4 Α.Α.Δ. 14 Νοεμβρίου, 1996 [ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ CHURCH OFTHE NAZARENE INTERNATIONAL LTD., Αιτήτρια, v. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 254/95) Διοικητικό Δίκαιο — Διοικητική πράξη — Εκτελεστή σε αντίθεση προς βεβαιωτική πράξη — Περιστάσεις του βεβαιωτικού χαρακτήρα της επίδικης πράξης. 5 10 Συνταγματικό Δίκαιο—Αρχή της θρησκευτικής ελευθερίας—Άρθρο 18 του Συντάγματος — Έννοια και ερμηνεία — Απουσία αντικειμένου εφαρμογής του στην κριθείσα περίπτωση — Περιστάσεις. Η αιτήτρια εταιρεία προσέβαλε την απόρριψη αίτησης της για απόκτηση ακινήτου. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην προσφυγή, αποφά σισε ότι: 15 20 25 1. Στην παρούσαυπόθεση είναι φανερό ότι η διοίκηση, παρά το λε κτικό που χρησιμοποιούσε κάθε φορά περί επανεξέτασης, επιβε βαίωνε απλώς την προηγούμενη της απόφασηγια απόρριψη του αιτήματος. Η αιτήτριακαμιά φοράδεν παρέσχε νέα στοιχεία, αλ λά απλά νέες αιτιολογήσεις ή λόγους γιατί αξίωνε την αιτούμενη άδειακαι η αρμόδια Επιτροπήαπέρριπτεκάθε φορά την αίτηση, δίδοντας κάποτετην ίδιααιτιολογίακαικάποτεδιαφορετική,χω ρίς όμως στο φάκελονα φαίνεταιότι είχε προηγηθείοποιαδήποτε νέα έρευνα ή εξέταση νέων στοιχείων. Η προσβαλλόμενη πράξη δεν αποτελεί εκτελεστή διοικητικήπράξηκαι συνεπώς δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής. 3091 Church of the Nazar.Intern. Ltd. v.Υπουργού Εσωτ. κ.ά.
(1996)2. Παράτην πιό πάνω κατάληξη το δικαστήριο προχώρησε ναεξε τάσει και την ουσία της υπόθεσης. Ηαιτήτρια ισχυρίζεται ότι με την άρνηση τους οι καθ'ων ηαίτηση παραβιάζουν την αρχήτης θρησκευτικής ελευθερίας. ΤοΑρθρο 18του Συντάγματοςπουδια φυλάσσει τοδικαίωμααυτό,προβλέπει ότι όλεςοι θρησκείες των 5 οποίων ταδόγματακαιοι ιεροτελεστίεςείναιφανερές είναι ελεύ θερες,ενώόλεςοιθρησκείες είναι ίσεςενώπιοντουνόμου. Ηθρη σκευτικήελευθερία θαπρέπειναμηνπροσβάλλεται, όχι μόνοάμε σα αλλά ούτε και έμμεσα (βλ. Υπουργός Εσωτερικών v. The Jehovah's Witnesses Congregation (Cyprus)Limited κ.ά.). To 10 Αρθρο 18του Συντάγματοςκαθιδρύειυπέρτων οπαδώντωνδια φόρων θρησκειών προστατευόμενο ατομικό δικαίωμα ελεύθερης καιαπόλυτηςάσκησηςτηςλατρείας τηςεκλογής τους. Τοδικαίω μααυτόμπορεί ναπάρειπολλές μορφές. Μιααπόαυτέςείναικαι ηχορήγησηάδειαςλειτουργίας ευκτήριου οίκουήναούοιουδήπο- 15 τε δόγματος,δικαίωμαπου κατοχυρώνεται κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις,όπωςγιαπαράδειγματογνωστό τωνδογμάτωντης θρησκείαςκαιτο φανερότης άσκησης τηςλατρείας. Η διοίκηση δεν μπορεί να παρακωλύει αμέσως ή εμμέσως την 20 άσκησητηςλατρείας μεενέργειεςήμέτραπουδεν έχουν σχέση με την εξακρίβωση τωνπροϋποθέσεων πουθέτει το Σύνταγμα. Στην παρούσαπερίπτωσητουποστατικόγιατοοποίοζητήθηκεηάδεια δεθαχρησιμοποιείτο ωςτόποςλατρείας,αλλάωςγραφεία,τόπος διαμονήςτου προσωπικού ήγια διακοπές μελώντης συγκεκριμέ- 25 νης εκκλησίας. Καμιάαπότις χρήσεις πουη ίδιαηαιτήτριαανα φέρειστιςδιάφορεςαιτήσειςτηςδενμπορείναθεωρηθείωςάσκη σηλατρείας.Είναιαλήθειαότι σεδιάφοραέγγραφακαι επιστολές αρμοδίων τμημάτων αναφέρεται OTLτο υποστατικό θαχρησιμο ποιηθεί"ως τόποςσυναγωγής"ή"γιατηνεκπαίδευση ιερωμένων" 30 ή"για αιρετικούς σκοπούς" αλλά τα πιο πάνωδεν αποτελούσαν την εκπεφρασμένη βούληση της αιτήτριας αλλά συμπεράσματα των αρμοδίων τα οποία δεν δικαιολογούνταν από τα στοιχεία πουπεριείχανοι αιτήσεις. Μετηνάρνησητηςηδιοίκησηδενμπο ρεί ναθεωρηθεί OTLέστω και έμμεσα παρακωλύει την άσκηση λα- 35 τρείας οποιασδήποτε θρησκευτικής ομάδας.Απέρριψεαπλώςαί τησηκτήσης ακινήτου απόυπεράκτιαεταιρείαγιαχρήση,σύμφω να μετην αίτηση της αιτήτριας,ως γραφεία,τόπουδιαμονής του προσωπικούήχώρουδιακοπών,αλλάόχιωςχώρουλατρείας. Εν όψει όλων των πιο πάνω η παρούσα προσφυγή θα πρέπει να 40 απορριφθείκαι επί τηςουσίας. Ηπροσφυγή απορρίπτεταιμε£300,- έξοδα. 3092 4 Α.Α.Δ. Church of theNazar.Intern.Ltd.v.Υπουργού Εσωτ. κ.ά. Αναφερόμενεςυποθέσεις: Pieris v. Republic
(1983)3C.L.R. 1054, 5 Larkosv. Republic
(1987)3C.L.R. 2189, Ιωακείμ v. Συμβουλίου ΕγγραφήςΑρχιτεκτόνων καιΠολιτικών Μη χανικών
(1996)4Α.Α.Δ. 2281, 10 ZeniosClosuresLtdν.ΔήμουΑεμεσού
(1993)4Α.Α.Δ. 1535, SawasPhedonosLtd. v.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1996)4ΑΛΛ. 2098, 15 Υπουργός Εσωτερικών v. TheJehovah's Witnesses Congregation (Cyprus)Limitedκ.ά.
(1995)3ΑΛΛ.
- Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον τηςαπόρριψης τουαιτήματος της Αιτή20 τριαςγιααπόκτησηακίνητηςιδιοκτησίας. Α. Ποιητής,γιατηνΑιτήτρια. 25 Μ.Τσαγγαρίδης,ΔικηγόροςτηςΔημοκρατίας,γιατουςΚαθ' orv η αίτηση. Cur.adv. vult. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, Δ.:Με τηνπαρούσα προσφυγή ηαιτήτριαη 30 οποίαείναιυπερακτιαεταιρείαπεριορισμένηςευθύνης, εγγεγραμ μένηστην Κύπρο με έδρατη Λάρνακα,αξιώνει την ακύρωση της απόφασης τωνκαθ' ωνηαίτηση ημερ. 11.11.1994 με βάση την οποία απορρίφθηκεηαίτηση της για απόκτηση ακίνητηςπεριου σίας και συγκεκριμένα μίας οικίας στην ενορία Αγίου Νικολάου 35 στηΛάρνακα. Η αιτήτρια υπέβαλε σχετική αίτηση γιαχορήγηση άδειας για απόκτησητηςκατοικίαςαυτήςστις24.9.
- Η αίτησηαφούεξε τάστηκε απορρίφθηκε στις 16.9.1985 γιατί κρίθηκε ότιδεν πλη40 ρούσε τακριτήρια του σχετικού νόμου. Ηαιτήτρια ζήτησε στις 30.12.1985 επανεξέταση τηςαίτησης και αναθεώρησητης απόφα σης, διάβημαπουκαι πάλι απορρίφθηκεστις 20.5.
- Ηαιτή τριαζήτησεεκνέουμέσωτου ΕπαρχουΛάρνακαςτηνεπανεξέτα σητηςαίτησηςτηςηοποία,αφούεπανεξετάστηκε γιατρίτη φορά 3093 Νικολαΐδης, Δ. Church of the Nazar.Intern.Ltd. v.ΥπουργούΕσωτ.κ,ά.
(1996)από την αρμόδια Επιτροπή,απορρίφθηκε στις 6.9.1989για τους ίδιους λόγους. Επανεξέτασητης αίτησης ζητήθηκεξανάκαιη αρ μόδιαΕπιτροπήσεσυνεδρίατηςημερ.11.11.1994απέρριψετηναί τησηγιατί κρίθηκε ότι δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις τωνσχετι κώνκανονισμών. Η αιτήτρια είναι υπερακτια εταιρεία που λειτουργεί ως Χρι στιανική Εκκλησία. Σκοπός της απόκτησης της περιγραφόμενης κατοικίαςήτανηστέγαση τωνγραφείωντηςυπεράκτιαςεταιρείας και μελών του προσωπικού της,καθώςκαι για κατάλυμα μελών 10 της Εκκλησίας για διακοπές στην Κύπρο. Η αρμόδια Επιτροπή στην οποία εκχωρήθηκε ησχετική εξουσία του Υπουργικού Συμ βουλίου και η οποία αποτελείται από τους Γενικούς Διευθυντές των Υπουργείων Εσωτερικών, Οικονομικών, Δικαιοσύνης καιΔη μοσίαςΤάξεως,Εμπορίου,ΒιομηχανίαςκαιΤουρισμού και Εργα- 15 σιαςκαιΚοινοτικών Ασφαλίσεων, έκρινεότιυπότις περιστάσεις δεν επληρούνταν οι προϋποθέσεις των περί Κτήσεως Ακίνητης Ιδιοκτησίας απόΑλλοδαπούς (Όροι,Περιορισμοί, Προϋποθέσεις και Κριτήρια για Χορήγηση Αδειας) Κανονισμών του 1990, (Κ.Δ.Π.374/90),καιαπέρριψετηναίτηση.Εναντίοντηςαπόφασης 20 αυτήςκαταχωρήθηκεηπαρούσα προσφυγή. Στη γραπτήαγόρευση τουδικηγόρουτηςαιτήτριαςπροβάλλε ταιοισχυρισμός ότιηαπόφασηαντιβαίνειπροςτοΑρθρο 18του Συντάγματος που προστατεύει το δικαίωμα της θρησκευτικής 25 ελευθερίας. Υποστηρίχθηκε ότι σύμφωνα με την επικρατούσα στην Ελλάδα νομολογία η εκ μέρους της διοίκησης χορήγηση άδειας άσκησης λατρείας σεναόήεντευκτήριο,καθώςκαιη απο χή από κάθε ενέργεια που παρακωλύει την άσκηση αυτή είναι υποχρεωτικήκαιδεναπόκειταιστηδιακριτικήευχέρεια τηςδιοί- 30 κησης. Μετηδικήτουγραπτήαγόρευσηοδικηγόροςτωνκαθ' ωνηαί τησηπροβάλλει προδικαστική ένσταση ισχυριζόμενος ότι ηπρο σβαλλόμενη απόφασηστερείται εκτελεστότητας γιατίαποτελεί βε- 35 βαιωτικήπράξη. Επί της ουσίας,υποστηρίζει ότιηδιακριτική ευ χέρεια της αρμόδιαςΕπιτροπήςασκήθηκε μενόμιμο τρόπο καιη απόφασηδεν θίγει το δικαίωμαθρησκευτικής ελευθερίας. Θαασχοληθώ αρχικάμετηνπροδικαστικήένσταση πουεγείρε- 40 ται.Οιβεβαιωτικέςπράξειςστερούνται εκτελεστούχαρακτήρακαι δεν μπορούν να προσβληθούν με αίτηση ακύρωσης. Απόφαση θε ωρείται βεβαιωτική προγενέστερης εκτελεστής πράξης όταν εκδί δεται απότην ίδια αρχή, απευθύνεται στο IOLO πρόσωπο, σκοπεί 3094 5 4 Α.Α.Δ. Churchof theNazar.Intern. Ltd.v.Υπουργού Εοωτ.χ.ά. Νικολαΐδης, Δ. 5 10 15 20 25 στη ρύθμιση της ίδιας σχέσης, εδράζεται στην ίδια νομική και πραγματικήβάσημεπροεκδοθείσαπράξηκαιπαράγειταυτόσημα με αυτή νομικά αποτελέσματα (βλ. μεταξύ άλλων Pieris v. The Republic
(1983)3C.L.R. 1054, Larkos v. The Republic
(1987)3 C.L.R.2189). Ηπεριεχόμενη στην πράξηβεβαίωση της διοίκησης ότι έγινενέα έρευνα δεν αρκεί,ούτε δεσμεύει το δικαστήριο,που είναι το μόνο αρμόδιο σώμανα αποφασίσεικατάπόσο ηαίτηση είναι τύποις παραδεκτή(Ιωακείμ Ιωακείμ ν. Συμβουλίου Εγγρα φής Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών
(1996)4 Α.Α.Δ. 2281. Διαφορετική αιτιολογία της μεταγενέστερης πράξηςδεν με ταβάλλει την ιδιότητα της ως βεβαιωτικής πράξης. Ηπράξη πα ραμένει βεβαιωτκή προγενέστερης, αν δεν έχει μεσολαβήσει νέα έρευνα ήνέα στοιχεία. Πράξηπουδήλοι απλήεμμονήτηςδιοίκη σης στην προηγούμενη πράξη ακόμακι' ανδεν επαναλαμβάνειτο περιεχόμενο της, όπως π.χ. η εμμονή σε προγενέστερη άρνηση, αποτελεί επίσης βεβαιωτικήπράξη(βλ.σχετικά Πορίσματα Νομο λογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας 1929-1959, σελ. 240). Αντίθετα πράξημετο L6LO περιεχόμενο πουδηλώνει εμμονή προς τηνπροηγούμενηπράξη,αλλάπουεκδόθηκεύστερα απόνέαέρευνατηςυπόθεσης,δεν είναι βεβαιωτική. Νέαέρευνα θεωρείται ότι υπάρχει αν πριν από την έκδοση της νεότερης πράξης λαμβάνει χώρα εξέταση στοιχείων που προέκυψαν πρόσφατα, ή στοιχείων προϋπαρχόντων μεναλλάπροηγουμένως αγνώστων καιτα οποία τώραλαμβάνονταιπρόσθεταυπ' όψηβλ. ZeniosClosuresLtd v. ΛήμονΛεμεσού
(1993)4Α.Α.Δ. 1535 καιSavvasPhedonosLtd v. Δημοκρατίαςκ.ά.
(1996)4Α.Α.Δ. 2098. Στην παρούσαυπόθεση είναι φανερό ότι ηδιοίκηση, παρά το λεκτικό που χρησιμοποιούσε κάθε φορά περί επανεξέτασης, επι30 βεβαίωνεαπλώςτηνπροηγούμενητηςαπόφασηγιααπόρριψητου αιτήματος. Η αιτήτριακαμιάφοράδεν παρέσχε νέαστοιχεία, αλ λά απλάνέεςαιτιολογήσεις ήλόγους γιατί αξίωνε την αιτούμενη άδεια και ηαρμόδιαΕπιτροπήαπέρριπτεκάθε φοράτηναίτηση, δίδονταςκάποτετην ίδιααιτιολογίακαικάποτεδιαφορετική,χω35 ρίς όμως στο φάκελο να φαίνεταιότι είχεπροηγηθεί οποιαδήπο τενέαέρευναήεξέτασηνέωνστοιχείων. Ενόψειόλωντωνπω πά νωβρίσκωότιηπροσβαλλόμενη πράξηδεναποτελεί εκτελεστήδι οικητικήπράξη καισυνεπώς δεν μπορεί νααποτελέσει αντικείμε νο προσφυγής. Ηπροσφυγή της αιτήτριας θαπρέπει νααπορρι40 φθεί. Παρά την πιο πάνωκατάληξηθαπροχωρήσω να εξετάσω και τηνουσίατηςυπόθεσης.Η αιτήτριαισχυρίζεται ότι μετηνάρνηση τουςοι καθ' ωνη αίτησηπαραβιάζουν τηναρχήτης θρησκευτικής 3095 Νικολαΐδης, Δ. Church of the Nazar.Intern. Ltd. v.Υπουργού Εσωτ.κ.ά.
(1996)ελευθερίας.ΤοΑρθρο 18τουΣυντάγματοςπουδιαφυλάσσειτοδι καίωμααυτό,προβλέπει ότιόλεςοιθρησκείες τωνοποίωνταδόγ ματακαιοι ιεροτελεστίες είναι φανερές είναι ελεύθερες, ενώόλες οι θρησκείες είναι ίσεςενώπιοντουνόμου.Η θρησκευτικήελευθε ρίαθαπρέπειναμηνπροσβάλλεται,όχι μόνοάμεσααλλάούτεκαι 5 έμμεσα (βλ. Υπουργός Εσωτερικώνv. TheJehovah's Witnesses Congregation (Cyprus) Limited κ.ά.
(1995)3 Α.Α.Δ. 78). To Αρθρο 18τουΣυντάγματοςκαθιδρύειυπέρτωνοπαδώντων δια φόρων θρησκειών προστατευόμενο ατομικό δικαίωμα ελεύθερης καιαπόλυτηςάσκησηςτης λατρείαςτης εκλογής τους.Τοδικαίω- 10 μααυτόμπορεί ναπάρειπολλές μορφές. MLOαπόαυτέςείναικαι ηχορήγηση άδειαςλειτουργίας ευκτήριουοίκουήναούοιουδήπο τε δόγματος, δικαίωμα που κατοχυρώνεται κάτω απόορισμένες προϋποθέσεις,όπωςγιαπαράδειγματογνωστό τωνδογμάτωντης θρησκείας καιτο φανερότηςάσκησηςτηςλατρείας. 15 Ηδιοίκηση δεν μπορεί ναπαρακωλύειαμέσως ήεμμέσωςτην άσκηση τηςλατρείας μεενέργειεςήμέτραπουδεν έχουν σχέσημε την εξακρίβωση των προϋποθέσεων που θέτει το Σύνταγμα. Στην παρούσαπερίπτωσητουποστατικόγιατοοποίοζητήθηκεη άδεια 20 δεν θαχρησιμοποιείτο ως τόπος λατρείας,αλλά ως γραφεία,τό πος διαμονής του προσωπικού ήγια διακοπές μελών της συγκε κριμένης εκκλησίας. Καμιάαπό τις χρήσεις πουηίδιαη αιτήτρια αναφέρει στις διάφορες αιτήσεις της δεν μπορεί να θεωρηθεί ως άσκηση λατρείας. Είναι αλήθειαότι σε διάφοραέγγραφακαι επι- 25 στολές αρμοδίων τμημάτων αναφέρεται ότι το υποστατικό θα χρησιμοποιηθεί "ως τόπος συναγωγής" ή"για την εκπαίδευση ιε ρωμένων"ή "γιααιρετικούςσκοπούς"αλλάταπιοπάνωδεναπο τελούσαν την εκπεφρασμένη βούληση της αιτήτριαςαλλά συμπε ράσματα των αρμοδίων τα οποία δεν δικαιολογούνταν από τα 30 στοιχεία πουπεριείχαν οι αιτήσεις. Μετηνάρνησητηςηδιοίκηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έστω και έμμεσα παρακωλύει την άσκηση λατρείας οποιασδήποτε θρησκευτικής ομάδας.Απέρριψε απλώςαίτησηκτήσηςακινήτουαπόυπερακτιαεταιρείαγιαχρήση, σύμφωνα με την αίτηση της αιτήτριας, ως γραφεία,τόπουδιαμο- 35 νής του προσωπικού ήχώρου διακοπών,αλλά όχι ως χώρουλα τρείας. Ενόψειόλων των πιοπάνωη παρούσαπροσφυγήθαπρέ πει νααπορριφθείκαι επί τηςουσίας. Ηπροσφυγή απορρίπτεται μεέξοδαεναντίοντηςαιτήτριαςταοποίαυπολογίζωκαιεπιδικά ζω στις £300. 40 Ηποοοφνγή απορρίπτεται,μεέξοδα. 3096