clr/1996/1996_4_1153.pdf

(1)τουΝόμου. 5 Επίταξη — Φύση — Νομολογιακός καθορισμός των εξουσιώντης επι~ τάσουσας αρχής — Πρόκριση τηςκαθολικότηταςτωνεξουσιών αυ­ τών. 10 15 20 ΠροσφυγήβάσειτουΆρθρου 146τουΣυντάγματος—Γενικό βάροςαπο­ δείξεως και εξειδίκευσητου — Ενέργεια του Δικαστηρίου σε περί­ πτωσημη αποσείσεως τουβάρουςαποδείξεως. Επίταξη — Επίταξη ακινήτουιδιοκτησίας — Τογενικότεροζήτηματης επιλογής του προς επίταξη (ήαπαλλοτρίωση) τεμαχίου— Καθαρά τεχνικό ζήτημα —Νομολογιακά πορίσματα — Εφαρμογή τους στα γεγονότα τηςκριθείσαπερίπτωσης. Ο αιτητήςπροσέβαλε τοδιάταγμαεπίταξηςτηςακίνητηςιδιοκτησίαςγιαποικιλίαλόγων. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας την προσφυγή,αποφά­ σισεότι: 1153 Παπαδόπουλοςν. Δημοκρατίας

(1)πρέπει νακαθορίζεταισαφώςοσκο­ πός για τον οποίο η"επίταξηκατέστη αναγκαία". Κατάπόσο ο σκοπός ο οποίος αναφέρεταιστο διάταγμαείναι αρκετάσαφής έτσιώστεναικανοποιείτιςπιοπάνωνομοθετικές διατάξεις απο- 20 τελεί ζήτηματοοποίοεξαρτάταιαπότηφύσητουσκοπούκαιτις περιστάσεις κάτωαπό τις οποίεςείχεεκδοθεί το διάταγμα. Σκοπόςτηςπιοπάνωνομοθετικής διάταξης είναιναδίνειεπαρκή πληροφόρηση στον ενδιαφερόμενο ιδιοκτήτη για να μπορεί να 25 ασκεί ταδικαιώματατουδυνάμει του Αρθρου 146.1 του Συντάγ­ ματος (Βασιάδον). Αυτή η νομοθετική διάταξηέχει τη σημασία πουέχειηαιτιολογίαδιοικητικώνπράξεωνσύμφωναμετιςαρχές του διοικητικού δικαίου.Σύμφωναμε αυτέςτις αρχέςηαιτιολο­ γία πρέπει να παρέχει στο δικαστήτααπαραίτητα ειδικάκαισυ- 30 γκεκριμένα στοιχεία γιατηδιακρίβωσητηςνομιμότητας τηςδιοι­ κητικήςπράξεως.Αν ηαιτιολογίαείναιτόσοαόριστηκαι ασαφής ώστε να καθιστά ανέφικτοτο δικαστικό έλεγχοδεν είναι νόμιμη καιοδηγεί στην ακύρωσητηςπράξεως. 35 Εδώέχειμεσαφήνειακαθορισθείοσκοπόςγιατονοποίοείχεκα­ ταστεί αναγκαία η επίταξη. Δεν ήταν απαραίτητηη περαιτέρω εξειδίκευσητουσκοπού. Τοδιάταγμα παρέχειστο δικαστήριο ταειδικάκαισυγκεκριμένα 40 στοιχεία γιατηδιακρίβωσητηςνομιμότητας του.Δεν είναιαόρι­ στο καιασαφές.Πρόκειταιγιακατασκευή υπεραστικούδρόμουη οποία, σίγουρα, καθιστάαναγκαία την απαλλοτρίωση ήεπίταξη μεγάλου αριθμού τεμαχίων ακίνητης ιδιοκτησίας. Ο σκοπός για 1154 4Α.Α.Δ. Παπαδόπουλος v. Δημοκρατίας τον οποίο χρειάζονται ποικίλει σε μεγάλο βαθμό,π.χ. μερικάτε­ μάχια μπορεί ναχρειάζονταιγια διαπλάτυνσητουδρόμου, άλλα για ευθυγράμμιση καιάλλα για αποκατάσταση λειτουργικότητας άλλων δρόμων. 5 10 15 20 Έχοντας υπόψητηγενική φύσητου έργου - κατασκευήδρόμουτοδικαστήριοθεωρεί ότιδενείναιαναγκαίαηεξειδίκευση και συ­ γκεκριμενοποίηση τουσκοπού.EivaLαρκετόανγίνεται αναφορά στο γενικό σκοπό της επίταξης όπως είναι εδώηπερίπτωση.Το επίδικοδιάταγμαπεριέχει τηναιτιολογίαηοποίαείναιαναγκαία γιατηδιακρίβωσητηςνομιμότητας τουκαιγιατηνάσκηση δικα­ στικού ελέγχου.

1. Οαιτητήςέχει επίσης υποστηρίξει OILοι καθ'ων ηαίτησηέχουν προβεί στην εκτέλεσημόνιμων έργων -ασφαλτόστρωση έκτασης περίπου 2.500 τ.μ. και τοποθέτησαν τσιμεντοσωλήνες - γεγονός πουδεσυνάδει μετηφύσητης επίταξηςηοποίαείναι εξαιρετικό και προσωρινό μέτρο "στέρησης της κατοχήςχρήσης καικάρπω­ σης ιδιοκτησίας,αντίθεταμετηναναγκαστικήαπαλλοτρίωσηπου είναι μόνιμο μέτροστέρησης ιδιοκτησίας". Η πιοπάνωθέσηέχειαντιμετωπισθείαρνητικάαπότηνομολογία. 25 30 35 40
2. Τελικά ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή υποστήριξε ότι ο πλαγιόδρομος θαμπορούσε νακατασκευαστεί"στα βόρειασύνο­ ρατουακινήτουτουαιτητή,ήτοιτασύνορατωντεμαχίων 153και 138χρησιμοποιώντας μέροςκαιτων δυο ακινήτων". Επίπροσφυγήςτοαρχικόβάροςαπόδειξης,της ικανοποίησηςδηλαδήτου δικαστηρίου ότι πρέπει ναεπέμβει,βαρύνει τοναιτητή. Ενόψει της ένορκης δήλωσης των καθ' ων ηαίτηση εδώτο μέρος το οποίο φέρει το βάρος της απόδειξης -ο αιτητής -έπρεπε να αποδείξει τους σχετικούς ισχυρισμούς του με προφορική μαρτυ­ ρία. Οαιτητήςδεν έχει επιχειρήσει κάτιτέτοιο. Δεν μπορείεπομένως να δοθεί οποιαδήποτε βαρύτητα στον σχετικό ισχυρισμό του. Επομένως οσχετικός λόγος ακυρώσεως θαπρέπειναεξετα­ στείμεβάσητοπραγματικόυπόβαθρο,όπωςαυτόέχειτεθείμετην πιο πάνω ένορκηδήλωση. Τονομικό υπόβαθροέχειδιασαφηνισθείσε σειρά αποφάσεων της νομολογίας. Δενεναπόκειταιστοδικαστήριοναασκήσειτηνδική τουδιακριτική ευχέρεια στηθέση εκείνης τηςΔιοίκησηςαναφορι­ κάμετηνεπιλογήμεταξύδύοεξίσουκατάλληλωντεμαχίωνηαπό­ κτησητωνοποίων συνεπάγεταιπερίπουτην ίδιαταλαιπωρία. 1155 Παπαδόπουλοςν. Δημοκρατίας

(1996)Το ζήτημα της επιλογής του τεμαχίου μέσα στο οποίο θακατασκευάζετοο πλαγιόδρομοςαποτελείκαθαρά τεχνικόζήτημα. Ο σχετικόςκανόναςέχειδιατυπωθείωςπιοκάτωστηνLanitisΕ. C. Estates Ltd κ.ά. ν.Δημοκρατίας(απόφασηολομέλειας) ηοποία υιοθετήθηκε στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου κ.ά. ν. άημοκρατίας (απόφασηολομέλειας). 5 Στηνκρινόμενηυπόθεσηόχι μόνο δεν έχει αγνοηθείένα"ήττον" επαχθές μέσο αλλά,σύμφωναμε το ενώπιοντουδικαστηρίου υλικό το μέσοπου έχει επιλεγείήταντομόνοενδεδειγμένο. 10 Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: 15 Vasiadou v.Republic

(1973)3C.L.R. 241, Aspn v.Republic4R.S.C.C 57, Papadopouilou a.o. v.Republic

(1971)3C.L.R. 317, 20 Ταμασίου v.Δημοκρατίας

(1991)4ΑΛΛ. 1188, Ιωσηφίδηςv.ΓενικούΕισαγγελέως

(1990)3ΑΛΛ. 4599, 25 Hadjilossifa.o. v.Republic

(1987)3C.L.R. 1567, Demetriou a.o. v.Republic

(1986)3 CLR. 664, Coussoumides v.Republic

(1966)3C.L.R. 1, 30 Makndesv.Republic

(1967)3 CLR. 147, Pissas (No.2) v.E.A.C.

(1966)3 CLR. 784, 35 Tikkiris a.o. v.B.A.C.

(1970)3 CLR. 291, Lanitis EC. Estates Ltdκ.ά. v.Δημοκρατίας

(1989)3ΑΛΛ. 3252, ΙεράΑρχιεπισκοπή Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)3ΑΛΛ.

1. 40 Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της απόφασης των καθ' ων η αίτησηγια 1156 4 Α.Α.Δ. Παπαδόπουλος ν. Δημοκρατίας την Επίταξη ενός τεμαχίουγης ιδιοκτησίατουαιτητήσταπλαίσια κατασκευήςτουδρόμουΛεμεσού- Πλατρών. Μ.Β.Ιωάννου,γιατον Αιτητή. 5 Γ. Παπαϊωάννον,Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ' ωνη αίτηση. Cur.adv. vult. 10 ΚΑΛΛΗΣ,Δ.:Οαιτητήςείναι ιδιοκτήτης ενός τεμαχίουγηςμε αρ. 153στην ενορίαΑγίας Φύλας,στηΛεμεσό.Σταπλαίσιακατα­ σκευήςτουδρόμουΛεμεσού-ΠλατρώνοΥπουργός Συγκοινωνιών και Έργων ("ο Υπουργός") με διάταγμαημερ. 12.12.1991διέταξε 15 την επίταξη μέρους του πιο πάνωτεμαχίου. Το διάταγμα εκείνο δεναποτελεί μέρος τηςπαρούσας προσφυγής. 20 Ηχωρομετρική εργασίαγιατημελέτηκατασκευήςτουπιοπά­ νω δρόμου έγινετο
2. Κατά τηδιεξαγωγήτης ενλόγω μελέτης δεν υπήρχε ασφαλτοστρωμένη πρόσβαση στη χιλιομετρική θέση 5+456 περίπου,στη δεξιά πλευρά του δρόμου όταν κάποιοςκα­ τευθύνεται απόΛεμεσόπροςΠλάτρες. Στο στάδιο κατασκευής του πιο πάνωδρόμουδιαπιστώθη25 κε ότι υπήρχε ασφαλτοστρωμένη πρόσβαση στην πιο πάνωθέ­ ση. Με την κατασκευή όμως του δρόμου η εν λόγω πρόσβαση αποκόπηκεκαιηεπανασύνδεση της στο ίδιο σημείο με τοδρό­ μο Λεμεσού-Πλατρών θεωρήθηκε αδύνατη λόγω της μεγάλης υψομετρικής διαφοράςπου υπάρχει. Ηπαλαιάκλίσηπρόσβα30 σης ήταν 14.72% ενώ η νέα κλίση πρόσβασης σε περίπτωση σύνδεσης της στο ίδιο σημείο θαήταν 26% (βλ. επιστολή ημερ. 27.7.92,Τεκ. 1). 35 40 Μετάαπόμελέτηόλων τωνστοιχείων οάξοναςτηςπρόσβασης είχεκαθορισθεί μέσα απότο πιοπάνωτεμάχιοτου αιτητήκαιτο τεμάχιο
3. (βλ.επιστολή ημερ.3.9.92, ΠαράρτημαΒστην ένστα­ σηκαι επιστολή ημερ.28.8.92,Τεκ. 1). Μεβάσηταπιοπάνωγεγονότα ο Υπουργός, μεδιάταγμα ("το επίδικοδιάταγμα")ημερ. 13.10.92,διέταξετηνεπίταξημέρουςτου πιο πάνωτεμαχίουκαθώςκαι μέρους ενός άλλου τεμαχίου -
4. Το μέρος τουτεμαχίου τουαιτητήπου επηρεάζεταιαπότο επίδι­ κο διάταγμασημειώνεται με κόκκινο χρώμα στο Παράρτημα 'Β' της ένστασης. Σύμφωναμετο επίδικοδιάταγμα ηπιο πάνωιδιο1157 Καλλής, Δ. Παπαδόπουλοςν.Δημοκρατίας

(1996)κτησίαήταν"αναγκαίαγιατουςπιοκάτωσκοπούςδημόσιαςωφέ­ λειας, δηλ. yuxτη δημιουργία και ανάπτυξητων δημόσιων οδών στη Δημοκρατία ήοποιοδήποτε απότους σκοπούς αυτούς καιη επίταξη της επιβάλλεται για τους πιο κάτω λόγους, δηλ. για την κατασκευή,βελτίωση, ευθυγράμμισηκαιασφαλτόστρωση τουδρόμουΛεμεσού-Πλατρών". 5 Μετάτηνδημοσίευση τουεπίδικουδιατάγματοςακολούθησε η παρούσαπροσφυγήεναντίον των4καθ' ωνηαίτησημετηνοποία οαιτητήςζητούσε 3θεραπείες.Κατάτοστάδιοτων διευκρινίσεων 10 οαιτητήςαπέσυρετηνπροσφυγήεναντίοντωνκαθ' ωνηαίτηση 1, 3και4. Απέσυρε επίσης δυοαπότις θεραπείεςκαιπεριόρισε την θεραπεία που ζητούσε σε εκείνητης παραγράφου 'Β'. Τηνκατα­ γράφω: 15 "ΔήλωσητουΔικατηρίου ότι τοΔιάταγμαεπίταξηςπουδημο­ σιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας αρ.2746 ημερ.23.10.1992,Παράρτηματρίτο Μέρος IIΑρ. Γνωστοποίη­ σης 1708 σχετικά μετοτεμάχιο 153 (μέρος)του Χωρομετρικού Σχεδίου LIII 40 είναι παράνομο, άκυρο και εστερημένο οίου- 20 δήποτεεννόμου αποτελέσματος." ΜετάαπόάδειατουΔικαστηρίου - μεάλλησύνθεση- οιδιάδι­ κοι καταχώρησανένορκες δηλώσεις. Εκ μέρους τουαιτητή κατα­ χωρήθηκε ένορκη δήλωσηαπότον Κώστα Παναγιώτου.Ο τελευ- 25 ταίοςείναιχωρομέτρης μεπείρα25 ετών.Σύμφωναμετον Κώστα Παναγιώτουοπλαγιόδρομοςθα"μπορούσενακατασκευασθείστα βόρειασύνορα τουΤεμ. 153τουαιτητούμετασύνορατουτεμαχί­ ου 138 χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα". Εάν κατασκευάζετο "στα σύνορα των τεμαχίων 153 και 138 χρησιμοποιώντας μέρος και 30 των δυο ακινήτων δεν θαεπηρεάζετο σε τόσην μεγάλη έκταση το ακίνητον του αιτητού,περίπου2.500μέτρα διότι θα χρησιμοποι­ είτο και μέρος του τεμαχίου 138 το οποίον εξυπηρετεί βασικά ο κατασκευασθείς πλαγιόδρομος". Τελικά ο Κώστας Παναγιώτου (βλ. πάρα. 8 της ένορκης δήλωσης του)έχει προβάλει τηθέσηότι 35 "ηκατασκευήτουπλαγιόδρομου στο ακίνητοτουαιτητούδενέγι­ νε για σκοπούς της κατασκευής, βελτίωσης, ευθυγράμμισης και ασφαλτόστρωσης τουδρόμουΛεμεσού-Πλατρώναλλάγιαεξυπη­ ρέτηση ιδιωτικών γειτονικών ακινήτωνκαι ιδιαίτερατου τεμαχί­ ου 138". 40 Η εικόνα των πραγματικώνπεριστατικών συμπληρώνεται με την ενόρκηδήλωσητης Ανθής Βραχίμη. Η τελευταία είναιεκτελε­ στικός μηχανικός 1ης τάξης στο Υπουργείο Συγκοινωνιών και 1158 4Α.Λ.Δ. Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας Καλλής, Δ. Έργων.Διαφώνησε με τις πιο πάνωθέσεις του Κώστα Παναγιώ­ του.Παραθέτωαυτούσιες τις σχετικές θέσειςτης: 5 10 15 "Η πρότασητουκ. Παναγιώτουγιακατασκευήτηςπρόσβασης σταβόρειασύνορατωντεμαχίων 153 (ανήκειστον Αιτητή)και 138,Φ.ΣΧΙΙΙ.40, δενθεωρείται κατάλληλη διότι σε περίπτωση υλοποίησης τηςτοτεμάχιοτουΑιτητήθαπεριορίζετο σεμεγα­ λύτερο βαθμό.Τούτο διότι λόγω υψομετρικών διαφορών του εδάφους θα χρειάζετο μεγαλύτερη λωρίδα γης για τηνκατασκευήτωνπρανώνεπιχωμάτωσηςπροςτοτεμάχιοτου Αιτητή. Περαιτέρωδιαφωνώμε τον ισχυρισμό που εκτίθεται στηνπα­ ράγραφο 8 της ένορκης δήλωσης, ο οποίος προβλήθηκε και στην ΓραπτήΑγόρευσητου Αιτητή. Επί του προκειμένου υιο­ θετώκαιεπαναλαμβάνω αυτούσιατην απάντηση των Καθ'ων ηαίτηση η οποία δόθηκε σε σχέση με τον ισχυρισμό αυτόκαι εκτίθεται στην σελ. 5της Γραπτήςτους Αγόρευσης,αντίγραφο τηςοποίαςεπισυνάπτεταιωςΤεκμήριο 'Χ'." Οπρώτοςλόγοςακυρώσεως,όπωςέχειαναπτυχθείμετηνγρα20 πτήαγόρευσητουευπαίδευτουσυνηγόρου τουαιτητή, αναφέρεται στους σκοπούςγιατουςοποίουςέχειδιαταχθείη επίδικη επίταξη. Υποστήριξε ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή:Ο σκοπός που αναφέρεται στο επίδικο διάταγμαεπίταξης είναι αναληθής, ανυ­ πόστατος και απομακρυσμένος διότι ο πραγματικόςσκοπός του 25 επίδικου διατάγματοςδεν ήταν εκείνος που αναφέρεταιστο διά­ ταγμα"αλλάη παροχήδιόδουπροςεξυπηρέτησιν γειτονικών προς το ακίνητοντουαιτητούακινήτωνκαι ειδικώτερατου γειτονικού τεμαχίου 138".Οισκοποίγιατουςοποίους"περιουσίαδύναταινα επιταχθεί αναφέρονταιστο άρθρο 3

(1)του περί Επιτάξεως Ιδιο30 κτησίαςΝόμου,1962 (Ν21/62)καιστουςενλόγωσκοπούςδενπε­ ριλαμβάνεταικαιη παροχήδιόδουδι' εξυπηρέτησαν ιδιωτικήςπε­ ριουσίας". Γιαεπίλυσητουνομικούζητήματοςπουεγείρεται απότονπιο 35 πάνωλόγο ακυρώσεως παρίσταταιανάγκηνα αναφερθώστα γε­ γονότα που σχετίζονται με την πρόσβαση στο πιο πάνωτεμάχιο

1. Όπως αναφέρεταιστο πιστοποιητικό εγγραφήςακίνητηςιδιο40 κτησίας τουκτήματοςτουαιτητή(Παράρτημα Έ ' στηγραπτή του αγόρευση) το τεμάχιο του υπόκειται σε δικαίωμαδιάβασης κατά μήκοςτηςνότιαςπλευράςτουπροςόφελοςτουτεμαχίου
2. Κα­ τά τη διεξαγωγή της χωρομετρικής εργασίας γι« τη μελέτη κατα­ σκευής τουδρόμουΛεμεσού-Πλατρώνδενυπήρχεδρόμος στοσυ1159 Καλλής, Δ. Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας

(1996)γκεκριμένο κομμάτι του τεμαχίου του αιτητήπουυπόκειτο σεδι­ καίωμα διάβασης. Όμως στο στάδιοκατασκευήςτου δρόμου δια­ πιστώθηκε ότι υπήρχε ασφαλτοστρωμένη πρόσβαση στο εν λόγω μέρος τουτεμαχίου. 5 Ήτανπαραδεκτόαπότοναιτητήότιμετηνκατασκευήτουδρό­ μουΛεμεσού-Πλατρώνηπιοπάνωπρόσβασηαποκόπηκε(βλ.σχέ­ διο που επισυνάπτεται στη γραπτήαγόρευση του συνηγόρου του όπουκάτωαπότον τίτλο "επεξηγήσεις" αναφέρονταιταακόλου­ θα: 'Το εν λόγω δικαίωμα διάβασης δεν χρησιμοποιείται τώρα 10 καθ' ότι με τη διεύρυνση του δρόμου Λεμεσού-Πλατρών και στο σημείο όπου τούτο εφάπτεταιτου εν λόγω δρόμου έχει δημιουρ­ γηθεί ψηλός απότομοςκρημνός"). Έχω ήδηαναφερθείστους σκοπούς του επίδικου διατάγματος 15 όπως είχαν τεθεί στο επίδικοδιάταγμα (βλ. σελ. 93-94). Σύμφωνα με την ένορκη δήλωση της Ανθής Βραχίμη η αποκατάστασητης λειτουργικότητας δρόμων οιοποίοι επηρεάζονταιαπόκατασκευή νέου δρόμου αποτελεί μέροςτης μελέτης οδοποιίας. 20 Φαίνεται απόταπιοπάνωγεγονότα ότι λόγω του έργουκατα­ σκευής του πιο πάνωδρόμου είχε αποκοπείηπρόσβασηπροςτο τεμάχιο 138. Φαίνεται,επίσης, ότι σκοπός της επίδικης επίταξης ήτανη αποκατάστασηπρόσβασηςπροςτοΤεμ. 138,δηλαδήη απο­ κατάστασητηςλειτουργικότητας δρόμουοοποίος είχεεπηρεασθεί 25 από τηνκατασκευήτου δρόμουΛεμεσού-Πλατρών. Θεωρώ ότι ηαποκατάστασηλειτουργικότητας προσβάσεων οι οποίες είχαναποκοπείήεπηρεασθεί λόγω τηςκατασκευήςτουκυ­ ρίως έργου,δηλαδήτουδρόμουΛεμεσού-Πλατρών,αποτελεί ανα- 30 πόσπαστο μέρος τουκυρίως έργου. Χωρίςτην αποκατάστασητης λειτουργικότητας τωνπροσβάσεων εκείνων τοκυρίως έργοπαρα­ μένει ημιτελές και ασυμπλήρωτο. Δρόμος ο οποίος στην πορεία κατασκευής του καταστρέφει άλλους δρόμους ήτους θέτει εκτός λειτουργίας δεν μπορεί ναείναι συμπληρωμένος. Γιανα συμπλη- 35 ρωθείηκατασκευήενός δρόμουπρέπεινααποκατασταθούνκαιοι συνέπειες, σε άλλους εφαπτόμενους δρόμους ή προσβάσεις, που έχουν προκύψει απότην κατασκευήτου. Θεωρώ επομένως ότι η αποκατάσταση της λειτουργικότητας της πιο πάνω πρόσβασης ήταν έργο άρρηκτασυνδεδεμένο με το κυρίως έργο. Ήταν μέρος 40 του έργου "κατασκευής,βελτίωσης, ευθυγράμμισης καιασφαλτό­ στρωσης" του δρόμουΛεμεσού-Πλατρών το οποίο είναι έργοδη­ μόσιας ωφέλειας. Ακολουθεί πως ο πιο πάνωλόγος ακυρώσεως δεν μπορεί ναπετύχει. 1160 4Α.Α.Δ. 5 Παπαδόπουλοςν. Δημοκρατίας Καλλής, Δ. Συναφής μετον πιοπάνωλόγοακυρώσεως ήτανκαιηεισήγη­ σητου ευπαίδευτου συνηγόρου του αιτητήότι το επίδικοδιάταγ­ μα "αντίθετα με τις πρόνοιες του άρθρου 4 του Νόμου 21/62 δεν καθορίζει μεσαφήνειατονσκοπόγιατονοποίοκατέστηαναγκαία ηεπίταξηούτε τους λόγους επίταξης". Πράγματισύμφωναμετοάρθρο4

(1)πρέπεινακαθορίζεταισα­ φώςοσκοπόςγιατον οποίοη"επίταξηκατέστη αναγκαία".Κατά πόσο ο σκοπός ο οποίος αναφέρεται στο διάταγμα είναι αρκετά 10 σαφής έτσι ώστενα ικανοποιεί τις πιο πάνωνομοθετικές διατά­ ξειςαποτελεί ζήτηματοοποίο εξαρτάταιαπότηφύσητου σκοπού και τις περιστάσεις κάτωαπότις οποίες είχεεκδοθεί το διάταγμα (Βασιάδονν.Δημοκρατίας

(1973)3Α.Α.Δ. 241,250,251). 15 Σκοπός της πιο πάνω νομοθετικής διάταξης είναι να δίνει επαρκήπληροφόρηση στον ενδιαφερόμενο ιδιοκτήτη για ναμπο­ ρείναασκεί ταδικαιώματα τουδυνάμει τουάρθρου 146.1 του Συ­ ντάγματος (Βασιάδον, πιο πάνω, σελ. 251). Αυτή η νομοθετική διάταξηέχειτησημασία πουέχειη αιτιολογία διοικητικών πράξε20 ων σύμφωνα με τις αρχές του διοικητικού δικαίου. Σύμφωνα με αυτές τις αρχές η αιτιολογία πρέπει να παρέχει στο δικαστή τα απαραίτητα ειδικά και συγκεκριμένα στοιχεία για τη διακρίβωση της νομιμότητας της διοικητικής πράξεως. Αν ηαιτιολογία είναι τόσο αόριστηκαιασαφήςώστενακαθιστάανέφικτοτοδικαστικό 25 έλεγχο δεν είναι νόμιμη και οδηγεί στην ακύρωση της πράξεως (Δαγτόγλου, Γενικό Διοικητικό Δίκαιο, 3η έκδοση, 1992, πάρα. 636, 642 και 647). Στην κρινόμενη υπόθεση το επίδικο διάταγμα αναφέρει ότι η 30 "επίταξη επιβάλλεται γιατηνκατασκευή, βελτίωση, ευθυγράμμιση και ασφαλτόστρωση του δρόμου Λεμεσού-Πλατρών". Θεωρώ ότι έχειμεσαφήνειακαθορισθεί οσκοπός γιατον οποίο είχεκαταστεί αναγκαίαηεπίταξη.Δεν ήταν απαραίτητη ηπεραιτέρω εξειδίκευ­ σητου σκοπού. 35 Τοδιάταγμαπαρέχει στοδικαστήριοταειδικάκαι συγκεκριμέ­ ναστοιχεία γιατηδιακρίβωσητηςνομιμότητας του.Δεν είναιαό­ ριστο και ασαφές.Πρόκειται για κατασκευήυπεραστικού δρόμου ηοποία,σίγουρα,καθιστάαναγκαίατηναπαλλοτρίωση ήεπίταξη 40 μεγάλου αριθμού τεμαχίων ακίνητης ιδιοκτησίας. Ο σκοπός για τον οποίο χρειάζονται ποικίλει σε μεγάλο βαθμό,π.χ. μερικά τε­ μάχια μπορεί ναχρειάζονται γιαδιαπλάτυνσητου δρόμου,άλλα για ευθυγράμμιση και άλλα για αποκατάσταση λειτουργικότητας άλλων δρόμων. 1161 Καλλής, Δ. Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας

(1996)Θεωρώ ότι έχοντας υπόψη τη γενική φύση του έργου -κατα­ σκευή δρόμου - δεν είναι αναγκαίαηεξειδίκευση και συγκεκριμε­ νοποίηση τουσκοπού. Είναιαρκετόανγίνεταιαναφοράστο γενι­ κό σκοπό της επίταξης όπως είναι εδώ ηπερίπτωση.Το επίδικο διάταγμα περιέχει την αιτιολογία η οποία είναι αναγκαία για τη 5 διακρίβωση της νομιμότητας του και για την άσκηση δικαστικού ελέγχου. Γιατους πιο πάνωλόγους ο σχετικός λόγος ακυρώσεως δενμπορεί ναπετύχει. Ο αιτητής έχει επίσης υποστηρίξει ότι οι καθ' ων η αίτηση 10 έχουν προβεί στην εκτέλεση μόνιμων έργων - ασφαλτόστρωση έκτασηςπερίπου2.500τ.μ. καιτοποθέτησαντσιμεντοσωλήνες -γε­ γονός πουδενσυνάδει μετηφύσητηςεπίταξηςηοποίαείναιεξαι­ ρετικό και προσωρινό μέτρο "στέρησης της κατοχής χρήσης και κάρπωσης ιδιοκτησίας, αντίθετα με την αναγκαστική απαλλο- 15 τρίωση που είναι μόνιμο μέτρο στέρησης ιδιοκτησίας". Η πιο πάνωθέση έχει αντιμετωπισθεί αρνητικάαπότη νομο­ λογία μας(Βλ. Ασπρη ν.άημοκραχίας4 R.S.C.C.57,61,Παπαδο­ πούλου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1971)3Α.Α.Δ.317, 335, 336, Τάμα- 20 σίον ν.Δημοκρατίας

(1991)4.Α.Α.Δ. 1188, Ιωσηφίδηςν. Γενικού Εισαγγελέα

(1990)3 Α.Α.Δ.4599,Χατζηϊωσήφ και Άλλοι ν.Δη­ μοκρατίας

(1987)3Α.Α.Δ. 1567, Βασιάδον (πιοπάνω), Δημητρίον και Άλλοι ν.Δημοκρατίας

(1986)3ΑΑ.Δ. 664, 671). 25 Η σχετική θέση της νομολογίας έχει διαμορφωθεί ενόψει του άρθρου6

(2)του Νόμου21/62 σύμφωνα μετοοποίο: " διαρκούσης δε τηςπρομνησθείσης περιόδου ηεπιτάσσουσααρχή,ήαναλόγωςτηςπεριπτώσεως ηαπαλλοτριούσααρχή 30 εις ην παρεχωρήθηπροσωρινώς ητοιαύτη ιδιοκτησία υπότης επιτασσούσης αρχής, δύναται να πράξη παν ότι οιονδήποτε πρόσωπον έχον συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας θα εδικαιούτοναπράξηδυνάμειτουτοιούτου συμφέροντος." 35 Στην Παπαδοπούλου (πιο πάνω) το ζήτημα έχει τεθεί ως πιο κάτω: "Κατά την άποψη μου το πιο πάνω λεκτικό του Νόμου είναι πολύ ισχυρό και επιδέχεται μόνο μιας ερμηνείας: Ότι η επι- 40 τάσσουσα αρχήμπορεί να πάρειτηθέσητου ιδιοκτήτη καινα κάμειοτιδήποτε σεσχέσημετον σκοπόδημόσιαςωφέλειαςπε­ ριλαμβανομένουκαιτηςανέγερσης οποιουδήποτεκτιρίουήοι­ κοδομής πάνωστην ιδιοκτησία." 1162 4 Λ.Α.Δ. Παπαδόπουλοςν.Δημοκρατίας Καλλής, Δ. Στην Ταμασίον (κιο πάνω)το ζήτημαέχει αντιμετωπισθεί ως εξής: 5 10 15 20 "Οπεριορισμός τηςδιάρκειαςτηςεπίταξηςσετρίαχρόνια,δεν αποκλείει την επίτευξησκοπούδημόσιαςωφέλειας μεπολύμε­ γαλύτερηδιάρκεια,ακόμακαιμόνιμη.Έναρξη διαδικασίαςγια απαλλοτρίωση,συνήθως,ακολουθείήπροηγείταιτηςεπίταξης, που είναι μέτρο προσωρινό. Όταν η διαδικασίατης απαλλο­ τρίωσης και μεταβίβασηςτης ιδιοκτησίας δεν συμπληρωθεί, είναιόμωςαναγκαίονααρχίσειηεκτέλεση έργουδημόσιαςωφέ­ λειας, ανάλογα με τα περιστατικά της υπόθεσης, η ιδιοκτησία μπορεί νόμιμαναεπιταχθείγιαέναρξητουέργου. Εάνη απαλ­ λοτρίωση δεν τελεσφορήσει, τόσον η παράγραφος 8 του Αρθρου23 του Συντάγματος,όσον καιτοΑρθρο8του Νόμου, προβλέπουν για αποζημίωση ιδιοκτησίας για ο,τιδήποτε έγινε στη διάρκεια της επίταξης με βάσητο διάταγματης επίταξης, συμπεριλαμβανομένης και της επαναφοράς της περιουσίας στην αρχικήτηςκατάσταση(statusquo)." Υπό το φως της πιο πάνωθέσης της νομολογίας κρίνω ότι ο σχετικός λόγοςακυρώσεως δεν μπορεί ναπετύχει. Τελικά ο ευπαίδευτοςσυνήγορος τουαιτητήυποστήριξε ότι ο πλαγιόδρομος θαμπορούσε νακατασκευαστεί"σταβόρεια σύνο25 ρατουακινήτουτουαιτητή,ήτοι τασύνορατωντεμαχίων 153και 138χρησιμοποιώντας μέροςκαιτων δυοακινήτων". Πραγματικό υπόβαθροτης πιο πάνωεισήγησης ήτανηθέση που διατυπώθηκε στην πιο πάνω ένορκη δήλωση του Κώστα Παναγιώτου.Πρέπει νατονισθεί OTLη πλευράτωνκαθ' ωνη αίτησηδενέχειαποδεχθεί 30 την σχετική θέση του εμπειρογνώμονα του αιτητή Κώστα Πανα­ γιώτου. Είχε μετην ένορκη δήλωσητης Ανθής Βραχίμηπροβάλει μιαδιαφορετικήθέση(βλ.ένορκηδήλωσητηςΑνθής Βραχίμη στη σελ. 95). 35 Πρόκειταιγιαπροσφυγή.Τοαρχικόβάροςαπόδειξης, τηςικα­ νοποίησης δηλαδήτουδικαστηρίουότιπρέπειναεπέμβει,βαρύνει τον αιτητή(Κονσονμίδης ν.Δημοκρατίας

(1966)3Α.Α.Δ. 1, Μακρίδηςν.Δημοκρατίας

(1967)3Α.Α.Δ. 147, 153). Ενόψει τηςένορ­ κηςδήλωσης τηςΑνθήςΒραχίμητομέρος τοοποίοφέρειτοβάρος 40 της απόδειξης -ο αιτητής -έπρεπε να αποδείξει τους σχετικούς ισχυρισμούς του με προφορική μαρτυρία.Οαιτητής δεν έχειεπι­ χειρήσεικάτι τέτοιο.Δεν μπορεί επομένως ναδοθείοποιαδήποτε βαρύτητα στον σχετικό ισχυρισμό του. Επομένως ο σχετικός λό­ γος ακυρώσεως θα πρέπει να εξεταστεί με βάση το πραγματικό 1163 Καλλής, Δ. Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας

(1996)υπόβαθρο,όπως αυτό έχειτεθεί μετην πιο πάνω ένορκη δήλωση τηςΑνθής Βραχίμη. Το νομικό υπόβαθρο έχει διασαφηνισθεί σε σειράαποφάσε­ ων της νομολογίας μας. Δεν εναπόκειται στο δικαστήριο να 5 ασκήσει την δική του διακριτική ευχέρεια στη θέση εκείνης της Διοίκησης αναφορικάμε την επιλογή μεταξύδυο εξίσου κατάλ­ ληλων τεμαχίων ηαπόκτηση των οποίων συνεπάγεται περίπου την ίδια ταλαιπωρία(Πισσάς (Αρ. 2) ν.Α.Η.Κ.

(1966)3Α.Α.Δ. 784, 791,792, Τικκίρης και Άλλοι ν.Α.Η.Κ.

(1970)3Α.Α.Δ.291, 10 306). Τοζήτηματης επιλογής τουτεμαχίου μέσαστο οποίο θακατασκευάζετο ο πλαγιόδρομος αποτελεί καθαράτεχνικό ζήτημα. Ο σχετικός κανόναςέχειδιατυπωθείωςπιοκάτωστην LanitisΕ. C. 15 Estates Ltd κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1989)3Α.Α.Δ.3252(απόφαση ολομέλειας) η οποία υιοθετήθηκε στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρον κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)3Α.Α.Δ. 1175 (απόφασηολομέ­ λειας): 20 "Είναι νομολογιακά θεμελιωμένο πως η κρίση της Αρχήςανα­ φορικά μετηναναγκαιότηταενός έργουγιατοδημόσιο συμφέροήωφέλεια, δεν ελέγχεται απόταΔιοικητικάΔικαστήρια. Το ίδιο ισχύει όπου απαιτούνταιειδικές τεχνικές γνώσεις για τη δημιουργία του. (Δες: Κυριακόπουλου: Ελληνικό Διοικητικό 25 Δίκαιο,4η έκδοση,Τόμος Γ,σελ. 376). Από το Σύγγραμμα 'Δί­ καιο των Διοικητικών Πράξεων, του Στασινόπουλου' διαβά­ ζουμε επίσης ταεξής σχετικά: Από πρακτικήςόμωςαπόψεως,οέλεγχος τηςορθήςχρησι- 30 μοποιήσεως των δεδομένων της τεχνικής πείρας είναι δυ­ σχερέστερος ήοέλεγχος τηςορθήςχρησιμοποιήσεως τωνδε­ δομένων τηςκοινήςπείρας.Διότι τοελέγχον όργανονδύνα­ ται ευχερώς να αντικαταστήση την κρίσιν του ελεγχομένου οργάνου διά της ιδίας αυτού κρίσεως, αντλούν εκ της εξ 35 ίσουκαιεις αυτόπροσιτήςπείρας,καιν' αποφανθήπ.χ.οτι κακώς η έννοια 'τυχηρόν παίγνιον' εξελήφθη ως περιλαμ­ βάνουσα και παίγνια,εφ' ων ουδεμίαν ασκεί επιρροήντυχηρόν τι στοιχείον, δεν δύναταιόμως ευχερώς ν' αποφαν­ θή,εάνορθώς εχαρακτηρίσθησανταα-γκλινικά φαινόμενα 40 ως αποδεικνύονταφυματίωσιντουαξιωματικού.Θαήτοδε ενμεγάλω μέρει άσκοποςηπροσφυγήειςδεύτερον τεχνικόν πρόσωπον, χωρίς σαφείς ενδείξεις περί της υπεροχής της κρίσεως του δευτέρου έναντι της του πρώτου. Εκπρακτι1164 4 Λ.Δ.Δ. Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας Καλλής, Δ. κώνόθενλόγων αποκλείεταικατάκανόναοέλεγχος τηςτε­ χνικής εκτιμήσεως, ως θέλομεν αναπτύξεικατωτέρω'." Όπως έχειειπωθεί στηνΠισσάς(αρ.2)(πιοπάνω),σελ.791-92 5 το "γεγονός ότι ο υποσταθμός, μπορούσε πιθανόν να ανεγερθεί εξίσου καταλλήλως επί κάποιαςάλλης γειτονικής ιδιοκτησίας, η οποία στο σύνολο της δημιουργεί την αυτήταλαιπωρίαστον εν­ διαφερόμενο ιδιοκτήτη,όπως θαυποστεί και ο αιτητήςλόγω της ανέγερσης τουυποσταθμού....δενμπορεί ναοδηγήσει στο συμπέ10 ρασμαότιη επίδικηαπόφασηέχειληφθείκατάπαράβασητων σχε­ τικών αρχών.Αυτέςοι αρχέςτότε μόνο θαπαραβιάζοντο εάνείχε αγνοηθεί ένα 'ήττον' επαχθές μέσο για επίτευξη του σκοπού της αναγκαστικήςαπαλλοτρίωσης". 15 Στην κρινόμενη υπόθεση όχι μόνο δεν έχει αγνοηθεί ένα "ήτ­ τον" επαχθές μέσο αλλά,σύμφωνα με το ενώπιον μου υλικό (βλ. ένορκη δήλωση της Ανθής Βραχίμη), το μέσο που έχει επιλεγεί ήταντο μόνο ενδεδειγμένο. 20 Υπό το φως όλων των ανωτέρω ο σχετικός λόγος ακυρώσεως δεν μπορείναπετύχει. 25 30 35 40 Ηεισήγηση τουευπαίδευτουσυνηγόρουτουαιτητή-περιέχεται στην απαντητική τουαγόρευση - ότι ηεπίδικηεπίταξηέγινε"υπό τηναίρεσητου μελλοντικού καιαβέβαιουγεγονότος ότιμελλοντι­ κά θα κατασκευασθεί δρόμος τετραπλής κατευθύνσεως δενυπο­ στηρίζεται απότο ενώπιον μουυλικό (βλ.επιστολές ημερ. 27.7.92 και28.8.92,Τεκ. 1).Επομένωςδεν μπορεί ναπετύχει. Σύμφωναμετην ΣτΕΙ131/1950 οι προϋποθέσεις προς επιβολή του μέτρου της επιτάξεως είναι τρεις: "Ηεπίταξιςωςθεσμόςηπιώτερος μεντουτηςαναγκαστικής απαλλοτριώσεως, άτεμησυνεπαγόμενος οριστικήν αφαίρεσιντηςχρήσεως τουπράγματος,συγγενής όμωςπροςαυτήν, άτε ου μόνον παρακωλύωντην άσκησιν νομίμων εξουσιών του κυρίου, αλλά και μεταβιβάζων,έστω και προσκαίρως, αυτάς εις έτερα πρόσωπα,δεν συμβιβάζεται προς τας προστατευπκάς της ιδιοκτησίας διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος,εάνα)δεν επιβάλλεται εξ αφεύκτουκαιαμέ­ σουδημοσίαςανάγκης,μηδυναμένηςν' αντιμετωπισθή οι' άλλου,ήττον επαχθούς,μέσου, β)δεν είναι προσωρινή και γ) δεν αναγνωρίζεται εις τον ιδιοκτήτην δικαίωμα αποζη­ μιώσεως και δεν παρέχονται αυτώ τα μέσα ευχερούς και 1165 Καλλής, Δ. Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας

(1996)αποτελεσματικής ασκήσεως τουδικαιώματοςτούτου." Στην κρινόμενη υπόθεση θεωρώ ότι έχουν τηρηθεί όλες οι πιο πάνωπροϋποθέσεις καιδενυφίσταταιπεδίοεπέμβασης τουδικα­ στηρίου. Ηπροσφυγήαπορρίπτεται. Καμιάδιαταγήγιαταέξοδα. Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 1166 5