,αντιθέτως, νααποδειχθείότι το θιγόμενο έννομο συμφέρον ανήκει πράγματιστον ασκούντα το ένδικο βοήθημα(ενεργητική νομιμοποίηση) και ότι εθίγει . πράγματι απότην εναγομένη διοίκηση (παθητικήνομιμοποί ηση)· επομένως ηνομιμοποίηση ανήκει στην ουσιαστική θε μελίωσητης προσφυγήςκαιηέλλειψητηςκαθιστάτο ένδικο βοήθημα όχι απαράδεκτο,αλλάαβάσιμο..." 10 Διάκρισηεπιχειρείταικαιωςπροςτοβαθμόαπόδειξηςτουέν νομου συμφέροντος μεταξύ της περίπτωσης εκείνου στον οποίο αφοράη προσβαλλόμενηπράξηκαιεκείνουτονοποίοδεναφορά ηπροσβαλλόμενη πράξη. Σύμφωναμετις πάρα.551-555: 15 20 25 30 35 40 "Η ύπαρξηεννόμου συμφέροντος τεκμαίρεται από τον ίδιο το νόμο αν η αίτηση ακυρώσεως ασκείται από αυτόν τον οποίον 'αφορά' ηπροσβαλλόμενη πράξη,αυτόνδηλαδήστον οποίο απευθύνεταιονομαστικώς ήυπό την ιδιότητατου ως ιδιοκτήτησυγκεκριμένου ακινήτουή οχήματος.... Αντιθέτως, εκείνος τον οποίο δεν 'αφορά' ηπροσβαλλόμενη πράξη πρέ πει πάντοτε να πιθανολογήσει έννομο συμφέρον .... Όταν ο αιτών δεν είναι ο αποδέκτηςτης πράξεως,αλλάτρίτος,πρέ πει να ισχυρισθεί ευλόγως ότι εντούτοις θίγονται δικά του συμφέροντα. Στηνπερίπτωσηαυτήνπρέπειναγίνειδιάκρι ση ανάλογη με τον ευμενή ή δυσμενή για τον αποδέκτητης χαρακτήρα τηςπράξεως. Ευμενείς γιατοναποδέκτητουςπράξεις μπορείναέχουνδυσμενήαποτελέσματαγιατρίτους,τασυμφέροντατωνοποίων βρίσκονται αντικειμενικάσε άμεση αντίθεση με τασυμφέρο ντα τουαποδέκτητηςευμενούς πράξεως. Τις πράξειςαυτές έχουν έννομο συμφέρον ναπροσβάλλουν οι τρίτοι μετηναι τιολογία της αντικειμενικής παρανομίας. Έτσι π.χ. γείτονες ενός ακινήτουγια το οποίο εγκρίθηκε η εγκατάσταση εργο στασίου ή λειτουργία επιχειρήσεως, οι επιχειρηματικοί ή επαγγελματικοί ανταγωνιστέςτουαποδέκτη μιαςάδειας λει τουργίας επιχειρήσεως ή ασκήσεως επαγγέλματος,οι συνυ ποψήφιοι κατάτην κατάληψημιαςθέσεως ήτην παραχώρηση ενός προνομίου, οι συμμετέχοντες σε μια δημοπρασία κ.ο.κ.έχουν έννομο συμφέρον ναπροσβάλουντηνευμενήγια τον αποδέκτη της πράξη (οικοδομική άδεια,άδειαεγκατα στάσεως βιομηχανίας,λειτουργίας επιχειρήσεως, ασκήσεως επαγγέλματος,διορισμό σε δημόσιαθέση,παραχώρηση προ79 Καλλής,Δ. Χαραλάμπους ν.Δημοκρατίας (Αρ. 1)
(1996)νομίου,κατακύρωσηδημοπρασίας κ.ο.κ.). Δυσμενείς γιατον αποδέκτητουςπράξειςθεμελιώνουν τοέν νομο συμφέρον τουαποδέκτηγιατηνπροσβολή τους. Έννο μο συμφέρον μπορεί όμως, να έχουν και τρίτοι, στους οποίους επεκτείνεται ήεπιρρίπτεται το δυσμενές αποτέλεσμα της προσβαλλόμενης πράξεως." 5 Στην Κύπρο το ζήτημα του εννόμου συμφέροντος διέπεται από το άρθρο 146.2 του Συντάγματοςτο οποίο,όπως έχει υπο- 10 δειχθεί στην Νεοφύτου ν. Δημοκρατίας
(1964)Α.Α.Δ.280, 292, είναι ανάλογο μετην αντίστοιχη ελληνική νομοθετική διάταξη η οποία αποτελείται από το άρθρο 48 του Νόμου 3713/1928 (βλ. και Χρνσοστομίδης ν. Ελληνικής Κοινοτικής Συνελεύσεως
(1962)Α.Α.Δ.297, 402 και Παπασάββας ν.Δημοκρατίας
(1967)15 3Α.Α.Δ. 111, 122). ΣτηνΠαπασάββας (πιοπάνω)υποδεικνύεταιότι εξέτασητης εξέλιξης της ελληνικής νομολογίας, η οποία αναφέρεται στην εφαρμογή της πιό πάνω νομοθετικής διάταξης,οδηγεί στο συ- 20 μπέρασμα ότι το άρθρο 146.2 του Συντάγματος αποτελεί πρό νοια ηοποίααναπαραγάγει σε μεγάλο βαθμότις σχετικές αρχές της ελληνικής νομολογίας. Επομένως η ελληνική νομολογία αποτελεί πολύ μεγάλο βοήθημα. Έχει νομολογηθεί ότι το συμ φέρον το οποίο απαιτείται από το άρθρο 146.2 για τη νόμιμο- 25 ποίηση προσώπου να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο πρέ πει να έχει νομικό έρεισμα (Βλ. Κ. & Μ. (Tranport) Ltd και Αλλοι ν.Αναθεωρητικής Αρχής Αδειών, Α.Ε. 1233, 18.5.93). Οι όροι "ίδιον ενεστώς συμφέρον" στο άρθρο 146.2 καθιστούν τηνάμεσηπροσβολή υφιστάμενου συμφέροντος τουαιτητήπουαπορρέειαπότοΝόμο,προϋπόθεσηγιατηνάσκησηπρο σφυγής. (Νικόλας ν.Δημοκρατίας, Υπ. αρ. 701/93,2.2.95). 30 Στην Ελλάδαόπουυπάρχειειδικήσυνταγματικήρύθμισηγια 35 την προστασία τουπεριβάλλοντος (βλ.άρθρο24 του Συντάγμα τος) το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει να επιδείξει μια ολο κληρωμένη νομολογία σε ζητήματασυνταγματικής προστασίας του περιβάλλοντος την οποία ο Νομοθέτης δεν είναι πλέον δυ νατόν να αγνοεί. Ηνομολογία αυτή αφορά πλείστα ζητήματα 40 από την χωροταξία και την πολεοδομία, μέχρι την προστασία τηςπολιτιστικής κληρονομιάς τηςχώρας. (Βλ. ΙωάννουΔ.Σαρ μά,ΗΣυνταγματικήκαιΔιοικητική Νομολογίατου Συμβουλίου της Επικρατείας,Β έκδοση, 1994, σελ. 157-58). Έχει νομολογη80 3 ΑΛΛ. Χαράλαμπους ν.Δημοκρατίας (Αρ. 1) Καλλής, Δ. θεί δε ότι: 5 10 15 20 25 30 35 40
- Το άρθρο24 του Συντάγματος εισάγει "υποχρέωση τουΝο μοθέτου όπως απέχει εκτης θεσπίσεως πολεοδομικών κανόνων που ευρίσκονται εκτός του.διαγεγραμμέν,Αυ πλαισίου της ομαλής,λειτουργικής αναπτύξεωςτωνοικισμών τωνπό λεων (ΣτΕ 1876/1980, Σαρμά(πιόπάνω),σελ. 673).
- Μια τροποποίηση της ισχύουσας πολεοδομικής ρυθμίσεως, προκειμένου περί οικισμού με εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιδείνωση του υφι στάμενου φυσικούκαιοικιστικού περφάλλοντος καιναπρο καλεί επιδείνωση των όρων διαβιώσεως των κατοίκων που είχαν διαμορφωθεί υπό το ήδη τροποποιημένο καθεστώς. (Στ.Ε 10/88 και Σαρμά(πιόπάνω)σελ. 799). Πρέπει να τονισθεί ότι ηπαρούσαέφεσηδε* εξετάζεταιαπό την σκοπιά της προστασίας του περιβάλλοντος ως αυτοτελούς δικαιώματος εκπηγάζοντος, όπως στην Ελλάδααπό τοΣύνταγμα,επειδήδεν έχουμε παρόμοιασυνταγματικήδιάταξηκαιεπει δή ηπροσφυγή δε θεμελιώνεται πάνω σε λόγο πουαναφέρεται στην προστασίατουπεριβάλλοντος. Εξετάζεται,όμως,τοπερι βάλλον υπό την σκοπιά του συμφέροντος του προσφεύγοντος για την προστασία των όρων διαβίωσης του στη 'συγκεκριμένη περιοχήκαιτωνπεριουσιακώντουδικαιωμάτωνστοβαθμόπου επηρεάζονται απότην επίδικηπράξη. Ηαναφορά στην ελληνι κή νομολογία έγινε για να καταδειχθεί η ευαισθησία της σε θέ ματαπου έχουν σχέσημε τους όρους διαβιώσεως. Ηίδιαευαισθησία έχει επιδειχθεί καιαπότην Κυπριακή Νο μολογία,αλλάαπόάλληοπτικήγωνιά.ΣτηνΚοινότητα Πύργων και Άλλων ν.Δημοκρατίας,Υποθ. 671/91,7.11.91, αποφασίσθη κε ότι το δικαίωματηςζωής επεκτείνεται και στους περιβαλλο ντικούς όρους διαβίωσης. Δεν θα μαςαπασχολήσει ηαρχή αυτή δεδομένου ότι ηπαρούσαυπόθεση δε βασίζεται πάνωσε δι καίωμα γιαπεριβαλλοντική διαμόρφωση αλλά σε δικαίωμαγια τη χρήση ιδιοκτησίας κάτω απόπαραδεκτούςόρους και σε συ νάρτηση με την προστασίατων περιουσιακώνδικαιωμάτων. Ηπροσφυγήστρέφεται εναντίον τηςαπόφασηςημερ. 22.7.89 μετην οποία ανανεώνετο ηάδειαοικοδομής. Σύμφωναμεέκθε ση του Διευθυντή του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως, ημερ. 3.3.1989 (βλ. πρακτικά σελ. 37-38), η κατοικία της αιτήτριας "άρχισε να κτίζεται". Επομένως το ζήτημα του έννομου 81 Καλλής, Δ. Χαραλάμπουςν.Δημοκρατίας (Αρ. 1)
(1996)συμφέροντος θαεξεταστεί μεβάσηκαιαυτότο δεδομένο και με βάσητην αρχήότι: "Το έννομο συμφέρον πρέπει ναείναιπαρόν (ενεστώς), δηλαδή υπαρκτό κατά το χρόνο ασκήσεως του ένδι κου βοηθήματος ... 'Παρόν' όμως θεωρείται και το συμφέρον πουαπειλείται μεβεβαιότηταστο άμεσον μέλλον ...(Δαγτόγλου, πιο πάνω, πάρα. 545). 5 Η προσβαλλόμενη πράξηδεν αφοράάμεσα την εφεσείουσα. Προκύπτει επομένως το ερώτημακατάπόσο έχει πιθανολογήσει έννομο συμφέρον με το να ισχυρισθεί ευλόγως ότι θίγονται δι- 10 κάτης συμφέροντα. (Δαγτόγλου,πιοπάνω,πάρα.551,553). Θε ωρούμε ότι γιατην επίλυση τουεπίδικου ερωτήματος πρέπεινα προσφύγουμε στους ισχυρισμούς πουπεριέχονται στο δικόγρα φο της εφεσείουσας σύμφωνα με τους οποίους: "με την έκδοση της άδειαςοι εφεσίβλητοι θαζημιώσουν τα μέγιστα την εφεσεί- 15 ούσα διότι θαδημιουργηθεί οχληρία καιδυσοσμία αφόρητη για την υγείακαιτην ευημερία τόσο τηςεφεσείουσας όσοκαιτηςοι κογένειας της προκειμένου ναχρησιμοποιηθούν τακτήματατης για σκοπούς αυτοστέγασης ήάλληςανάπτυξης." 20 Η αρχήαυτή εφαρμόζεταικαι για τη στοιχειοθέτηση δικαιο δοσίας σε υποθέσεις αστικού δικαίου.Έχει νομολογηθεί ότι τα γεγονότα που στοιχειοθετούν τη δικαιοδοσία του δικαστηρίου είναι εκείνα που συνθέτουν την απαίτηση αποκλειστική πηγή αναζήτησης της οποίας είναι η έκθεση απαίτησης (Μονρτζινον v. Global Cruises
(1992)1 Α.Α.Δ. 1160 και Σαφαρίνο Λτδ ν. Στανρινον Ατό
(1991)1 Α.Α.Δ.1059).Πρέπεινατονιστεί ότιγια τη θεμελίωση της ύπαρξης έννομου συμφέροντος αρκεί ο εύλο γος (δηλαδή όχι προφανώς ασύστατος) ισχυρισμός ότι ηπρο σβαλλόμενη πράξηθίγει έννομο συμφέρον του προσφεύγοντοςδεν απαιτείται δηλαδή απόδειξη, αλλ' αρκεί η πιθανολόγηση (Δαγτόγλου, πιο πάνω, πάρα. 549). Έχουμε λάβει υπόψητουςπιοπάνωισχυρισμούς της εφεσεί ουσας σε συνάρτηση κυρίως με τα πιο κάτω πραγματικάπερίστατικά: 25 30 35 (α)Ότι είχε αρχίσει την ανέγερση της κατοικίας της πριν την ανανέωση της επίδικης άδειας. 40 (β)Ότι το κτήμα της - και εκείνο του Ενδιαφερόμενου μέρους βρίσκονται σε οικιστική περιοχή όπου απαγορεύεται ηανέ γερσηπτηνοτροφικών μονάδων. 82 3 Α.Α.Δ. Χαραλάμπους ν.Δημοκρατίας (Αρ. 1) Καλλής,Δ. (γ)Ότι το κτήμα της βρίσκεται σε απόσταση 550 π. απότο επί δικο πτηνοτροφείο και ότι μεταξύ τους δεν υπάρχει οπτική επαφή. 5 10 15 20 25 30 35 40 Θεωρούμε ότι ο ισχυρισμός της για ενδεχόμενη οχληρία και δυσοσμία αφόρητηγιατηνυγείακαιτην ευημερία της δεν είναι προφανώς ασύστατοςαλλά,αντιθέτως,είναι εύλογος. Η ύπαρ ξη της ισχυριζόμενης δυσοσμίας θα προκαλέσει επιδείνωση των όρων διαβίωσης της εφεσείουσας. Ητελευταία είναι ιδιοκτήτριακτήματος σεπεριοχήστην οποίασύμφωνα μετην ισχύ ουσα πολεοδομική ρύθμιση απαγορεύεται η ανέγερση πτηνο τροφικών μονάδων (βλ. Κ.Δ.Π. 199/79). Έχει έννομο συμφέρον να διεκδικεί όπωςηισχύουσα πολεοδομική ρύθμιση μητροπο ποιηθεί ήχαλαρωθεί με τρόπο πουναέχει ως αποτέλεσμα την επιδείνωση των όρων διαβιώσεως της. (ΣτΕ 10/88).Έχει έννο- * μο συμφέρον να διεκδικεί όπως OLκανονισμοί οι οποίοι απα γορεύουν την ανέγερση πτηνοτροφικών μονάδων στην περιοχή τουκτήματος της,η οποίαείναι οικιστική, μητυγχάνουν οποι ασδήποτε χαλάρωσης. Η επίδικη χαλάρωση και η συνεπακόλουθη ανέγερση πτηνοτροφικών υποστατικών σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της θατης προκαλέσει οχληρία. Περαιτέρω είναι βέβαιο ότι ηοικονομική αξίατης γης της θα μειωθεί για τί η ανέγερση πτηνοτροφικής μονάδας σε οικιστική περιοχή αποτελεί παράγονταεπιβαρυντικόγια την αξίατης γης. ΗένVOLOτου έννομου συμφέροντος των ιδιοκτητών της γης ανα φορικά με ισχυριζόμενες παράνομες διοικητικές πράξεις οι οποίες αφορούν στην χορήγηση άδειας οικοδομής, μετά μάλι στα από χαλάρωση των σχετικών πολεοδομικών ρυθμίσεων, δεν πρέπει να περιορίζεται στους ιδιοκτήτες όμορων ακινήτων πρέπει να επεκτείνεται και στους ιδιοκτήτες ακινήτων οι οποίοι πιθανολογούν ότι με την επίδικη άδεια θα προκληθεί επιδείνωση των όρων διαβίωσης τους. Αλλωστε' το έννομο συμφέρον δε χρειάζεται να είναι υλικό. (Βλ. Δαγτόγλου, πιο πάνω, πάρα. 546). Δεν έχει σημασία ότι ηκατοικίατης εφεσείούσας βρίσκετο υπό ανέγερση κατά τον κρίσιμο χρόνο. Δεν εγείρεται θέμα μελλοντικής προστασίας των δικαιωμάτωντης, όπως έχει αποφανθείτο πρωτόδικο δικαστήριο,γιατί ενεστώς συμφέρον θεωρείται και εκείνο που απειλείται με βεβαιότητα στο άμεσο μέλλον - στην παρούσαυπόθεση μετάτην περάτωση της ανέγερσης της οικίας. Αφού ελάβαμε υπόψη όλα τα πιο πάνω κρίνουμε ότι η εφε σείουσα έχει πιθανολογήσει έννομο συμφέρον μέσαστην έννοια του άρθρου 146.2 του Συντάγματος. Ακολουθεί πως η έφεση 83 Καλλής, Δ. Χαραλάμπους ν. Δημοκρατίας (Αρ. 1)
(1996)πρέπει να επιτραπεί. Η έφεση επιτρέπεται. Θα ορισθεί ημερομηνία για συζήτηση της ουσίας της προσφυγής. Ταέξοδα επιφυλάσσονται. Η έφεση επιτρέπεται. Θαορισθεί ημερομηνίαγια συζήτηση της ου σίαςτηςπροσφυγής. Ταέξοδα επι φυλάσσονται. , S4