(1996)6 Σεπτεμβρίου, 1996 [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΘΕΚΛΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ, Αιτήτρια, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 260/95) Διοικητικό Δίκαιο — Ανάκληση διοικητικών πράξεων — Αρχές από τη νομολογία — Ανάκληση παράνομης ευμενούς πράξης — Δημόσιο συμφέρον και ο εύλογος χρόνος — Περιστάσεις τήρησης των αρχών επί ανακλήσεως στην κριθείσα περίπτωση. 5 Η αιτήτρια προσέφυγε κατ' αποφάσεως που περιόριζε το μισθό της ως Βοηθού Διευθύντριας Σχολείων Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην προσφυγή, αποφά σισε ότι: 10 Είναι φανερό εδώ ότι αφούηαιτήτριαδεν πληρούσε τιςπροϋπο θέσεις που προβλέπονται από το Ν.12/81 παράνομακαι υπό καθε στώς πλάνης περί τα πράγματακατείχε την κλίμακα ΑΙ 1 επεκτεινό μενη κατά δύο προσαυξήσεις. 15 Το Δικαστήριο συμφώνησε με τη νομική τοποθέτηση της δικηγό ρου της Δημοκρατίαςότι οδιορισμός της αιτήτριαςστη μισθοδοτική κλίμακα All επεκτεινόμενη κατά δύο προσαυξήσεις ήταν παράνο μος. 20 Στην πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Hawaii Hotels Limited ν. Δημοκρατίας εξηγούνται οι αρχές οι οποίες διέ πουν την ανάκληση παράνομων διοικητικών πράξεων, όπως διακρί2246 4 Λ.Α.Δ. 5 10 Ιωαννίδου ν.Δημοκρατίας νονται μέσα απότις αποφάσειςτου Ανωτάτου Δικαστηρίου και του Συμβουλίου Επικρατείαςτης Ελλάδας.Παράνομεςδιοικητικές πρά ξεις μπορεί ναανακληθούν μέσα σε εύλογοχρόνο και οποτεδήποτε, (α)εφόσον το επιβάλλει τοδημόσιο συμφέρον και(β) όπουηανακαλούμενη πράξηστηρίχθηκε σεδόλιαήαπατηλήενέργεια τουενδιαφε ρομένου.Τοεύλογοτουχρόνουγια σκοπούς ανάκλησης συναρτάται μετοχρονικό διάστηματοοποίο διαρρέει μεταξύτων δύο αποφάσε ων, καθώςκαι μετις συνθήκες καιταπεριστατικάτηςυπόθεσης. 15 ΣτηνΚύπροτο εύλογοτουχρόνου συναρτάται μεταπεριστατικά τηςυπόθεσηςκαικατάκύριολόγομετηφύσηκαιτηνέκτασητουεπη ρεασμού τον οποίο θα υποστεί ο διοικούμενος ως αποτέλεσμα της ανάκλησηςτηςευμενούς γιατον ίδιοπαράνομηςδιοικητικήςπράξης. Στηνπροκείμενηπερίπτωσηηπερίοδοςανάκλησηςδενμπορεί ναχαρακτηριστεί ως υπέρμετρη μεκανένακριτήριο. 20 Ο επηρεασμός επίσης τον οποίο υπέστη ηαιτήτρια σαν αποτέλε σμα της ανάκλησης της ευμενούς γι' αυτήν παράνομης διοικητικής πράξης ήτανηελαφράμείωση του μισθού της.Δεν τηςζητήθηκεεπίσης επιστροφή των απολαβώνπουπήρεπροηγουμένωςπαράνομα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 25 Αναφερόμενη υπόθεση: HawaiiHotelsLimitedν. Δημοκρατίας(αρ. 2)
(1995)4Α.Α.Δ. 2835. Προσφυγή. 30 Προσφυγή εναντίον τηςαπόφασηςτων Καθ'ωνηαίτησηναπε ριορίσουν το μισθό της αιτήτριας στο ανώτατο σημείο της Κλίμα κας All. 35 Α. Σ. Αγγελίδης, για την Αιτήτρια. Ρ.Παπαέτη, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Καθ'ων ηαί τηση 40 Cur. adv. vult. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ.: Ηαιτήτρια με την παρούσα προσφυ γήζητάαπότο δικαστήριο την πιοκάτωθεραπεία,όπως αυτήδια τυπώνεται απότο δικηγόρο της: 2247 Χατζητσαγγάρης, Δ. Ιωαννίδου ν.Δημοκρατίας
(1996)"
- Δήλωση του Δικαστηρίου ότι ηπράξηκαι/ήαπόφασητης καθ' ηςη αίτησηηοποίαγνωστοποιήθηκε στηναιτήτριαμεεπι στολήτης καθ' ης ημερομ. 20.12.94,ηοποίαλήφθηκεαπότην αιτήτρια στις 9.1.95,μετάτηνπροσφοράκαιαποδοχήαπότην αιτήτρια της προαγωγήςτης στη θέσηΒοηθού Διευθυντή Σχο- 5 λείων Μέσης Γενικής Εκπαίδευσηςαπότην 1.9.91στην Κλίμα καΑΙ 1 επεκτεινόμενη κατάδύοπροσαυξήσειςκαιμετηνοποία τηςγνωστοποίησαν ότιομισθός τηςπεριορίζεταιστοανώτατο σημείο της Κλίμακας All από 1.3.93 είναι άκυρη, παράνομη και στερημένηοποιουδήποτεέννομου αποτελέσματος. 10
- ΔήλωσητουΔικαστηρίου ότι η απόφασητης ΕΕΥ ηοποία κοινοποιήθηκε στην αιτήτρια με επιστολή της καθ'ης ημερομ. 9.2.95 καιμετηνοποίαναπέρριψετηναπό 14.1.95 διαμαρτυρία τηςαιτήτριαςείναι άκυρη,παράνομηκαιστερημένη οποιουδή- 15 ποτέ έννομου αποτελέσματος." Ταγεγονότα τηςυπόθεσης είναι τα ακόλουθα: ΗαιτήτριακατείχετηθέσηΒοηθούΔιευθυντή Σχολείων Μέσης 20 Γενικής Εκπαίδευσης απότην 1.9.1991.Στις4.7.1991της στάληκε επιστολή από το γραφείο Επιτροπής Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας στην οποία αναφέρετο ότι η μισθοδοτική της θέση θα ήταν ΑΙ 1 επεκτεινόμενη κατά δύο προσαυξήσεις. Η αιτήτρια αποδέχθηκε την προσφορά αυτή και στις 31.7.1991 της στάληκε το έγγραφο 25 προαγωγήςτης. ΤοΔεκέμβρητου 1994 διαπιστώθηκεαπότηνΕΕΥ ότι απόπα ραδρομήπροσφέρθηκεστηναιτήτρια,κατάτηνπροαγωγή της,στη θέση Βοηθού Διευθυντή ηκλίμακα All επεκτεινόμενη κατά δύο 30 προσαυξήσεις καιηΕπιτροπήστις 20.12.94αποφάσισεναγίνειη σχετική διόρθωση στη μισθοδοσίατης. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.12/81 όπως τροποποιήθηκε από το Ν.51/81 μόνο οι καθηγητέςπου κατείχανθέσηστις προ- 35 σωπικές κλίμακες Β10-Β12 στις 30.3.81 τοποθετούνται επί προ σωπικής βάσεως στην κλίμακα ΑΙ1επεκτεινόμενη κατάδύοπρο σαυξήσεις κατάτην προαγωγήτους στη θέσηΒοηθού Διευθυντή. Η αιτήτριαστις 30.3.81δενυπηρετούσε σας παλιές μισθοδοτικές κλίμακες Β10-Β
- Οι ισχυρισμοί του ευπαιδεύτουδικηγόρου της αιτήτριαςείναι ότι η απόφασηαποτελεί ανάκληση παράνομηxaL αναιτιολόγητη πουλήφθηκεκατάπαράβασητωναποκτηθέντωνδικαιωμάτωντης 2248 40 4 Λ.Λ.Δ. Ιωαννίδου ν.Δημοκρατίας Χατζητσαγγάρης, Λ. αιτήτριας, είναι προϊόν πλάνης και ελλειπούς έρευνας, αποτελεί υπέρβασηεξουσίας,είναιπαράνομηενέργειαπουπλήττειωςαντι φατικήτηνκαλή πίστηκαιδικαιολογημένη εμπιστοσύνη τουπολί τηπροςτοκράτος. 5 Προτούπροχωρήσω στηνπεραιτέρωεξέτασητηςυπόθεσης πα ραθέτωτηνεπιστολή ημερομηνίας4.7:91: ._ t 10 15 20 25 "Σας πληροφορώ ότι η Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας αποφάσισενα σας προσφέρει προαγωγήστη θέση Βοηθού Δι ευθυντήΣχολείων Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης,απότην 1ηΣε πτεμβρίου
- Ο μισθός σας θαείναι £4747τοχρόνο από 1.9.91και£4823 από 1.3.92 πάνω στη μισθοδοτική κλίμακα Α11:£3759Χ1524975 επεκτεινόμενη κατά δύο προσαυξήσεις. Η ημερομηνία προσαυξήσεως σαςθαείναιη1ηΜαρτίου. Θασαςκαταβάλλο νται επίσης οι αυξήσεις που προβλέπονται (α) από τον περί Κρατικών Υπαλλήλων (Αύξησητων Μισθών) Νόμοτου 1981, αρ.52/81,(β)απότον περί Κρατικών Υπαλήλων (ΑύξησιςΜι σθών και Συντάξεων) Νόμο του 1987, αρ. 155/87,και (γ)από τον περί Κρατικών Υπαλήλων (Αύξηση Μισθών καιΣυντάξε ων)Νόμοτου 1990, αρ.201/90.Επιπλέον θασαςκαταβάλλεται τιμαριθμικό επίδομασύμφωνα με τους όρους καιταποσοστά πουεγκρίνονται απότην Κυβέρνηση απόκαιρόσεκαιρό. 3.Τακαθήκοντακαι OL ευθύνες της θέσεως είναι αυτάπου κα θορίζονταιστοοικείο ΣχέδιοΥπηρεσίας. Οιάλλοι όροιυπηρε σίαςπαραμένουνοι ίδιοι. 30 4.Παρακαλώνααπαντήσετε,το συντομότερο δυνατό,αναπο δέχεστε τηνπροσφοράαυτή." 35 40 Επίσης παραθέτωταπρακτικά της ΕΕΥ ημερομηνίας20.12.94 μεταοποίαέγινεηδιόρθωση στη μισθοδοσία της αιτήτριας: "Η Επιτροπή, έχοντας υπόψη τις διατάξεις του Νόμου 12/81,σύμφωναμετονοποίοοικαθηγητές/εκπαιδευτέςπουκα τείχαν στις 30/3/1981 (ημερομηνία δημοσιεύσεως του εν λόγω Νόμου)θέσηστιςπαλιές μισθοδοτικέςκλίμακες Β10-Β12,προ αγόμενοι στη θέση Βοηθού Διευθυντή τοποθετούνται επίπρο σωπικής βάσεως στην Κλίμακα All επεκτεινόμενη κατά δυο προσαυξήσεις και επειδή οι πιο πάνωβοηθοί Διευθυντές κατά την προαγωγή τους στη θέση Β. Διευθυντή Σχολείων Μέσης 2249 Χατζητσαγγάρης, Δ. Ιωαννίδου ν.Δημοκρατίας
(1996)Εκπαίδευσηςαπόπαραδρομήτοποθετήθηκανστη μισθοδοτική κλίμακα All επεκτεινόμενη κατά δύο προσαυξήσεις, ενώ δεν εδικαιούντο μεβάσητις πιοπάνωδιατάξειςτουΝόμουτηνεν λόγωκλίμακα,εφόσον στις 30.3.1981δενυπηρετούσανσεθέση πάνω στις παλιές μισθοδοτικές κλίμακες Β10-Β12, 5 αποφασίζειναγίνει σχετική διόρθωση στη μισθοδοσίατους. Είναι ευνόητοπωςδεθαζητηθείναεπιστραφείοποιοδήπο τεποσότοοποίοέχεικαταβληθείσ' αυτούςλόγωτηςεσφαλμέ- 10 νης ένταξης τους στην κλίμακαΑΙ 1 συν δυο προσαυξήσεις." Η δικηγόρος της Δημοκρατίας αντικρούει τους ισχυρισμούς του δικηγόρου της αιτήτριας και ισχυρίζεται ότι (α)ηαπόφαση τωνκαθ' ων ηαίτησηημερομηνίας4.7.91ναπροσφέρουν στην αι- 15 τήτρία προαγωγήστηθέσηΒοηθού Διευθυντή πάνωστη μισθοδο τικήκλίμακαΑΙ 1 επεκτεινόμενη κατάδύοπροσαυξήσεις ήτανπα ράνομη και (β) η απόφαση των καθ' ων η αίτηση ημερομηνίας 20.12.94,ηοποίαείναικαιηπροσβαλλόμενη,αποτελεί ανάκληση παράνομηςδιοικητικής πράξης. 20 Παράνομηείναιη πράξηη οποίαπροσκρούει σεκανόναδικαί ουήθεμελιώνεται σεπλάνηπερίταπράγματα.Στηνπαρούσαυπό θεση,ανέφερεηδικηγόροςτηςΔημοκρατίας,πρόκειταιγιαπράξη ηοποίαπροσκρούει σεδιάταξηνόμου,συγκεκριμένα σύμφωνα με 25 τις διατάξεις του Ν. 12/81, όπως τροποποιήθηκε με τον Ν.51/81, άρθρο 4(α),μόνο οι καθηγητές πουκατείχαν θέσηστις προσωπι κές κλίμακες Β10-Β12 στις 30.3.81,ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου,τοποθετούνται επί προσωπικήςβάσεως στηνκλίμακαΑΙ 1 επεκτεινόμενη κατάδύο προσαυξήσεις κατάτην προαγωγή τους 30 στηθέσηΒοηθού Διευθυντή. Η αιτήτρια στις 30.3.81 αναμφίβολα δεν υπηρετούσε στιςπα λιές μισθολογικές κλίμακες Β10-Β12 αλλά στις κλίμακες Β3-Β6, όπωςπαραδέχεται εξάλλου καιοδικηγόροςτηςστηντρίτησελίδα 35 τηςγραπτήςτουαγόρευσης. Στηνπερίπτωση της αιτήτριας εφαρ μόζεταιη παράγραφος (α)τουάρθρου4 τουΝ.12/81 καιόχιη πα ράγραφος (β)όπως λανθασμένααπόταγραφόμενάτουφαίνεται να επικαλείται ο δικηγόρος της αιτήτριας. Η παράγραφος (β) εφαρμόζεταισαςπεριπτώσειςπουαφορούνπροαγωγήστηνέαθέ- 40. ση καθηγητή ή εκπαιδευτή επί των συνδυασμένων κλιμάκων Α8 και Α10 του ενιαίου μισθολογίου και όχι γιαπροαγωγήστηθέση Βοηθού Διευθυντή στην κλίμακα All επεκτεινόμενη κατά δύο προσαυξήσεις. 2250 4 Α.Α.Δ. Ιωαννίδου ν.Δημοκρατίας Χατζητοαγγάρης, Δ. Είναι φανερό λοιπόν ότι αφού η αιτήτρια δεν πληρούσετις προϋποθέσεις πουπροβλέπονται από το Ν.12/81 παράνομα και υπόκαθεστώςπλάνηςπερίταπράγματακατείχετηνκλίμακα All επεκτεινόμενη κατά δύοπροσαυξήσεις. 5 Συμφωνώ μετηνομική τοποθέτηση τηςδικηγόρου τηςΔημο κρατίας καιδενέχωκαμιά αμφιβολία ότιο διορισμός τηςαιτήτριαςστημισθοδοτική κλίμακαΑΙ1 επεκτεινόμενη κατάδύο προ σαυξήσειςήταν παράνομος. 10 Στην πρόσφατη απόφασητουΑνωτάτου ΔικαστηρίουHawaii Hotels Limited ν.Δημοκρατίας (αρ. 2)
(1995)4Α.Α.Δ.2835 που δόθηκεαπότον ΠρόεδροτουΑνωτάτου Δικαστηρίου κ.Πική εξη γούνταιοιαρχέςοιοποίες διέπουν την ανάκλησηπαράνομων δι15 οικητικών πράξεων,όπως διακρίνονται μέσα απότις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου καιτου Συμβουλίου Επικρατείας της Ελλάδας. Παράνομεςδιοικητικές πράξεις μπορεί να ανακληθούν μέσα σεεύλογο χρόνο και οποτεδήποτε, (α) εφόσον το επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον και (β)όπουηανακαλούμενηπράξηστηρί20 χθηκεσεδόλια ήαπατηλήενέργεια του ενδιαφερομένου.Τοεύλο γοτουχρόνου για σκοπούς ανάκλησης συναρτάταιμετοχρονικό διάστημα το οποίο διαρρέει μεταξύ τωνδύοαποφάσεων, καθώς και μετιςσυνθήκες καιταπεριστατικάτηςυπόθεσης. 25 30 35 40 ΣτηνπιοπάνωαπόφασηHawaiiHotelsLtd ν. Δημοκρατίαςο Πρόεδρος τουΔικαστηρίου κ. Πικής αναφέρει ταακόλουθαστη σελίδα2846-2847: "Καθολική είναι ηάποψηότιπαρέχεταιηευχέρειαανάκλησηςπαράνομης διοικητικής πράξης. Ηάσκηση της εξουσίας, όπωςκαικάθεδιοικητικής αρμοδιότητας,υπόκειταιστουςκα νόνεςτηςχρηστής διοίκησης.Έναςαπόαυτούς,είναιητήρηση τηςεμπιστοσύνης πουπρέπειναπεριβάλλειτησχέσηδιοίκησης και διοικούμενου. Ηαρχήτης καλής πίστης έχειτιςρίζες της, όπωςυποδεικνύεταιστο ΣύγγραμματουκαθηγητήΠ.Δ. Δαγτόγλου,"γενικόδιοικητικόδίκαιο",β' έκδοση,σ.92, στο ιδιωτικό δίκαιο,καιόπωςεπισημαίνεται,εύλογαπαραλληλίζεται μετην αρχήτου"estoppel"όπωςείναιγνωστήστο αγγλικόδίκαιοτης επιείκειας.Ηαρχήτηςκαλήςπίστης μπορείναθεμελιώσεικώλύμαγιατηνανάκληση. Κατάπόσοηαρχή αυτήμπορείναεπε νεργείυπέρτουδιοικούμενου στην ανάκλησηπαράνομηςδιοι κητικής πράξης, υπάρχεικάποιαδιάσταση στη νομολογίατου Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην άσκησητηςπρωτογενούςαναθε ωρητικής δικαιοδοσίας [βλ. Moschovakis v. CBC
(1988)3 2251 Χατξητσαγγάρης, Δ. Ιωαννίδου ν.Δημοκρατίας
(1996)C.L.R.750και Ν.Σ.ΠισσαρίδηςΛτδ ν.Δημοκρατίας
(1990)3 Α.Α.Δ.2648]. Γίνεται όμως καθολικά δεκτό,όπως επισημάνα μεστην πρόσφατη απόφασηΑλέξανδροςΣολέας& ΥιόςΛτδν. Δημοκρατίας
(1993)4Α.Α.Δ. 803,ότι"...ηδιαρροήτουχρόνου δεναποτελεί κώλυμαγιατηνανάκλησηόπουη παράνομηδιοι- 5 κητικήπράξηαντιστρατεύεταιτοδημόσιο συμφέρον...". Στην Κύπροτοεύλογο"τουχρόνου συναρτάται μεταπεριστα τικάτηςυπόθεσης καικατάκύριολόγομετη φύσηκαιτην έκταση του επηρεασμού τονοποίο θαυποστεί οδιοικούμενος ωςαποτέ- 10 λεσματης ανάκλησης τηςευμενούς για τονίδιο παράνομηςδιοι κητικής πράξης. Στην προκείμενη περίπτωσηηπερίοδοςανάκλη σης δεν μπορεί ναχαρακτηριστεί ωςυπέρμετρη μεκανένα κριτή ριο. 15 Ο επηρεασμός επίσης τον οποίο υπέστηηαιτήτριασαν αποτέ λεσματης ανάκλησηςτης ευμενούς γι'α'υτηνπαράνομηςδιοικητι κήςπράξης ήτανηελαφράμείωσητου μισθού της.Δεντηςζητή θηκε επίσης επιστροφή τωναπολαβών που πήρε προηγουμένως παράνομα. Απορρίπτεται τοεπιχείρημα του δικηγόρου τηςαιτήτριας ότι υπάρχει θέμακακήςπίστης εκ μέρους των καθ' ων η αίτηση. Είμαι της γνώμης ότιη προσβαλλόμενη απόφασηλήφθηκε ορ- 25 θάκαινόμιμα και επομένως δενσυντρέχεικανέναςλόγοςπουνα δικαιολογεί επέμβασητουδικαστηρίου. Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίς έξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 2252 20