(1996)6 Αυγούστου, 1996 [ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΣ, Αιΐητής, ν. ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΒΕΛΤΙΩΣΕΩΣ ΓΕΡΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 568/95) Διοικητικό Δίκαιο — Γενικές αρχές — Αρχή της αμεροληψίας τηςδιοί κησης — Οι περιστάσεις της κατάφωρης παραβίασης της στην κρι θείσα περίπτωση. Ο αιτητήςπροσέβαλε το διορισμό του ενδιαφερομένου μέρους ως υδραυλικούκυρίως για τολόγο ότι ο διορισμός κατέστη δυνατός βα σικά με την ψήφο συγγενών του διορισθέντος. Το Ανώτατο Δικαστήριο, ακυρώνοντας την επίδικη απόφαση, αποφάσισε ότι: 5 10 Η αμερόληπτηκρίση είναι πρωτογενές στοιχείο της νομιμότητας, χωρίς το οποίο η οικεία διοικητική πράξη είναι αυθαίρετηκαι έκνομη. Γι' αυτό και επιβάλλεται όπως τα διοικητικά όργανα,είτε μονο μελή είτε συλλογικά, τηρούν ταστοιχειώδη εχέγγυαγιααδέκαστηκρί- 15 ση. Η νομολογία συνιστά στις περιπτώσεις που υπάρχουν δεσμοί συγγένειας ή άλλες ιδιάζουσες σχέσεις προς τα εμπλεκόμενα πρόσω πα,νααποφεύγεταιησυμμετοχή ήσύμπραξητων οργάνωναυτώνστη διαδικασία. Ασφαλώς ηαποχήσε τέτοιες περιπτώσεις εμπεδώνει την υπέρτατηαξία της νομιμότητας. 20 Η παρούσα αποτελεί κλασσική περίπτωση παράβασηςτης αρχής της αμεροληψίας. Είναι πρώτα η εμμονή - που εντυπωσιάζει - των δύο συγγενών του ενδιαφερομένου να λάβουν μέρος παρά
(1)τηνο μική συμβουλή που είχε το καθ' ου η αίτηση Συμβούλιο και
(2)την 25 2160 4Α.Α.Δ. 5 Τοαγκαράς ν.Συμβ.Βελτ,Γερίουκ.ά. προτροπήτουΠροέδρουτουγιααποχή,γιατίησχέσηδυνατόνααπο τελούσεκώλυμα.Επισημαίνεται πωςτοδεσμό συγγένειας δεναπεκά λυψαν οι ίδιοι, αλλά τρίτο μέλος. Είναι ακόμη ο συσχετισμός των αριθμώντις ψηφοφορίας,μετον ενδιαφερόμενο ναεξασφαλίζειαπό συγγενικά του πρόσωπατους δύο απότους τρεις ψήφους πουπήρε. Καιηευχέρεια πουυπήρχεγια"ψηλήυποκειμενικήβαθμολόγηση στον τομέατηςπροσωπικής συνέντευξης, σεαντιδιαστολή μετημικρήδια φορά (1 %)υπέρ τουαιτητήσεθέματαπουφανεράυπερέχει (προσό ντα καιεμπειρία). 10 Ηπροσφυγή επιτυγχάνει μεέξοδα. Αναφερόμενεςυποθέσεις: 15 Christou v.Republic (19S0) 3 C.L.R. 437, Louca v.Sawa a.o.
(1989)3 C.L.R. 672, Σιαμπουρτήςv.A.H.K.(αρ.1)
(1993)4ΑΛΛ. 626, 20 Θεόπεμπτου ν.ΣυμβουλίουΑποχετεύσεων Λάρνακας
(1992)4 Α.Α.Δ. 2333, Χατζησάββαςκαι Άλλοι ν.Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ. 4230, 25 Εκτωρίδης ν.Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ. 922, Ανθούσηςν.Δημοκρατίας
(1995)4Α.Α.Δ. 1709, 30 Σπύρου καιΆλλοι ν.Δημοκρατίας
(1995)4Α.Α.Δ. 2549, Φωτιάδηςκαι Αλλοι ν.Θ.Ο.Κ. κ.ά.
(1990)3ΑΛΑ. 2079. Προσφυγή. 35 Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Συμβουλίου Βελτιώσε ως Γερίου, με την οποία προσέλαβαν το ενδιαφερόμενο μέρος ως μόνιμο Τεχνικό Ιδραυλικό του υδρευτικού δικτύου του Συμβουλί ου αντί του Αιτητή. 40 Π. Δημητρίου, για τον Αιτητή. Α. Κωνσταντίνου, για τους Καθ' ων η αίτηση. 2161 Τσαγκαράς ν.Συμβ.Βελτ.Γερίου κ.ά.
(1996)Ε.Ευσταθίου, yia τοΕνδιαφερόμενο μέρος. Cur.adv. vult. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.: Στις29/12/1994το Συμβούλιο Βελτιώσεως Γε- 5 ρίου αποφάσισε την πρόσληψη μόνιμου Τεχνικού/Υδραυλικού πουθαήτανυπεύθυνοςσυντήρησης καιβελτίωσης τουυδρευτικού δικτύουπουδιατηρείτοΣυμβούλιο.Αφούπρώταδιαπιστώθηκεη ανάγκηγιατηδημιουργίακαιπλήρωση τέτοιαςθέσης πουθαείχε ως αποτέλεσμα την περιστολή των σχετικών δαπανών. Μετά τη 10 δημοσίευση της θέσης στις εφημερίδες υποβλήθηκαν 9 αιτήσεις. Μεταξύαυτώνκαιεκείνες τουαιτητήκαιτουενδιαφερόμενου μέ ρους ΠαναγιώτηΚουκουμά. Στησυνεδρίαση του Συμβουλίου ημερομηνίας 1/6/1995,μέλος 15 του Συμβουλίου έθεσεευθέως ζήτημασυμμετοχής στη διαδικασία και στη λήψητης απόφασηςδύο άλλων μελών. Συγκεκριμένα των Χάρη Λοιζίδη και Κώστα Κουκουμά που είναι, αντίστοιχα,εξά δελφος καιανεψιός του ενδιαφερόμενου μέρους. 20 Θα μπορούσε εδώ να λεχθεί ότι σε προηγούμενη συνεδρίαση (ημερομηνίας2/5/1995)ονομικός σύμβουλος τουκαθ' ου,πουρω τήθηκεσχετικά,εξέφρασετηνάποψηότι"συγγένεια μέχρι 3ουβαθ μού,κάποτεδε και 4ου βαθμού,μπορεί να αποτελέσει λόγο ακύ ρωσης της απόφασης απότο Ανώτατο Δικαστήριο" (βλέπε πρα- 25 κτικό Ερ.24 στο διοικητικό φάκελο).Παράτηγνώμη αυτήxaL τη συμβουλήτουΕπαρχουΛευκωσίας ωςΠροέδρουτου Συμβουλίου να μηνλάβουν μέρος, οι δύοπροαναφερθέντεςεπέμειναν νασυμ μετάσχουν στη διαδικασίαπρόσληψης. Η θέση τους ήταν ότι η συγγένεια με τον ενδιαφερόμενο δεν επρόκειτο να επηρεάσει ή 30 προκαταλάβειτηναπόφασητους. Οιυποψήφιοιυποβλήθηκανσεπροφορικήεξέταση μεβάσητα 4 κριτήριακαιτην αντίστοιχη γι' αυτά βαθμολογίαπουεισηγήθη κεοΠρόεδροςxaLαποδέχθηκεομόφωνατοΣυμβούλιο.Αυτάήταν 35 (α)η προφορική εξέταση: βαθμοί 45, (β) προσωπικότητα: 35, (γ) προσόντα: 10και (δ) εμπειρία:
- Ας σημειωθεί παρενθετικάότι εξετάστηκαν μόνο οι 7 από τους 9 υποψήφιους. Ένας δεν προ σήλθεκαι ο άλλος ήταν μεγαλύτερης ηλικίαςαπό τηνπροκαθορισθείσα. Ηαξιολόγηση έγινε σε ειδικό έντυπο με το οποίο προμη- 40 θεύθηκε κάθε μέλος. Ο μέσος όρος βαθμολογίας του αιτητήήταν 83,98μονάδες,ενώο ενδιαφερόμενος εξασφάλισε88,
- Τελικάεπιλέγηκε οενδιαφερόμενος μεπλειοψηφία3προς
- Ο 2162 4 Α.Α.Δ. Τσαγκαράς ν. Συμβ. Βελτ. Γερίου κ.ά. Νικήτας, Δ. Πρόεδρος και ακόμαένα μέλοςαπέσχαντης ψηφοφορίας.Μετα ξύ των τριών που τον επέλεξαν ήτανκαι OLδύο προμνησθέντες συγγενείς του. Όπως προκύπτει από το πρακτικό(Παράρτημα Στ),οιτρεις έδωσανωςαιτιολογικό ότιοενδιαφερόμενος είχετην 5 ψηλότερη βαθμολογία"ενώκατάτηγνώμητωνυπολοίπωνκαταλ ληλότερος ήτανοαιτητής.Μετάτοαποτέλεσμα αυτό,τοΣυμβού λιο υιοθέτησε εισήγηση του Προέδρουτουνα θεωρηθεί οαιτητής ως επιλαχών μέχρι τη λήξητης δοκιμαστικής περιόδου. Με επι στολή ημερομηνίας 9/6/1995 προσφέρθηκε στον ενδιαφερόμενο 10 διορισμός πάνωσεδοκιμαστικήβάση γιαέναχρόνο από 3/7/
- Διευκρινίζεται στο σημείο αυτόότιηπροσφυγήστρεφότανκαι κατάτου Επαρχου(πουήτανκαθ' ουηαίτηση2),υπότηνιδιότη τατουως ΠροέδρουτουΣυμβουλίου,γιατηνοποίαη Δημοκρατία 15 πρόβαλε με το δικόγραφο της προδικαστική ένσταση. Στις 27/3/1996οαιτητής- σωστά-ζήτησετηνάδειατουΔικαστηρίουνα αποσύρειτηνπροσφυγήκατάτου Επαρχου,ηοποίααπορρίφθηκε. Ο αιτητής έθιξε βασικάδύο σημεία: Πρώτον,τη συγγένεια του 20 προσληφθέντος μεδύομέλη τουΣυμβουλίου,οι οποίοι τονευνόη σαν με ψηλούς βαθμούς και στη συνέχεια τον υπερψήφισαν,συ μπέρασμα που συνάγεται από το σύνολο των περιστάσεων της υπόθεσης. Οδικηγόρος του αιτητήαναφέρθηκεστη βασικήνομο λογία πουδιέπει τις περιπτώσεις όπουαμφισβητείταιηαμερολη25 ψία των μελών συλλογικού οργάνου, όπως είναι το Συμβούλιο Βελτιώσεως. Συγκεκριμένα στηΧρίστου ν.Δημοκρατίας
(1980)3 Α.Α.Δ. 437 και ΓιαννούλαΛούκα ν. Σάββα και Άλλων
(1989)3 Α.Α.Δ. 672. Την ίδια κατάβάσηνομολογία χρησιμοποίησε και ο δικηγόρος του Συμβουλίου για να δώσει υπόσταση στους δικούς 30 τους ισχυρισμούς, ότι ηκατηγορίαγια αμεροληψία έμεινεαναπόδεικτη. Το δεύτερο σημείο είναι ότι ο διορισμός είναι ακυρωτέος και για το λόγο ότι ο αιτητής δεν εξασφάλισε στην πραγματικότητα 35 πλειοψηφία, όπως απαιτείταιγιατη λήψηοποιασδήποτε απόφα σης απότο άρθρο8
(5)τουπερί Χωρίων (Διοίκηση καιΒελτίωση) Νόμου,Κεφ.243. Κι' αυτόδιότι,σύμφωνα με την υπόθεση Νικό λαςΣιαμπονρτής ν.Α.Η.Κ. (άρ.1)
(1993)4 Α.Α.Δ.626, ηοποία εφάρμοσε στο προκείμενο τηνομολογία του ΣυμβουλίουτηςΕπι40 κρατείας,ηαποχήθεωρείται αρνητική ψήφος. Η συγγενική σχέσηπου υφίσταται μεταξύτου προσληφθέντος και των δύο μελών του Συμβουλίου είναι παραδεκτή. Ωστόσο ο δικηγόροςτουΣυμβουλίουυποστήριξε ότιαυτόδεναρκεί.Από τη 2163 Νικήτας, Δ. Τσαγχαράςν.Συμβ. Βελτ. Γερίου κ.ά.
(1996)στιγμήπουησυγγένεια έγινεγνωστήπριντηνέναρξητηςδιαδικα σίας καιτο Συμβούλιο σιωπηρά συγκατατέθηκε στην παραμονή τους, έπρεπε ναυπάρχει παραπέρα απόδειξη από τοναιτητή, η οποία εδώλείπει, που ναστοιχειοθετεί τηνπροκατάληψη, όπως επιτάσσειηνομολογία. Προβλήθηκεεπίσηςηδιαβεβαίωσητωνδύο 5 ότι ησχέσητους μετον ενδιαφερόμενοδεν θαεπηρέαζετην κρίση τους. Γιαταθέματαπουάπτονταιτηςαρχήςτηςαμεροληψίας ο συνήγορος παρέθεσε καιτις αποφάσεις Ενριδίκη θεόπεμπτου ν. ΣυμβουλίουΑποχετεύσεωνΛάρνακας
(1992)4 Α.Α.Δ.2333, Κυ ριάκος Χατζησαββα καιΆλλοι ν.Δημοκρατίας
(1990)3 Α.Α.Δ. 10 4230καιΕκτωρίδηςν. Δημοκρατίας
(1990)3 Α.Α.Δ. 922. Ο κ. Κωνσταντίνου ενέστη στην εξέταση τουδεύτερου αυτού σημείου,γιατίοαιτητήςδεντοέχειεγείρειστοδικόγραφοτου,που αποτελεί προϋπόθεση,όπως έγινεδεκτόστις υποθέσεις Σοφοκλής Ανθούσηςν.Δημοκρατίας
(1995)4Α.Α.Δ.1709καιΕλισάβετΣπύ ρουκαιΆλλοι ν.Δημοκρατίας
(1995)4Α.Α.Δ.2549.Στοεπιχείρη μααυτόαντιτάχθηκε(χωρίς όμως οποιαδήποτεανάπτυξηή νομο λογιακήαναφορά),ότιτοθέμαεξετάζεται απότοΔικαστήριοαυ τεπάγγελτα. Ως προς την ουσία,οσυνήγορος επέσυρε τηνπροσο χήμουσεαπόφαση(επίσης πρωτόδικη) μεεντελώς αντίθετηκα τάληξη,πουυποστηρίζειτηθέση του: ΦώτοςΦωτιάδηςκαιΆλλοι ν.Θ.Ο.Κ.
(1990)3Α.Α.Δ.2079. Ηαποχήαπότην ψηφοφορία μέ λους του Συμβουλίου,θεωρήθηκε ουσιαστικά ουδέτερο στοιχείο. ΗαπόφασηΕκτωρίδηςυπογραμμίζειπωςκάθευπόθεσηεξετά ζεται σύμφωνα με'τα ιδιαίτεραπεριστατικά της.Περαιτέρω, δια τυπώνει τον κανόναπουαφοράτοβάροςτηςαπόδειξης.Στην πε ρίπτωση εκείνητοΔικαστήριο δέχθηκε, παρόλο που τονίζειπως πρέπει νααποφεύγεται,ότιο καταρτισμός υπηρεσιακής έκθεσης που αφοράσυγγενικό πρόσωπο τουσυντάκτη της,δεν οδηγείαυ τόματακαι χωρίς άλλο σεακύρωσητης τελικής πράξης προαγω γής.Παραθέτωτο σχετικό απόσπασμα: "Όμωςκάθεέλλειψηαμεροληψίας πρέπεινααποδεικνύεταιμε 35 επαρκήβεβαιότητα απόγεγονότα που εμφαίνονται στους επί σημους φακέλους ήαπόλογικά συμπεράσματα πουτεκμαίρο νται απότα γεγονότα αυτά. (δες Όθωνοςν. Δημοκρατίας
(1989)3 C.L.R.475).Και κατάκανόναηύπαρξη μεροληψίας εξαρτάταιπάντοτεαπόταγεγονότατηςκάθευπόθεσης.". 40 Ηαμερόληπτη κρίση είναι πρωτογενές στοιχείο της νομιμότη τας,χωρίςτοοποίοηοικείαδιοικητικήπράξηείναιαυθαίρετηκαι έκνομη.Γι'αυτόκαιεπιβάλλεται όπωςταδιοικητικάόργανα, είτε 2164 15 20 25 30 4 Α.Α.Δ. 5 Τσαγκαράςν. Συμβ.Βελτ. Γερίου κ.ά. Νικήτας,Δ. μονομελή είτεσυλλογικά, τηρούν ταστοιχειώδη εχέγγυα για αδέ καστη κρίση. Ηνομολογία συνιστά, όπως είδαμε, στις περιπτώ σειςπουυπάρχουνδεσμοί συγγένειας ήάλλες ιδιάζουσεςσχέσεις προς τα εμπλεκόμενα πρόσωπα,να αποφεύγεται η συμμετοχή ή σύμπραξητωνοργάνωναυτώνστηδιαδικασία.Ασφαλώς ηαποχή σε τέτοιες περιπτώσεις εμπεδώνει την υπέρτατηαξίατης νομιμό τητας. Ηπαρούσααποτελεί κλασσική περίπτωση παράβασηςτηςαρ10 χήςτηςαμεροληψίας. Είναιπρώταηεμμονή -πουεντυπωσιάζειτωνδύοσυγγενών τουενδιαφερομένου ναλάβουν μέρος παρά
(1)τηνομική συμβουλή που είχετο καθ'ου ηαίτηση Συμβούλιο και
(2)την προτροπήτου Προέδρου του για αποχή,γιατί ησχέση δυ νατό να αποτελούσε κώλυμα. Επισημαίνω πως τον δεσμό συγγέ15 νειας δεν απεκάλυψανοι ίδιοι, αλλά τρίτο μέλος. Είναι ακόμηο συσχετισμός των αριθμώντιςψηφοφορίας,μετον ενδιαφερόμενο να εξασφαλίζει απόσυγγενικά του πρόσωπα τους δύο απότους τρεις ψήφουςπουπήρε.Καιη ευχέρεια πουυπήρχεγιαψηλήυπο κειμενική βαθμολόγηση στον τομέατηςπροσωπικής συνέντευξης, 20 σεαντιδιαστολήμετημικρήδιαφορά (1%)υπέρτουαιτητήσεθέ ματαπουφανεράυπερέχει (προσόντακαιεμπειρία).Μίασύντομη παρατήρησηγιατηνομολογία πουπαρέθεσεοδικηγόροςτουΣυμ βουλίου. Αφορούσε μόνο τησύνταξη έκθεσης. Εδώταμέλημετεί χαν ενεργώς στις εργασίες του Συμβουλίου και συνέβαλαναπο25 φασιστικάστηδιαμόρφωσητων αποφάσεων του. Συνάγεται απ' όλα αυτά ανενδοίαστα ότι έχουμε περίπτωση επίδειξης εύνοιαςπουαφαιρείαπότονεπίδικοδιορισμό κάθεεπί χρισμα νομιμότητας. 30 Πρέπειακόμαναπω, σε απάντηση του ισχυρισμού για συναί νεση,ότι είναι γεγονός ότι πέρααπότηλήψηνομικής συμβουλής καιτην παραίνεσητου Επαρχου,δενυπήρχεάλληαντίδρασητου Συμβουλίου. Κατά τη γνώμη μου, όμως, αυτό δεν διαφοροποιεί 35 τηνκατάσταση.Θαμπορούσε όμως νομίζωτο Συμβούλιοναπρο χωρήσει ναπάρειαπόφαση κατάπόσοθατουςαπέκλειεή όχιαπό κάθε άλλη διαβούλευση. Τη θέση αυτή ενισχύει η απόφαση του Σ.τ.Ε.αρ.83/86: 40 "...εάναμφισβητηθείσοβαρώς μεσυγκεκριμένους ισχυρισμούς από τον διοικούμενο η αμεροληψία μέλους ενός συλλογικού οργάνου που έχει αρμοδιότητανα κρίνει υπόθεση του και ζη τηθεί γιατο λόγο αυτόηεξαίρεση τουεν λόγω μέλους, τοσυλ λογικό όργανοοφείλει, πρινεπιληφθείτης συγκεκριμένης υπο2165 Νικήτας,Δ. Τσαγκαράς ν.Συμβ.Βελτ. Γερίου κ.ά.
(1996)θέσεως, νααποφασίσει επί τουζητήματος μερητήκαι αιτιολο γημένη σκέψη,απορρίπτονταςή δεχόμενο τηναίτηση εξαιρέσε ως.". Θεωρώ πλέον περιττή την ενασχόληση μου μετο δεύτερο ζήτη- 5 μαπουέχει εγείρει οαιτητής. Ηεπίδικηαπόφασηακυρώνεταισύμφωνα μετοΑρθρο 146.4(β) τουΣυντάγματος.Μεέξοδατηςπροσφυγής εναντίον τουΣυμβου λίου, ταοποίαναυπολογίσει ο Πρωτοκολλητής. Η επίδικηαπόφασηακυρώνεται με έξοδα. 2166 10